Archiwum
łemkowskiego radia

Владимір Хыляк Повісти оповіданя Том ІІ Руска Доля част З хыжы Катрены Солодканич в Лісным выходит священник Не тот котрого познали мы на початку повісти він уж давно во гробі а його наслідник молодий іщы слуха Божый За ним вышла з плачом Катрена і пару селян Успокійте ся матко потішал єй священник і уповивайте на Бога Сын ваш іщы не такій хворий може Господ інакше оберне Плачом не стримате волі божой і треба смиренно ся піддати Невельо потішыла ся Катрена тыма словами зо слезами в очах вернула ся дохыж Там лежал на смертельній постели єй сын єдинак Ланцьо вшытка єй потіха і надія на старіст Священник словом Божым і святыма таінствами тілько што приспособил го на пут до вічности Мамо отворте вікно Най пізрю іщы на тот світ повіл хворий Охрим выручыл старовинку Теплы промені сонця яснином сіли на блідым Івановым лици Якій тот світ гардий і тихій та лем на тюлко на кілько через тот облачок видно Гей бы сповідал ся тихо Іван За меджами рідного місця за тыма горами він інчий розжалит а не втишыт выхолодит а не насытит заманит а пак оддрелит Не найдеш там пожывы для жаждучого серця ніт любовови Хоц так ся з ньом люде горі носят Може не так є любов Але за ціну кырви спід самого серця Любов замінна сестрина што наохрієт тя до края Або любов што обсыплет тя найкрасшыма словами обділит пребогато горячыма поцілунками захріє тілесно при теплісіх орудьох та за ню тіж заплатиш найвекшу ціну од речыня ся од рідной матеры а она акуратні Она єдина любоматериньска безкорыстна безустанна вічна Окрем ней хыба лем іщы любов того сельского дівчата котре не спонадило ся іщы велькым світом Єй світ охраниченый штырьома горами з кавальчыком неба што ся над нима розпристерт тішыт ся автентичні єдным ліктьом червеного полотна купленого за <unk> крайцары Бо то дарунок од такого як она не зопсудтого і просто душного хлопця то доказ його щырой любовы І ты мамо хотіла жебы я щестя нашол І по правді нашол єм го лем не зімал Бо оно подібне до того кольорового метелика котрого дітина хоче зімати Металик тот одперхне з приближыньом дітины з квітка на квіток з корча на корч і манет і зарыват так долго аж не заведе до густой тернины І розплаче ся товды нерозумний хлопец бо поранит ся на кольках до кырвы выхід тяжкій А дорога домів далечка Таком дітином єм был Дал єм ся манеты перхаючому щестю і зранил єм ся на невидимых кольках та преплакал єм біль і нашол дорогу домів ту в рідній хыжы можу оддыхнути на материным поділку Адде Чого єм прагнуй і што ся сполнит днес сыну ты не гмреш розплакала ся Катрена Мамо будте готовы на тото Не прикра мі смерт бо ничого о світі не жалую ба лем єдной вашой любови той мі жаль Ци пото єм складала піняжкы жебы іх з тобом похоронити Яко пінязі звідал з зачудуваньом Іван Тоты што єсм іх заєдно присилал для мя іх не трабило бо я сой на жытя заробила І ниєдиного крайцаря єм не рушыла лем одкладала жебы скєд з войска придеш мал о чым ся оженити і спокійні жыти І з тыма словами схылила ся старовинка під лаву і дістала будзыґ з котрого выняла шумний звиток банкнотів Іван усміхнул ся гірко мі іх тіж не треба повіл лиште іх собі жебы сте намусіли в своій старости жебрати кєд же хочете і можете та вдільте дакус мому вірному охримови Окрем того вшытко што принюс єм зо собом тіж його жебы міг сой хыжу выставити і станьком оженити Одданий слуга не міг стримати своіх пережыть грубы як горох слизы покатуляли ся по лицях і сперли на баюсах Може найдеш своі хыжы і в любови жены тото щестя за котрым я подарем неци дихінчыл Товды помоль ся за мою душу Наступило долгє тяжкє молчаня перерыване притлумленым схлипуваньом старовинкы Пізрийте на дорогу Ци не ідут моі приятеле з Пряшова озвал ся неждано Хворий Не видно іх Не можу вмерти і не вмру аж не буду іх виділ та они долго кажут на ся ждати Єднако не казали ждати барз долго бо під вечер надіхал старий брадач з Маричком Смутне было іх привитаня по пятнадцетьох роках Стиснули соі рукы без слів Не гнівате ся нам я же запросил єм вас на похорон звідал Іван Воліл бы м на весіля на котре заєдно єм ся строіл одповіл з жальом брадач Маричка розплакала ся наголос Сестро Люба усміхни ся домя Видиш якій є веселий Кєд бым знал же будете надо мном плакати нияк бы м вас ту не просил та хтіл єм Вам няню подякувати же сполнили сте моі желаня І я Ты дякую бо вернул єс мі спокій