Słowa, tożsamość, emocje
Archiwum
łemkowskiego radia
O kulturze, ludziach i miejscach Łemkowyny.
Podkasty, rozmowy, wspomnienia, muzyka.
Odc. 83
Слововиця #83 - 2024 04 15
Opis odcinka
Слововиця #83 - 2024 04 15
Streszczenie po polsku (automatyczne)
Audycja dotyczy języka rusińskiego/łemkowskiego, przede wszystkim odpowiedzi na pytanie słuchacza o warianty dopełniacza liczby mnogiej od słowa oznaczającego krowę. Prowadzący omawia pełnogłos jako zjawisko typowe dla języków wschodniosłowiańskich oraz przejście dawnego o w i w sylabach zamkniętych, zaznaczając, że przy niektórych formach możliwe są warianty utrwalone przez tradycję językową. W pierwszej części wraca także do polecanej książki Bohdana Horbala o pierwszym pokoleniu łemkowskich przedsiębiorców w Ameryce i do tematu łemkowskich reklam emigracyjnych.
Automatyczna transkrypcja
Тот проґрам повтаряме слововиця проґрам о словах нашых і нашых для пяных словами і слів жаждаючых о языку і на языках словиця О языку на языках і на языках словиця в тым красі в наступным проґрамі в котрым зас будеме бесідувати о языку русиньскым языку о лемківскым языку і то в звязку з тым же фурт пишете і навяжут днес тіж до того але як то Быват в нашым проґрамі все зачнеме собі од припомнуючого джынґля з азбуком яку наідете текст принаймі в Мурянковым букварі до чого бы з барз заохочам сігати барз і як найчастійше коли жебы не бесідувати уж ох велькох вертам А я знам азбуку Уж познали мы а з буку а як авто Бе як буков В як ватра ге як гора ґє як ґазда де як дора Е як екран є як єлен Жет як жето зет як зелін І як ігла І Чудачне бо на і ся нич не зачне ы є тиж зманеруване серед слова заховане або зас на кінци стоіт і початку барз ся повіт Дале буква і отяк Йосиф ка як коса ев як лоси м як мак о як орел як пані р як руснак С як слуга до як терка о як угель Ф як файка як хыжа ци як церков че як чыжык пша як школа ща як щаві як ябір є <unk> і знакы два знак мягкій з твердым знаком Но і вертеме до Словиці До Словиці пишете і добрі же пишете а двох проґрамів то мінімально і о двох проґрамів так мі ся здає Пишете о тым Мам вельо такых малів же файны тоты американьскы реклямы што єм чытал американьскы но лемківскы реклямы в Америці і же бодай по єдній на проґрам сміло можу прочытати Я не буду чытал в каждым проґрамі єдну єдну рекляму лемківску в тоту поіміґрантску з Америкы зато же по перше на верну о што іде же не верну до книжкы доктора Богдана Горбаля бо обіцял єм же ся дознам де єй купити Што то за книжка придовшыткым Она по анґлицкы але єй лемківскій наголок то спід соломяных стріг до еміґрантскых предприємців Перша ґенерация лемківскых американьскых бізнесменів течыт <unk>n<unk> Агано і так Як єм ся бо я обіцял же вам повім де єй купита як єм ся здогадал де єй купити окрем той функциі глядай так вуйка пришла мі она як дарунок высланый автором через скрип Амазон Но і там єм кінци пізрін і єм жебы бы было смішні нашол єм тоту тоту книжку но Амазон крапка Li Мож купити в твердій окладинці мож купити в мягкій окладинці Барз рекомендую тота мягка коштує там <unk> зл заокруглий метверда такой двараз дорожа <unk> праві <unk> злотых Але направду направду рекомендую тым більше же Тым більше же варта то но варта файне то така така бранза бранза обшыр бо там вельо бранж описаных ле обшыр котрой може бы перше перед выіздом Лемків Америкы змен мали Аг а она цілком інче як тоты вшыткы обшыри котрыма ся на штоден занимаме то значыт же маме тяжкі ХХ столітя там нам злі ту нам злі Ту бы сме хотіли дешто більше а ту просто єст цілком інтект абсолютно так як бы вырване з того нашого світа котрым барз часто жыєме і може за вельо Зато барз барз іщы раз рекомендую тоту книжку на амазоні мож купити мну і што бы а я ся тішу з того же мал єм з якым єй взял перше раз до рукы то єм єй прочытал такой цілу І з того зробил цілий проґрам аж і в другым аж і тепер в третім до того навертам Зато дорогы родил слухачы барз рекомендую на Амазоні кєд бы сте не могли найти пиште на дем корапка фм підошлю вам Мутузок одраз повім же то дармова рекляма книжкы о реклямах Ясгонічны мам то лем так бесідую же тримає мі в руках ім ся барз подабала і зато Вам єй рекомендую Нові жебы зачати днешній проґрам но то мусиме собі одтяти тото тото уж сме скінчыли А як же яком музиком