The archive of
Lemko radio

Добрий вечер Витам барз сердечні на слуховиску Гнеска Семан Мадзелян з циклю смак Долі Запрашам Колиси в селі Давно до села приходили залежно од поры року ріжны люде то за мізерным даякым заробітком або просто по жебраню Місцевы люде одріжняли іх од себе тым же тых што дашто продавали называли преґнарами тоє лыжачків дехцярів каменярів оліярів дрітарів Ґончарів і інчых Крім них до села приходили люде ріжного віку часто парами і просили о поміч Такых зывали на Лемковині волоцанґами На такых люде говарили Нич не робит лем ся волочыт всякых інчых якы не могли працювати старых інвалідів звали загальну Дзядами На яр коли почал таяти снігы приізджал до села Мазяр переважно з села Лося повіт Ґорлиці мал він Великій віз запряжений в добры коні а на возі дві три бочкы мазы Іщы перед селом голосно кричал Мазы коло мазы Каждому ґаздови мазь была потрібна до смаруваня деревяных оси головно в возах Так выходил ґазда з дому з мазярком і купувал тот товар за грошы або часто мінял на овез што было на руку для обох сторін Лосянів люде уважали за спритных і мудрых як на тамты часы уберали ся одмінно од інчых Лемків більше по містецкы Мазяр Я сой мазяр з села Лоси продали мазы вам на оси лем купуйте ту ньо дам покля полну бочку мам Міркую саницю жебы м мал на кєселицю будеш іздил як по Маслі по Ґрибові ци по Яслі вера Боже добрий товар все купите однябровар І ты ґаздо куп за ґмам за піл дармо мухнес дам мазы коломазы до плужніх колічок до возів до бричок жебы не пищали жебы ся не стерали мазы коло мазы Вчас великого посту приходили зо своіма выробами лышчаре якы реґулярно осіню і весном заявляли ся в селі ішли од хыжы до хыжы і голосно реклямували свій товары Верате на Моденкы Выщар Ясой Выщар з села Ліщын з Ліщыновых роблю дров Лужыці Лыжкы і варишкы і пробаю і продаю ґаздыньом Мам з ядлівця веретена зо смерека Боденкы но азбука вырізблены на масселко козубкы ялицьовы одцідчачы і дубовы праіникы а вербовы опавачкы і вільговы лыжникы вшытко гнеска сой купите бо лем гнеска ту ньо дам вы ґаздыні не жартуйте покля добрий кураж мам лышкы веретена робила правдивы Корытя тадіникы на вершникы і для діти малюваны коникы Кому іщы За грош За два Лем раз два Од часу до часу фуром приізджал Ґончар На його возі полнім соломы были старанно опакуваны глиняны горці мискы дзвінята дзибаны горнятка Ґончар мінял свій товар тіж зазерно і таке начыня тра было наполнити кілька раз штобы го набыти Дехтяр носил свій товар на плечах в мішку а привязаны до нього мотузкы опасували му плечы В двадцетлітровій банці мал дехеть мірял його маленьком кватерком з огляду на його ремесло одяг насякувал тым продуктом аж блищал Зато пішла така приповідка брудний як дехтяр Монолоґтя дехтяря А я дехтяр з оного но з чертіжного бале реку Може знате в нас моц овец годуют А чом сы Нас зовут же з того села што в нім ковзы куют Але мы ся тым не фрасуєме при ґаздівці сойкус гандлюєме рекул то дехтьом то о ним і да о ним незле выходиме До фричкы дале лем през псарів і во ним достане ся даякых товарів то реку кропкы на оне на лікарство або єй так выпити Лем треба знате добрі опачыти но реку нагандлювати А де геть моі стевы на вшытко помагат і корові реку Як не домагам на ратиці і од Здутя і вам реку на обутя і од оного Жаден ґазда ся не може обыти без снього лем купта она де геть Праві в каждый місяц приходил до села Мышкар чловек якій мышкувал каструвал быцкы вепрыкы свенкы і бараны В нас был вшыткым відомий моравяк Антек якій настале замешкал в Ґрибові Важыл далеко понад <unk> кільограмів Не потрібувал в своій роботі специяльно помочы бо был міцний Задні ногы привязувал высоко на голову зівірята ставал ногом і зграбні робил операцию Жебы быти сильным потрібувал дуже зісти з тулу з той куры оставали лем огризены кісточкы Коли переходил през село голосно кричал з чешскым акцентом Міш Кольт міш Кольт Ним то матери страшыли непослухнячых діти І коли Антек ставал на порозі хыжы то дітиска тримали ся за мамин кабат а іх очы просили єй о пробачыня провин