Skip to content
EN

Words, identity, emotions

The archive of
Lemko radio

About the culture, people and places of Lemkovyna.
Podcasts, conversations, memories, music.

Слововиця #61, 2023 09 25
Ep. 61

Слововиця #61, 2023 09 25

•

Episode description

Слововиця #61, 2023 09 25

Streszczenie po polsku (automatyczne)

Audycja z cyklu Słowycja była poświęcona pytaniom słuchaczy o język, przede wszystkim formom wyrazu oznaczającego łzę: слеза, сылза, слыза i сыза. Prowadzący omawiał przykłady z tekstów portalu Lem.fm oraz tłumaczył różnice historycznymi procesami językowymi, zwłaszcza dawnymi półsamogłoskami i przestawką głosek. Według prowadzącego normatywną formą w standardzie łemkowskim jest слеза, ale forma сыза jest słyszana w mowie i została przez niego opisana jako charakterystyczny przykład zjawiska w standardzie łemkowskim.

Automatic transcript

Тот проґрам повтаряме словиця проґрам о словах нашых і не нашых для пяных словами і слів жаждаючых О языку і на языках Слововиця Питайте радию слухаче Словиця наступний проґрам з сериі Высолой нажыво моіх понадільковых Кєд слухате го в інчый значыц ваты повторіня бесідує тото зато же участ достают васмайлі а вельо іх достаю раз меньше раз більше але достаю но і ся звідуєте як то понедільок як єм чул в суботу або деси там в архівах або Іщы в інчым місци так ци так добрій вечер бесідую же тепер кєд мя слухати нажыво той з понедільок вечер я ся называм Демко Трохановскій амій Емаль жебы сте могли написати і наприміль ся звідати чом днес єст інчий денто Демко ет Лем крапка Фм всескій проґрам зачынам од джінґля зачну тіж так бо як бы то было інакше но і по тым джінґли думам же собі не дашто більше о языку приведеме А тепер буквар з мурянковым вершыком Стишком Думам же Кєд знат го на памят то добрі а кєдні то добра добрі момент жебы ся го навчыти А я знам азбуку Уж познали мы а з буку а як авто Бе як буков В як ватра ге як гора ґє як ґазда де як дора Е як екран є як єлен Жет як жето зет як зелін І як ігла І Чудачне бо на іх псянич не зачне ы є тиж зманеруване серед слова заховане або зас на кінци стоіт і початку барз ся боіт Дале буква і отяк Йосиф ка як коса ев як лоси м як мань О як орел як пані р як руснак С як слуга до як терка о як угель Ф як файка як хыжа ци як церков че як чыжык пша як школа ща як щаві як я як ябір є <unk> і знакы два знак мягкій з твердым знаком Думам же навчыня николи не єст за пізно а на припоминаня тым барже затот джынґєль Но добрі але ся мі здає же назберало ся мі кус звідань і буду хотіл днес Даякы зіданя привести якы якы тыкают попередніх проґрамів Не знам ци то єст звязане з тым же по вакациях новы проґрамы Дали вам додуманя до думаня о языку а може просто сама вакацийна перерва зробила тото же было коли думати о языку Так ци так днес такій квей але ту не берте собі барз тот такій популярний на Юoмін де был ту барже з тыма назбереныма звіданями тыма тыма што дакус давнійше были згаданы як і тепер недавно так помало буду з них сходил так збыл Сте си не подумали же єм цілком до вас завел я лем тілько же тішу ся же мам тото звіданя же слухате задаєте звіданя ноі но і з того проґрам же є дот тепер послідні одых музыка і вертаме до звідень До звідань не до звідань до звідань і одповіди бы о Будойо мідати могла нового ослом <unk>m злями прекрасна музичка зо Словациі хлопці котры вбирают файно фольклористичны Приводят фольклористичны мотивы з цілой Словациі але мы вертаме до Словиці в Словици днес як уж єм заповіл ґ <unk> Не буде того бы Ей ани к завельо або я ся люблю розводити Але думам же думам же зо два звіданя котры там деси іщы сут на листі то одповім І жебы не ждати напрасно то зачнайме добра Недавно бесідували сме собі о кобасі так жем кобаса в лемківскым стандарді не мат в собі Ло і туй Як раз не мат ани в писмі ани в бесіді Бесідуєме кобаса пишеме кобаса так уж ся літературі утвердило зышно подібні як сонце Хоц може і повинно мати але такій єст язык До того уж мем довертал тото было в попередніх даякых проґрамах но і так пришло звіданя Ци так само Маме В слові Сыза Суперзвіданя Ярз за тото звіданя дякую собі поясниме о котру сызу ходит і такы поясняючы то тота капинька тота крапля што іде з ока коли нам ся ци смутно зробит ци не дашто нам до ока впаде Ци може не знам затреме око брудном руком но іде о тоту сесу Но і бы буду