Миколаіну певно же Миколаю і добрі в Америці прослі ся при вырыства прошы шобы вырышо <unk> ва самы о собе ви Миколаі Америці Америці запераме тему ідеме до наступной позостаєм такого майля цитую раз бесідуєш знаме ся услухат сям раз бесідуєш корів а в другым разом коров корів і коров То як має быти ідеме до коров ци до корів Но і знате же єм ся дост добрі задумал як має быти бо кєд Аж я не знал же я бесідую і такі так то мусит быти даякє такє уж добрі намішены но і дне ся тым над тым задумаме як має быти Най найперше підсумуйме собі што в тій корові єст і в предовшыткым в тій одміні в множыні в другым рождаючым одмінку так докорів когочого коров ци корів Не перший процес то напевно полно голос полно голос тото оро котре там чуєме Порівнайте собі з польскым Кру там єст р і тото похылене О Але долі то жебы тото першы іти тоты языковий процес а другій то іщы тото до чого навязує само звіданя то значыт коров або корів но і то єст тото што не раз піднимам в нашых проґрамах коли то давне наше о етимолоґічне о іде переходит в даякых там примірах і але займуєме ся найперше тым же полно голосом што то єс то такє такій явиско такій процесы типовий процес для східньославяньскых языків так і то єст товды коли коли не мож повісти в давных такых получынях котры ішли котры мали лем само р або ор Они в східньославяньскых языках то ся змінило до оро до Оло до Еле і так дальше і так дальше значыт з двох з двох звуків зробили ся три Але повіл єм же тото явиско характеристичны лем для східньославяньскых языків Докладні а як єст східньославяньскых і полудньовославяньскых тото собі зробиме представиме на примірах очывидні тото же там колиси было на примірі наш днешній ворог то давне праславяньскє ворґы Е Молодий то праславяньскє молды наше дерево тамтіщуєме ере то праславяньскє дерво а наше молоко то праславяньскє мелко но і ту маме ворог молодий дерево і молоко а в польскым маме не маме ор маме ро ло ре мягкє і ле врук молоды джевы і млеко Но і ту польскій тіж ся язык ся бы ріжнит од тіж західньославяньского напримірчыского ци словацкого пониже як раз в тым примірі полно голосу а в західньославяньскых і полудньославяньскых языках не полно голосу же чешскій і словацкій вырадше єст так як в полудньовославяньскых языках значыт же наш ворог польскій врук то чешскій ци словацкій врах молодий молодый по польскы то чешскій і словацкій млады і так само єст джево джево по чешскє по словацкє дерево ту єст подібні і млеко польскє єст і чешскє і словацкє скус сітька інчым ль але то уж тема не наше і на інчу на інчу бесіду То значыт в тій корові о котрій сме найперше повірили маме тот перший процес якій то якій называме полно голосом Зато верну нашого звіданя як має быти до коров ци до корів Най беручы собі тото слово тіж додам же Окрем полного лосу ту фактично другій фонетычний процес О котым уж є вспомнул то єст перехід давного давного О в тым плі але часами є наше днешнє Е переходило в і Але тото ся діяло в запертых складах ту маме тоты як раз тот примір значыт такых што ся кінчат на і ту самій собі одповіджте кєд слухате слововіцю нераз на согласний то значыт одкрытый склад то істокій што ся кінчыт на гласний а запертый склад тотый з такій котрый ся кінчыт на согласний Я все даю такій примір як тото розріжнити в єдній темі то значыт бо маме дві факультативны формы формы коня то значыт з кінми або з конями і там барз добрі собі розріжниме чом в єдным примірі єст і а в другым єст о кінь ми і конями так зато же як собі поділиме на склады першый вариянт то маме кін мы і кін кінчыт ся на согласний на н Зато товды тото давне о переходит в і Але як собі возме другій вариянт в одміні в множыні того ми кого не мы Ко кінчыт ся на гласний О но то там переходу в і не буде Но і возме то собі тоты приміры тепер кєд уж знаме же в корові В слові корова переходит проходят два языковы процесы єден сме собі повіли і тує сполно голос так він єсотілько важний же то такій Но інчий і інчий О процес очывидно тот перехід о ФІ был дуже дуже пізнійше понедже полноголос <unk> так назламі тисяч літів даде принимают такі історикы языка же тот полноголос вошол до східньославяньскых языків ци до староруского або того першого східньославяньского языка з котры з котрого зродили ся на вшыткы сучасны східньославяньскы язык но