Перейди до змісту
ЛЕМ

Слова, достоменніст, емоциі

Архів
лемківского радия

О культурі, людях і місцях Лемковины.
Подкасты, бесіды, спомины, музика.

Слуховиско #50 - 8 VI 2012 Jarosław Zwoliński Rapsodia dla Łemków, cz. 3
Еп. 50

Слуховиско #50 - 8 VI 2012 Jarosław Zwoliński Rapsodia dla Łemków, cz. 3

•

Опис епізоду

Слуховиско #50 - 8 VI 2012 Jarosław Zwoliński Rapsodia dla Łemków, cz. 3

Streszczenie po polsku (automatyczne)

Audycja przedstawia trzeci odcinek utworu Jarosława Zwolińskiego o przymusowym wysiedleniu Łemków z własnych domów, ze szczególnym naciskiem na Florynkę oraz atmosferę strachu, przemocy i poczucia zbiorowej niesprawiedliwości. Narrator zestawia podawane uzasadnienia dotyczące oddziałów UPA i zabicia generała Świerczewskiego z relacjami o wcześniejszej pomocy Łemków dla Polaków, między innymi przy przeprowadzaniu uchodźców i żołnierzy przez granicę. W dalszej części przytaczane są świadectwa o polsko-łemkowskiej współpracy w konspiracji oraz gorzkie pytanie o powojenną odpłatę wobec ludzi i rodzin, które pomagały ratować innych.

Автоматычна транскрипция

Добрий вечер Витам вас сердечні на слуховиску гнеска маме третій одтинок Твору Ярослава Зволіньского під наголовком Рапсодия для Лемків Высєдленє <unk> <unk> на высєдленє Выжуцені Лемків з власных Домів Можна спойжеть в двоякій спосіб З єдной строны участничылі оні в войні і в вальках з окупантом Гітлеровскым понеслі офяры і міні заслугі для одзысканя неподляглости польскій краю Лемкы З другой строны Виєнто малы народ спод права і застосувано вобец него Збіровом одповідальност в додатку за непополньоны віны Поніжей приточа тылько некторы факты якы мали місце в червцу <unk> року во всі Фльоринка Отачаюця нас природа єст найпякнійша в червцу В ґурах май і червец то місяце насіленой веґетациі з буж і інных рослін котрым спшыят ся пла земя Оґльондалі господаже як росну збожа З думу споглядали на старанні обсяне поля Зо сродка в сібі тез было як на длоні сходні паґурді там за бялом і як далей на ступах поля поджерком чы дівом а найвыразній ту При самій дроде од границ сіконцова аж по Дом старого научытеля Янцура Спокойнол вис єднак цось ґнем біло Были то вісті о вальках з УПА провадженых на всходніх теренах Карпат Псули они атмосфере і буділи непокій всерід люді Тылько Цо то нас могло обходіть Претіж то неправдоподобна жебы войско по погромє так потыжний арм Гітлеровскій не пораділо собі з якыми добітками А єдны По <unk> червця во всі поновні появило ся войско І знову закватерували на ґрекокатолицкій плебані Кілька рази приізджалі приз вістин жаровым самоходом і розжуцалі руп роздавали ульодкы Выникало з них же людност царого Подкарпатя беде примусово высєдлона на зімі Заходнє зато же на тых теренах ґрасуют оддялы УПА і застрельоный зостал ґенерал Свєрчевскій Та версия Окросуваню банд УПА была нам вмавяна єщы вше віле лят Зробляно з тего засаднічы полуд і представе до высєдленя людности з царого Подкарпатя По прочытаню ульоте ключы были огромні пристрашені хотяж нихто во Фльоринце не вірил же дотычыт тодньой Лемковщызны Якій дівны парадокс істориі Єщы не так давно мешканци тей всі помагали рускым партизантом Предтем припрвали польскых офіцерів през чешску границ приховували Жыдів сіділи в Лаґрах і в єйзєнях Ґіднелі в Освєнціню а ту раптом якєсь примусове высідленя На тых землях Лемкові в своіх діях вельокротні зазнали безправя За часу в панщызняных за Австро Венґрув в окресі Першой войны святовой за часу санациі в окресі ІІ войны свой Єднак так є го безправя якє мало місце в черв <unk> року в істориі карпатскых Лемків мешкаючых ту од віку є нотувано Наступіла абсолютно з вшелькіми консеквенциями пацифікация