The archive of
Lemko radio

Там в горах Карпатах Хоч то моі реляциі нагрываны сут зо Заходу то заєдно споминаме на Лемковину прадидівску землю вшыткых нашых люди де бы они не одышли і де бы не были розметаны в шырокым світі Днес запрашам на перший програм котрому єм дал на головок там пташкы співают карпах там лемкоіде він горду лемкы днюзаручку валы Там птошкы співын хыхых голос сопілкы там чути штодня Там птошкы спивын весело всеу хыхы голос соківкы там чути штодня цило медже горами в Німле лю кого жыє З горы быстра ничка шумны вытачы Там птошкы співы юн весель о всеу ха хы хы голосопівкы там чути штодньо там пташкы співа юн весельо всеу хы хы голосопівкы там чути штодньо Над быстром рычеником хыжы настоіт Жыє в ній дівчы на чудова як квіт Там пташкы слівы село всеу ха хы хы Голос сопількы там чуте штодня там пташкы співа юн весел сев голосопівкы там чуте штодня Там в горах Карпа дах там жыв я буду Рідного є Лемковины Яне забуду Бо там зайчыкы скы чули старенкы пасут ся лечерний спілдівчат там чуте штодня Бо там зайчыкы ско чуди серенкы пасут ся вечерны слів дівчат там чути штодня Добриден внескы специяльні для радя Лем фм будеме бесідувати з паном Митром Бочневічом патріотом лемківскым діячом лемківскым і учытельом Дай Боже здоровя Насамперед пом де сте ся родили в котрым року Родил лем ся в <unk> р в лютым <unk> лютого в селі Сіниниця Буд повіт ґорлицкій Воєвудство Жешуф І там єм дитиньство до років <unk> прежол до часів коли нас выгнали з тамтых земль Было то красітне село з єдной стороны горы з другой стороны гора Середином были забудуваня дому было то село дост велькє мало <unk> думерів Хыжы были зарівно з єдной стороны дорогы як і з другой стороны дорогы а на боці была церква до котрой сме ходили Яка то была церква церква униятска была так само церква православна в пізнійшых уж роках была будувана Обочева плынула річка назыла ся біла было то для нас барз файно бо літом дуже часу мыжне там пережывали яко діти Село было в такій долині Положене а з єдной і другой стороны были горы де управляно управляно зерна шадиты шадили кумпери а высше ге то уж были лісы котрых но росли красітны білякы котры сме я часто зберагла сні з няньом Опамятате я ся называли то горы Єдна з тых гір называла ся кычера котра мала для нас великє значыня росли малены на котры снаходили а малены продавали сме преважні в Креници было купета васі малены зрештом Повітря якє там было Як найшли до ліса з няньом на грибы то крахітні співали пташкы Я ту на заході не чую хоц іду не раз до ліса але не чую того співу прекрасного тых птахів Вечером так само інчы пташкы співали зас і в залежности навет од поро року іначе співали на весну іначе співали літом іначе співали осіню То было но прекрасне спокійне жытя То значыт спокійне для нас діти бо в часі війны уж оно не было такє спокійне бо брали нас окопы з єдной стороны през наше село Фліниця і брез село Брунари брали окопы три ряды по лівій страні як ся ішло зо Савишы Но так же люде примусово мусіли ходити до роботы на тото окопы а в школі мешкали Німці значыт двоякы котры пильнували надзорували А яка то была школа лемківска польска то была школа польска в часі на початку в часі війны Было єщы Вчыле там альто был язык в языку украіньскым Альто коротко было бы я не памятам але хыбаль то было якыся може пірока може рік Вчыл нас такє называли сме голосян може зато же він походил з Лосі А потім як уж Німці тоту школу приняли так уж ме до школы не ходили Аж по війні сме уж пішли поновні до школы Вчыл нас вчыла нас така Полька така бабця барз приємна барзфайна а пізнійше нас вчыла дівка Ксєндза Кароля Короля Маруся Так же аж до часів коли нас выгнали з тамтых терен А поідстем іщы вернеме ся до часів Вашого дітиньства Бредвіном І сте мале років як війна ся зачала Як ся війна зачала ма єм перешол два рокы І і з того окресу запамята єм Такы два моменты Бо бесідуют же такє децко котре має в два рокы я уж му перешол до рокы же не памятат а то был такій якоси жебы то был осін копале компери І Війцько Польскє війско Іало в кєрунку старейшы ісб везли за собом як тогнаскы бесідували каноны і затримали ся в Шіници а нас тримали коні Тримали коні в Содолі бо было содопы зараз як то в нас бесідувало Сайньом І там тримали коні а пізнійше нас тоты коні забрали до сусіда і більше не што з тых часів