Архів
лемківского радия

Добрий вечер дорогы радийо слухачы запрашам вас на наступный одцинок оповіданя Людмілы Шандаловой Червений берег Не одповіл Марчі Бо ту нараз з двора дахто закричал Ян ку Ян ку гыбай гев Ґазда встал вышол жебы ся привітал зо сусідом Петром Костыком Марча остала стояти на порозі і притиснута до фіртошка коло двері підслухувала бесіды дорослых Янку чул єс Планны справы Не буде то добрі Німец казал Юркови Запахови же днеска в ночі будут Руськы летадла бомбардувати село Віділ єс же і на обід пробували метати до поля бомбы Лем тілько же ся никому ніч не стало Кажут же треба евакуувати даґде ся крыти до ліса Знам знам уж вшытко Петре Фронта стоіт на Дукли Німці ся переселяют колонами рушают на югы Аж днеска Купряшову Руси іх будут гнати стады То барз важне діла Треба каждому в селі дати знати Обидвома нервозно розмахували руками долго бесідували Марче вшыткому Анне розуміла лем слово Война ся опакувало непрестанно Од того моменту ся але вшытко змінило Нихто бы ся ани в найпланнійшым сні не сподівал того што наслідувало Лем што ся розышли Ґазда скликал цілу свою родину до передньой хыжы Його стара <unk> річна мати сиділа на стільцю і з руками зопятыма на фартуху тихо шептала молитву жена одставила спеца бандуркы Застала во дверях медже задньом і передньом хыжом і нервозно сі поправляла хустку на голові Дівкы Ганя і Іля праві глошли з двора до хыж Третя наймолодша дівочка Марча уж была в хыжы розбігла ся к ним і міцно обяла коло паса ілю Вшыткы три сі посідали під облак на лавку Іля марчу гласкала по волосках зачесаных до густого чорного варкоча а червану пантлічку яка ся єй розплела назад завязала до машлі Меджі сестрами был великій віковний розділ Іля была старша о <unk> років од Марці А Ганя аж о <unk> <unk> Она ся акуратні товды выдавала як ся Марча народила Теперханя очами глядала по хыжы свого мужа митра а кєд го збачіла Долго предолго ся на нього запозерала Митро стоял задумано коло обулака К ньому ся тулил іх сполочний сынок мыжо котрому праві минуло девять років Марча з ним выростала як сестра з братом был медже нима лем дварічний розділ Окрем дівок мал ґазда і єдного сына Михала Але він тепер медже нима хыбил В тым часі был поволаний до войска нарукувал до Михаловець Не мают о нім жадну справу Лем люде повідают же слованьскы вояцы сут одвалены на фронт кубаньскій бістріці Закликали істрину Анцю яка прибігла зо свойой хыжы в трясучым ся непокою з розвязаном хустком на скоро перешмарену през голову Такой од дверій без того жебы поздравила як звычайні плаксиво ся звідала Люде божы што ся то робит Янку ціле село є горі ногами Вшыткы выстрашены і бліды з очами обернутыма на ґазду нетерпезливо чекали што ім повіст Сідай у нас анцьось і дай руковю Понукнул і вказал на столец коло стола потім ся одкашлял і змыненым загрипнутым голосом зачал Родино моя дорогы моі Збыгнул си і дале продолжовал Не мам добры справы Виділи сте же днес летадла літали понад хотар і метали на верлих бомбы Тяжко повідати і тяжко здогадати Што буде Але чекают нас нелегкы годины треба нам буде втікати з хыжы А може і жыво тратувати жено моя Діти моі Рыхтуйте ся Повідают же вночі будут зверлих бомбардувати Война ушту На малый момент вшыткы заніміли потім выстрашены на себе попозерали Ґаздыня Жена дрібного взросту як кібы ся іщы веце зменшала пригорбила ся до землі зопяла рукы Ей Боже Боже што лем з нами буде што лем з нами буде Што маме робити Баба ся перехрестила і покывувала головом з бока на бік На саму матку Божу на саму матку Божу По старім зморщенім лицю ся скатуляла слиза а дальшы слова замерзли Ганчі ілі ся розтрясли коліна обняли ся і не хотіли ся єдна другой пустити Найменшы діти ся голосно розплакали Мыжя взял отец на рукы і утішувал го не бій ся сынку мій не бій ту єм коло тебе Марча ся розбігла кумами і з плачом ся ку ній притисла Неперестанно ся выпрошувала Мамо Мамо як то буде Де будут бомбардувати а де будеме втікати А што як нас побє Мама юх ласкала старыма зробленыма руками Сама у великым страху не нагодила слов як є утішыти Ґазда ся намагал жебы його слова были певны Не плачте Тепер ніт часу плакати Треба ся нам брати до роботы До вечера мусиме быти порыхтованы на евакуацию на загороду під стромы вывеземе віз і складеме до нього вшытко што ся даст Потім помали розважно каждому розділил роботу Наказал постарати ся о худобу повыпущати ю до поля жебы не была привязана устайны Повторял же днешньой ночі треба осторожні чекати Як зачуют летадла будут мусити вшытко охабити і втікати до ліса або до потока ся крыты Перший ся хопил роботы взять метро вышол надвір рыхтувати віз і конів Іля фрышно підышла ку постели і зачала пакувати перины плахты лахы Остатні жены сглядували мыскы горнці а хлавні ідло муку бандуркы сіль цукєр маст Што было Вшытко паковали до плахт і выношали на загороду до воза Пімм бом Послідній раз задзвонили стародавны годины як іх Ханя знимала зо стіны Потім ся запозерала на короткы на повішаны святы образы На єднім была выображена богородиця діла з маленькым Ісуском а на другім Ісус Христос Обидва образы поцілувала перехрестила ся і сузка погласкала о патерні Зняла і таніры і вшытко завела до плахты Остало вісіти невеликє дзеркало в куті підняла го з клинця але мотузок на котрым вісіло ся завадил зеркало ся єй вышмыкло з рук і впало полздож стіны Встихла го затримати же ся лем оперло о стіну не розбило ся але праскло Ей Боже што то значыт то недобрі зашептала трясучым ся голосом Дзеркало підняла завела до рушника і однесла на загороду Аж до вечера робили Тяжкы думкы іх пронаслідували не доволювали ім найти внутрішній спокій Страх ся черял з надійол же то може не буде таке страшне а може то ани неправда Та і через день летадла перелітовали штось ка позорували а хоц пару бомб пробовали пустити до поля никому ся ніч не стало Німців уж в селі предцілем не было вшыткы ся стяхли з воєньскыма моторами з муніцийов під юрухову волю Боже дай жебы то не была правда Вечур уж нихто не ліхал спати пообліканы чекали ціла родина в передній хыжы што ся буде робити Цивільне жытельство у верлискій долині остало опущене і выставлене своій судбі І на тым нескакінчыма дякую Вам барз сердечні за увагу чытала Моніка Тилявска