лемковскых всі попрез выжуценіє каждой родіны з власного дому Чи можно тай траґедиі І кривды Лемку залічыт до бленду в тылько політикі Сталіновскій На певно не Была то цельова святома Діяльніст участных влад зміжаюча до знищыня народу до змазаня факту істніня на тых землях одмінной од польскій ач словяньскій культуры лемковскій Чы то же згінул ґенерал Кароль Свєрчевскій было достаточном підставом до застосуваня вобец Лемків засады збюровой одповідияльности Не вонтпіє же Куліси Застреленя ґенерала Свячевскє Копендом вчесні чы пізні уявны Але жаден кодекс карны не перевідує збюровой одповідияльности Ту наступил Сонд Політичны Сунд земсты застосуваны вобец невінных люді Весі запанувала атмосфера страху і вычыкуваня На кілька днів перед маючым наступіт сондем остатечным В самополудні появил ся в нашым дому офіцер з трема жолнєжами Запитал Мойого ойця як ся называ ораз ци єст Полякєм чы Лемкєм Ойтец ничого не подійжываюць одповідял же єст Лемкєм В тым моменті зостал моцно удыжоный в твар Не захвял ся Бо был то хлоп о взрості <unk> центиметрів Добре збудованы а зо собом мял службы войсковом впулку по Тгаляньскым Ту В дому ойца Споткали ся пшедоєнны потофіцер Подхаляньчык і новы офіцер Нібы того самого польского войска В як же дівных і одмінных околичностях Не вім як далей заховувал бы ся пан офіцер ґде бы не товже на подворку придном появила ся друга ґрупа Така сама чвурка зо старшым стопньом офіцерам котрый был в нашым дому шыбко вышел і замольдувал Обывателю Капітанє Офіцер Здерковскій континує акцию Не вім чы было то правдіве назвиско того офіцера ци тылько псевдонім Вєм натомяст і досконале памятам же так само заховували ся жандармі з поліциі Гітлеровскій кєд шукали в нашым дому укрытого кавалка з Слоніны або схованы до зярны Офіцер польскій носіл на шыі червону апашкы Єко захованя в нашым дому зробило на страшне вражыня Кєди в пришлости усільні намавляно мі до школы офіцерскій ниґде там не вступілам Цалы час Мім вувчас перед очами те сцены з удялом офіцера в червоній апашци розеграну в моім роцінным дому Позостал барз глыбокій ураз Обі ґрупы жолнєжы і офіцерів одешли з нашого подвурка до настемпных господарств повтажяюч свойом акцию На паре днів перед высідленьом цала вісь зостала в тын спосіб застрашена і стерроризувана Знов поставме питаня в імя Чеґо За цо За чыє ґжехы По кільку днях ґробовой тішы надшедл Дінь Заґлады Высєдленє На дідіє з плебані грецкокатолицкій зволано вшыткых мешканців всі На тым дідінцю в червцу <unk> р был руніж огромный віц Зостала проклямована Народова Рада Лемків і Република Лемковска Мяла она свой жонд котры працувал през праві два лята понімаль ты лята в тым самым місцу На вєцу зорґанізуваным през польскє Войско і Ужонт Безпеченства одчытано розказ мній той трасті Цала вязь зостає карні высєдльона До годины <unk> рано вшыскы мушу быти спакувані Мож забрать вшытко цо змісті ся на драбіня з тым Можна забрать інвентар Жыґы По одчытаню того розказу люде розешли ся додому Не вім чы хто коли быт потрафіл собі выобразіт ты учутя котры пшежывали в тым моменті люде в Смоіфі Доробок поколінь ойцовізна з Дзяда Прадзяда ланы юж злотіюнцых з буж Власны домы господарства Пінкны церкви з богатыми выстроями православны і грецко католицка з комплетом дзвону Власна мурувана школа весі Іщы ні укончоны Новы Дом Громадскій То вшытко людям мают зоставіть То вшытко ма быти ім забране то єст істна заґлада Так Мысля і люде прості так розумували ці Ктрузы виділи трохи свята і ті ктри тулают ся по Америце познавали смак доробку В моім дому Юсой сяду слыхать тылько плач кобіт і діті лямент і страх В обейстях появили ся жолніж зачали понаґлять господажы до пакуваня на вуз свого добытку