не памята хе ге то єден такій момент котрым запамятал Ек была товіна І брали вас в окопы Чує кодцецко тіж сте ішли на тых окопів Я не ішол до окопів бо я іщы был замолоды Я єдині няньо робили в окопах примусовой зробили і брат старший Володимір а я од часу од часу до нас не ся од часу од часу я ім выносил іджыня як не взяли зо собом тем выносил віджыня до окопів то бо не так далеко є знам може <unk> метрів може може до кірометер веце не было а я в засаді ноты кодба Якы были обовязкы тых што были в тых окопах што не мусіли дам робити окопа В окопах копа ле Окопыт значыте тот тоты тоты окопы копали другы е робили бункры а інчы зас вытынали де дерево в лісі е і з того дерева робили бункры Я тіж до ліса не раз ішол бо то не так далеко было за што нас лісів было купета і няньо лем нераз виню за што горяче горяче до допетянь Так же але не все няньо ходили до ліса там різати дырва більше робили при окопах альбо При засяках то были такы засякы зритів кульчастых то были штоси такы колеса роблене і такы засєкы были роблены Синя або брат нарыкали на Німців же іх там наде били алекоси докучали то значыт Німці Німці з реґлы то было залежало од одякых Німців Были барз недобры тоты в такых мундурах ґранатовых называли і ґістаповці тых ся бояли несамовиті натоміс тоты што пильнувало окопів Так само дерли ся неколи на тых люди котры ся одтігали дак од роботы але якоси няньо не барз нарекали бы они были такы працовитий чловек та ге то робили так як што ім казали робити мі Але Німці не раз поступували такы Некотры некотры Не згідні з такым людскым підыйстюм А влекодзецко маст якісы профіты достали слонівця чоколяду або лекі слодичы Ні ня не было того Мы сме нараз ходили там до школы бо они там То ходили см там до школы до них тако навет пару фільмы ся навчали блото як тот діти і они неколе якы робили о обіто то запрашали нас на назупу А і з нами там бесідували нормальні та на чым сме не вшытко розуміли видок Але як мали прити тоты ґестаповці то казали нам хт век век тіка казали хтікати у Тамельцилі жебы не утримати контактів з Німцями Опруч окопів напевно сте мали жытя тіж такє штоденне Як то в селі пужте мі якы сте мали обовязкы яко дітина Моі няньо были ткачом робили полотно рняне пачысне і сутня і сукно Так же я Няньо робили то вечерами навет товды як пришли з окопів то робили тото полотно робили альбо плотно альбо сукно Я натоміст мал єм же жаданя яко хлопец Юж навете ниткы гнас то ґадале шпуляте ниткы на шпулькы до продукці очывісті того того материялу котры няньо робили Так же был то бы мі підставо обовязок Натоміст брат найстаршы шіст років ну то він в засаді помагал в каждуваню ні На його так як памятате Но приважні коровам дати треба было чы ци там напоіти коровы чы вышмарити під коромы постелити Я нераз так само дров приносил до дохыж якота пото але так приважні брат чы там рутувати дырва трабуло но такы роботы в зимі Натомяс літом брат займувал ся як был звільненый з окопів то займувал ся песіньом коро Я на няню не высывали бы дале же іщы за малой пасти коровы Ас ат єдині штото При сіні но то як уж сіно зберали літом то моім жаданьом было топтати сіно на поді Там помагати бони подавали а мама і брат там сме одберали тото сіно а При Жнивах Но то в засаді так само не помагат кыбрадным бо найстаршый врат <unk> році То была для нас велька страта в <unk> році альбо <unk> непамятным докладні был забране до Німец на роботы тзвент Він бы іщы не летні він мал заледві сімнадцет років іщы не был того жебы але забрали го епотімняньом Писали там жебы іх звільнили так нони бесідували же скоро вінів ся там досто уж несте Тыгона не звільнят Но і цілым до кінця війны был в Німеччыні На Аповіні был під анґльом значыт територийом анґєльскым і выіхал до Анґлиі в Анґліі мешкал Працувал до <unk> року а в <unk> році выіхал Уж в <unk> році выіхал до Америкы там мали сме тету І Тата його спровадили до Америкы Мали сме контакт листовні потім він хто уж пришол до нас на урляпы Я там в него так само был памятате кілько няню і мама мали поля ци мали лісы так так то мы сме мали <unk> гектари поля і наше поле было барзфайне бо было рівнинне Кавальчык там было так як то нас ґадале неривне гор горбкувате а так то было барз гарде поле і мали сме два гектары ліса Попросту хліба достам выстарчыле ты ґдают з управы з того з того поля та