Archiwum
łemkowskiego radia

Добрий вечер Вытам барз сердечні на слуговиску і запрашам на оповіданя з книжкы вкраджены дзвоны повісти з Остурні Ерікы Матоноковой і оповіданя під наголовком Ґрапушня В глубокых горах найдеме єдно красне маленькє село Люди в тых верхах обрабляли узенькы поля але з бідной уроды ледве пережыли зиму Помагали собі якы знали зберали грибы афыры малины котры ходили продавати до міста В зимі як были долгы вечеры пороли піря або ткали полотно сукно на голошні і полотно на кошулі про хлопців а тото найтоньше про дівчата Было бы так аж дотепер кєбы бабы не збачыли же і з того малого богатства што ся ім уродило ім хтось ка порядні одберат ту посадили горох а зберали лем половину там посіяли овес і з нього дашто пропало Хто лем може быти Же нам худобным краде і з того мала што маме Будеме стражыти нашы поля Стражыли стражыли але ніч не постражыли Акурат было гориче літо Вшыткы косили лукы Завчасу з рана хлопы пішли косити за нима жены з дітьми і ідлом Покы пришли наукы розбиты валкы сінко уждакыс присохло Векшы діти помагали але лежали в леновій плахті в колысі а там іх бабы або старшы діти колысали до сна Гануші ся народило красне хлопя дали му мено янічко Біленькый по мамі єй предкове казали походили з Польщы може стады была тота його білява краса волоскы златы кучурявы баранкови личка ружовы на них ямкы крас не дітя Ханушя брала го всяди зо собом і аж проквітала кєд го теткы хвалили В тото рано тиж го взяла наукы хоц єй свекра одгваряла Хануш не барянічка наукы Там коло глубокой ґрапы де мате луку Кажут же видно лісни Женкы А ты знаш же они своі шкарады діти знают вымінити на нашы А Янко є найкрасша дітина ту наісто ся ім буде любити Є не лем красний хлопчік але і такий миленькій Ниґда не кричыт не плаче лем ся сміє і ґанґорит Але мамко моя то лем вы на стары часы все ся обертате о такых вілах споминате На тото верай а не вірю Бают ся лем громів блисканя але тоды днес ка не прийдут Видите якій днес красний ден Михало Жудрана косит перогы му однесу любит іх істи І дашто острійше возьму і квасного молока Тото понесу у руках а янічка до плахти дам на гырбет Уж му минул рік най позерат на тоту красу што нам ту горі у верхах даровал сам створитель Чом єст така як бы ті Янка подозерала поколысала знаш же ногы уж мі так не служат Але дітину дозерати знам рада з ним зостану Да коли другій раз бабко днеска собі Янічка подозерам сама Не дала си повісти ганушя Баба дармо єй стримувала О лісных женках повідат Лем голову морочіт людям Лем жебы дашто не забыла дома Михаловы принести Тоты стары лем за Бобонам вірят уж лем тото мі треба стримувати ся такыма пльотками Не слухала ганушя бабку свою пишно несла свого синочка на гырибеті в руках ідло выберене з ласко уварене кісті єй здравили і сусідкы єй стрітили не забили янічка похвалити личка ружови погласкати А уж были на місці Мокрий од поту Михал косил серед лукы Уж і іду розбивати валкы лем янічка положыл до колыскы акурат заспал Гануся дітинку в колысци з ленового полотна зогабила спати розбавила накошену траву і мужови дала обід Час біжал при чістій і статочній роботі шалено пахнячым сіні і природній красоті за співу птахів і бзучаню пчів Михал косил сонце траву сушыло ганушя співала собі Покій і рай Янічко тихенько спал Ці дашто красше мож од світа хотіти Але за красов шкаредост чекат за добром зло а сонячний ден ся може скінчыти злывол І на тым краснім місті чекало зло Нихто ніч не чул В глибокій ярузі недалеко од них чекала Шкареда і зла лісна женка Ґрапушя І она мала синочка Але Шкаредост сама Волося на голові му стояло было чорне як смола твар зморщена од вічной злости і плачу Но не добру дітину з лісным духом повила Гнівал єй тот сын Спати не давал гавідлі в селем переберал ґра пушя мусила ґаздыням коровы тайні доіти там горошок потягнути а так о уроду іх оберати Там ся у ньой вшытко страчало і подумала собі Што ся я буду з мойом злосном дітином по лісі трапити по яскынях волочыти Полошат тым своім рыком звіринуй лісний дух ся гніват Я го