Він зас з дітьми жартувал наказувал слухати родичів а так направду любил іх більше як дахто інший Од часу од часу приходил до села Млинчар тот што Остріл Млинці Його знарядом был лем Оскард котрым острил затуплены камені Памятам як такому маєстрови трафил ся неприємний выпадок Неосторожно куючы камін розбил го на двоє Закля ґазда спостеріг ся то одказал собі подати мокрий мішок якым накрыл дві половины наказал домовником жебы скорше Не знимали го аж на другій ден бо як радил камін має выгрівати ся і буде товды молол добрі і долго взял заплату і вышол спокійно з хыжы Ґазда потім долго лаял млинчаря і свою наівніст Реґулярно приходили до села жебракы котры мали своі рейоны і остерігали інчых жебрати на своіх селах Дакотры з них німо і долго стояли перед дивермы обложены торбами і лем іх очы благали ґаздів о ласкавіст іншы вывченыма просьбами монолоґами старали ся змягчыти серця жертводавців Уж за порогом клякали на коліна долго молили ся были поклоны і за кілька грошів призначали тоты молитвы усобшым з той хыжы де заставляла іх ніч там ночували А што было дале дознате ся по перерві Воєвци сырцы моє плоці як воєв за казы Серце моє плоцы Яд він цілуют сіяте рядска міґвія сумірядеає Скоросят наго хлопца мя ся смутну си і яліцку скоро ся на го хлопца Мя смутны і яліцку Ойде в целекумє Ябу засєдів залекум Ябуві засєвоско Лізка на мі сюєліска о і о A<unk> го вах Дзяды за Іваном Русенком Вшыткы Дзяды з зарваниці мают торбы і палиці і ходят сяды тады без пашпорту бо сут Дзяды Од боґушы до кунковы ідут сліпы немовы понимают грішны душы а і в іх гурбах гризут ушы Ой Як бідний ты наш краю хоц ту гард як бы верраю Вос лем Боже одтальпана бо ту доля оплакана Помяне Боже тых в камяні в білцареві і в Котові в зубрыку і поборознику очыст іх з ушы а не заберай душы лем ся змилуй Цілком оддільну ґрупу люди становили лемківской циґане Не мали власной землі бо і не старали ся мати Іх добитком была бідна хыжычына найчастійше побудувана на камінцях коло річкы Дакотры з них были добрыма ковалями або музыкантами і такы як не заходила потреба не ходили пожебраню Нанимали ся по ґаздах копали студні будували пивниці карчували ґаздівскы поля добивали камін з каміньоломів толкли го на дорогах і радше на таку роботу мали патент бо нихто інчий не хотіл той роботы робити зато іх жены ходили по селах за прошеным а при нагоді дахто дал Поворожыти так зарабляли При тім пропала ту і там неєдна курка хоц на горячім учынку тяжко было трафити на тводія Музиканты за Іваном Русенком мы Циґане нич не маме лем гушалькы смерековы тайсы грамы ой хушалькы Вы можете вытягнути з Лемка душу як заграта Лемко співат Лемко герає за богатство за пінязі він недбає Буду ходил все на танці Айфраз бере найфраз бере моі кєрбці Буду цупкал буду гукал хоцбы м потім Хоцбы м потім просто стукал Музиканте ріжте з смиком Най сой гулям Як тот вітер в горах дико Музиканте ріжте в басы Най ся будут не проминут молады часы Музиканте так заграйте най потрачу і гунянкы нич не дбайте волотанґы чы ваґа бунды все старали ся когоси ошукати або окрасти Єдного разу пришол такій до вдовы Анушкы яка мала дорастаючы діти і попросил о нічлігы Приняли го дале повечеряти за што тод ім до пізной ночы оповідал веселы історийкы Вшыткы насміяли ся доволи а волоцан перед самым сном повіл ім таке Но Тепер я оповідал самы веселы байкы але рано повім Вам таку смутну Же вшыткы будете плакати І направду рано як поставали плакали вшыткы бо не было в скрині грошы лахів черевіків і веселого Волоцанґы Такы Лемкы втовды были честны довіряли каждому і направду легко было іх обдурити Навет не мали одповідніх замків в дверях лем примітывны засувкы і гачкы Не было тіж звычаю пуканя до двер лем входило ся без ниякого упереджыня а коли од часу од часу дахто застукал в двері то ґазда не сподівал ся доброго гостя А такыма были шандаре секвестраторы чы інчы урядникы Обовязком каждого Лемка было погостити гостя без огляду на тото хто він не был николи Не звідували ся такого чловека што він хоче лем ставляли на