Архів
лемківского радия

Тот проґрам повтаряме словиця проґрам о словах нашых і нашых Для пяных словами і слівжа ждаючых О языку і на языках Словиця Витайте дорогроды слухачы то словиця м нажыва з під варшавского студия радия Лем фм але не лем бо витают днес вас зас Димко тай Михаль Так і зас маме тоту нагоду быти разом вєдно з полученых студий підваршавского і ужгородского То ушто техніка нам дозвалят як там Михалю не тужыл єс тоты тоты два тыжні за входом до Словиці А де Так ми так не лунно было зо словицю што хотіл лем ся налляти ще пару погарчыків Добруйзі ге то файной Фиґлі фиґлями а треба роботу зробити но добрі то я лем припомнул нашым слухачом же можете писати на ЛЕМ кам крапка Фм Зато же Михало нас дорогы радийослухачы пишут і заінтересуваны том Дубуровом на котрій скінчыли сме два тыжні тому нашу бесіду Але то допіро по тым пустиме наш Джінґіль і по ним ся будеме чути зас А я знам азбуку уж познали мы азбуку а як авто бе як буков В як ватра ге як гора Є як ґазда де як дора е як екран є як єлен Жет як жето зет як зелін і як ігла І Чудачне бо на і ся нич не зачне ы є тиж зманеруване серед слова заховане або зас на кінци стоіт і початку барз ся повіт Дале буква і отяк Йосиф ка як коса ел як лоси м як мань О як орел як пані р як руснак С як слуга то як тырка як угель ф як файка як хыжа ци як церков че як чыжык пша як школа ща як щавір є <unk> і знак два знак мягкій з твердым знаком дым Такій вертаме до Словиці Демко з Михальом і так мі ся тепер так жебы мі і ся не забыло Михалю бо виділ єм на твоімым каналі дост недавно барсой материял сі хоснувати апостроф і евентуально де хоснувати апостроф в русиньскым языку В вашым вариянті я думам жебы так мі ся припоминат кєд же тот джынґіль о нашій ґрафіці лемківскій ґрафіці і летів то же даколи бы сме о тым повіли дашто ґенерально о ґрафіці ци може в ріжницях в нашых буквах ци в записі Новрі то уж тепер не мішайме нашым слухачам тото о чым днес Тото был такій анонс на будучніст так А то будеш розвивал так Но направду там неє аж так много што розвивати бо тото вопрос такый скорше просто Як бы якій принцип ты береш в ортоґрафіі бо технічно Тото мало де мусий писати а і в лемківскым стандарді оно тоже пише ся мало де фактично не пише ся авай там де курін слово вас стрічат ся з префіксом так матє у нечастых трафунках помижы приголосну а звуком і де треба як бы одділити што тотам не буде ся змячувати вам і там у лемківскым стандарді клоде ся твердий знак Так але то мигалюшме собі тоту тему я знам же тема маленька а мож бы і о ній бесідувати зо три проґрамы як мі ся здає я бы м Наверну до того што сме не доповіли і што сме не скінчыли два тыжні тому я лем припомну слухачам же то была тота тема котра в Словици была не раз але сам єй єм єй реферувал а ту мам нагоду ся сконфронтувати з хоснувательом русиньского языка Сидкарпатя то єст тота тема Альтернациі выміны історичной выміни звуків з О до і ту бесідую о Лемковині то тоты приміры як маме два коні але <unk> кін а дай примір або так скоро тото якы вариянты сут вас на Підкарпатю Но тото добре знаєме ож маєме домінантно у бо найдеме го в двох діалектах найдеме го в мараморскому якій занимат много міста так і маєме го выжаньскому діалектові котрий ся розшырят не лишы на Гибы ужгородщыну в Украіні в Закарпатскій области но і розшырят ся дале на Словакы тото є єден такій ужаньскій діалект так гукличеме буйн доста близко є до бывшой той ужыцкой жупы мадярского крулівства Направду тот старый адміністративний поділ іщы добре видко по тому як ся капчат бесіда бо як нияк то тот адміністративний розпуділ тота жупа она была Дачым