і добріной маме корову і кого чого в множыні коров або корів Фактычні мі так підходит же і такі такы ємчы з рештом од того маме Май ЛЕМ <unk> ЕТ ЛЕМ жебы сте написали як ся вас бесідує бо я ту не мушу быти вызначником ту в єдным місци могли так бесідати в другым так Але возьме собі інчы приміры з тым Оро або <unk>Ú або з Л або з <unk> де будеме мати тіж бы одміну в або яку будеме мати одміну в множыні в рождаючым одмінку Такє слово борозда і кого чого в множыні бороздну ту і напевно не буде А принаймі я не чу ворожба кого чого в множыні ворожб сторона Ту тіж маме оро але маме сторін То значыт же ту Іде тота тота выміна о до і хоц сміло мож оповісти же же тоту версию сторон тіжы Тіж єм чул так значыте ту тіж можут быти два вариянты Но і цікаве ту єст такє бомен такє плюралія тантум як значыты слово котре выступує лем в множыні ворота ту маме тіж оро тот полно голос і кого чого неє воріт ту хыба чуєм лем таку версию значыт і не чул єм коло чого когочого ворот Но добрі Ідеме до слова борона кого чого борон Ідеме до слова дорога когочого в множыні доріг Но і тутіш дорог єм хыбаль не чул радше і в літературі і в інчых примірах стрічал єм тот перехід о до Іале возьме собі тіж наступны приміры з полным голосом колода колод солома солом пелена кого чого напевно пелен не пелін не солім не ковід лем колод солом і пелен ци Береза Берез Но і ту лем так дополню же тот проблем тыкат вшыткых тых двоскладовых ци ци ци ци більше складовых предшыткымженьскых і середніх родів слів котры Мают в множыні нульову кінцівку вождаючым там то значыт мают там котрий бы підлігал ґу тому же кінчат ся остатній склад ся кінчыт на согласний зато мали бы переходити подля того принципу переходу давного Є значыт Е або о вднешнє наше І ну і посмутме собі вода кого чого неє воды проба пробы село сел ци середній рід колесо колес молоко молок золото долот джерело джерел Но і ту можеме собі находити вельо такых жена жен свекра свекр ту сміло можеме ту бесідуюч о тых о тых примірі да не мают конечні полного лосу але мают ф закінчат ся на запертий склад Зато мали бы мати тот перехід і в спосмотрі єм тіж на даякы новы слова зложме мода і напевно буде моды сцена кого чого сцен зато Вы вшытко тото робит ся дакє такє заґматване же по музыці даякы внескы собі представиме Na песя тюдали поробы до нас тоти ся лем <unk> вылюбетилярия Пильобити пасия зара поході то на змоті зове ся радо рана тимація Быга де розпадат осемезан басат кусят котры роби то море кусаты та моє мотинфармация Но і обісял єм даякы выставкы даякы внескы Но што жы думаж повісти же може быти так і так Там де маме полно голос мы середній і або женьскій рід в рождаючым множыні множыны одповідаючы ци докорив ци докорів можеме і так і так Ту напевно рядит языкова традиция то значыт так як ся в языку утвердило То значыт кєд же утвердило ся же не буде там переходу в Оф і бо такы выняткы ся в языку трафляют там го не буде а на примірі коров корів дорог доріг ци тіж ворот і воріт но видиме же же ту може быти і так і так треба звернути тіж увагу на єдну річ же кє в примірі коров і корів маме выголосі маме на самым кінци тото Вы такє нескладове у Як вым бесідуєте то не єст так докінця а то не єст такій до кінця согласний котрий бы нам робіл тот принцип і думам же тут тіж мало тото вельо влияня же якє бы сме твердше барже твердо повіли корів або коров то берат ся ту выглядати тых причын так ци так як єм Вам вказал Ци докорів Ци докоров або в селі было вельо доріг або вельо дорог ту тіж не маме такым Примір Я бым іщы звернул єдну увагу в примірі полного полного лосу бо то характеристичне для східньославяньскых языків але памятайме же маме вельо архаізму архаізмів принесеных іщы з церківнославяньскым языком котрий структурально являт ся полудньовославяньскым языком тіж певно сут дакы влияня словацкого языка бо видиме ци в співанках в приспілках в ріжных такых місцях же може быти враг І ворог може быти драга і дражка доріжка дорога молада молады і так называме молодята зато і неполно голос найдеме в лемківскым языку але тоті св тема уж на інчу бесіду Томасловиця тримайте ся демко єт лем крапка Фдемко Трохановскій до вас бесідувал до наступных проґрамів Словиця Проґрам о словах нашых і нашых для пяных словами і слів жаждаючых О языку і на языках слововиця ме