Archiwum
łemkowskiego radia

Добрийден дорогы радию слухачы витам вас на слуховиску і запрашам на наступний одтинок оповіданя в бункрі Людмілы Шандаловой Нижній верлих был іщы занурений дотьми На дворі ґазды Якубовицкого по першы раз заспівал когуд стромы на загоді шуміли тайомным голосом Схынали конарі до землі під тягобом непозбераных яблок сипанец боіско і хыжа выходили з неясного образу а з каждом дальшом минутом ся розяснювало до нового дня Вітер ся закусил остро на твари Німця Вояк середнього віку дашто понад <unk> років вышол розоспаний пелегатий з дверей лем так в розкапчаній кошули в ногавках зо спущеныма анцутраками Остатні вояци іщы спали Слубока ся надыхнул піднял рукы дошырока іх розтяг з отвореныма долонями на верх перехнул ся в гырбеті дозаду і напростивши ся долго загавкал Потім ся одплюл далеко до травы вытяг з кышені циґаретлі а єдну ся запаліл З пилниці вышол ґазда Якубовецкій Посмотрил ся неісто на німецкого велителя і попід ніс неохотно захундрал Добре рано Німец не одповіл З примуреныма очыма потяг циґаретлі потім натяг руку вказал пальцьом з смером кудразі і повіл Век век Ґазда вошол до стайні і сам ку собі потихы бесідувал Знам я чорте жто хочеш повісти жебы сме евакуували на ґде ся лядали Але де Я мам зо свого втікати а тобі ту вшытко габити Ти ся розтягнеш в моі хыжы а я мам зо свойом фамилийом в пилниці ся обходжати Коні приваджены в стайны зарджали Дві коровы лежали на своім звычайным місцю Ґазда ся зохнул і поляпкал іх по хырбеті жебы іх поставил на ногы Вставай ружаня вставай малина гей до горы Потым ім дал сіна до ясел Кормиво конім і чісту воду Двері на стайны рыпли жена станучі до них на скоросі завязувала хустку потім взяла відро столец і зачала доіти Были звінчаны <unk> років <unk> был ґазда в Америці Як ся вернул поставил модерну мурувану хыжу під бляшаном стріхов На тот час найліпшу і найкрасшу в селі вельо ся наробил коло ньой але вельо людей му завіділо Мало хто виділ кілько трапези і одріканя было за тым Зогабил дома молоду жену і двоє малы діти а пішол до непознатного світа сам з голыма але робітныма руками ниґда не обановал днес ся міг тішыти Кебы не война Виділ Америку а хоц робота в майнах была барз тяжка зробил тілько же міг ся навернути до краю з даякым талярыком поставити дім і вынагородити своій родині вшыткы тоты рокы долгы чеканя коли ся споза великой мулакы наверне Тепер пережывал зо страхом ту упивниці кажду минуту Окрем нього і жены у малым тмавим просторі ся стискали іщы дівка сын стара мати і отец Сын Петро уж был женатий Была з нима і невіста Ганя а дві сироты сестрины Ілька і Ганька довєдна девят людей Ухыжы ся розтягували Німці все ся міняли Єдны одходили другы приходили Справы о фронті были скромны На дукельскым перевалі в тяжкых боях хынули вояци совітской і чехословяньской армады Великы жертвы были і на цівільох Німці ся тримали вшыткы барлишане чекали же ся то як найскірше зломит і прийде очыкувана свобода Быти недобровольныма рукоємниками німецкого неприятеля значыло міцний удар до серця Яке то недостойне уражливе страшне Німці ся розтягували на чужій земли к маєтку жытелів ся ставляли як ку свойому Што ім требало брали На початку і заплатили потім ся уж никого не просили Фамилия Якубовецкого ім мусила оддати <unk> метрів пшениці вшыткы куркы гузкы і дві свині Пшеницю сі розказали вынести на повалы до церкви іх домашніх жывило молоко од коров і старшы за собы Але з іджыньом было тяжко варити ся не дало Жадний дым зо стріхы не сміл втікати жебы на себе не упозорнили Перешол тыждень одколи зачали бомбардувати село Векшына родин уж евакуувала село ся выпорожнило Жыти ту было опасне Каждий ден летадла перелітували лем што виділі найменший рух пущали бомбы Страшно посмотрити на село перед тым полне жывота Тепер чорне спалениско Скоро вшыткы хыжы сут розвалены з горіты без стріг лем комины стирчат до небес та і німо выпоминают кривду яка ся ту одбыла Якубовецкого хыжа