Слова, достоменніст, емоциі
Архів
лемківского радия
О культурі, людях і місцях Лемковины.
Подкасты, бесіды, спомины, музика.
Еп. 86
Слововиця #86 - 2024 05 13
•
Опис епізоду
Слововиця #86 - 2024 05 13
Streszczenie po polsku (automatyczne)
Audycja była poświęcona słowom i zjawiskom językowym w łemkowskim/rusińskim, szczególnie pełnogłosowi i formom niepełnogłosowym omawianym na przykładach takich jak владіти, володіти, владыка, сохранити i захоронити. Prowadzący odpowiadał na pytania słuchacza o poprawność form oraz o cerkiewne określenie napерсний крест, wyjaśniając je przez dawne formy słów, sonanty i utrwalenie w leksyce cerkiewnej. Jako własny wniosek podawał, że w praktyce napерсний крест ma pozostać używaną formą, a najprościej można też mówić na грудный.
Автоматычна транскрипция
Тот проґрам повтаряме слововиця проґрам о словах нашых і не нашых для пяных словами і слів жаждаючых О языку і на языках Слововиця Витам красні дорогратів слухачів Демко Трохановскій з той стороны нажела підлашевского студия радия ЛЕМ фм ет цетере ет етцетера знам же днес мам дуже до бесіды так ся мі принаймі здає Зато лем припомну же находиме ся в слововици проґрамі о языку на языках но о словах о языку і о тых вшыткых ріжных річах што в них о них собі бесідуєме каждий тыжден мі Ема і Демко ет лем крепка фм пиште принаймі так пишете я іду до джінґля в котрым зачынаме наш проґрам А я знам азбуку Уж познали мы а з вуху а як авто бе як буков В як ватра ге як гора ґє як ґазда де як дора Е як екран є як єлен Жет як жето зет як зелін І як ігла І Чудачне бо на і ся нич не зачне ы є тиж зманеруване серед слова заховане або зас на кінци стоіт і початку барз ся повіт Дале буква і отяк Йосиф Каяк коса ел як лоси м як мава м як о як орел пе як пані р як руснак Ес як слуга до як терка о як угель ф як файка як хыжа ци як церков че як чыжык пша як школа ща як щаві як ябіль є <unk> і знак два знак мягкій твердым знаком ды Такій маме наступный проґрам і наступны звіданя з котрых раз же сут дакыс сут дакус сыновы темы до бесіды до дискусиі але тіж до полніня того што м бесідувал Ном о чоту зачати бо то і тых тем єст пару але хыбаль значно о такых барз милых аж і барз милых слів Они такы кусм повіл приватны бо то од мойой нонашкы налена тілько мило же ту гріхом бы было не спомнути бо при нагоді великодніх желань нонашка написали мі на Лоцапі і о словици і о тым Юшані зазнаня і поясніня о проґрамі Берзєкую Но нас коже мє слухате реаґуєте я все рад з Вами бесідувати не лем на языковы темы Но і наділ ся же же ся скоро стрітиме А покляш тото тым каналом будеме ся контактувати Але написал тіж єден до слухачів якій просил жебы по перше жебы го уж наміняти зато не буду го вымінял з імена То поясню тот постійні дописуваж і коментаторна Демкот ЛЕМ Фм і словицю слухат новій повісти Лем тілько же пан назвийме го пан ы так назвы Я знал же ся з того не понімат бо ся знаме але даяк мушу з анонімізувати за його желаньом зрештом пан однюс ся до попереднього проґраму з темом мы часослово якє гейбы єм схоснувал при нагоді обясніня слова владыка туйде мі о єрарху в церкви о єпископа так бо о тым сме м ін Бесідували предше но і як має быти так звідал владіти ци володіти яка правильна форма Ной пан ы так го єм назол так добрі же му си запамятал і не повіл його іменам Звідал ся єдно ци тот нагрудний крест якій носят священникы якій єст єдном з нагорі так То кєд схостуєме барже ци церковны окрисліня наперсний крест то ци не мал бы быти по насому важе напірсний кєд бы мала там быти історична выміна звуків так е до і Но то досіданя чудове я думал же поясным але видно за коротко і мам думку на одповід а і моінавці ся сподабат бо выповіснуючы буде тіж о верхни Но іщы єдна тема з котром може не встигну буде о меринді Кєд не встигнут то буде тема на наступний проґрам і о тым як раз днес буде і запрошыл вас на музику найлитеме до нашых тем біднісячку з вецера до рама бо спаня нема Присол листок завтра рукованя Отворніма Мела Окєленцку раз притули роцкы моя афраіцку камара зо співом рукуют я мусу іти З родицям з братом і зо сестром ся розлучыти Про мене ся манто не старайте Бендимі нами позі Я мам зповіди листок нет напису <unk> малі тых а по році нела мяска мала ся мі выдала Жебы за много іщы тот другій рік долго цекала Дякуюты мила зализнала про мене мила три рокы молоцу та моя за рокы молоц суто на мойом пропы Заповіл єм гідні тем заспробів обіцяны днес повісти А кєдніт ійте наступного тинка проґраму але переходиме до першой темы і до звіданя єй як єм го назвы Аж єм записал пана Е якій барз добрі слухат тото о чым бесідую і звідал як має єй быти владіти ци володіти ното леты Бы хоц тота тема покус в дакій части была дос недавно але коли коли найліпше єй омовити дополнити як