Перейди до змісту
ЛЕМ

Слова, достоменніст, емоциі

Архів
лемківского радия

О культурі, людях і місцях Лемковины.
Подкасты, бесіды, спомины, музика.

Слововиця #81 - 2024 03 25
Еп. 81

Слововиця #81 - 2024 03 25

•

Опис епізоду

Слововиця #81 - 2024 03 25

Streszczenie po polsku (automatyczne)

Audycja językowa dotyczy najpierw łemkowskich słów związanych z określeniem rozłożystej góry i jej przeciwieństwa, a prowadzący omawia też znaczenia wyrazów z rodziny піпа, w tym odniesienia do люльки i піпетки. W drugiej części prowadzący opowiada o otrzymanej książce Bogdana Горбаля o pierwszej generacji łemkowsko-amerykańskich przedsiębiorców, chwali ją i streszcza, że opisuje m.in. początki emigrantów, ich sklepy, masarnie, hotele, banki oraz liczne biografie. Przytacza także dawne rusińskie reklamy takich interesów i zachęca słuchaczy do zdobycia książki.

Автоматычна транскрипция

Тот проґрам повтаряме словиця проґрам о словах нашых і нашых для пяных словами і слів жаждаючых О языку і на языках Слововиця Так то в проґрам словах нашых і не нашых Вітам Красні Демко Трохановскій Вітам Красні Словици нажыло світ вышевского судя радия ЛЕМ фм Нажыво кєд слухате премєрового одтинка одраз повторю же пишете як пишете на Демко ет лем крапка фм ет си замінте на польску малпу бодай по словацкы завіначы сабацка по русийскы і так замінайте нешто хоч лем жебы сте так писали Інча моя така іщы єдно передуманя же те чудорочкы як поточкы а о тыжни то хыба нихто не дописал же так як бы вчера были бы сме ся взас виділи і защули Зато уж не буд більше ґадал наче буду але то по джінґли котрым зачынаме все наш проґрам то зачнеме і тепер но і по ним будеме собі розберати нашы языковы проблемы А я знам азбуку уж познали мы азбуку а як авто бе як буков В як ватра ге як гора ґє як ґазда де як дора е як екран є як єлен Жет як жето зет як зелін і як ігла І Чудачне бо на і ся нич не зачне ы є тиж зманеруване серед слова заховане або зас на кінци стоіт і початку барз ся боіт Дале буква Йот як Йоси Каяк коса ел як лоси м як мала О як орел я як пані р як руснак С як слуга ти як тырка о як угель ф як файка пха як хыжа ци як церков че як чыжык пша як школа ща як щавія як Ябір єд <unk> і знак два знак мягій твердым знаком Тому уж по Чеператій Горі правда хто слухал тыжден тому а і по Чеператым селі сме уж бо сме тыжден тому мовили О може тіж о дакым Хто єст чеператий значыт чеперато ходит так чеперате може быти дерево Іду очывидно до того же мам коментариі так мам коментарі тым разом вернул пан Мартин з Чеператом Гором а не до кінця з Чеператом Гором А з єй антонімом Антонім так Повіл же декєдс єст з гора Чеперата шыроке розклад істато може быти і піпант Така гора піпант так чуєте добрі піпант Я спочатку тіж певном не знам ци вшыткы сте поняли Я не поням о што іде але сме з нашым слухачом взяли ся бесідувати і дішли до того же же тот Антонім Сєператой Горы так Антонім протиставне слово протиставне значыня дакого слова вжыня же то Антонім чепера той горы так Шыстым Антонімом то лем припом як білий то нам ся буде тямило з Антонімом Чорний протиставны значыня мудрий глупий чыстий брудний великій малий і ты Антоніму то уж знаме А дучеперат той горы той розкладистой той той шырокой антонімом мал бы быти сеспіпант Остра Гора нерозкладиста строма лем такым острым вершком такым шпіцом так же так ся аж і тяжко наю входит як єм погонял ся признам же не зом того слова так Думал єм з початку же мусит быти міцно бранжовы такы слянґовы і добрі думал бы так тіж было Нашол єм словничку в слянґу а по польскы в такым туристичным слянґу альпіністичным слянґу може піпан то як раз тота остра гора такій стромий підхід і так дальше на певно не рескладиста то такій стромий вхід на ню єст но і гейбы так бы сме си тото лишыли Бо то міцно бранжовы словни со Але як може і ся додумуєте як може знати я того не лишыл Очывидно бо кєд бы сме іщы єдно выпоглядали в інчых бранжовых словниках заложме в інчых языках Но то певно може і бы сме нашли такє може дочыста інче названя на таку гору а тото і поминут бы тото слово і такі