стоіт обстала ся Была предці єдна з найновшых мурувана аж доголовне під бляшаном стріхом уж лем три дальшы під стріхом остали несхоріти дві ґаздівскы і школа Каждий ден німецкій ведитель фамилиі Якубовацкых припоминал потребност евакуациі Поволил ім брати двох конів і дві коровы Рыхтували ся одыйти Плянували піти даґде ґу Пряшову хоц і не мали там жадну родину надіяли ся же ся дахто найде хто іх прихылит Тот ден ґазда Якубовецкій ціле до обіда різал січку прокоровы Помагала му невіста Ганя Подавала носила спрятовала Обидвоє зачудувано підняли головы од роботы як ся одразу з долы од драгы отворила капурка З наремным ґрявком ґу ним біг Юрко Ганин брат Ганьо Ганьо кричал розмахувал руками Здушений ледве імал дых Добігнувшы аж к ним заколысал ся ногы ся му підломили і цілий розтряшений ся звіз на лавку під стіном Ганю сестро моя нашых побыло на Юрковій волі Вышло з нього потім ся сердечно розплакал і руками ся опер о коліна Йой Боже што повідаш што ся стало Ганя прискочіла ґу ньому і поімала го за руку Йой великє нещестя ся стало пришол єм ті повісти Бабу нам забило і учіну марів і змалол ульков і стрыкову дівочу Параску штырьох побило Конечні перерывано выповіл скрыл голову в долонях і плакал А нашу маму ранило Нашу маму Гей але жыют Ганя ся посадила ку ньому В першым моменті не могла увірити такій страшній новині Боже Як ся то могло стати Недавно єм з нима была І я не Юрковій волі Гірко ся розплакала Ґазда Якубовацкій і ціла його родина повыходили з Пивниці Обступили Юрка і нихто ся не міг стримати плачу Кед ся по часі як так утішыли ґазда го вызвал бесідуй што знаш як ся то стало што там было Руси зачали бомбардовати рано о <unk> <unk> годині зачал помалы А ты де был в тым часі прирушыл го Якубовецкій Я там не был та мы были в Ялинках брали сме бункер же потім перейдеме до бункра А мама Як сут поранены де суть тепер Ганя мускочіла до бесіды Маму поронила черепина до правого боку а нога в коліні є хломлена люде ім лем так перевязали треба іти по них з возом Добрі Я піду возьму конів і повоз мамету німецкого доктора у хавраньовій хыжы він на них посмотрит ґазда веце не роздумувал ани секунду Тепер повідай дале Но я лем повім як мі люде пришли по вісци аж на Ялинкы Руси пустили ракету на хыжу Галькових там де были евакууваны Барз ся вшыткы пострашыли хотіли втікати до ліса перейти през берег але думали сі же ліпше буде кєд каждий дашто возме до рук жебы вшытко не схоріло і жебы дашто вратувати Дабрали і заголовкы перений колыску вынесли але не встигли втечі Зачали стріляти Акурат вышли на берег і там під стромами іх то стихло Сиділи під грушов а коло них впало <unk> помб знову ся розплакал Повідали же страшне страшне было на них смотрити а маленька улька анхелик выпала мамі з рук зузаголочка ся выкатуляла і так там обидві лежали З хыжы на двір медже тым повыходили Німці і переквапено смотрили на перестрашену родину Хоц не розуміли виділи же дашто ся стало Як іх Юрко збачіл захмурил ся потихше толкувал своім І Німці што были на Юрковій волі та втікали Они такы мудры лем што здалека зачули летадла такой поскакали до ліса і маний волос з головы не хпал а нашых побыло Німецкій велитель підышол ближе куркови Нашыроко ся розкрочіл а звідал ся Вазіс ден льос махнул руков на свого тлумача тот такой прискочыл ку ньому і стал му тлумачіти што ся стало Потім велитель розмахувал руками і знову ім казал позберати ся і евакуувати Ґазда Якубовецкій запряг конів і вышол на Юркову волю Там наложыл ранену жену маму свойой невісти Гані і привіз ю назад до Нижнього Верлиха до свойого дому ошетрил ю німецкій доктор Потім перебывала з нима іщы штырі дни у Пилніці По штырьох дньох єй одвезли до Бардийова а з тамады до Татер де был евакууваний шпиталь За недолго ранена жена умерла Родина Якубовецкых евакуувала до Просачова ку Ґіралітівцям а пізнійше до Бодолаку коло Пряшова І нагнеска то уж вшытко дякую Вам барз сердечні за увагу чытала Моніка Тылявска