не на найсвіжым примірі Владыка знаме єпископ єрарха іде од часу слова владіти А як уж знаме з нашых бесід Слови ци єдном з прикмет східньослаяньскых языків вшыткых в тым нашого русиньского лемківского языка єст полно голос котрого ту натобене неє Оддалей звіданя нашого аноніма ци не ліпше бы было Має часо слово володіти одраз поім ліпше бы было але найперше припомну же хоц в нас номінальныма сут тоты формы з полно голосу значыт володіти то значы такы што з попередніх форм уж ніхту не буду обясня бы тото уж было розвинили ся в ґрупы О <unk> О <unk> Л Но то так ци так вельо неполноголосных фор в нас остало Але жебы остати при часословах то сідаме такы приміры володіти молоти хоронити боронити ци там стеречы перечыти сле буду мал тілько проблем же нас короси не припомну зрештом Л лена в цілым языку єст дост мало але тото што маме сопоставме собі іх з польскым языком влодіти владать ся молотити муціть Хоронити хроніть чуєте нас оло оло оро так боронити Бороніт ся в польскым єст ро без того першого о стеречы стшец перечыти пшечыць в польскым єст коротце Но і ту видиме сопоставляючы два славяньскы языкы з двох інчых глузи же інакше ся такы приміры розвинули на заході і сході Совєщыны а іщы інакше ся розвили на полудни славяньской языковой териториі і як раз тепер ту не буду іх в тым моменті приводи І одраз повім же жей в польскым владат то структурально полудньовославяньска форма понеже дакотры західньославяньскы языкы такы як чешскій словацкій мают ту прикметы полудньовославяньскых языків но і ту повинно быти в польскым не владат але там повинно быти не Алем О то як мате молоти ци молотити полноголосну нашу форму то польскєм луці таміст О по правді але тото у перешло так і давна польска форма володіти мала давнійше вид влодаць Но зрештом тото днес будеме мати в польскым слові влодач так дале так ци інакше під влияньом чешского языка што єм повіл же зачысленый єст в даякых формах до полудньовославяньскых языків або має такы прикметы но і тота пожычка в польскым языку то як разі зо сторочыского владаті Най то добрій момент жебы припомнуюти же окрижаючы нас язык чешскій словацкій мают вельо тых полудньовославяньскых прикмет в тым іх неполноголосны формы Но але тоты языкы так повім што нас окружают они лем помогли сохранити полудньославяньскы формы зо староцерківославяньского языка так котрий як знаме На цілій Карпатскій Руси іщы до мінімум половины XXI столітя был выполнял функцию літератского языка ну і мал тоты неполно голосны формы як владіти як зрештом іщы єдно часослово котре специяльно єм при твільком схоснувал а не знам ци сте выймали Но і з той причыны зрештом но жебы уж і придумали сме суз вельо факультативных мож повісти рівноважных форм котры істнуют попри собі з полноголосом або без полно голосу но і хоц треба повісти же так структурально том першом повинна быти полноголосна форма так но номінальне повіме вкінци володыка так заміст владыка Навет як бы сме были даякыма такыма языковыма пуристами не Ци як окрем того же то церковна лексика так бо она утверджена уж в языку так зато владыком назыме все єпископа митрополиту а хотячы схоснувати тот пол голос маме його в інчых формах на мі напр слово володар Но владар єст чуєме в колядах там ім памятал же єст якыси царю владарю так но і тото выревечене в звіданю часослово володіти они ся являт тым першым номінальном як найбарже але треба памятати о тым владіти Але ту іщы дехтю до меду придам же так само як мі ся здає же Барже правильна буде форма Владимір як Володимір бо то тіж уж утверджене в языку там маме так неполуну голосну форму і Володимір так але ту маме інчий проблем ту маме проблем такій же то сут імена но і каждий рад ся выберат власны назвы то каждий сыз собі вывер таку форму якуси захоче Но і такі володіти буде першом формом передвладіти бо владітиме уж така така архаічна бажа так хоц обі будут правильны кєд маме владыку но але кєд сопоставиме собі інче та сослову єм поюже уж єм го тілько што схоснувал то маме сохранити но тото сохранити кєд собі сопоставиме З захоронити но бы м повіл же ся мі здає же має таку файну файну старіст такій те так чути сохранити файну але то як раз єст тота неполноголосна форма попри полноголосні захоронит так сохранити не тілько тіж єст утвердженым в языку же являт ся полным еквівалентом захоронити Не знам ци не єст красше може зато же старше Ной то така гварю така патина Том патином як ус обруснены такій єст язык Має своі правила історийом і віками скодифікуваны принципы ной хоц має тоты правила то єднак фурт аж і николи не буде такій як от Сокыры одрубаний так з система своіма єдно рідныма формами Но даю Вам ме такє зіданя як думати сохранити ци захоронити пиште на демко ЕТлем фм а я прошу на музику жебы пак піти