так з французского тотко єм дослідил лишом до французского пришло з латиньского і означат тонькій як такій подолжасто худий Лем Лем іде мі о вертикальны а не горизонтальны лжы так поім односины Значет полний антонім нашой чеператой горы то як смотрячы на інчы языкы то напримір анґлицкій пайп так як собі послань піпант там де си найдеме тото пайп І в анґлицкым Пайп Злежнів знаме анґлицкій язык то може єдно слово быти і назывником і придавником ци там іщы со словом можеме тото пайп окрислити як кабель як люлька як тіж сопілка як свисток но вшытко нам ся уж тями так же то што си такі подолжасте стояче так нашторц мож повісти не може быти часослово грати на насопівці грати на пищавці даякій аж і пищати та пищати нуй перелошто ся тепер того піпанта Еци аґлизкє пайп так досит до дописаной формы і дайме си такы слова як о і тувайте піпа піпа або піпка Доє знам же для тых што не знают його лемківского значыня але такы піоритивны польскє здаю здає ся оно смішне так же так но хто хто знат су піпа ци підка котре зрештом тіж єст ци молим ся чужым сумом в русиньскым языко но то уж буде тямило што мі іде Маль добрі старчеци зробиме так жебы посмотме лем бодай до русиньского словника Юрия Чыря Такі маме піпу Маме піпаша маме піпетку Яус єм си далеко положыл но і што там маме В тым словнику Маме піпу Та як же то люлька В діда была файна черепляна піпа соріховал піпо саров або такє Хто мінят хліб на піпу най тот іст печену ріпу мамяту фразелоґізмы Ож ліпше єст піпа не кадило бы з ней в хыжы курило м но то так єст Зрештом піпати піпати курити піпу люльку так дум може в тот спосіб даме маме іщы піпаша боі піпаш піпаш то єст тот што курит піпу так курит люльку бы сме повіли Ной маме тіж піпетку піпетку то такє то уж знаме тіж же і в польскым языку выступує і в ріжных іде з того латиньского тонького подолжастого піпеткы тото же мож закропити очы далекому дачым даякым плыном з піткы Но як видите оператой Горы пішли сме завдяку пану Мартінови до і противничкы до піпанта і припомнули сме собі при нагоді перевісти значыня в лемківскым языку м той піпы так хоц лемківска піпа кусіт дашто інче ну але тіж іде з західніх языків Глядал єм піпы в співанках надію ся же єм нашол зато запрошу вас на серенчу A<unk> хотар годикся мі розсеркота рісол вестотхотар го зится мі розсеркота будско циля тавка зелено зыкша мі розсеркота ґуцка лусиля тавка зеле бо зыксяві розсеркота своя крайчка учся циля франка зеле свого я краірка Усовциля франка зеле свого Якра ірцка екстремля со сиду підку А не зроблю з павидівку Од з тым расом сиду підпу а зроблю павидівкы Ґуцка буциля трав казерам да зроблю з павидівку ґуцка луциля трав казелерам да зроблю з павидівку підка може буде збагадів каю се буде ся та підка може буде збагатив каюс не буде уч ся лучына травка зеле раз баби рукаю сте буде уч ся лучына травка зелез баби дівкаю с не буде Na то была Серенча і піпка наша привина на піпках од якысы двозначности мі до голову приходят Хоц бы нашол щыру піпку та не зроблю з бабыдівку і так лишме може хотіл єм привести лем языкову памятайти мы ту маме о языку А тепер буде о книжці но і нота не такій звычайній книжці бо єм достал з великой воды Днес раном слухайте яку цілу єм прочытал Ну за што так щыре дякую єй авторови пану докторови Богданови Горбальови Но і што то за книжка В перевиду з анґлицкого спід соломяных стріг до еміґрантскых предприємців перша ґенерация лемківскых американьскых <unk>m певно подумати собі што ту словици мала бы робити жебы мала мати спільне По перше з тым же книжка по перше по анґлицкы так по другє то історична книжка выдатного лемківского історичка ной де ту язык Нато уж Вам одповідам одраз можу Вам повісти в реклямі жебы бізнес добрі ішол а тото найліпше знают в Америці так то треба ся зареклямувати Так зрештом можете тото зробити із радию Лем фм тепер реклямую рекляму Но і кєд бы м мал повісти языком той еміґрантской реклямы сперед заложме років І тому полю хто не спрібує тот не посмакує так Добрі охвірку до того вернемент або дакус о книжці Ні дакус о найперше авторі Богдан Горбаль