Люді паковаліґлі в тобовы і в скшынкы Іля тако можна заладовать навет на драпінясты вуз Заповідяно руж же каждым од свойого коня єде возом до стациі колейовой в Ґрибові Хто не ма коня чы волв достає фурманкы войсково През цалу ноц Войско надзорувало приготуваня всі до ютрейшой подружы <unk> червця <unk> року З кшыкєм і халасом выґоняно господажы з іх власных дому з тым ци здолжыли умістіть на возах Под Конвоєм войска уставино вшыткы во дужом колюмны на головной дрозе водучой скриници до примови Якє огромне вражыня робі на чловіку Глосне плач діті кобіт Пошыківаню конвуюнцых рек бидла якій то страшны відок О годині <unk> рано того дня рушыла колюмна возув і привязаного до них бидла ідунцых обоку люді а боками дроґів узброєных жолнєж То відок котрого запомнить не можна Так выжуцоны з власных дому зеспаным неєдным возі доробкєм поколень были ґнаны <unk> <unk> лемковскы родіны з найстаршой на Лемковщызні в Сі Фльоринка Зацо На розмысляня о тым было втеды дужо часу Розрахунок з пришлостю чынили вшытци дорослі ті ктры тулали ся по американьскых престшынях за хлебем ці крузы поврацали з примусовых робут в же І ці кружы не знужыли єщы здвойсковых рубашек Ескортувані депортувані оскаржені за то же сунні єжели уж одповідат за цусь За якы звіны треба видіти за цу Єднак до жадной вины в тым рахунку сумліня никт ся не почувал Чыма одповідат за чыє звіны Такій претекст ся зналяз діс подбаліґродем Зато до одповідияльности Збюровий потім то вшыткых Лемків Єжелі в замысля участных дисиденту было створжыня єднонародового панства польского і усунянцє з териториюм Польскы вшыткых інных народовости і інных вызнань можна то было зробить в <unk> року кєд чест людности Лемковск высідліло на терени Звязку Радяцкого Ці єднак кружы здецидували ся позостанє в Польскій цілі жыть разом в згоді з Поляками так як жылі при стиле віку і повинні быти карані за найлепшу волю Та земля была іх землю та ойчызна іх ойчызну Кому то пришко былі Лемками хял бым в тым місцу зацитувать фраґмент обшырного артикулу якій указал ся в ґазеці Дунаєц пюра з Біґнева Сятковского До Лемка о тым як жыть разом А ойчызна Ойчызна Лемку ойчызна для Лемку Тай никт не мусі крыовать умыслят з ней мажень стят на реальны ґуры і доліны Она єст і не тілько в часі теразнійшым нашого устрою і нашой ґенерациі Она єст в гісторичным завше Одкєди руска украіньска мова зачала дзвєрчат понад жеками Бескіду То ойчы знул єст польска найочывістій ойчызном Поляків і Лемків і также іных нашых бораці Хцеш не хцеш Так єст Тиле же і завше она направды добре єст ойчызном жебы ся о сину втрощыла сама од них вымага вількій троскій О вартост польскій ойчызна для Поляків і Лемків мушу дбат і Поляци і Лемкові о мондром спільноты учцівє і терплівє Єжелі повтажам маме ту жыть як люде А як Поляк До того доповім іщы тыле разы інтенсивній тыле разы ефективній і сердечній повинні дбат Поляци ліж Лемкові і ле во спільній Польсце разы Поляци лічній ся од Лемків То єдина справедлива міра Дунаєт <unk> рок Н <unk> през <unk> колібця А што было дале Дознате ся по перерві Снил ся міді до той ночы ішол бочый ярвати Влята лінілы тугы быти поступуючы тягли горі выгоном віз а за ним лухо та Дідо очами небо мірял безгуньку обзирял яйце вкышений На хліб свіжо впечений позерал Світ весном натхнений розспівал ся заселеніл пригорщами кылтал тепле проміня жытя насія А смужка під біцу Здавало ся сама кличе От желе ґазду ґумі так єм Тя давно не виділа стала єм тужыла Земле землице зитхнул дідо Я знам што мякличыш рідна найкраса найдорожа понад другы лух то смуга за пятий лишыл взял яйце до змені з іменом Господа ял карку слухати быдлятам штоб ся не робили Болякы од ярма штоб ся сейкы не душыли