бы ся ту сперал сперал ся буду примірами примірами з літературы примірами з публицистикы з порталю Лем фм Зачну од статі Наталиі Малецкой Новакс <unk> рока значыт з свіжой статя была ватра была Я І тут цитую Але о вельо вельо важнійше виділам были то слезы Были то зворушыня і правдивы емоциі Люди котры співали горынаш і другі цитат з той статіі А як же міцным пережытьом было почути слова тяжко жыти жыти на чужыні котры плынули од найстаршых Ватрян так страшенно правдивы в тамтым місци тяжко ту привыкати Вшыткы сме кліпкали очами жебы гамувати слез Думаме слезу запамятайме собі тото слово Бо Вам повім же ту тіж буде файно або нашол єм в текстах слово Сылза Текст з <unk> р тіж з порталю ЛЕМ фм а він товды ох іщы старший єст так же тіж собі уявити тото текци так то о світовым дни радия то цитат то як раз слова Наскы нашой редакторкы Цитую хочу выкликувати в Вас усміх коли пєте поранну каву коли робите порядкы коли одпочывате хочу вытиснути часом сильзу а часом лишыти вас з поплянтеныма думками Ото цікавий коментар але не буду звертал увагу днес хоц єст цікавый на коментар але на слово сылза і маме в пряшівскым стандарді русиньского языка Барз добрий коментар з сериі вступне до контроли Петра медвідя злызы з Копенгаґена То статя Петра Медвідя о підході Европы до Русинів в контексті заповіди о плянах акцесиі Украіны до Евросоюза текст з <unk> рока і ту тіж цитую покля зачне засягати і до реліґійной свободы а нія при тім знова зістане тихо пак цілы своі критериі може Брусель шмарити до коша а европскым цінностям зістанут лем слызы з Копенгаґена Е Ту і до копенгаскы критериі іх єст сім ту тіж не буду ішол до сенсу той выповіди лем до слова Слыза маме слза слеза і слыза Маме текст Добрі Але як все мусме піти до тых найдавнійшых періодів нашого русиньского языка коли іщы Ну не было русиньского языка але на потіху Вам повім же товды не было і жадного інчого славяньского языка по правді был лем єден тот праславяньскій язык якій Не был записаний Як тото пояснити но але завдякы реконструкцийным досліджыням історичных языкознавців знаме же такій мусіл быти товды коли Славяне были іщы не тілько малом ґрупом жебы бесідували єдным Языком был єден спільнийщы язык нич Славяне ся розышли в своій стороны по Европі но такій язык каждого з племены славяньского племена ся зачал розходити Но і маме тоту реконструвану прославяньску форму увага бо оно тіж нам ся ту придаст в тым о чым днес буду бесідувал сль за І там помедже Лы а Зпо Лы маме тот таємний звук о якым мім нераз бесідувал то єр то такій пілгласний такій неполний гласний но і він ту буде основний в днешній бесі одповіди на тото звіданя о сызі ци о сылзі Пришол такій час же тот звук а по правді были два такы звукы два такы єры тверды і мягкій Зато бесідує не він лем они в залежности де стояли ци в міцній позициі ци в слабій позициі то або ся переміняли полний власний днес в русиньскым языку маме полны власны як Ао ІЕ У іт дальше а коли были в тій слабій позициі то ішли чыстовод выпадали Днес уж іх не маме Такі ся мі здає же по тым кавальчыку тырі можеме іти до практикы Е Я собі внутрішні обіцял же днес не буду ся розтігал а лем ся розтяг Зато зробми собі кавальчык музыку музыкы а о хвильку собі тоту сызу сылзу слезу і слызу розбереме на першы части цільном ноцу убочы сова ґлосно хучийом з Іваном Ханичка патжым очы Патшом собі очы Патшом собі очы Поцелуй мыгаличку Тутай дякую одно Муричыт же за крывы Бынявізьовіш пари Івана Замышляны бо чему хмуру заздростіш Щестя ім в мілості заразєпше ня ся в Ґуціла ґлошно хуці і бы то кій поплакуєм за ними поплакуєм закуєм забльокуєм за поплаку А тот музичний перерывник зато жебы Вам вказати же мож зробити барзфайну пісню файну музычну обробити файну музику з ней зробити але забыти о тым же то авторска пісня Симана Мазеляна То лем того тым бесідую але мы вертаме в Словици До нашых тем Іду нашой сызы сызы слезы ци слызы і найперше верну до тексту Анаталий Маской Новак ту маме нормативну і словникову форму слеза Были то слезы за было то зворушыня цитую і правдивы емоциі люди котрых співали Ронаша Так то ославна наша форма Як сме добрі почули то зрівнайме єй собістом давном котру рім привюл прославяньском форму Сыльза Депо Лы был тот такій таємний підвласний Той кєд маме теперішню форму Слеза то видиме же тот давний Пілгласний тот