Skip to content
EN

Words, identity, emotions

The archive of
Lemko radio

About the culture, people and places of Lemkovyna.
Podcasts, conversations, memories, music.

Слововиця #78 - 2024 03 04
Ep. 78

Слововиця #78 - 2024 03 04

•

Episode description

Слововиця #78 - 2024 03 04

Streszczenie po polsku (automatyczne)

Audycja dotyczy łemkowskich zasad zapisu skróconych form pomocniczego czasownika byti, pochodzących od form єм i єс, zwłaszcza przy formach czasu przeszłego. Prowadzący przypomina, że skrócona forma może występować przy rodzaju żeńskim i nijakim, a przy męskich formach zakończonych spółgłoską nie da się jej tak dołączyć. Omawia argumenty za zapisem rozdzielnym, łącznym i przez kreskę, po czym jako wynik ustaleń kodyfikacyjnych przedstawia zapis skróconych form przez kreskę; wspomina też własną preferencję zapisu форми сме jako jednej formy graficznej.

Automatic transcript

Тот проґрам повтаряме словиця проґрам о словах нашых і не нашых Для пяных словами і слів жаждаючых О языку і на языках Слововиця Витам красні вшыткых дорогродив слухачів радєм быти за Словици і зас з вами бесідувати значыт Ядова саме мы бесідуєме берз часто майльом ци інчыма комунікаторами бо то Цішу ся з той причыны же пришол тот наступный час в котрым можеме сміло як все думам побесідувати о тым языку найчастійше припомнуто русиньскій язык в його лемківскым стандарді ноле часом спомагам ся інчыма Найчастійше хыбаль як іде о темолоґію котру любите Ож што іде в тых словах так одкали ся походят Але добрі то лем тілько же вступ і припомніня словиця мій адрес мальовий адрес ЛАТЛАспонденцию Час з ней як все схосную днес в проґрамі Але же проґрам такой все за все ани не такой зачынат ся од джінґля то схосную го і тепер А я знам а з буку уж познали мы азбуку а як авто б як буков в як ватра ге як гора Ґе як ґазда де як дора Е як екран є як єли Жед Як жето Зет як зелін І як ігла І Чудачне бо на іх псянич не зачне ы є тыж зманеруване Серед слова заховане або зас на кінци стоіт і початку барз ся повіт Дале буква Йот якоси каяк коса ел як лоси м як мама о як орел пер як пані р як руснак С як слуга ти як тырка о як угель ф як файка пха як хыжа ци як церков че як чыжык пша як школа як Ябір єд <unk> і знак два знак мягій твердым знаком Но то тепер навяжу до попереднього проґраму і звіданя тото мы лем найде мі о букву Як о таку буку а оскорочене єм о котрым сме бесідую оно ся являт барз часто В речыню ґу тамтій же темі з минулого тыжня мам такє наступне зіданя од вас Лем хыба найперше треба привести тему з тамтого тыжня то лем так коротіцько Зіданя тыкало женьскых форм минулого часу З єм Но такы приміры якы зробила м од зробила єм досталам од достала єм тамтіж можут быти очывидно вертаны формы стратила єм ся стратила м ся так бавила єм ся з тым ся з частком ся Значыт стратилам ся бавилам ся і так дальше Но і ту одраз припомну же хоц звіданя тыкало женьскых фор властиво женьскых часослів в минулым часі з тым скороченым єм очывидно тіж вєс но то Я пояснил же єм скорочат ся до самого м не лем при женьскых часословах Бо часослова середнього роду тіж можут быти за скороченым єм і тіж єм о тым бесідувал же туси треба обявити таку ситуацию же Напримір сонце не дозгри світит нам з горы то іщы зат бесідувати так як ся часом діє напримір в байках такій кєд тото сесе сонце повіст же світіло єм цілый ден аж зашло єм за гору што в версиі з том коротком формом того спомагаючого слова быти бо но ся называт спомагаючым словом тото ам особова форма часослова быти в виді Єм <unk> то буде так ноже же світилом цілый ден аж зашлом за за гору І ту тіж доповім же так єст при часословах в женьскым і в середнім роді в мужскій версиі оно уж не выступит з той причыны што тіж єм бесідувал же мужска форма часослова в минулым часі кінчыт ся на согласний Іно і ту входит тот принцип бо тото означат же не буде мож долучыти до напримір ходил єм робил єм співал єм той короткой формы того оного