же не терпіли сме як то бесідували на з голоду Памятате як што сте управляли на тых полях якы были што найчастійше власні няню а мама управляла управляли овесы же то преважні і ортіш Пшеницю пшеницю не все сіяли бо не пшениця не все ся удавала але так само сіяли і кумпери кумпери і сядели карпелі для звірят значы для корув Но вржаі были были гардо так же не можна было нарікати но відомо же вшыткы роботы были русні роблены не были роботы механісі бо гнас механікы не было іщы в тым Чехі А памятате як ся тоты вашы коровы назвали Памятам барнуляй выш были іщы третє але не памятам той треті а кім каштан ся назило Кін такі мал кольор хых такій барже но не цілком червене а досилого троха з то сходило мали сте каштана то сте в Поли орали коньом тры коровами раз ме коньом тым каштаником требу поганяти Я не поганял так само поганял брат я як бесідал я також як наймолодше то десим тых робіт уникало І сорок В <unk> році тот кін нам згынул на тзв форшпанті буто брали коні спряли інчыма кінми і везли товары деси там но тяжко мі повісти де Товды няньо не поіхали тым пы тым з тым восом тико поіхал сусід нестете але і його кін пропол деси там і наш кін пропол даже пізнійше оралез меюшы в <unk> році В <unk> році <unk> році ворали сме орвали сме коровами і мали сме тіж быка єдного то тым быком тіж орали сме І звозили сіной і звозили зерной компери но компери копали мотыками Телько звести траву Як сте під хыльом повіли То ідло вам не бракувало Ци тото што вам веце тото што было веце Ци продували сте дане на торгу Продавали продавали приважні преважні в Ґорлицях Приважні в Ґорлицях а нераз і до Ґрибова возили Але в часі війны бо то в тым часі была війна то треба оддавати континґенты І як уж дашто збывало товды можна было продати туходи до Гоньо О такы продукты як зерно як кумпери капуста обы высадили на сой дуже капусты бо квасиле на знатомя як як бы хотіл продати наприки хотіл продати дакого быкаци ци даку явівку то невільно было бы Німці то вшытко было кульчыкуване тотых гвірята і трабу мясо одповідн і льости здавати для Німци Хыба же там по тихы дахто собі там іщы дашто продовні А такто невільно было абсолютні Завало ся памякам дырла тоты метры якы з нас ґадали ся гы такы складаны То был контикєт з чого ся треба обовязково вывязати бо хто ся не вывязал то была кара велика Зостано очывісти німецкой ні бо в тым часі были см під окупацьом такы вшыткы Полякы были сме під окупацьо німецку А ци памятате з оповідань родичів ци в селі был якійси такій доноситель котры Были были водвох доносителів водвох называли іх муж довіря А чого муж довірят они Они нибы то были такым першом руком Німци Так як бы но ну не знам в каждім о зразі назвали муж довірєм І они часто доносили для Німци было такых двох Але Єден был арештуваный повіні а другій зараз повільні втюк до Руси Ци дуже люде отримали кривды зо стороны воні тых мужів довіря Так то приважні было Они приважні Чы дахто не забыл Дакыпаця ци дахто не дашто на накнекыє протів Чи теж высылали обрат мі был высланый власім муждовіря до Німец они выберали люде Спосеред села и Давали выказ Німцям а Німці очі заберали Та же были кривды бо відома же же были кривды Як бы не хтіл робити мі з того мал корот бы мі мал певны приві а якы привілеймо но то трудно іх в ці хвили повісти Але напевно задармо тото для роблена мі залянивы ой чоли єслікай сміля ой чоли єсвіля ой аж ой зем мод малідкы ой доста май земля мон маліткых ой доста Мой шумний лентор Ой паріб ци петят ой лем ся призер Памятате што мама в дома робили Ой мама мале дуже роботы а мама высіяли нас дуже лену Лем котры тра было засіяти тра было пізнійше тотлен вырвати ге тра было тодлен воросити то ся госелило на наполи такой і він през якыси часам на поли лежал ляво сонце лявы сонце і так дале І він по певным часі был так же тот не был уж такій легко ся ламал як тот гното І як пізнійше тото лем вязали снопкы І был сушеный был сушеный і по высушыню тот лемт был гладженый рачей препрашен найперше был одберало ся насіня ци был молоченый А потім был Е гладжены на нагладівници Но і по выгладжыню треба было чешати тот лем Дотаначей уж тото вукны найліпше тоты вукна то бы ілняне так зване то былож перше сорт другє то было пачысне Но і там клаків было то на штоси тамтішы ужывали А потім трабу тото прясти шого трабу отримували давало