дармо рушыл Яйце прикрыл з тыбом А на ню лібусь аркісяний зложыл гей сте єл гей рушыл гей Росний мій хлібе Ялізмі пахний хлібе Не піду другій раз за море тебе смузко моя буду орал тебе пол сіял з тобом буду плакал з тобом сміял Не піду за море другій раз Гей сте іл гей рузил враз складом Гей Выбач землице што м як потурнак невірний світами пішол Тебе лісил рідна Я думал што м бідний і голий як лазар Світ мя заманил талярами Коли мі вітер в очы загнал тугу і слезу нагнал злену гірку як моря вода я знал уж што м Тя продал марно Не найду другой такой де бы мі потік черкал ліс суміл камін чебер кал рідном бесідом Де оч не зверну де не піду тамтін твоіх вертів іде моім слідом Небом зафмареным тягне спомины токат проклинат Гей сейкы гей моі з кладом гей Не за тотя вернул земле што м скырвю выплювал груди Не за то Лем зато што м Тя любил то болю любил Пребач мамицко нерозумной дітины руину Пребач на дний моє поколіня што п так кохало твоі верхы што п так ядяко за ало купу каміня Гей сте Гей ружыл гей І погнал дідо сейкы з кладом з душом наципіга Туман очы розмареных моіх вслід за дідом Стелил смужку блі Аж крыл мороком жто го николи свита внедви замер в днешньости замінил в купу каміня дідове поколіня о Як же мондре І завше актуальны слова А яка огромна шкода Жен є написаны перед червцем <unk> року Анджей Квілецкій в ксожци Лемкові так пише В <unk> року людност лемковска зостала обєйном фазом пересідлень Тым разом на зімі заходні Присідляно людніст на підставі критериюм етнічного Для того акциі подлягали обох мешканців поділяючых помоци бандом УПА также давні партизанці і войовници антигітлеровсци ділачы апарату Ц як всі в котрых банд не появили жы ани разу В результаті руху міґрацийных Лемковщы знаяко одділны зварты обшар етноґрафічны народови улегло розпадові Вальчыли він Лемкові о панство польскє од хви розпоченця ІІ Войны св Найпер внаражали і оддавали жытя перепровады польскых офіцерів през границе на Словациі ажебы ратувати жытє інных і гонор польского офіцера Так было уж в <unk> року по напасті Німец на польскы Піше о тым Генрик Бєніґ арт Лемком в службі Польскы Подзємный публикуваны в тыґодніку нр <unk> Для пелнійшого образу представляных проблему позвалям собі приточыть текст арт пана Юзефа Бєнька Лемкови в Службі Польскій Позємний заміщенго в тыґодніку нр <unk> Краку <unk> Лемкови в Службі Польскій Позємный Хвала Тыґнікови повшехному же артикулами Дктора Мокреґо і доктора Крога Зервал пєчен мільчыня з долго триманого під ключем темату Лемковского і розпентал мало дуже велькій справі Вправді як дот В тей бужы він волды і пяны ніж конкретных сформувань Ходіл шерег публикат якы указало ся в жытю літератскым з дня <unk> серпня <unk> ораз в ґазеті Краковскій з дня <unk> пазірніка і <unk> грудня <unk> р За щытовым оказом Бестроскє кокадульства запрезентуваным в артику Ляцка Любер Кшысі Снову о Лемках і Лемковині Але почонтек зостал зробльоны З часом опаднул емоциі акценты і зачне ся клярувать правда Бардо трудно і барзо ружно в котре в передшыткым є вольно нічого уоґульнять і ґенералізувать одсєваньс поволютку і уперті зярно од плев А без справедливости дійовий стало ся такы В імя той правды хтіл бы м до темату дожуціть своє три грошы вынесєне з працы конспіраций в лятах <unk> <unk> на сондецкым пограничу при орґанізуваню прижуту през границы жолнєжы польскых ухозых з краю до польскых сіл Збройных на Заходівым Удяля Людности Лемковскій На терені обнєйшых вспомнінь Лемкові становили вал Етні ділюнцы з варту енкляве ося для польского одграници словацкій од Шляхтовой в Новотарскєм з малом шарбом в рейоні пілнічный До граници Повяту Ясільского займувані займували оні около всі в котрых