спомагаючого слова тото само Ем або славо само С Не могли бы сме бо нам выйти Ходил м робил м співалм до самого ем не можеме там прилучыти там мусит быти іщы Гласний но і очывидно часом прібуєме з польского переробити таку версию як ходілем робілем співалем на ходи лем роби лем співалем Змутлю бы му тотво записуваны то аж тяжко вымовити зато Панове кєдкєд кєд барз бы хотіли схоснувати тоту коротку форму з єм ци ци тіж ци тіж єс но мусят си в речыню Поглядати даякє такє слово што ся кінчыт на голасній Бо то принцип в скорочыню того єм ци єм ємци єзы але тіж ту такє слово мусит быти што ся там дас причыпити бо маме ту можніст в нашым лемківскым языку на таку можніст же його порядок можеме дакусу обернути Не хотіло бы ся повісти же же го різнач але то прецийні як бы повісти можеме обернути порядок речыня попредставляти можеме своі слова позаміняти в даным в даным речыню Зато панове кєдуж так барз бы сте хотіли схоснувати єм в короткій В формі зрештом пані тіж можут але як бесідуют о даякым мужчыні товды буде то друга особа і тото єс Но най схоснуют так як дам примір і зато єм си написал жебы бы было тіж прецизийні посіял єм зелене зелене мі зышло такє дівча єм люб любил єм альбо любіл єм любил або любил єм якє зам я пішло но то очывидно зо співанкы котрой текст ориґінальні злучыт зеленым посіял там чуєме добрі тото мы на кінци зеленым і зышло і ту другій примір котрем дівча любил такє До мя пришло ци за мя пішло ріжні то в народных мы співанках приспівках єст Зысом верніме собі до того нашого сонця котре може повісти світилом цілый ден аж зашлом за гору або світилом цілый ден Аж за горум зашло бо гору тото слово фм тым в тій одміні кінчыт ся на гласний на уной тым можеме до того дочыпити Е ту не єстым з тым проблему ци Возме си примір єс зелене спосіял зелене ты зышло котре з дівча любіл такє затя пішло так тото можеме можеме так інакше тото можеме може повісти і пані звертаючой ся до мужчыны Як ім повіл бо тот друга особа єдиным може то пан повісти каждий може повісти додля кого ж мусит повісти в другій о собі так же там світило з цілый ден аж зашло з за горы Світило с цілый ден аж за гору сло Такы формы сут допущаль добрі То синтеза мойого пілгодинного з перервами ґаданя з минулого тыжня Але жебы мы жебы м мы жебы м цитам жебы єм вошол до звіданя котре о хвильку заповім то запрошу Вас на музичну перерву і уж ідеме летиме аж і з темом были водит ся і сувест зыкся мі розсеркота ґуцько ціля там казель або зыкша мі розсеркота ґуцка ціля там казеля або зыкшамі розсеркотай лаґоли сычка свояй айми лаґоли сычка слово якычка гуцав ци лян ґазера до слово яка слово якрайцка От тым дасом сиду підку А не згоды бавикы ґуцка гуциля трав казеранда здоровелівку ґуцка луциля трав казелеранда здоровба ведівку же та підка може буде збателів каюст не буде уч ся лучына травка зеле розбалікаю с не буде уч ся лучыля травка зе розбанів каюс не буде c То Васеренча як раз зачала ся барз при темі бо зачала ся як я ішол през тот хотер а не якій як я єм ішол през тот хотер го єм неч бесідуєме то сут до бесіда котра уж была не раз в Словици в інчых языковых проґрамах моіх тіж але вертаме до днешньой темі тема і перепрашал за тот вступі котрий был долгій ґу тій темін але треба был навязати припомнути што ся діяло тыжден тому од зіданя просте бы до того зіданя іду што єм повіл в обшыри запису же од парох років хоснуєме запис через криску того скрико скороченого з Ємсі єс Ем або ЕС так ходила сробила с там перед м або перед с єст крискат ци вчера вчераз дашто зробил Но і само тото звіданя од вас одслуха ци ту одраз своім значыньом жебы не гварити хто написал Може зато же ся знаме так ци так Чытам звіданя іду до темы В украіньскых джерелах часто виджу запис скороченого м ту з крисочком написаны як осібне слово Може такій запис был бы добрий Был так дякую за тото здіданя боно барз барсфайне бо ґутій темі барфайны іде як раз о запис о принцип запису і но і спрібую