думам встинеме з дальшом темом монеці сами таншы самы Татісю Ґайдалі понаднаше салі Танісю Ґайдалі понадше салі Дадисю ґайдалі понад наше салі ґайталі понад наше салі батя не виділи хотя не виділи татє стары баветя не виділи хотя не виделе татя старе баве ой мат тя не виділи бо тя не виділи та ты стары бабы Егы ба тя не виділи бо тя не виділи та тры бабы <unk>reati Не громадя не виділи бо тя не віділи Ярвіі дівкы Егама тя не виділи бо тя не виділи Яродіє дівкы по матерриповеня поетя Оведань Материповиня Моятя овень Матерыповина поетя овеня Матерыповины Етарета та <unk>э Ей я мати сердита мате сердита та я бы любита Ей я мате сердита мате сердета та я бо робле паля Но іщы єдна тема од пана ы так його назво він хоче быти анонімовым Здравлю пан Е знато о кого ходит схоснували сме на Лем фм уж мушу спішыти на портали нашым портали форму на персний крест котрый тіж має свій одповідник як на грудний крестань Припомну товды коли сме писали о пасхальных нагородах для священників О тым был попередній проґрам о тых о пазальніх нагородах для священників і т і тлеле но і ту звіданя Ци в тій першій формі не повинно быти напірсний крест ани наперсний Згідно з принципом історичной выміны ЕС Я барз дякую за уважне слуханя языковых проґрамів бо то барз добре зіданя але мусиме собі піти од початку і буде о вірх обіцілы кєдстину на персний значыт на грудний так тото што ся носит на рудиный тота форма перс іде од праславяньского Прс так прс так мало форму Но і потім допір перешло в Перс зато же там єст тото ры о котрым хвильку поім а вшытко іде од праінды Европейского Перк од ребра так первісні тото значыло околиці ребер груди ту то значыт така передня част корпусу медже шыйом а бріхом так бы сме на скоро назвали потім аж вторично означало як груд так як тоты честіла жены з котрой видят ся молоко як род діти Но і ту маме сонант і уж поясням што то єст тот сонант што за чудо В дакотрых словяньскых языках нак посмотриме собі в чешскым словацкым языку в полудньославяньскых языках а як в полудньославяньскых языках то і в староцерковнославяньскым заховали ся доднес сонанты А то такы согласны котры самы єдны творят склад І поясням бо мы сме до того привыкли же же бесідуют уважы о хоснувателях лемківского языка ци польского языка же нов росийского украіньского же сме привыкли до того же в каждым складі мусит быти мінімально єден гласний жебы был склад буд якій лем Оіт дальше але без того неє складу Але в спомненых языках што мі привюл зхопили ся іщы доднес тоты з праславяньского абним з праіндиевропейского сонанты такы согласны котры самы з себе творят склад но і лік ся штоправда вымавлят дакус долше і та як собі собі посмотриме на скоро мі з Чешского приходит выльк так або ідучы барже на полудне до Хорвациі може дахто был на острові Кырк так як тото прочытати тот Кырк найбільшый хорватскій острів Но і отже тоты спомнены согласны л і ры то сонанты котры самы можут творити в декотрых языках склад Но і ту до того іду же на жаль тоты сонанты часто ся бальсне реґулярно гату ся додал зато як єст наперсний крест по сербскы на персні Крыст в сові Крыст не ани єдного власного зато же єст ам сонант і він творит такій такій такій окремі складно І тут верну до темы же тот наперсний Крест остал напер наперсным з того же то церковна лексика знате Но церковна лексика той язык в языку ной тото давне слово перс або його пізнійша форма перс котра бы мала перейти в слово пірс в нас не ходила так і зато Тот тот наперсний тот корін в тым слові не малого свого конкурента такло лем руд руды і так дальше Но і ту тіж навернут тых чудачных сонантів бо они ся цілком нереґулярно розвивали бо маме ту купу нереґулярности і тепер обіцяна вірхня жебы сте мі повіли Певно дорічуєте же там же єст мр так од чого іде слова слово названя села вірхня іде од давного села Мотыжны села тепер части Ґладышава так іде од верха од верхнього кінця даякого простору Но і певно чуєте же вірхнє має в собі І котре пришло з е а слово верх не мат такого такого тотой той історичной виміны Но і то як раз вина сонантів а конкретно давного сонанту р котрый як видите і в нас дакус намішал Бо його давна форма того верха то вург што певноті зо слацкого языка знают нашы слухачы Зато так може підсумую найнаперсний крест Остане наперстным а найліпше на грудным уж го не мінайме нот на пісний кєд же не маме інчого слова інчого одповідника бо маме груд і груди а вірхня а Віхня найтіж остане віхньом а не верхньом і найзверха надале на Ґладышів Смотрит то бла Словіця барз дякую демкуєте лем крапка фм пиште Як найбільше дякую іщы раз лем десим стратил Джіґіль оєст Тримайте ся бесідувал Демко Трохановскій Словиця Проґрам о словах нашых і нашых Для пяных словами І слів жаждаючых о языку і на языках слововиця