Слова, достоменніст, емоциі
Архів
лемківского радия
О культурі, людях і місцях Лемковины.
Подкасты, бесіды, спомины, музика.
Еп. 80
Слововиця #80 - 2024 03 18
•
Опис епізоду
Слововиця #80 - 2024 03 18
Streszczenie po polsku (automatyczne)
Audycja była odcinkiem programu o słowach i języku, w którym prowadzący odpowiadał na pytania słuchaczy i omawiał znaczenia wybranych form rusińskich/łemkowskich. Najpierw wyjaśniał formę чеператий jako odnoszącą się między innymi do czegoś rozłożystego, szeroko położonego lub do sposobu chodzenia z szeroko ustawionymi nogami, odróżniając ją od чемерити, które wiązał z zatruciem albo zaszkodzeniem. W drugiej części, wychodząc od rozmowy o polskim wyrażeniu „w ogóle”, omawiał formy takie jak загальный, общый, общына, общество i віпчий oraz ich związki ze znaczeniem wspólnoty, swojskości i obcości.
Автоматычна транскрипция
Тот проґрам повтаряме словиця проґрам о словах нашых і нашых для пяных словами і слів жаждаючых О языку і на языках Слововиця Добры вечер Добрыден залежыт коли слухате А як тепер значыт коли нажыво з Підшевского студия радия Лем фм то красні Вас витам Демко Трохановскій одраз заповім же днес технічны босоркы не спят за тото кєд бы нас ся розлучыло выбачте іщы далек собі з нима даєме раду але днес штоси сут так надактивны Не знам шом так єст але надію ся же наша днешня слововиця словиця перейде нам гладко як кєселиця На Велию Так єст такій єст такій фразеолоґізм Маме наступний проґрам Я не знам як тоты тыжні так скоро летят все здавало ся мі же сме ся тілько што чули виділи чули о так єм хотіл повісти але най буде зачынеме все нашым джінґльом зачнеме і днес А я знам азбуку Уж познали мы а зуху а як авто бе як буков В як ватра ге як гора ґє як ґазда де як дора Е як екран є як єлен Жет як жето зет як зелін І як ігла І Чудачне бо на і ся нич не зачне ы є тиж зманеруване серед слова заховане або зас на кінци стоіт і початку барз ся повіт Дале буква і отяк Йосиф ка як коса ев як лоси м як мало як о як орел як пані р як руснак С як слуга до як терка о як угель Ф як файка як хыжа ци як церков че як чыжык пша як школа ща як щаві як ябір є <unk> і знакы два знак мягкій з твердым знаком І вертаме на Словиці Не знам ци ся з Вами ділити таком інформацийом ци ніт але уж не буду зголошал на початку проґраму О чым буде бо то уж декотрий одтинок мам такій же заповім ани піл з того не встигну повісти но І тілько но джерело то такє одлес ся признам же хоц робил си такій скрип запискы такій і такій бруднопис тото о чым мало бы быти в проґрамі то з вельох причын ся тото не діє но предовшыткым жебы тото о чым мало бы ся думало дакій смысел но то Часами додам дашто жебы ся не потратити роблю тот скрип но жебы іти за порядком тіж скрипі зроблений жебы дашто не минути так но і часом мі ся дашто припомне вчас проґраму котрий нажыво Ной часом коли уж бесідую то чую же треба дашто доповісти дашто мину дашто шырше обяснити розшырити обяснити і так дальше но і з того выходит же Я заповім на початку о чым буде а потім Або я не встигну і перекладаме о тыжде на Мопод пак мушу ся спішыти і дасно в скорочыню лем заповім і зато тіж буду як найменьше заповідал жебы порядок з того вшыткого зробити То так заповім найперше музику а по ній не зачату тему з попереднього проґраму Основочеперати но а як встигну То і наступна тема ся явит дале як встигнул і зато єй не заповідам верніным собі до прекрасных часів з Лемковина з орі та диктора Моправницьом тара Дяна Монеона Мора то тото Поволене буде боты голоды горе лятя порапилетя потрапиле А як довено карафурмату в Кресавови коляды мати Я лем доповім же то єдно з баже браворовых пісен в цілій істориі Лемковины з солівком Анны Гончак Ганцю зравлю як лем слухаш Але я іду до того же колиси чуєм тото же корова з тєрана то такє чеперате слово но і зато піду ту до звіданя котре Было задане якысий честову і так дост еніґматично звучало Не повторю то тема з якой ани єм не зачал минулый тыжден Як має быти чеператий ци чемератий но іжы потім єм дозвідал тіж же чеперате село ци чемерати село