ся до роботы там няньож робили полотне Мале мама бартужен трабум переокупати трабу Но копали то єсиня потім копали разом і там діти поло там браты помагал так само бы єм был стар Та же мамам най тра было обідварити тра было сніданя жывити тра было коровы дити так вятате што мама на сінає вам давала на сніданя то был нас называли обід Зато обід бо рано робили ружны были молочны зубы як то робили хто на молоці та як ту подібни тика же то альбо была пенцах так в окресі в В окресі зимовім то был пенцак з фізолом як была як то ґадают іщы не было посуд то там дашто шмарили до того як то даку кістку жебы то было мацнійше Но были были грибы роблен нарны спосіб То такы было то было так зване о потім был полуденок На полуденок то уж выносили на поле Люде котры мали далеко на поле но то в єд годні полудено была година <unk> перш то был полудено То уж выносили выносили тіж дашто на тепло там Преважні преважні дашто тіж нераз варили але більше было так же был хліб і дашто до хліба і на поли спожывали А на вечерю так само было ружні так што нас ся повтаряли тото іджыня ню то хліб з маслом бы цыр было молоко Были компери о то в цак зимі Е наприклад но то дужа то значыт компери в окресі посту пекли компери в пецу бо пеце были м в кухни Пекли кумперех пецу і до того была капуста капуста просто з бочкы З тым же капусту Мастели олійом льняным васністого насіня Нас была оліярня робили олінь то бла заносили тото насіня і легко го там обтолкли і было смажене на такій вели в пательни О то был пательня была така як пуцтил Там ся розсыпувало він ся підгривал тот лем і клало ся до специяльных такы было специяльні пригутуваны бо я был ньом то зато єм виділ тоты автороблят Е клало ся до такых добов місця і натишкало ся специяльным блятом такым котры мал два такы долгы друкы і в середині шруба была і крутиле двох хлопів крутило і тот лем пил Так ствочены так міцно был згнетений же з него летіл Олі очы то робили помало покрутили зо два разы і требу одпочывати зас і зас і зас Но і тот олід на цілу зиму Мали сме якого маста опружного было чытам ці шпаця забили потихы чытам даку уцю забили тото было а тоты уж решта што зыстала з того творчыня ци макух то тото было одповід толкли і горячы воды розпущали жебы жебы ся змякло іщы і давали тото телятон Но было такій додатковый покарнь як ні Бо я тото бесідую што што єм виділ што а тото што єм чул но то єст інча справа Але Але Я зато бесідую о тых справах і памятам што бесідували як до нас приходили люде бо не было в тым часі ковфіны то сходили ся до єдной хыжы а женяньо робили цілый час на крос на цілу зиму То приходили до нас прясти альбо пряли на куделях альбо на тых прядках такых як то ту ґадают коловротек Приносили колфіну і так же была така ошадністні і при тім дуже бесідували бар дуже бесідували о ружных справах я з того взгляду Е тоты ге і в бесіды так само памятам А памятате чы сте підли такє штоси як Адзимка Та так Адзимка была З чым ся Е Азимка то была преважне Мы малы пакла Азимкы Е нераз тото был барз ридко преважне назване Як бракло хліба накликат а іж было загушене на новий хліб Так так мама жебы было зісти то кавар кусцьок скорше забрали з того з того што загустили і на боці на жебы скорше ім тото звіз зачысло і пекли І ішли ся пек в пецу палило то металек кавальчык жебы то ся екло жебы было зісном од тако Преважні мам на пеклых два разы в тыжни хліб так же же мали сме під достатком з речных нас можна было пече рідше што зраду же хліб был триманий В хыжах деревяных там была інча температура інче сиі і інчы вільготніст была но і дас был хліб разови Бо в часі війны Мололе о Мололе на млинцях Дома Так же А ці ж невільно было Німці Я як брат мало або мама молола альбодил бы то было близко дорогу выходил лем такым єм был шуйком таком жебы чы Німец не іде бо не вільно бы як жели Німец Німці зімали то значыт я за се бесідую не вшыткы Были такы вредны То забрали тот млинец на як забрали млинец до того то ну то не было на чым змолоти зерна Так же же тот хлібразови Хлібу з тым же як мололе то найперше перше раз підносили камінь там одповідньо А то ся крутило руком і не перше то было перше раз так легко тото з упа здерта а потім другє раз уж было на чысто Альбо робили пенцакы Пензакы робили вступці дома то пенцакы я робил тіж А што то сут пенцакы Пенцакы то єст то была пшениця