в Ливова на тото бо но Як капчала ся торговля як люди токмили ся поміж собою о то часто было в якых такых великых адміністративных центрах в великых варошах так тоно мало сой вплыв Но гай бы то же Утікам вытемы айно значыт у двох такых великых діалектах найдеме там у значыт они кажут куні айбо кунь єден так Дале ступінь Ідгурі од того буде вже бережаньскій діалект Ідгурі в смыслі уж поступнів еволюциі того звука до І В брежаньскым діалекті домінантно найдеме звук І што є такоє чудно есередньо є поми тот звук найдеме напр у языкови німецкому як самостатну фонему значыт каждий хто говорит по німецкы а веть по мадярскы буде чути тот звук чотко домак окремым выд звука і То тото уумлял ты німецкє єздан бо вчыня ся німецкого майну Ай бо Другі люди тотого ни не чути і наприклад про даякого Украінця тот звук не буде роздільным од звука і они там будут чути лишек І у нас тот звук тоже зачынат страчувати ся наприк є задокументувано уж умізірю што бывше воловоє што в Кушници не так далеко тот звук тоже был Щы не так давно значыт в діалектулоґічных материялах <unk> років мы видиме о штам є домінантний як раз звук і значыт кажеме куні а <unk> кінь мосты а <unk> міст бокы єден бюк і так дале Алженискы натвер дознал што люди там кажут сугубу і бо я знал люди вытіть молодых а і старшых од мене тоже котрі вже кажут сугубо і значе тот звук дале спроґресувал і се сеє така його гыбы натуральна еволюция бо я вижу уж і у кушници у мене дома то же тот звук зачынат проґресувати дале до і Но і наконец у нашій в верховині значыт там де Воловиц ужок там де Міжіря і выше там уже буде як раз на низкы лишек і там уже будут казати куні айбо єден кінь Но добрі дякую же єс тото припомнул то барз цікаве лем же ту нам ся являт проблем такій В нас не єм такого такой великости ріжных фонетичных аспектів той альтернациі того той выміны звыків не А напевно на Підкарпатю даяк мусите собі радити з тым як тото записати бо найліпше жебы тото записати мож повісти єднако для каждого діалекту І я ту не бесідую о тым жебы тепер може розрушати діалекты жебы іх даяк понижати же тот длеґлівшый Но был спільний запис як Ты тото видиш Но як я тото виджу тяжко мінів повісти направду єм два не два Є три основны никаня Як мож рішати тоту проблему А вариянт первий май легкый з стороны Май легкы в стороных хосновача языка альбо май тяжкыі в урядуваньови о то поволити всі вариянты паралельно же тко каже на уто най субітам і пише у тко каже на і най субітам і пише і тко каже на і най субі каже і се май легкый вариянт про простых ужывателів языка было ім буде легше яку не гурят аку не пишут нич ниякой баламуты не буде Баламутал же зачне ся кливам треба буде дащы оглядати бо то уже маєте в собі міркувати а якій ні треба найти інформацию за якоє єст слово а якє його мало записати бо я його запишу сяк а ціляник на інтернет тоту інформацию поклал словом записаным по інче кому Бо то бо то з перспектывы днешніх медий інтернету форматів <unk> і тым контроль пряr<unk> і тык то язык мусит быти системом Айно правда бо язык має якусь функцию функциі комунікациі і функций передачі інформаций І вже тепер кавту цифрову еру уніфікация того писма направду но на ней залежыт І туйкы мы переходиме до слідучого вариянта вариянт ортоґрафічно укласти якусь єдну букву якій єден із тых звуків за домінантний Наприклад у нас у більшости стандардів якій предлагали ся а веть хосновали ся Пудкарпатьови то то буде уковучый вариянт Айно значыт то буде кунь на такый а на такый стандард приставали і Ігор Керча І многі другі і на кілько Я тямлю та в журналі Отцюзнина котрий был обновленый два рокы