но як має быти Зато же єм дозвідал но то уж о што іде то вкінци Знам знам о што іде а то слухаш сы сы Анґлиі еміґрант і разом з ним сне дошли о што му іде Но іде тото як має быти то по перше і што тото значыт Но і не буду собом нимал тако інтро бо м ся іщы тямит тото слово як такє творю Очыператым Як нормальне такє попоседным здало мі ся рычыператий то такє шыроко хоснуване слово же не треба го обясняти Але як видно но така доля єст языка каждого з рештом языка Припомну же ту Кажда ґенерация дакус з нього тратит а кус до нього приносит Ну і так лем повім же кілько пропорциі сут ту одповідні то не біда Але на жаль спостерігам рад ся тото же хыба тратиме дуже більше як до нього приносиме дакого свойого бесідую бо принимаме не своі чужы формы слова Підак дальше най буде дуж не буду ту такого моролізаторства днес робит до зіданя Того слова чемерати не знам єст подібне часослово і слово зыштом назывника вилькусти Мыслова Чеперати што но бы могло означати Но чеператий номінальні як бы найскорше пояснити тот такій Розложыстий розкладистий шыроко положений враз ся в тоту сторону помішыл поясняючы тото тото словно але необхідным буде пізріти дословників што зрештом о хвильку зроблю Лем мал бы місця уж мам совник совник Горущака Ярослава Горущака ідеме до слова Чеператий і што ту маме не Найперше чепер то такій крок місце в котрым сходят ся ногы даче думаме уж такє штоси што Бы сме мали на початку так чепарати то же такій розкрачений або тот што криво ходит чеперато ходит так чеперато ходити о ту аж і єст така сувникова статя ходити з розставленыма з розставленыма ногами такій Ту видиме же же то уж кусы такє похідны од того номінального чеператий Ново четперат тот розложений так шыроко розложений зато як дахто шыроко ходит туди ґанш ту фізычний ґаншы то не єст так же він так хы смішком нашы чеператостіс мож на так смішком ходити але то такій ґанч котрий котрый справлят звідав то криво ходит або так розкладисто ся колыше Но і ту бы сме мали перше тото значыня тогой чеператости Але жебы не был такій же лем на єден словник ся позера іду до словника Юрия Чорія ту з підкарпатской русисловник русиньского языка но і ту маме чеператий розкрачений така была чеперата як качка маме Маме тіж так тото чыператий в тым як раз значыня Но але як видиме номінальне значыня чыперператости то єст такє же штоси з чыперати о дерево може быти чыперперате Нечыперате може быти село шыроко розложене так тото номінальне значыня Але здає ся мі же выступує і в тым пейоративным сенсі Так як бы сме собі так посмотрили же дахто ходит чы перато но то іщы бы тота розкладистіст тото же дахто так шыроко ходит іщы бы сме тото тото даяк взяли но але ся мі здає же то было такє двойне значыня вкрыте значыня желю як знаме єдно з село не мусіло ся любити з сусіднім або з даякым другым товды бы а заложено жебы было шыроко розложене то можна было бы повісти же то было чеперате Село Але не мусіло знати тоту розкладисті жебы розложыти жебы бы шыроко положена но бо ту могла як раз быти тота двозначні схосувана же розложысте Але од того придавника чыперати значыт криво ногі ґанчувати або тото хто ся чыперит бы ту іщы зараз тото приведу значыт же так ставлят же ся так фурт сварит же ся То порщы то такє файне слово мі тепер пришло же так ся так ся любит любит высоко ставляти так зато за тоту видиме же і чеперата бо тепер одповідам на звіданя чы чеперати ци чемерати чемерати св неє чого си такого Але ге Але зараз о тым повім іже чеперате село же тото сусідні село то такє чеперате Ново з єдной стороны може быти розложысте розкладисте шыроко положене але може быти такє кякє криве ґанчувати даякє знати такє што ани сут такы чеперати то чеперати село тамто село то чеперате Село зем пізріл єм дом Пізрієм до ґеоґрафічных назв дотопонімів і там тіж видно коло бардійома маме чеперату гору то для тых што люблят ходити по горах або знают як заложме даякы вершкы выглядают то ны маме такє по при ропі медже Ропом а Ґрибовом таку таку гору хоум так і она єст чеперата тіж Она має так бы ся здавало зо два вершкы