мешкало около тисянци Лемків В такым уклад народовостьовым скоро немаль вшыткы дорогы в сланы граници вьодлы през терену Лемковскє было мовы о шыршій діяльности без заанґажуваня місцевой людности Щестливым для ситуациі был факт же Лемкові тутейсі зорієнтували в огромний честі на кєрунок русофільскій не давали послуху Вробім польсте подшептом украіньскых скрайных нацийоналістів леч трвали моцно на позициях післі не выразні пропольскых то принаймні заховавчых і поєднавчых Така постава Заходньой ЛЕМ стала сяА в його граничных операциях засадничом шансом діяня Звлащ на ґлувдє в прижутах в котрых сондаци Лемкови зєлічны удял помагаюч тисянцом уходців з Старого Краю поконать Ім была наймоцній шырена границя медже Польском а Словацийом А ото близшы щеґулы В засаді Безпосредні контакты медже уходцями а Лемками были радше жадкы і припадковы Три чварты Клієнту зо сфер уходчых достарчало Лемком пункты контактово етапове в Мушыні Криници Тылічу і Ґрибові стоя в ґесті Комурек Пшежутовых при комендах Обшару і ОкреґуЗЕТ в Кракові ораз Інспекторату ЗДовым Сончу Уходцы выбіраючы кєрунок сондецкій лондовали перешыткым в Новым Сончу сконт дзялаче аґент Пшежутовых кєрували іх на одповідні адресы вымушыня Тылічу і Креници причын то остатня одыґрала ґлавну ролю в прижутах обслугюваных през Лемку Пункты такі містіли ся в приватных домах часовых котры властітеля утримували приязны стосункы з Лемками в околичных восках з рациі достав плодув рольных і лесных Кєди він Єсєню <unk> р зявили ся ту ониґдаісі куратсіюше і в часовій час з просьбом о помоч в перекручыню граници справа была найпроста в світі А висте єдно Зауфані Лемкові звлаща ті ктры труднили ся по тіху пшемитем О ній бовім найлепі знали тайны фурткі выґраничным мужа звычає стражы гранічных мілі теж кревных люб знайомых по словацкій струні Цо жеч ясна для акциі прижутовой мало капітальне значыня На такых власні засадах проваділи Роботы прижултовал десяткы дому в ружных місцевостях пограніча ґловні в освітлях о характери уздровсковы в часовым В найчастій в опарцю о помоц векульным злецено функцию при будинку Ораз Святовцю усталяючых актуальны стан заґрожыня в пасі гранічным Опоры зауфаньове не істняли Лемковы знані были предешыткым з абсолютной учтівости Поза тым заховала іх жадко спотыкана простолінійност сурови традицийоналізм велька безпосередньост і середечна гостінност Те власні вальоры полунчены з світном знайомостю терену по обидву странах граници ствожыли В певных крых уходства слоісте присвятчыніє же кто одда ся в льос вранце Лемка переводніка осягне заміжаны цель з абсолютном певностю Песвячыня такє нарастали в міры наплыву до краю відомости з Венґєр од тых кры власні при помоци Лемків осягнули першый етап тулачой дрогі Будапешт і тужы выбєраючым ся іх шляды полеціли лемковскы услугі Зауфанє то прибірало в певных моментах навет характер психозы понімаж зас ніктужы з польскых приводників прагнут здобит клієнту до прижуту платнеґо потрывали ся по дмяну Лемку Уходцы усталіли способ при котры ґо помоци познавали безблендня Настренчены пжеводник єст автентичным лемкым Способом такым котрого бым святкєм єдней з мелін прижтовых вымов надце выжной был своісты екзамен зо знайомости пацєжы очывістя в языку лемковскым і ведук риту ґрецкокатолицкого при чым уж сам момент пшеґнаня ся выяснял справы в спосібні заводны В ґра входіл мінові це специфічны уклад трех пальц Ниґде є стосуване в обжонтку жымскокатолицкым ораз одворотне од праве ґораміня рух Ренків при Словаків імя отця і сына і Святого Духа Не хце твердіть же стосункы на прижутовым франті были вшанді так добры як Сондичызня Відомо зрештом же ім далей на сход тым моцні давала ся дознати антипольска