так історик і бібліотекар куратор актуальный куратор выставы колекциі славяньской і східньоевропейской в Публичній бібліотеці в Ню Йорку пан Богдан Горбаль а пан доктор Богдан Горбаль знаме го предовшыткым ту може в Польщы з такой чудовой чудовой пречудовой єдиной мож повісти моноґрафіі подій Звязаных з Лемківском Республиком в виді книжкы то Дзябально <unk> ци тіж з інчых вельох імоноґрафій а тіж науковых дописів так ци такы так так ци так днешній куратор Ну барз то барз значуча позиция Нюйоркской Публичной Бібліотекы При сомі днес єм достал тоту тоту книжку з чого ся барз барз тішу дякую пане Богдане кєд нас слухати барз дякую і такым одраз такым ся захопил тот книжком зе же же одраз єм єй взял ся за єй чытаня но так і цілу єм прочытал Вам поім што там было Найцікавше Очывидно книжка по анґлицкы рекомендую каждому хто знат бодай кус там мож ся додумати як іде о як іде о ріжны тоты абзацы З помочым над інтернету догубкати ся мож што там пише барз файна книжка Но чудні во вступі Я приведу І абзац в <unk> році польскій агабой занґлицкого твочыны добрий польскій автор Болеслав Маліновскій барже знаный як нестор сучасного польского социялізму опубликувал Перегляд Галичыны Галичыны так такій взальній вид Галичыны котрым такой лем єден абзац посвятил Лемкам Так описал іх як люди бы барз з ограниченых фізичній інтелектуальні набарже ограниченый фізичні енерґеты і в цілій Галичыні так і рецензию до той книжкы писал сам Сам Іван Франко украіньскій украіньскій автор і етноґраф знаний тіж як політичний радикал і основатель социялістичного руху на західній Украіни котрий арґументувал же Лемкам за мало Атенциі за мало увагы не было посвячене і же іх барз добры результаты іміґрация і высокы заробкы в Америці довели до іх вітальности жывотности і барз великой силы волі і также здібности до цивілізуваного Жытя Так ноту маме уж тепер о тым же Лемкы окрем того же робили в майнах но то ци там даде в млинах ци в найтяжых роботах барз скоро доробали ся дак не вшыткы очывидно грошів но і Робили своі своій бізнес Нешывідо книжка пречудова в цілий ступ описує о тым як ся там Лемкы нашли то перший был же то Юрко Кешыцкій з Новой Весы як муж там хыжа бодай згорілай не можу того найти так бым чытал тото так потім о жытю о тяжкым жытю На початку тых што приіхали в Америці пак якы плынули на шыфах но і пак потім як уж помало помало доробали ся даякых грошы і закладали склепы Гросерні гросерній бучерні я тото засомолю на готелі даякы салі на весіля барз і банкы в банковости тіж мали то барже были такы такы бы соспільны касы але тіж і банкы пак і тіжы бы вшытко што звязане з такым нормальным жытом чловека значыт ци кєд же там поіхали Лемкы Русины взагалі каждий так то там не было специялістів од будуваня церков так же нашли ся такы што знали будувати церкви знали што то має быти і так дальше мали і своі будівничы фірмы мали што мали аптекы мали фармацевты там єден такій вызначний уж на початку <unk> столітя скінчыл студиі і і зо закладу аптеку Но і вельо вельо тых такых такых ріжных бізнесів котрых днезво сме повіли котрыма ся котрыма ся мож было потім хвалити Но і дальше там барз файны мапкы сут на підмір юнкерсу Йонкерс то хыбаль каждый Лемко знає мапа онкерсу і там <unk> пунктів де были лемківскы бізнесы мапа мсоні в Конектікут ци мапа Шамкін в Пенсильваніі значыт тоты локалізациі котры ся мі здає же мало хто не мат деси там деси там родина в Америці Но але вам повім же там пан доктор Богдан Горбаль прикрасил га а потім дойшы найважнійше єм нопові а потім десяткы кєдны соткы кєдны соткы біоґрафіі бізнесменів ріжного виду бомповів бізнесменів діячів і як ся доробили што робили но і Ага ной ту єдно очывідника перше што єм зачал казати ци дакы трохановскы там были Были тіж бізнесмены трохановскым то тілько назви такой каждий найде каждий найде найде своє назвиско понеже тамтого єст десят соткы соткы о то розбесідую соткы кєдны більше не рахувал єм Але знате Пан доктор Богдан Горбаль не был бы собом кєд бы тото не прикрасил прекрасныма примірами з тамтышной русиньской пресы як уж єм