може або така єст така як істо як хоум так як такій Не єст така остра же має ясно знаме дес верша кона єст така розкладиста найс така розложыста такій як бы сте посмотріли там на полудни од Бардийова сторону Пряшова там аж і гора называт ся Чыперата Гора і оно так само так само розкладиста так само Так само она єст така не остра не така жебы сме жебы сме виділи же іде бы горі доволал будову Горі лем такы шыроко розположеной добриною і туж єм пою же же іщы єст вшыт так як чеперити ся значыт ставляти ся ту в Горощака м тоты тото часослово видиме в подібным значыню чорий приведений мном словник Долуче дешым заздрю іщы раз там єст цепурити ся в такым самым в такым самым значыню же чепуристи за чепуристо чепуристі стают чепурити то тіж такє жебы ся ставляти жебы жебы фурты дискутувати ставляти ся понад вшыткыма і так дальше і так дальше Но і ту іщы ідеме іщы до якы сме бесідували чеперати і Надію ся же єм же єм одповіл на тото звіданя розложыстий розкладистий шыроко положеный чемератий неє але єст такє слово котре іде од прасловяньского чемера або чемера Што і мож м повісти же єст такє часослово в нас як чемерити І што то значыт значыт тот чемер або тота чемера В нас перешло хоц в язы в словяньскых языках єст вельо вельо такых ріжных і аж і бы протиставных і далеко значных пояснінь того то ту чемера ци чемерити зачнут чемеры то але біда Даяка біда Але біда то уже такє другє значыня такє номінальне здіят значыня было бы же то єст дакій яд то єст даяка трудка Очемериця так чемериця то єст тото трудка чемерити то значыт отрувати е то значыт аж і блювати як сме дашто зіли Як сме дашто ся наперід дакій навар дакій вывар напар або дашто такє то што нам зашкодило пошкодило так або дахто нас хотіл чемерити то значыт хотіл нас отурути і ту може з причыны близкости близкости такой чеперити ся ци чеператого села нашому слухачови засоциювало ся Кус інче подам але тото не чемирити тото поясням чемирити то цілком штоси інчого хоц ся як тоты сусіды або або тоты што бесідуют о сусіднім села котрого не люблят же то чеперати село то могли бы тамтіж го чемирити бы барз хотіли жебы себы тамти ся мирили Але добрі тішу ся же зіданя з того рода же што си там дзвинило і тым барже ся тішу же было задане же то І жем з тих то іщы єдно ной думам же то вшытко ґутій темі Зто Зато запамятає собі же тот чеперати і то такій што крило ходит шыроко ходит але не Але то іде од номінаня того же шыроко Ґм розкладисто ци даяк так бо і дерево може быти в тій новінальній номінальній формі чеперате і нич му ся з того не діє Запрошу Вас на музыку а по хвильку по хвили ся ємс Сіду до біду дома цекают А моі мамо ска а моі мамоцка бо децкы не мают а моіба моцка а моі мамоцка бо дицкы гымают Не мают не мают і не будут мати Як приду до дому Як приду піду ір набрати Як приду як придур до тому піду ін набрати Іду ім набрат До той сту демоцкій де ся наспера лиде ся на спера лембера лиде ся насберслезоцкы Дужем дузе діти мала А тепер на старіст тепер на старіст зама єс остала А тепер на старіст а тепер на старістзама єс остала Но і так встигнуєм з чеператым Селома тепер може і встигну з наступном темом наділ ся же так бо в минує вікенд тіж єм вюл языковы бесіды тепер як раз з етнічным Словаком котрый раз доз добрі розуміє русиньскій язык але інтересуван заінтересуваний з польскым языком Дал достав віданя што значыт по польскы воґуле і коли ся го хоснує ной по перше одраз повім же ту не буде о польскым языку але то была інспірация до того жебы мойому стві Бесідникови на примірах не лем польского языка але і русиньского тіж так даяк одповісти аж з того вышла така долша тема до котру днес приведу загал значыт но мож повісти сума така зага сум сума так му пові загальный такій суся тыкат мож повісти вшыткых так можеме тото завершыти напримір локально ґлобально Указу нас іде о більшу ґрупу людей річы процесів подій і так і тле Взагалі так ту тіж маме ту тіж знаме Но і ту бы м повіл радше же то і так єст радше украінізм алек є так то мусиме собі одповісти што было перше нич він ся в нас розпространил так