выміню за янічка перше го над рузільом жебы ганушя нич не збачіла Натерла свого з трапоша зільом напоіла маковиньом Заспал і раз два го положыла до колискы з полотна де лежал янічко Ганушіна радост А за янічком як стріла уткіла назад до глибокой яругы до свойой яскыні Ближыл ся вечур Ганушя взяла хлопчыка на хырбет і вєдно з Михалом ся побрали домів Уж по дразі хлопец кричал на цілый ліс і ціле село Што ся стало нашому янічкови чудувала ся Ганушя Жебы го сонечко припекло повідал Михал Знаш якый він біленькый Може понагляйме ся домів буде дома сметанков і румянков гонатру Але даремогану ся дітину до колыскы клала молочком сметанком натерала Тот лем кричал рычал плакал ніч не хотіл істи Но што то лем може быти Тото ниґда не робил што ся могло стати Змінили голі сниженкы повідат баба То не наш янічко Ганушя ся нагнівала Бабко ідте радше спати дармо дітину на руках носила коли санкы му співала Хлопец лем плакал і плакал Так то было каждий ден Одразу ся му красна твар на шкаредну зачала мінити а златы качуркы на чорну стернянку Што за хворота мі бередітину Хто мі єй тепер вылічыт Ханушя схудла поблідла красу свою страчала Ніч ся при дітині не выспала Дізнала ся же за семома верхами за семома потоками жыє бабка што єй босорком называют Уж <unk> років мать на істо добрі ім порадит бер дітину і підеме піду з вами бралу валашку Михал В горах сут волци і медведі Буду хранити вас Ішли ніч і ден іщы єдну ніч Спали на салаші а хлопец лем плакал і плакал аж ся по лісі озывало Крутил своіма розявленыма устами і злосно вшытко коло себе розшмарювал копал Пишли ку хыжі бабкы босоркы закльопкали бабка іх такой привитала Знам знам што Вас трапит Чую з далека крик вашой дітины Але вірте тота дітина не хвора є то страпош Сын лісной женкы Ґрапушій она Вам го вымінила і ку вам ходит кварити уроду з поля краде знат ся перемінити раз є хлоп раз жена До пілночы нихто єй не спознат а так може робити што хоче Лем тяжко єй прихопите знам же мать вашого янічка бо лі сте духове уж мі повіли Лісниженкы єй завидят Поянічко є добрий і красний Але цілый час плаче А досправды в тым краі іші жыют лісни Женкы Досправды ішы іх пару ту зостало Але як спознаме тоту ґрапушню Зробте так тепер в літі обуйте собі чім жы але обувайте іх так жебы она то не виділа А так ся прозрадит Ганушя з Михалом і з Трапошом біжали назад домів і попросили вшыткы жебы в селі жебы ходили в чімжах На танцях ся будут грати гру на чімжу котра ся грат так же скопы тіжем в куті кажда жена фліжко выбере своі чімжы і обує іх Худаци заграли до танцю вырыхтувала ся і ґрапушня Як з Бачіля полночі жем выраже не знала котры собі выбрати Взяла червены тоты ся єй найвеце любили А праві тоты были ганушіды Кіть то Ганушя з Бачіля уж знала котра то вымінила єй дітину Ґрапушя давала обідві ногы до єдной чіжмы То є она ґрапушя Она вымінила мого яничка моє красне дітя тримайте єй Дораз буде пілніч товды ся перемінит Єй муж Михал хопил ґрапушню остатні стояли при дверях і облаках жебы не утікла А вера кєд одбила пілніч ґрапушя ся перемінила з сусідовой зузкы на лісну женку шкареду і кудлату Так то ты Ты нам крадеш уроду Янічка ты нам украла Даме тя заперти до міста до гарешту Але я там згыну я муш уж де в лісі на Луках коло Потічків Так вернеш янічка а возьмеш собі свого страпоша такой Верну вшытко Вам верну ани уроду вам не буду красти буду жыту здарю лісообідцям Такой з рана одвели люди ґрапушю до ліса до Яскыні там вымінили шкаред негостра поша за красного янічка а ґрапуші погорозили жебы з ґрапы на добро пішла до інчого ліса бо інакше выпалят єй бываня Ґрапушя взяла свого страпоша і вера пішла до інчых гір а ме о ній веце не чули Але малы діти На сіна уж сме ниґда не брали дозерали на них дома іх бабы Доднес ся ту повідят як хто матзу дітину того підшмарила ґрапушя або же голісна женка вымінила Жебы то нихто не повіл жыют у нас лем самы добры діти бо нихто не хоче быти Страпошом сыном лісной Женкы Ґрапуші І нагнеска то уж вшытко Дякую Вам барз сердечні за увагу чытала Моніка Тилявска