повіл же в Америці тото найліпше знают же ключом до успіхів в бізнесі єст рекляма добра рекляма А як повін ся додумати може днес уж тяжко насти найти русиньску рекляму в Америці Но але на тамтот час то Вам повім было єй вельо Як долгій час ім ся застанавлял чол пан доктор так уж оту добрых парох років заміщат такы Поєдны реклямы деси там в социяльных сітях уж тепер знам Роблю книжку з чого ся барз стішу бо не буду собом кєд вам не приведу бодай пару кілько встигну прекрасных примірів русиньской реклямы русиньской реклямы якій іде о ріжны періодикы там тіші карпоторускій і календар вваня гунянкы там сут ґазеты журналы і т лем того єст вельо но то зачниме собі рускій гросерник ага гросерник тут мусим быти чом єм не пові одраз гы гросерня бучерня значыт склеп і різня там будут зараз сторы шторы значыт такы загальны склепы салюны готелі а як мясо продают то буде і бів і стейк і всякого рода телятина зато ці в языковым проґрамі то найліпший момент жебы тото прочытати рускій гросерник Александер Барна знаний тут оддавна тут гросерня і в сі мяса а найлуч ся єст кобаса Докладні так но то ледме дальше Хто до Едвардзвіль приізджає нехай до Петра барны адрес має Він великій погары пивом наливає і добру вискій і цигары має Но а но што ж така кріпто рекляма Но добрі но не кріпто А ци тепер оберну постарам ся пониже жебы не чухати вам сторонами книжкы прибыло єм добрі Симеон Басалыґа в Кліфтоні На корнері Центерстріта Красний штор єст што видіти свіжий товар першой клясы куркы гусы і колбасы Мамету Даный Бавляка його бізнес найбільша і найстарша руска гросерня і добірний стор Власнім домі продає полотно сорочкы чоботы і все потрібне до убераня обутя іды а навіт свіже пиво старе вино і пахучы циґары можна в нього дістати Но што дальше маме Но добра не ідме дальше што з Симіту З єм си зробил знимкы з того але Але най буде же буду хотіл іх буду хотіл іх о так в тот спосіб найліпше Порядна бучерня і гросерня Александра Біщака Александра Біщака Краяна і Збаницы знают рускы люде в Пасайкі в околиці знают го з доброй страны як бучера доброго знают го я каждого бізнесмена честного так же Як видите ту гросерня ци бучерня буде ся часто являла о перворядна гросерня і бучерня Йоана Бочнєвича У Бочновича Йоана во всякій час вечер з рана всі товары перша кляса все найдете свіже мяса порк і біф то по анґлицкы і телятину масло сыр і солонину куркы жывы дресуваны і товары кенуваны А Бочнєвич сам уважат як вам в його шторі важат штобы всі были вдоволены костумеры рускы жены Но як само видите уж дораз бы горядше добрі маме гергяхыляка однокій рускій штор звістного руского патріоты Єст все наючше заосмотрений з заосмотрений так зо всіх шторів во всіх потребны товары і всякого рода по як найтаньшой ціні каждий тамушній Русин уваючы себе правдивым і щырым патріотом най спішыт до свого руского штору особенно нашы ґаздыні най ідут громадно Наш то Юсков шмуліл спомагати ідте до свого но там было барз вельо такых же зато треба ходити до русиньского стору жебы не давати інчым зарабляти жебы своіх підтримувати так маме і Димитрия Дроздяка Рускій Лемко в гавто Пенсильванія Має добру грусерню свій до свого братя Лемкы в Солідарности наша сила што ту іщы мам і певно вшыткых найліпшых не будут в силі О добрі то буде файне Антони Дуркот Но добрі ци то хвиля ци то слота полно люди все в дуркота Найдеш всякых там краяну а най веце ганчвяну бо Антона всі уж знают то до него загощают бо он гостит і доливат і каждому приповідат А жену ма із села Ждыня добра з ней ґаздыня цілий Юнкерс перейдете мильшой Євы не найдете Мам того іщы вельо вельо Захочам до кєдмати змогу жебы жебы придбати книжку од соломяных стріх до еміґрантскых предприємств Панерация лемківскых американьскых бізнесменів рекомендую попросту рекомендую я ту сам ся вельонавчыл вшыткы сторы гавзы гросерні і бучерні біфыстекы і так дальше Най буде но дай мі кій до мій кар і буде вшытко добрі то была словиця бразкрасні вам дякую тримайте ся красно словиця Проґрам о словах нашых і нашых Для пяных словами І слів жаждаючых о языку і на языках слововиця