на нього даяк одповісти з практичного пункту пізріня в кє може заі проти так Тым такій версиі і ту одраз додам но же стрічаме бы а зато кодифікацийны стрічы парохівы рішыли хо было ріжні жебы тото м або си писане разом но предовшыткым в тых злучынях з женьскыма і середніма формами минулого часу так як в польскым языку напр зато З тых вшыткых причын так цию ци роздільні писане ци разом писане без крісочкы і так дальше Найперше собі як пісуйме або зроби тото тых плюсы і мінусы арґументы за єй против но напевно против роздільному записови провавлят тото же не маме в літературі Тут бесідую о тым роздільным запису за записі же зробила Мы Там дашто Пішла м Даде там Не маме в літературі богатой традициі такого запису він єс я го виділ часом але в вельо текстів ся мі не тямит котры бы такє хостнували З той може причыны Так мі ся тото кус чудне видит так смотрячы на сам запис здавало бы ся такій кус ся мі здає чудний просто не мам я субєктивно бесідую чутя такого запису так же же може з той причыны же го было мало ам такой такой нияк дак з другой страны кєд посмотриме кєд маме роздільно записаны Єм і єст так Зробила єм Зробил єм Зробила єс зробил єс ното іх роздільно писана коротша версия м і сно была бы ту так мож уйсти полным еквівалентом Же то дашто Інче єст тым такым додатковым словом тым што єм вам повіл вспомагаючым Словом ну але ту тіж як мінус было бы так само роздільно писане єм і єс іх коротшы версиі то так як бы єден принцип был ґудовом языковым явискам так оны Очывидно тото барз дискусийне але такы такы справы часом предовшыткым при науці языка сут барз важны Но і підсуюме собі роздільний запис того ґа ци роздільний Ні злучний запис бо мали сме такій роздільний был тепер незлучний запис а мали сме такій запис мы повіл на взір польского языка так Но і ту тот плюс буде такій же така форма зробилам ходилам повілам повіла си бавила ся і так дальше писане разом оно было дост розповсюджене так Но і може зато з той причыны Не знам си зато але то так тепер собі прібую прібую на розум взяти В літературі мало сме стрічали версию де скорочене єм і скорочене єст выступує по інчых частях По інчых словах як як часослова Но ту посмотме собі напримір такій Разом написане робилам робила спалам спала с але вчерам там был была деси Горім пішол горім пішла і так дальше Тому штоси мусит быти но запис вчерам ци горім Вчераз днескас і так дальше был бы такій же же коли бы сме дачым тото не розграничыли тото скорочене єм ці єсно оно бы могло робити нам даякій Проблем в зрозумліню того того тексту же там по мойому мусіло бы быти дашто розділене тота кризка одлил котрій зараз зараз і такы дойду повтаряючы Арґументы за і за і против Але кєд бы тото другы З тых што єм повіл же же вчера м горім пішол Мали бы быти писаны через криску а тоты робилам робила спалам спала с мали бы писаны быти Звучні но то бы єдному явиску были два принципы Так Же кєд єст до і товды мусиме ся тот хто ся вчыт языка вчыт ся принципів запису Вчыт ся же кєдис часосово то єст то тото м Ци котре походит з єм і зєс мусит быти писане разом а кєд єст в інчых частях мало то пишеме через криску або даяк так або розділі тей ту бы было уж за вельо за вельо принципів такы язык барз не любит якых єст за вельо а окрем того при так простій справі тогід і так барз кляровній справі де такой вынятків неє мали бы сме два записы тоту што єм пові зробилам без крисобы выписаным разом І вчерам писане ци розлучні ци ци через криску Но іду до той Крискы Но чом через криску бо скорочаме тото Маме ґрафічне означыня же той єст штоси там з тым словом єст не так вчерам зробил або Зробила с і там перед м ци перед тым есис ґрафічне означыня же то штоси скорочене же то інче додаткове слово Но і зато тіж не разом можеме записати бо заужм неє короткого вариянту Сте І сме Єм єст Суд а сте і сме Вымножыні неє короткого вариянту зато што бы сме повіли Тілько же практика насыт же же кєд Бысме могли за дуже принципів