тепер тоже бере ся і пинсийс вариянт Но і я виджу гыбы хосен у хосновані такого тоже Дале окрем того полне ує так може іщы доповім і тексту стережыл окрем того но уз знаны в інчых славяньскых языках в кірлици інчых славяньскых языків а то уз двома крапками ци може з дашком дачом Горі могло бы быти самым ґрафічно уж проблемом гей Но айной се є такий третій вариянт я до нього поступно хочу перейти ото проба гыбы выгадати субінову букву котра бы заміщала всі тоты три звукы і у значыт така буква універсаль котра сама по собі звука не має А вы там будете чытати тотот звук котрый Ваму ту муслу і штимує по вашому діалекту Так значыт запис єден але так як дахто бесідує залежні од реґіону буде уж інчый Запис має быти єден Так така задумка є І тоту задумку придумал а не я тоту задумку первом придумал Панькєвич І оно у нас так схохтовало ся писати щы в тридцятых роках за Чехословакіі Но ож то был ходовый вариянт котрый хоснувал ся там в ґазетах в другых выданях і там писала ся просто о здашком ай был кошыком айно айбо принципыл тот самый ож має быти буква яка свого звука не має Но має заміщати каждый з тых трьох Но уже на низкы тот приступний є практичным А хо хоц направду я дотепер так пишу но а хотіл бы м уповистит шого Тот принцип є може даже провальном вдачом Никыте Я творю немало якогось контента не лиш звуком і відеом так но я з чым много дачы опишу наприклад сі стандард я собі взял был і про інтерфійсу то такій мій невеликій проєкт націленый як раз на технолоґіі інтернеты тк дале Я там тиж рекомандуєме зайти мо як можеш повісти назву сайту то уж будеме реклямувати Кід просто до тебе Ґоґла інтерфейса та найде тего нараз ния другых сайтів котры бы ся так кликали я провірял Ок Но А што м хотіл повісти но чом такій запис не дуже є практичний правду тому ж каждий чылянник в основному є Дубрі ся знає в основному лишекі своім діалектом у нас твійкы мы не маєме даякого системного інституцияльного научуваня языка так значыт по русиньскы говорити учыш ся дома од родины а писати не учыш ся ниґде бо ходиш там до украіньской школы так само як у вас в більшости люди ходят наприк в польску школу Немного є такого бы діти учыли ся писати по лемківскы у школі пояснял туту Лемків тілько може сконстатую же окрем того же кєд буде даякій рішыня писати та акцийша акциінакше то іше тото треба ввести до жытя треба тото навчыти передати другом і обяснити чом так єст бо часом не вшытко што собі Заложме бы лінґвісты ци другы лексикоґрафы выдумают може быти так добрі зрозуміле для нормального обычного хоснувателя Так так і як раз той хочу навести приклад уж Я пристав на таку ідею хоснуваня такой універсальной буквы умому трафунку тотака ус стрічков котра за задумку мала чытати ся подля діалекта ци у ци і циі і міністым легко бо у мене на тій позициі є окремий звук і і я його роздільно чулу од У ать од і я тото знал де мал написати Я натворил много контента де хоснувала ся тота буква і уже дале пак я зачал видіти а як оно ся прирыват направду людям Я вижу ж подаєкі люди котрі Взяли од мене мож так казати тото не лиш од мене то насправді я давно май выникал была така ґрупа на Фейсбукови кликала ся по нашому і там єден доста розумний вышколюваний ціляник таку ідею в принципі подавал я єй просто адаптувал на своє писмо Но меньше з тым што м хотіл повісти уж я вижу як зачали писати люди які пробували хоснувати тоту букву но при тым якій молодий чловік котрий із уковчого діалекта котрий звука і не має Та він писал туту букву там де я кажу І А дале він писал а дале він писал тоту букву і в другых містах де она не штимує Розвіте сте значе зиз туту бо