Но і дайме собі такій примір де заміз зальний даме общий єст такій придавник общий Но зато жело загальний уж місяц здає міцно істнує в нашым языку то єднак тот общий попри подібным тако єдным значыню Має більше рефлексів в нашым языку богато іщы повім же тот староруска форма то іщы обчый так ту не знам ци вам дашто уж не підповідат же то подібне до дотопольского обция так але то єст барз добра асоцияция а іщы кєд придам ґутому словацкє обец Што в скорочыню значыт села або територия села міста адміністрацийна єдиниця но то маме ту польскє обциі тіж обецны увага словацкє обец в упрощыню дайме собі село і наше прекрасне хоц уж дако з архаічне общы Но і што значыт тот общый кєд кєд бы сме собі Корін дали то такій корін общыт і то значыло мож повісти дашто розпростенене коло нас околиця хыбаль в тот спосіб Но і од того постали потім общество м общына то уж цілком архаіс хоц в полудньовых языках маме іщы общіна в сербскым ци обштина в болгарскым або даліже но і зато подібне значыня в словацкым обец територия села то єст тота котра єст уж за мойом загорідком То значыт тото што моє то єст ту а обец то єст тото што єст таком спільном територийом вшыткых так жытелів села спільна для жытелів села така територия так зміно звали но і ту одраз наверну до польского значыня опцином бо повім єм перед хвильом же обец або наша архаічна Общына приналежыт до вшыткых так до загальной спільноты на якій тоту тіж приведу жем до ґрупы так А кєд до вшыткых то не єст моє Бо тото што моє то єст моє так то єст моє ту то єст моє загорідка загорідком єст дашто такє загальне обще так і зато зробила ся пара протиставных слів з языку в польскым языку же сме свой і обци так то єст моє своє так в такым пущыню свій і не свій мій і не мій Свой обци Тото што уж не єст такє лем моє Но і зато в нас ся тіж явило тото значыня віпчий так кєд бы сме так повіли здає ся мі же то же то хыбаль пришло з польского в тым значыню в тым зачыню якій якє можеме можеме знати но і тот Зато як віпчы то чужы так котре тіж іде од того од того же дашто єст такє не наше ту як етимолоґы славны етимолоґы довершыли то іде з ґотского языка бо так называли ґотскій нарід ґоцкых люди так то знат то скужый так то мін не свій інчынак то вси мож одраз зрівнати чужыну ци чужынця так Ґоты просто то інчий нарід чужый нарід зато іх так называли і од того ся тото взяло в нас так по правді повинно быти не чужый лем а не чужый бо чужый то єст то єст ти Повосхідньославяньска реалізация зато же як собі посмотриме на такы слова як меджа ци сажа но то в інчых східньославяньскых языках маме межа і сажа зато і ту чужый східньославяньскій в нас бы мало ся реалізувати як чужый Ноджы В середині хоцтипово для лемківского якоси была выперта том таком чыстом східньославяньском еформом она Зрештом зрештом выграла Не знам ци то влияня епохоязыча значыт посередньо з росийского ци пізнійше може з украіньского так цита в каждым разі кєд собі ідучы од того воґуле польского застановте ся може по проґрамі бесідую ту до слухачів якы знают польскій язык Як коли бесідуєте в оґуле ся мі здає же в <unk> процентах примірів хыба ани не потрібні но але кєд сме уж тото в оґуле заявили зачепили то ся мі здає же кєд бесідуєме загал загальні і так дале Сміло але абсолютно сміло можеме схоснувати общый тым баржей же маме же маме общыну хоц то уж великій архаізм то лем общество орґанізация котра єй етимолоґія іде значыт же єст якыса орґанізация єст якысий орґан єз якыса інституция котра єст для вшыткых Она не єст лем моя так де я ту сіджу то єст моя власніст і общество зрештом общество і шырхеічне тото значыня то єст соспільніст то єст якыса ґрупа люди то єст якыса Більше більше чысло люди Зато кєдуж бесідуєме о тым загалі в загалі і о загальности рекомендую собі тіж припомнути барзфайний придавник общый од кого од котрого іде общество а то были проґрамы были бесіды а проґрам <unk> был Словиця за котрый Вам красно Дякую Ну і чуєме ся уж они долга зас словице Проґрам о словах нашых і нашых Для пяных словами і слів жаждаючых О языку і на языках словиця