стіл і дло яке мали найліпше або хоц лем молоко хліб сыр чы бриндзю бо таке повинно быти в каждой ґаздні Веселыма і добрыма людми были лемківскы дротаре якы найчастійше приходили ту спід Татрів Мали зо собом кружочок перепаленого тонького дроту і щыпці якыма зґрабні дротували черепы горців дзбанків і інчых глиняных значынь При роботі были веселы жартували часто співали жартівливы і смутны пісні Хоц декотры были зяві рок білоючы Чорной Воды вшыткы повідали же сут од шляхтовой як бы то была якыса відома столиця світа а немале селечко острілец шляхтовскых Русинів Уберали ся типово по лемківскы волунькы таперкы холошні і керпці низкы чорны капелюхы а цілый одяг был з білой волны прикрашеный червеныма кытайками Дивно аж же они ся там в горах обстали до <unk> р Через вікы не змінили мовы ни обычаів Дротар за Іваном Русенком Я сой дротар од Шляхтовы Як мій отец як мій брат вшыткы роботы знам і дротоват а на руці ношу драт горці дротоват де молода єст ґаздыня там братую і барзрат бо заплатит за начыня за роботу і за драт горці дрото вац Як лем дащо кусцьок дате то здратую уж то лем тра горці цбанкы ци дзвінята або сплету серця два Горці дратуват А як ксете поворожу што вас чекат добре зас ци весіля ци ксдынята а фрасунок возме фраз горці дратовац Монолоґ каменяря Ям каменяр з Бортного Мам добрым ленці і до того дурбакы такы што як потягнете лем косу хоц і не в росу лем в самополудне буде тяла кустрицю Як жал Купте сміло бо лем в бортным сут такы камені же як возмете го дожмені не пожалуєте лем всемі подякуєте но а млинці сам ся Вам буде обертал Лем кус будете Жорнілком попихати і все будете Бортня на добрым словом споминати Жыдал вам такій інструмент врукы Што без мукы на підоріндю намелеме соі мукы на перохы ци на книжы кєселицю ци на чыр Лем вам буде секундувал дыр дыр дыр куптем ленец загываряч Давно то неднескы же сут ветеринаре і дохторы А коли не прикладаючы корову в брісі пора то лем зателефонуєте при де ветеринарной Хворібско пропало Давно тому лікувати знал лем загаваряч Але загваряти тотіж ся треба было вчыти од няня або діда І коли приходила біда то люди скалетіли до такого сусіда і просили о ратунок такій дуже не коштувал лем за почастунок Він шептал сплювал наврокы на поробліня і знате Не раз помагало на терпліня чыто корови на куділя чена витрут хлопчыску захварят Лемку зіля або головку учестку мал і лем все давал хворому надію же буде здрал Чым ліпше захварят заговарил люде хварили же ся з нечыстом силом змагат же то силач і з такым нема што зачынати Лем треба здалека шапку перед ним зняти і по найбімураче Ґазда Ґазда мал ціле обыстя обогороджене козярками з ялины хыжа стесаного дерева крыта ґонтами на західній Лемковині І не было ту нич з глины лем з кольців зо швалів делин округляків навет підпоры што підперали од берега при чолок были з грубых ялицьовых пняків Стайня щытовом стороном была куз до берега вкопана як бы од вітру чы людского ока схована бо іскоди ся молотило ціпами так само было выложене делинами дилями так што як выпало то і танцювати было там мож Лем же од того была світлиця при хыжы бо в хыжы ся нераз прикурила кєселиця а ту як єс голошол то пахла смерекова і соснова хывиця як кадило Сипанец стоял кус на боці од інчой забудовы лем студня была посередні обыстя жебы выгідно было ґаздови поводу ходити лем зачало свитати рып нули заскрипіли двері і ґазда ставал на порозі Видно было же шепче сой молитву позерат на хмары і позолочены сонцьом горы Выберал роботу на будный ден Про сатар На весіля Чыкстыны ґазда сам не просил люди од того был терентий комірник про старьом госывали Він вшытко полагодил затому хліба дали Просатар мал перо червене за капелюхом і просил зо щырой душы Низко ся кланял пак одходил і цілу компанію заганял до весільной Господы Мал він своє місце в громаді А як тра было засідал з писарьом і війтом на раді люде тримали ся на вченой але мудрой рады Де Вас не просят Там най вас тухы не носят Нагнеска то уж вшытко дякую Вам сердечні за увагу бесідувала для Вас Моніка Тилявска