то при тым при введіню такой буквы но мусіло бы быти такє знаня одкале она іде же она іде о етимолоґічного м о правда котре котре даяк днес мам має інчу форму а ту мі ся здає же то єст тот проблем Вас може меньший понеже іщы до недавна вас росийскій язык язык был вчений в школі затом был дакій язык котрий до котрого мож было зрівнати а тамтото етимолоґічне о ся іщы лишыло в нас уж росийского языка неє добрых Думам м може і з <unk> років і проблемы маме подібны такы же аж і тяжко людям писати Кірлицю туж так теклим тек лем на ранті повім Але звідам ся тоту практику Як як раз тыжден тому єм бесідувал о тым што ся діяло в Пряшові на конференциі і там як раз было вельо звідань о практику Як в практиці Е тото тота твоя буква ся зачала хоснувати Ци там якы може даку небезпеку введіня новой буквы видиш або дакы плюсы того Но я мі ся веде тож я на тоту звіданку же гыбы ут повіл уже на днизкы Ярхуу уж тоту буку не треба брати в шырокы хоснованя Бо у нас хыб нам хыбит яка інституцийона пудержка убы масово людина вчыти тому а значыт они не будут знати тото хоснувати бо я вижу уж то добрий приклад навіл лемку уж можу то провіряти якым із другым языком Мож то провірати уж наприклад Де де по украіньскы пише ся кінь так а ты кажеш дома кунь то там треба писати ту букву ай му да ошы сещы треба знати такоє простоє на первей позір такоє простоє правило треба бы было дис явно обозначено бы чылянника научыти як тоту провіряти А в нас неє інституциі де му можеме такоє правило шырити А значыт така окрема буква може трафом зробити нам більше проблем як мати выгоды І я бы тото я бы тото уповіл так уж направду май перспективно А тым більше в таку еру діґітализациі было бы хоснувати у як домінантный вариянт пропудкарпатскій стандард а такі якійсь окремі буквы наумляут напр лишыти про тексты май художні наприкітні треба писати якійс художній текст де у мене буде діалоґ помедже двома людми там уж мож водити такы уж де і як зазначыти Тото мож хоснувати щій на благо бо мож удіалоґови писати двох окремых люди двома інчыкыма діалектами О тощы іх мож позначы ґеоґрафічном іх мож позначыти тот пришево одталь а тот пришево одталь то ясне то уж тож баже тоты тоты літературны аспекты може такы поза поза ґраматичны але я тут ту як примір дам хыбаль тот тот выхід што єс повіл жебы лишыти там букву У понеже тота найновша кодифікация русиньского языка на Мадярах яка святочно была проведена тамтого рока она зберігат лем У Так може то єст тот самы тот сам примір котрий котры ясне же бы мож было засосувати Добрі Михалю ту так уж тепер думам знаме полноту не лем того же од о на Лемковині пішло до і в вас пішло то даякє інша але подібна поподібна тема подібна альтернация проходила в давным є котре днес можеме видіти як е котре тіж ішло до і я уж тото повіл два тыжні тому коли сме ся чули же то не єст так просто же в лемківскым стандарді русиньского языка всяди де было давне о Маме і ци давне є маме тіж і понеже ци третя особа минулого часу маме люг спостерюх вюз і так дале там там тіж маме іщы там николи не перешол до як в напримір в украіньскым втік тоты приміры тоты приміры там маме там маме У але іщы нашол єм нашол єм приміры в топонімах бо думам же іщы кєд встигнеме до тых топонімів вернеме в топонімах такы назвы як ясюнка На Лемковині Камюнка на Пряшівскій Руси там тіж тото давне є котре переходило до І не перешло той цілой дорогы лем лишыло ся на умам же маме тепер хыбаль ясно Ож што іде зато перешол бы м уж ани не буду пущал музикы позне же все не будеме встигати з часом зато вернул бы м Мигалю до того до той дубровы на котрій сме скінчыли два