альбо оры пшениця най найчасів был так само ярич сіялені То был роблене зерна нормальні зерна як я на пшениці або зоркішу альбо тярцю Сыпало ся до такой ступкы то был роблена такій така дзюра сыпало ся під одповідньо підсушены Зерно легко скропляло ся водом потім потім іст такым ступком в тіступці ся такым янком таком толпло тото толпо жолтодасск скора з того зерна зышла Потім тото присіяле і з того робили панцякы чыі варили Овернеме іщы до ну як уж Лем был зроблене было з того зроблене полотно Што сте з тым плотном обил Ох то сте мі ту припомнули Бо полотно было ужыване уж тілько на ужыток власний полотно было єдно ільняне І другє было пачыне што ольняного то чы было робили кушельникы то уж было такє гарде а тото другє побыло на порткы а при важні діти А сы сутно якы нянь робили то робили Холосні Холосні альбо альбо леґікы А як дахто хтіл мати уж такє сутно ф то несли до фулюша він там одповідню тото тото іщы тото сукно одповідню збило А моім заданьом літом за том бесідуложы коровы не пазале єм мал великє заданя бо Плынул потік врез наше село і недалеко нас тот потічок плынул пільше до речкы над тым потічком Розкладало ся тот материйом котре бы было выроблене леж і тот ілняни і траго было поливати водом як высох жас поливати водом то ся называло біліня і поливало ся водом высох поливало ся водом і так Ціле літо тра было поливати як было сонце як не было сонця то не треба поливати та же мо сме мале такы діти Мали сме ціле літо роботы Нас не было так жебы дакотре дедко нич не робил оховы жебыл хворий Полотности уж вали лем до своіх потріб Не продавали з того ня е продавали продавали влукну выроблене І першый сорт То везли до везли несли до Ґорлиц і там заміняли уж за материял Е Такій на на Но на блюзочкы не на блюзочкы дебя далеко было од Сітниці до Ґорлиц Нас трудно повісти кільо то было кільометер бо гнас не ішли люде дорогами ге а мале своі дорогы ішли як то ішле як ту мы бесідуєме на пшеляй желі ішле як Як дорога найкоротша там были стежкы Але в границях так коло <unk> кілометрів было бо то ішыту на фляшу де в тым кєрунку Я не ішол на бы Я в Ґорлицях не повім в Ґрибовым был бо Ґрибові ся ішол нормальні по дорозі А до Ґорлиц єм не ходи мама ходили на се то зна тото тото прядило ні тото прядило носили До Крениці єм ходил з братом Жне то ся несло то ся несло там очывіщы дакі кугутик дар дакє яйка чыта масло чы олітон так само то малины Смесли то до Крениці так само было дес єс на муж греницях <unk> кілометрів мож <unk> на так през горы як то видают ни А што сте приносили назад до хыжы такого міс пінязі Е мыя з Крениці сме того што сме пінязь нам платила плати мали сме таку паню якнеско собі припомина коішы сме ко Кото од здрою Як єм был в Креници в Пізніше на нал здорови яко санаторюм то єм фей припомнул тади сме ту ішли першый раз як єм был тади сме ту ішли і кото од трою де си там недалеко Брат уж знал тото місця і там сме заносили З господаркы сте мали вшытко дойджыня могли сте ся обрати помагали сте лен то пошто вам были пінязі потрібны з міста Ой но та пінязі были потрібны на ружны на цукер на інчы такы справы зрештом Тан не раз дашто купували такє бо не тілько самых тых ілняных ходили бы бы бы купували материял і того материялу шыли опруч того же выміняли за запрядило то купували так само лі Купували хусткы кубохунны хусткы нас бабы носили хузкы такы такы гарды якы квітясты альбо такы інче ричы тота потреба была же м было тра купити як оралец ци на допугадашто ци чи ци ци до воза пінязі все были потрібны Ци в селі мали сте коваля О мали сме то бар доброго коваля то был містрык Не зато бесідую же то был барзбриковаль бо был надзвычай добрий коваль Містрыко ці ся нас то они мешкали недалеко од нас а я там часто до не ходжыл Они В тым часі не мали діти Я до них ходил там барз часто єм до них ходил они страшно то не єст моє повіджыня же барз добрикувати кошто люде бесідували Они кули вожы Бо на злоты трабути не было так тутай тоты вложы ту што на ґумах І кули коні Амята ся ґадале і іди до укача укачты бо так мале імено укачты о кує коня барж добрі бо то была штука кутя коня Они ходили они ся вчыли деси там доброго так само скорше я не памятам тоты часы майстра і пізнійше самы выконували тоту роботу Бо коня окуты то не така проста справа бо як они ґадали жебы жебы окути ту треба спеца до кутя