діяльніст шовіністу украіньскых і завоюваной през ню ґрупы Лемку Множонцы ся факты осачыня і здрады склоніли влады войскового подзємя дорыхлого заніганя Акциі прижутови на тамтейшых теренах В сондечызні спілпраца польско Лемковска зачынала ся в Ґрибові діжуты провады през тамтейшу пляцувкы за твозет обслугівали двай Лемкові братця Ґжеґош і Юзеф Вільчатцци з Фльоринкы Найактивнійша внесеню помоцы для уходців была мушынка Вєсь Втісня Клінам міц за спулосвітлі словацкых замішківала в цалості пшец Лемку міла ідеальны варункы до прикрачаня граници Тенди теж перешла наймінша лічба уходців кєруваных ту перез криницкых прижутовцив Зофієсас Боярском Гелены Бітковском Міхаліны Пішовом Станіслава Кмітовича Яна Трищыле і інных В Мушынце помагала уходцом Нима цала пєсь а роли приводнику вполніли братця Ізидор і Ян Цєнявсци братця Даніло і Тодор Костышаковя Василь Выханскій Теофіль Хованєц Влодзімєш Нестерек і ін Втелічу функци приходнику полніли м ін Анджей Ґеребера Ян Кочанскій Теодор Дудка і Анастазия Павельшак ораз братя Стефан і Владіміж Ристфейові Обслугювали оні між собом пляцувка Прежутовом кєрувану през Маґістра Казімє Яз Пунктув Прежутовых в Креници Власні в длічу скаля службы Лемковскій Ныжыч Польскій Подзімный прибрала выютково розлеглый характер на ци зложыло ся кілька поводых А він сильне і жыве повязаня з людностюм польском в сосідній Крині ци тура становила ґлувный рынок збыту для лемковскых продукту в ровных Добра сосєдскы стосункы з місцовыми Поляками Жыч Ліма для Поляків постава вуйта ґміны Тыліч Тимотеуша Рыбіньского і пробощаґрецко католицкій парафі Сєнза влоді Мєжа Могнатского котра коромны авторитет і тінґлы апелы о міджелюдску згоды не утралізували в спосіб засадничы вроґом польсте пропаґанды нацийоналистичну Руніж высоце позитивном поставы вобец уходців польскых выказувала лемковска людніст повозініка Війста лежонця м двома устрописками Мушыном і Креницом мала судзєнну можливост обцованя з елементом польскым то справило же в окресі окупациі людност тутейша немаль в цалости станула по страні Польскій Варто при тій оказіі однотуват же постава така зостала окупльона шереґєм офір Ото за одмовы взянця уділу в пропонуваных през украіньскых Украінців антипольскій акциі згінелі в Освєнціню Лемкові Юзеф Бартош Димітр Ґаліб Константин Ґаліб Василь Гальчак Марек Капустіньскій Людвіґ Смочыньскій Ґжеґош Велґжынович його брат Владислав Повруціли з вєзіня і обозув Миколай Гальчак і Юзеф Панчак В Поврожнику збєгали ся два нурты прижултове Мушыньскій і кривіцкій Ту в десятках дому лемковскых уходци провадили ся і вычекували на момент скоку през поблизку ґраницы Стронд заберали іх лемковскы Жывотници Шлякєм Войкова Дубне Обруцьне для нароту впровадяли до стациі колеґой в Бардійові Прют велю полрозніцкых Лемків найвякшы заслугі справы польскій оддалі Ян Ґалік і Ян Переґрин котры го долсто на убочу надщав ічым потокєм был єдном вельком милином для уходців кєруваных ту пшемушыньскє пункты Пежутова В мушыньско Паврозніцкій ся працували так же в характери приводнику Лемком з сосідніх Віск Максим Кєльбіж і Александер Леліто з Войковий ораз Філіп Полячык і Адам Пидаз Дубнеґо З том самом сятком спілпрацувал Харасим Ґромостяк з Креници Псі котры арештуваны в сычню <unk> року за перетримуваня в свим дому уходжонцых за границом офіцерів польскых дознал щеґульнійшых шыкан врешті стратівшы вскуток побіця взрок зостал розстреляный в краковскым в візіню при улици Монти Любік Поза сондеччысну Лемковском Службы на жеч пережуту однотувано в памятах Ґорлицкым і Ясєльскій В ґорлицкым працували дві сяткы Спульо Ґроблевскых З Быстшыцы Шымбарскій і Зыґурыняку ЗНоводвожа ораз гарцерска прована през научытелька