таємний што уж не маме сльза там іщы было штоси помеджы ЛАС то пілгласного звуку зробило ся нам полне Е Так як уж єм повіл тоты даякы єры тоты пілгласны звукы коли си або цілком выпадали або або переходили в тот полний гласний Приведу нас кіны слава сцитат зо статіі де маме форму сылза самозно чуєте же тото лы незалежні ци го в записі зохобиме ци вышмареми тяжко вымовити сы лза раз ся пойме сыза і о тото было звіданя од нашого слухача Як видите Но по правді як чуєте ту єст полний гласний ы сылза то такій процес якій е якій мож повісити то метатеза то переставліня барз часто в лемківскым стандарді русиньского языка маме таку метатезду такє переставліня Коли то тот тот полний гласний котрий по поєрі мал бы ся основати выпадал не по согласне лем перед Маме такых більше не такых примірів як собі не посмотмиме же дашто гырмит так з ци дырва ци хырбет ци былха ґылтати і ты або такы слово як кров як бров ту як раз О маме по тым р но то єднак уж в одміні іщы нам ся тота метеза деси там уявлят бо маме кырви быр тот процес котрий не ходиме в тым ыы выслові котре єст звіданя же чом маме с але по правді звіданя было тото чом оно выпало тото Ло я уж тото по правді повіл в попередніх проґрамах же Л Коли нам ся зробило з такого л в нескладотворне у тот такє лы подібне до польского но оно барз часто но было за слабе жы як такій тіж уж ы Такой мало не гласний оно при інчым полным власном ся не утримувало зато тіж колбаса тото Ел кєд ся зробило з Л давного колбаса вы колбаса оно де ся заникнуло так само в сові Солнце Ту як раз при языковій збитці парох согласных тішоно тішено не уж ся не утримало Зато і днешня форма барз часто чую за таку форму чую в послідній вікенд коли Мал єм нагоду быти з вельома Русинами і ту з парох русиньскых реґіонів тота сила істнувала але радше уж была вымляна як сыза Але вертаючы до той нашой слезы ага забыл ом повісти шо пряшівскым стандарді бо привюл єм слы з Копенгаґена значыт тексты авторства Петра Медвідя ту як видиме наша слеза ту тот давний єр котрий в нас ся в Е мож повісти преобразів то ту вышлівскым стандарді маме ы зато зато ту єст ріжниця слеза і слыза Але я бы м не депрецийонувал такы барзы формы сыза бо тота метатеза тото представліня же м Тот гласний ы єст перед Ел а потім Ел зникнуло то барз сфайний примір ы лемківского стандарду русиньского языка Зато як уж ім повіл зато же є як уж ім пою мам вельо такых примірів то ы не котре выникло По тым якы цілком сме стратили єры оно єст такым барз характеристичным для нашого лемківского стандарду русиньского языка Хотіл бы м повісти єдно же тото сулза давне праславяньскє тота не тота давна давна форма коли іщы был Тот гіпотетичний і реконструваний єден славяньскій язык можеме собі высмотрити на польску форму того слова бо в старопольскым были зафіксуваны слова Сльза або Силза ну але ту тіж маме подібны процесы як в сонци як в інчых словах де находиме вельо согласных попри собі Там іх было за дуже там они мали попри собі і по собі вельо тых такых пілгласных тых єрів Но як они выпали з языка нараз ся зробило вельо согласных звуків попри собі зато і в старопольскым языку давна сильза ци сулза мусіла зрезиґнувати з даякого звуку зато єст днешня лза Но і так тото так тото можеме можеме видіти Але як примір того же каждий язык якій підвігат ріжным метаморфозам на просторах віків в своій істориі він дашто зыскує дашто тратит а тото языковы процесы процесы фурт проходят і ды не бійте ся бо они проходити іщы будут Язык ся фурт змінят нихто іщы не был так мудрий жебы зімати язык в такым стані в якым він ся находит тепер актуально в тым моменті Но і зато тіж єст робота вельох я люди котры ся языком занимают жебы бодай го зімати в такым стані жебы го описати покля він о там кількоси років не выпередит запис од вымова Но і така і з языка языкознавців журналістів вшыткых тых хто ся занимают языком што можут повісти од себе зас єм ся днес розбесідуло маю іщы єдно єдно одповідне зіданя а тото слеза Сыза заняла нам вельо так ци так кєд хочете скоментувати тото што єм днес повіл Пиште на Лем Крапка Фм Надію ся же до дальшых звідань і одповіди верну в найблизшых нашых стрічах Словиця Демко Трохановскій тримайте ся тепло і пиште Демко єт лем Крапка фм Словиця Проґрам о словах нашых і на нашых Для пяных словами і слів жаждаючых о языку і на языках слововиця