на стары рокы одповіл брадач пізрівшы на дівку котра схылила голову при тых словах Іван тіж всмотювал ся в лице облюбленой жены Виділо ся му же колишня і днешня маричка то дві інчы істоты Леце гейбы тото саме та ніт на ним той давной дитнячой веселости Заступил ю дивний спокій спокій подібний до хвилі котра явит ся по страшенній навальници коли то сонце в цілій своій красоті освітлят спустошыня в природі Маричко хочу Тя іщы о штоси просити озвал ся по хвили Іван Є то барже каприз недужного як желаня розсудного мужа та не одмол мі Вшытко зроблю о што лем попросиш Нераз Пред роками як заворожаний слухал єм твого співу Кєдис співала в комнаті ци в альтані заєдно єм тя підслухувал але ты співала товды як тот пташок для вшыткых Днес заспівай лем для мя Было то дивне желаня трудне до сполніня зо стороны Маричкы співати при вмераючым співати коли хотіло ся і плакати спостеріл тото Іван Ци неправда же то лем капризвідал О Кєд уж так прагнеш спрібую А я Запрул очы Най ся мідит же м в Пряшові в нашым домі Тремтячым голосом зачала Маричка співати смутну словацку думку котрой змістом был жаль дівчате по втраті милого Подля голосу слухал Іван той самой Маричкы котру колиси обожувал Примкнул очы і слухал Слухал Душом ловил бесіду што жалістныма тонами розходила ся по хыжы несла ся вітром в тихій вечер гын далеко по селі Коли Маричка пристала співати Іван не отворил уж очы Не подякувал єй Не жыл уж Пісня сестры вколысала брата до вічного сну О два дни з хыжы што стояла на краі села рушыл похоронний похід з тілом Івана Солодкынича Был він подібні скромний як пред далекыма роками похорон його відця З том лем ріжницьом же на труні пишнило ся офіцерскє чако і прибыти до ней скрещены шаблі і вінец сплетений руками маричкы і што попри труні ішло двох престарых жолнірів інвалідів іщы з наполеоньскых часів з крестами на грудях зо старыма ґверами на раменах Над гробом выголосил священник порушаючу проповід і чудным припадком выбрал сой мото Учытелю хто сгрішыл він ци відцьове його Труну спустили до гробу Выстрілом з двох старых ґварів інваліды оддали чест помершому офіцерови Горяче серце молодого чловека нашло одпочынок в холодній земли Епілоґ Вчас сінокосів был єм при робітниках в Поли далеко од села на самій граници Донесено мі же сусід мій і приятель пришол мя одвидіти Очывидно не поставкувал єм лем такой вертал ся домів Пробач не міг єм скорше прийти повіл єм по привитаню Долго ждеш Прикрыло ся ти Ачий ту Нияк ні Нашол єм сой занятя прочытал єм затля твою повіст Орюк приятель вказуючы на лежачий рукопис Повідж мі продолжал він якій буде єй наголок Не знам одповіл єм Товды повідж яком ідейом был єс ведений пишучию Іде яка Нияка Як же то може быти нияка Цілком просто Описал єм жытя єдного блаженной памяти мого знаємого Был єм при тым так докладний же сумлінні заховал єм аж і місця подій хоц при писаню повісти взятой з фантазиі было бы мі выгіднійше принести дію до нашой Галициі Мушу Ты вірити сомнівал ся приятель Але товды сам ти не знаш што єс написал намалювал єс в своім герою подобу правдивого русина він когадвірні свою Матір Русь нищетну обыдерту старовинку і не хоче ся єй одречы не стидат ся єй нищыти хоц зато приходит ся му одмовити жычливіст гордой Полоніі єй покровительство а з ним і ріжны выгоды під його сестром Не годен єм нич інчого видіти як лем наш рідний язык за чест котрого приходит ся му дерти з такыма шварцами перекінчыками без характеру Хоц ма благородну душу хоц ма горячы почутя змушеный є од молодости до старости бороти ся з неповоджынями перешкодами переслідуванями і не находит інчой нагороды як лем тоту Во своій совісти же сполнял повинніст і в надіі же зато спокійні вмре в своій хыжы на поділку Матери Руси Зашто мусит бідний Русин страдати коли інчы народы розкошуют ся добробытом Продолжал мій сусід походжуючы жывым кроком по комнаті што было ознаком найвысшой ступени його духового вознесіня Каждий мыслячий чловек звідат хто срішыл за што нас карат презначыня за гріхы нашых князів ци нашых ліновых від за мыливіст нашых народных вождів ци за нашы власны гріхы А може быти рускы діти страждут жебы на них сполнила ся воля Божа жебы Хто знає яку аналоґію был бы іщы выдумал мій приятель кєд бы м го нетерпеливо не спер Лиш своі выводы східний єм з Тобом да будет воля твоя наголовок і Руска доля чытала Моніка Тилявска