Архів
лемківского радия

Тот проґрам повтаряме словиця Проґрам о словах нашых і нашых для пяных словами і слів жаждаючых О языку і на языках Слововиця Такі зачынаме наступну словицю добрий вечер кєд слухате премєру той словиці той словиці котру у Кєд дахто слухал попередшый проґрам то знат же высыламе з нового студия радия ЛЕМ фм надію ся же жадны босоркы технічны тоты бусоркы предовшыткым не придут не будут нам ту заважати І робити ріжны пакости то така моя перша надія друга надія то така же тот тото нове студиє новий звук надію ся якіснійший хоц днесте сово то принесе тіж не лем таку технічну якіст але може збільшыт наділ ся іщы баже збільшыт тота мериторична якістовит ся то проґрам о словах то языковий проґрам в якым задумуєме ся бесідуєме собі о языку о словах о предовшыткым русиньскым языку о лемківскым языку в ріжных його видах і аспектах Но і дякую же пишете і я подам одраз свій емай жебы но тым не забыти бы днес єм цілий в стресі з причыны вшыткых тых новости Надію ся же мі выбачыте даякы наступны буды а я надію ся же іх не буде але нашым нашым ужы Нашом традицийом єст тото же зачынаме все од джінґля якій О не они долга почуй А я знам азбуку Уж познали мы а злуку а як авто Бе як буков В як ватра ге як гора ґє як ґазда де як дора Е як екран є як єлен Жет як жето зет як зелін і як ігла І Чудачне бо на іх ся нич не зачне ы є тиж зманеруване серед слова заховане або зас на кінци стоіт і початку барз ся боіт Дале буква Йот як Йосиф Каяк коса ел як лоси М як мала О як орел я як пані р як руснак С як слуга ти як тырка о як угель ф як файка пха як хыжа ци як церков че як чыжык пша як школа ща як щавір є <unk> і знак два знак мягій з твердым знаком І вертаме до Словиці той новой тистовой добрі я уж остатній Раз як все тіж тотыка традиция жыдекус новерну до попередніх проґрамів Но то ідме ґуны до тых барже языковых языковых тем коли сме так бесідували в тых нашых предшых бодай двох ци трьох проґрамах о упрущынях і о фонетичных альтернациях значыт о вымінах звуків якы там колиси в нашым языку проходуюли деси нам втекло же тота Попередня тема значыт формы незавершеного виду часослів мужского рода но они тіж підлігали підлігали упрощыням Дякую за зверніня увагы же боя Конец кінцьом хыба што Не доповіл же кєд бесідуєме о упрощынях памятати о тых ґрупах коли при собі стояли з луку ды і лы ци ты ілы они ся упросили в лы а я давал наступны приміры на того минулого незвершенього незвершеного часу то тоты формы о котрых сме бесідували же там не до кінця перешла тота переміна о ци до і но і зато маме такы барз подібны до Підкарпатс кыхы формоформы тіж в лемківскым стандарді русиньского языка Там натуральні кєд собі зрівнате тото зо словацкым языком ци ци з польскым языком сут там барз добрі чуєме на кінце же єст іщы лы ци лы тото словацкє ани не знам хыба го добрі выповісти так ци так в нас все і так ся буде писало без того кінцьового лы значыт не <unk>em л Вюз з л лем нюс і конец вюз і кінчыт ся на тым на тым на тым на тым звуку на тій букві котру як раз чуєме Я іщы тіж повторю же в такій формі напримір як вю він вю отто од вести ци Ци ци ци водити незавершена форма в бести жытя Він вюл якеси там жытя або для кого завюл деси там тота форма має два упрущыня бо не лем там колиси стояло тото ды попри Лы оно ся попустило в Лы но і так додумєме ся по тым же як маме в інфінті водити там тото ды чуєме котре в одміні в одміні оно Заникат Но і і мож повісти тілько до той до той темы думам же она уж добрі поясни але як бы сте мали іщы даякы звіданя ци дахто ріс ци быґбів ци дахто сів ци дахто ліз або даде в ліс Ци ся о стріг або ся стріг То очы очывидно пиште на лем кыт лем крапка фм я радо з вами іщы на тоту тему побесідую але то уж радше на маілях будеме собі дискутувати полеже тота тема уж думам же вшыткым Омерзла я Вас тепер запрошу на хвильку перервы по котрій займеме ся днешньом темом а буде то материньскій язык пониже недавно святкували сме ден материньского языка а посмотриме як тот материньскій язык выглядат в інчых языках Они долго ся чуєме Мы з вами Вы з нами разом дає лем фм стар дам Присо я до кого сме тамила стояла так єм ся завсти дал земны макрай цары А пішол я то ні пішол лем ся мапи Стак лем ся зазурил жем худобний хлопе ойля ля бля рам ой бра бля гамля ой рамля ойля ля Сынкарко малого дайме ду івына дамай ся мапиє мого Ой лям ля лем дам ля ля дам на рам ойля лямля ойля лам До Серенча і ой лем вертаме до Словиці і бесідуєме тепер о тій днешній голоні теремі з нечето материньскым языку по правдьом в Медженародным дни материньского языка якій святкує ся што рока <unk> лютого фебруара а то зачынаючы од <unk> рока і то такій ден якій якій был выголошений на <unk> сесиі Ґенеральной Конференциі яка проходила на зламі жолтня і листопада <unk> р в Парижы Но і п Як то ся стало То іде од того же <unk> рік то дуже давнійше як ім повіл тото што перед фільком і товдышній власти Пакістану выголосили такій язык урду як ся зыват урду єдином державном бесідом єдным державным языком В Пакістані но а жебы было так хоті єм поісти смішні но не смішні бо смішні то може было лем дерат трьох процентів населіня котры бесідували тым языком для котрых він был натуральным языком ци материньскым языком ци знаным языком бо то не все сут синонімы но і очывидно очывидно інчы што хотіли бесідувати з своіма языками ци своіма діалектами Мож повісти не были з той причыны задоволены ну уяв ти собі введено урядовый язык урду в котрым бесідувало процент населіня тото выкликало демонстрациі бы тіж збройны ци поліцийны войсковы силы аж і забили пару студентів котры демонстрували Но і в тот спосіб уж потім коли Східній Пакістан Днешній Банґлядеш в <unk> р одзыскал незалежніст то тот ден єст вызначений як Ден мучеників Але тот же банґляд ждавный східній Пакістан Зложу такій внесок до ЮНЕСКО жебы тот ден <unk> дня лютого фебруара в <unk> році першый раз святкувати як ден материньского языка на памятку тых подій <unk> рока Така єст істория і од тисячного рока він єст істо святкуваний як тот ден материньского языка Але я посмотрил собі уж єм колиси тіж бо припоминати о материньскым языку ба фурт треба фурт вартат здає ся мі же не Хыба не каждий має тоту свідоміст яка яку він має вагу якій він має значыня і увага материньскій язык то найчастійше мабо барз часто на то такій язык котрий не мусит быти літератскым языком народовым языком ци даякым урядовым языком полежет то єст тот язык котрым бесідує і ту увага зараз тіж собі тото проаналізуєме мама ци няньо до дітины В скорочыню то єст такій язык котрий дітина ци ци чловек чує перший язык в своім жытю то є тот перший язык На чым бесідую же то не єст не мусит быти урядовый язык не мусит быти літератскій язык Зато же дома не все бесідуєме бесідуєме урядовым языком не все бесідуєме тым літератскым языком дома барз часто бесідуєме бесідуєме діалектами етнолектами фамілийолектами ци значыт барз барз малыма частками языка бо тоты маленькы мікро аж повісти нано діалекты якыма сут ци фамілий лекты они тіж творят якысий язык но але не сут свым том літератском одміном котру ся вчыт в школіно і як раз але тот материньскій язык тот перший язык той тот з котрого сме горды і він єст тым найбарже натуральным найнатуральнійшым языком з котрого выходиме жебы ся вчыти найчастійше хоц тіжне всеурядового языка але в примірі нас напр жебы ся вчыти потім в школах русиньского лемківского языка в його літератскій літератскій формі Але бесідуєме ту о материньскым языку значыто такым котрым уж чуєме же там єст матір там уж мама то такє уж мож повісти нас заводит в тоту Єдну з найважнійшых осіб в жытю а для узысканя тых языковых компетенций бесіды бесідуваня лоґічного конструваня речынь як раз но тота мама тота матір она ту має барз барз велику ролю Зато я бы єм посмотрил як материньскій язык звучыт в інчых языках но і може зачну од східньославяньскых так то по білорускы родная мова поукраіньскы рідна мова по росийскы радной язык ту умаме барже одроджыня од народжыня од родины значыт же то єст тот язык котрий ся познає в родині а родина іде од роджыня ци од народжыня Пізріме собі на Польскій язык бо там материньскій язык то языкой чысти значыт ту маме няня ту маме вітся ту барже Іде може такє названя же то єст тот язык котрым котрым бесідує ци бесідувал отец з котрым бесідувал бесідували няньо ту як раз єст такій примір Але до той родины дороджыня і до народжыня або до языка першого понароджыню односит ся тіж булгарскій язык зато же по болгарскы то роднят язык але єст іщы друга хоснувана уж барже неутральна форма Перві язык перший язык котрым ся котрым ся бесідує і туж неє такых конотаций мама синяня туж неє може того той ґрадациі вартости товажнійшых в тых початковых днях ци роках жытя чловека ту як раз маме тіж неутральну форму але істнує іщы окрем роднят язык окрем І язык то тіж майцін язык то значыт майцін мамин мамин тота тота присвійна форма майцін язик то тіж по македоньскы він дост близкі творят єдну підґрупу в рамках полудньовославяньскых языків македоньскій з болгарскій і іх східню східню част Ідме дальше Языкы котры днес ся поділили дост в великій мірі лем в назві але ріжні тіж постерігают материньскій язык то бы набосняньскій язык хорватскій і сербскій по босняньскы або буснятскы то матерні язык або діду і єдну форму єм нашол в хорватскым материньскій материній або майціньскій то вшытко іде од мамы і по сербскы матерні язык матерні язик або материньщына То по словеньскы окрем самого языка то або окрисліня языка же то тіж тот мамин материньскій язык маменщы