до барз простого явиска долучыти то барз скоро бы сме зачали писати хоц як зробила м зробила єм писане разом ту уж тепер выдумую очывидно зробил єм або зробил єм писане разом або гірше зробил єм тото о чым єм пою же то блудну зато Но може так жебы нас на покушыня не брало тото напримір писаня зробили сте ци зробили сме но ту зрештом іщы притис входит акцент входит ґрунтак привыкнены сме до такого запису же кєд маме даякє слово то перед остатній Склад в тым слові там на нього падат акцент Од чого сото сут очывидно выняткы але в тых примірах кєд бы сме докладали додатковы слова барз заґматуваны як іде о принципы а іщы бы сме мусіли тото прочытати но уявны собі же не знами лемківского языка і мусиме ся го навчыти І так з початку бы сме собі рехварили склады і другій на другій од кінця мусіл бы быти акцент до того уж бы хыба было За вельозрічно посмотми собі на на тоту вывертану частку сяци ци ци частку бы якы пишеме роздільні жебы нам не путали в рахуваню в рахуваню акценту но они нам товды не роблят проблему з тым притиском То што жуто хыба знаме я підсумую і верну верну до звіданя ци ци мал бы сенс мало бы сен списаня писаня роздільні того Повім так мало бы сенс писаня того роздільні зрівнуючы кєд бы сме мали порівнати з тым же пишеме част того того єм і єс скороченого до Міз В тых примірах зробилам зробила сповілам повілас але другы бы сме писали через крисочку або або даякы інакше Кєд бы вшытко было єдно може і бы мало тот тот сенс але ту тіж входит входит тот тото ґрафічна версия языка до котрой сме не привыкнены бы такого было Мало Но такого запису я бодай мало єм виділ так такє же то м скорочене і еС с скорочене котре іде од єм і ес мало бы быти вділене безро і писане розділінь Зато ся мі здає же ту арґументів єм доставело бы привюл І хыбаль причын ґу тому же же єднак кодифікацийна стріча рішыла о тым же же пишеме тоты вшыткы скорочены версиі спомагаючого слова Од часослова быти значыт єм і єст через крисочку зато так лем іщы підсумуют нашы приміры зеленым посіял і зеленым писане через крісочку зеленым посіял з зеленым і зышло Котрем дівча любил котрем писане через кісочку котрем дівча любил такє замя Цидомя Пришло замя пішло і о тым сонці што світилом цілый ден аж зашлом за гору або світилом цілый ден аж за гору Зашло світило с цілый ден Аж за горус аж або або аж за горус зашло так можеме тото вшытко підсумувати Ту іщы поім такі єдно бо бы мене барзы Болит же в ґраматиці лемківского языка нашло ся кєд сме уж при тым спомагаючым вспомагаючым слові котре іде од часослова быти єм єс і сме і сте тото добрі же єм си записал і єм ту пішол в моіх дотатках долов зато же в ґраматиці найдеме два вариянты запису сме і Сме но выбачте авторы ґраматикы але не буду східний выберу лем вариянт сме писаний через сме не лем з той причыны же він так якоси етимолоґічні нам нам приходит але в другій особі маме сте і уж неє той той звучной формы з Т не так тото уж ту в тым примірі того абсолютно абсолютно не найдеме зато так ся мі здає же кєд бы сме тужнем бесідувал о вельости форм ци о вельости принципів ли сме ся при і при єм при єс При сме і при сте незалежні ци выповіме зато же язык сам собі буде реґулювал тото ци коли сме ци тото сме буде чытане чытано через жы через значыт коли коли звучна Форма того фонему там выступит Тото собі язык уреґулює а в записі робме єдны формы жебы уж не барз пудати Мам іщы єдну цілу тему котру як все єм не в стих але найже найже она буде Початком наступного проґраму а тото же зато тепер підкрислям бо він оно же буде темом а не хотіл єм і днес зачынати жебы єй даяк скінчыти А я уж кінчу до радию слухачы то была словиця бесідувал з під варшавского судия радия ЛЕМ фм нажыло Демко Трохановскій тішу ся на дальшы вашы стрічы і тіж на вашы майлі на <unk> Лem пиште бодай так як сте дотепер писали тримайте ся тепло Словиця Проґрам о словах нашых і на нашых Для пяных словами і слів жаждаючых О языку і на языках слововиця