тыжні тому Я уж може і нашол одкале ся взяло тото же же по украіньскы єст дібурова то значыт дуброва іде напевно од дуба в більшости славяньскых языків тото в польскым іщы давне о тото носове Ом в польскым ага і все забывам в польскым і в кашубскым же то тіж язык зато мушу собі сам памятати Але мам ту інчий аспект зато же Так до головмі одраз пришол верш Івана Русенка нашого великого учытеля котрий зачынат каменисты путы і потокы рвучы березовы дебрі і лісы дремучы найправдоподібнійше тот дебрі значыты тота Яма тот ярок помедже двома острыма горами ту был хоснуваный і можливе же в украіньскым языку тота дібурова котра асоциює ся з нашом русиньском дубравом могла быти такым злучыньом помедже дубом а помедже дебрами значытыма ярками в котрых потічкы в котрых потічкы собі собі течут І так бо з том дубровом бо бы з дубом і з тым давным ом в праславяньскым ом мате тіж вельо топонімів певно на Підкарпатю бо мі ся лем припоминат зараз Дубиноє і то єст вас так добрі памятам Дубне єст в нас напевно такій тото такій топонім котрий іде од Дуба ци тямиш іщы даяке А но маєме село Дубриниці маєме дубрувку ачий дві Маєме дубрівку Якраз дубрівка у мурайоні ту маєме якраз тот звук і як другу гулусну дубрівка Ано і ту може іти од од дебрів то текстоту неконечні мусит іти од дуба а може іти од дебрів значе од того яру од того ярку котрий Е котрий котрий собі тече было бы я тішу ся і мусти єм найти то не дал бы м собі того жебы мі втекло жебы тоту получыти тоты дебры і і дуброву В більшости языків славяньскых языків то єст думброва дуброва дубрава тамтіж находиме ріжны текы Такы рефлексы котры сут подібны зрештом до тых тых бы примірів напримір такых сел як Лухы вынас на Лемковині ци вшыткы што має корін луг і луж То тілько бы м я просили о тото жебы м жебым докінчыл тоту тему з нашого попереднього проґраму Але я бы м іщы так на сам конец вернул до нашого нашой альтернациі выміны Одо і до вашого запису за запису того Наднес што бы сміг як практик повісти в котру сторону треба іти у І з поясніньом і в якій спосіб давати тоты поясніня што там мож бы было зробити так жебы тото у в тій альтернациі было приняте або шыроко приняте Но ту і не є ліпшого метода як просто творити даєкый Дай ку роботу з тым вариянтом і просто указувати людям на прямому прикладові ож так оно фунґує і так буде легше бо я уже мал дакілько років практикы другу і альтернативну і стул хытру букву так і я вижу што но не фунґує бо людям котрій того звука і В свому діалекту ви не маут тяжко ся до того учыти та направду не вижу практичной выгоды з тым убы тых другых люди учыти хоснувати тоту букву аж мы не маєме на тото практичного ресурса так мы не маєме інституциі русиньской школы де тото мож розказувати а даже кубы сме мали ото і так бы было о таку серйозну комплікацию я думал мы маєме на што тратити свій час і попри то та казал бы мож на низкым май перспективным пропут Карпатя был бы вариянт як раз з УСгу бо споза того ож Він уже є хоснованым много де і просто буде легше Но файно барз файно дякую тымгалю зато же зато же іщы раз повім же мы як практикы языка не все сме слуханы через тых наймудрійшых на світі лінґвістів лектикоґрафів і так дальше а часом бы вартало пізріти на тых практиків наш нас малючкых котры тым языком ся послухуют на штоден Так і пришол наш час Смигалю дякуюти сердечно за стрічу надію ся же уж онедолга будеме ся чути зас То утікло дуже сіковно а дужо Вам дяку за вас час кажду мутку ослухал а буйте здові Тримайте ся Доброй ночы доброго вечера Словиця Проґрам о словах нашых і нашых Для пяных словами і слів жаждаючых О языку і на языках слововиця