материньщина зрештом подібна форма єст і в верхньолужыцкым і в нижньолужыцкым понежы в тым першым то матєрщына а в Нижньолужыцкым Машерщіна Так они або близко так пониж не знам не тілько тых языків од стороны фонетикы жебы повісти але ту тіж маме однесіня до та як бы сме повіли може бы сме по русиньскы маме уцюзнину вітчызну так і тото тот тот тота кінцівка суфікс інациізна єст ту схоснувана верхньолжыцкым в Нижньолужыцкым еци тіж як друга форма в словеньскым языку В тых нас окружаючых або недалекых то в чешскым матешскій язык по словацкым материньскій языкы материньска річту буде дост подібні но але посмутме собі як то тіж буде в інчых неславяньскых языках Посмотрил єм до ріжны формы анґлицкого єм думал же то буде тіж звязане звязане так як бы просто з мамом але Смотрю а там єст фміц або не тіж Шы то такы такысвы формы хоц тіж сут інчы тіж але меньше популярны формы с матер лемґі матер тонґы так же ту ту уж хыба ся мі здає іде тота неутральна форма як перша а можливе же тіж з того же то єст же то єст дост бы м повіл для такых великых языків для офіцияльных для урядовых языків такє плеканя материньского языка або Важности материньского языка єст меньше важне лем зато же єст барз натуральны они сут розповсюджены то єст ясне же кількоси мілийонів діти котры ся родит не замілийом уж десяток мілийонів в анґлицко язычных В родинах но они натурально для них якыса там одміна анґлицкого языка буде буде тым материньскым языком Зрештом маме уж маме уж пары котры котнеє мам може быти двох нянів зато тішым то не буде уж материньскій язык сут языкы як напр анґлицкій котрий котрий уж тото ци ся дакому подабат цині бере до увагы Іде в таку струну як мі назвай той такой неутралізациі даякых понят але як посмотриме собі на інчы языкы на західні языкы іспаньскій і ля ленґва матерна хоц тіж єст примера лемґла маме швецкій модер смо ци німецкій мутаж прахе то тіж тотіж Евідентны навязаня до мамы і до і до материньского языка так як ся і в нас все в нас приняло Во французскым єст матернель то тіж од од мамы хоц в давнійшій формі Ну і так я слем так боім ся дост розгадал з тыма языками жебы підкрислити но важніст то єдно але жебы го одділити тот материньскій язык од урядового языка то повіджме собі же урядовый язык то істот язык котрий єст офіцияльно схвалений в даній державі він має якысий особливий правний статус даной державы ци даякого реґіону ци даякой части даной державы бо сут ріжны автономічны реґіоны бы ци інчы попросту хоснуючы хоч хоснуючы даякій локальний урядовый язык треба не выповісти же тот урядовій язык єст предовшыткым предовшыткым схвалений правом же для якости комунікациі такой вшыткых громадян так хыбаль найпростійше мож Мож повісти хоц він все не єст приниманий так єж ім повіл од В тых причынах з котрых Банґлядеш рішыл внескувати о тото жебы жебы материньскій язык схвалити материньскій язык схвалити медженародным дньом через світовы медженародны інституциі ци орґанізациі яком Єст ЮНЕСКО Але єст тіж урядовый язык і урядовый язык повіл бы мі провацте урядовым одповіл тепер єст іщы народовый язык нацийональный язык значыт язык народу котрий єст такым бы м повіл таком обшырю комунікациі посеред представників даного народу І то єст уж кус інча простір хоснуваня хоц часом він покрыват ся з урядовым языком не до кінця але не входячы в такы деталі тот народовий Язык тотот котрий має споіти дає є єден нарід він єст такым мож повісти елементом достоменности Для нас то буде русиньскій язык хоц маме хосуєме го в ріжных стандардах але постерігаме го як єден котрий має пару одмін постерігаме го постерігаме го тіж як окремом од інчых народовых языків єст частю того нашого што треба плекати І так іщы на закінчыня Святкували сме материньскій язык я ся надію же знаме вагу і повагу того материньского языка же він так направду єст тым першым елементом котрий вводит малу дітину малого чловека малого розумного на свій спосіб але барз цікавого світа чловека котрий лем товды буде мал нагоду перенести материньскій язык в обшыр народового языка кєд даме му тоту мужніст Коли іщы буде в бріху коли іщы лем буде деси там чул так не розуміючы поєдных слів то він тот малый чоловек тота мала істота даколи собі тото доцінит бо му буде легше навчыти ся того офіцияльного народового языка ну хыба жебы же не хочеме жебы такє дашто такы чудачы річы знал но то уж лем од нас од вас тото залежыт Доціньме силу материньского языка Бо він часом і горы переносит а то была словиця така кус Тыстова але барз важна бо в темі материньского языка і Світового Дня Материньского Языка Бесідувал Демко Трохановскій і тішыл ся на Вашымай на демкы лем крапк фм но і до почутя словиця Проґрам о словах нашых і нашых для пяных словами і слів жаждаючых О языку і на языках словиця в лем