Харцмістын Мариє Рыдаровской В обидвух лемковсци переводніци одыграли барз важну ролю Подобне было на ясельскій трасі криптонім Кориташ котра від през Пшемоч Дукєльском і оперуючы з поем Лемку выпроваділа в свят паресетек пришлых жолнєжы ґенерала Сікорского Світна знайомост терену і люді ораз велька дискреция з яко Лемкові трактували проблем шыжутув заховала іх од всипы і здрад Всипы здажали ся ту о віле жаді ніж што міло місце в рейонах діжуты одбывало ся вылочні в опартю о елемент польскій Мімо вшытко так же і осідля Лемковскє мусяли зложыти гітлерівскій хыдже дані не Ствердіт єднак выпадок же головном причыном страту лемковскых были самі уходцы тужы арештувані на Словациі і переказувані до Стапы не завше здолалі вытримати тортуры слідства і заломивали ся уявнюч адресы лемковскых переводників Поза вспомняным уж ґромосякєм згінали в візєнях і обозах за удял в поземлю Антоні Демчак і доктор медицины Стефан Дуркот з Нового Сонча маґістер прав Александер Ханатишак з Ґрибова Василь Дубєц Гжегош Ключнік Ян і Ґжеґош Вільчатци з Фльоринкі Василь Поручнік і Пьотр Ридзаніч з Могначкы Ніжной Ян Переґрин з Повручніка доктор прав Орест Гна Тишак враз з сыном Ігором з Криници Теодор Русіняк з Вірхомлі Вєлькій ораз Даніло Костишак Теодор Костишак Ян Цєнявскій і Василь Ваханскій з Мушынкі До лісту лемковскых офір залічыть треба также криницкого студента Ігора Трохановича котры арештуваны жа за перепровадзенє ґрупы Поляку в листопаді <unk> року три лята вшыбывал в візінях і обозах Так представляла бы ся в огромным скрутю лемковска помоч для польского руху опору ґловні в закресі прижытув гранічных мушыном а дукльом Сол то очывістя округы велькій цалості котрой опрацуваня єст барзо трудне зо взгляду на брак материялув світловых і розпрошыня Лемку в поружных рейонах Звізку Радіцкого ораз зєм Над Одро і Ни сом Але дікольвік сух буду переконані же іх ченсто богатырска постава на вспільным з Поляками фронті валькы з гітлерівскым наіздсом не зостала запомняна же вейде до гісториі яко єден з важнійшых чынників жултуючых позитивні на повстаніє і розвий польскых сіл збройных на заході Юзеф Бєняк Єстем барзо вдячны пану Юзефови Бєнькови з Нового Сонча За ухыленя ромбка таємници і опубликуваня кавалка правды Правды котра так трудно ся прибіга на святло Дзєнне Могу дотого додать же памятам як єсіньом <unk> року около <unk> до <unk> курацівшы пришло з Ґрибова і сховало своі пістолеты до Пєчары челюсті Коміна Циґєльні Жеґожа Вільчатского Та бронь западла ся хыба подзємє Разом з тым коміном і пєцем Циґєльні поктурий діся навет сляду німа Пікны спомніня пана Юзефа Бєнька о Лемках Новосундецкых хце чытельнікови дать до прочытаня строны інну Як за кілька лят по тем подякувал тым самым Лемком очывісті єщы жыючым пан староста Новосондецкій в Пісмі З дня <unk> року пан староста Юзеф Уабус Варто бы почыніть прубы розызнаня Ілюстых пшемецоных през Лемку в люді ґловні офіцерів прожыло войны Своє льосом вызначене вендрувкы по світі Ілю дочекалосиндів віку Доробіло ся Ілю жыє ту в краю Ледже для нейцікавше єст єдно Ілю з них одважыло ся публичні подякувати родинам тых ктружы перепроваджаюч іх през Щеліны Мінове ратуюч ім жытя і отвірюч зворота до свята самі оддалі своє жытя Потомком тых котрых з назвиска виміня пан Юзеф Бєдняк За кілька лят пришла і Подзянка Властіва Депортация Лемку з іх матєстий зімі Ханібна Акция В <unk> Вдоба Поґжековых Ілчаткєм зостала в <unk> року мойом другом матком Вижу цоной єм в <unk> року ци посного Дому в тінґу <unk> годі Тяжкє мала жытя на землях Заходніх Чы така заплата є гризя нічыєго сумліня На гнеска то уж вшытко Дякую Вам сердечні за увагу і запрашам на наступны одтинкы Дякую Мунікат Лавска