Перейди до змісту
ЛЕМ

Слова, достоменніст, емоциі

Архів
лемківского радия

О культурі, людях і місцях Лемковины.
Подкасты, бесіды, спомины, музика.

Слововиця #45, 2023 02 20
Еп. 45

Слововиця #45, 2023 02 20

•

Опис епізоду

Слововиця #45, 2023 02 20

Streszczenie po polsku (automatyczne)

Audycja jest programem o słowach i języku, w którym prowadzący kontynuuje temat jotowanych liter oraz dawnych procesów fonetycznych w języku rusińskim/łemkowskim. Omawia przede wszystkim uproszczenia dawnych połączeń dźwięków oraz przejście dawnego „о” w „і”, pokazując to na przykładach form i zestawieniach z polskim, słowackim lub czeskim. Odnosi się też do komentarza słuchaczki o formach związanych z modlitwą i wyjaśnia, że według niego takie przykłady pokazują dawne procesy językowe oraz wpływ zapominania własnych słów.

Автоматычна транскрипция

Тот проґрам повтаряме словиця Проґрам о словах нашых і нашых для пяных словами і слів жаждаючых О языку і на языках Слововиця Так і першол час на словиці в тым Красні Лемко Трохановскій нажыво спід вышовского судия радия ЛЕМ фм Но і штож добрі вечер То словиця то проґрам словах о языку і ріжных його аспектах я все нич забуду уж со аж сой записую жебы подати на початок свій емей котрий тішу ся же пишете а може зато пишете же од даякого часу собі записую і же просто бесідую о тым на антені радия Мі крапка Ф м пиште коментуйте мя тото берстішыт Чую же мя слухате чую же Розумієте ж о чым до Вас бесідую за тото найбільший хосен з того вшыткого што робиме же єст тота інтеракция А я як все запропоную Вам на самым початок нич зачнеме бо буде коментар то одраз бесіду і буде коментар <unk> поджінґли джінґли котрым все зачынам языковы проґрамы най ся любит а мы чуєме ся о хвильочку очывидно малий бут а я уж го направлям наділ ся же сте Не іщы вам не умерзло А я знам азбуку Уж познали мы а злуху а як авто бе як буков В як ватра ге як гора ґє як ґазда де як дора Е як екран є як єлен Жет як жето зет як зелін І як ігла І Чудачне бо на і ся нич не зачне ы є тиж зманеруване серед слова заховане або зас на кінци стоіт і початку барз ся повіт Дале буква і отяк Йосиф Каяк коса ел як лоси м як мала як о як орел як пані р як руснак С як слуга то як терка о як угель ф як файка пха як хыжа ци як церков че як чыжык пша як школа ща як щавір є <unk> і знак два знак мягкій твердым знаком Но і захыбо пробачте так то єст як ся єст і реалізатором і продуцентом і бесідуючым в єдным проґрамі Но добрі Днес я як часто юж жем тото зем повіл і часто до здоровлю зачну од хыбаль од вашых коментарів Вє лем припомну же ідеме од темы о єтах і єтуваных Як сме повіли тіж в попередніх проґрамах о тым то своє рідне явиско котре влият мож повісти на переложыня того як запишеме Тото што выповідаме то значыт як ґрафічні запишеме тото што вымиле значыт як ґрафіка То значыт як тото вшытко влият на буквы котры мы запишеме Нашы слова ной при тій нагоді зробил єм вступ до упрощынь в попередніх проґрамах а докладні тым в тым проґрамі тыждены том молотым было тыжден тому а зачал єм од того же давны получыня дылы і тылы в русиньскым языку перешли вли значыт де пішло гет і в інчых примірах де Пішло гет добрі заявил єм о чым буде бо буде іщы о тым о Йотах і о упрущынях але о тым по тым значыт по музиці і уж переходиме до нашой темы Іван Іван З другой страны другайстра до тебе Лавочка тоненька алия молоденьканька зломити зломити і дворі солома Неєста левдома не рестао Можеш приті в звір Іван Кустарленку зна знати Но і кєд же дальше находиме ся в Словици в радию Лем фм то я тіж обіцял же предовшыткым кєд дали сме си музыку то даме си тіж коментар котрий приведу а то такій коментар з котрого барз ся тішу як і зо вшыткых коментарів але Тым разом тот єдин якым я потішыл то потішыл мі о тілько же же виджу хосенный ефект мойой бесіды і уважного слуханя того што ґадам то може такы выповім тото Іпомину ступ але приведу єдно речыня файне речыня файне одслухачкы котры ся кінчат то я уж знам зато єст молитва і молити ся ани модлити ся як часом молоды бесідуют Но што жы тото же кєд так молоды бесідуют то уж єст ефект нобельсиміцой Асиміляциі польонізациі Зато же Зато же забываме нашы слова а кєд уж забываме о тым же но же якысы языковы процесы в нашій в істориі нашого языка уж проходили но то уж недобрі Але што можу повісти Бінґо Докладні такы Зато і в польскым языку ци словацкым в якых тот процес упрощыня ґрупы ды не проходил бо то західньославяньска ґрупа і напримір в польскым буде модлітва модлітців ци тіж пословацкы модліт модлітба модліт ся і чуєме там докладні же там при собі стоят ды іли а єм повіл перше і тыжден тому єм о тым бесідувал же в такых примірах упростили ся тоты кєд при собі стояли ды або тылы і Ды выпало то выпало а в нас зостало само само Ло і тілько повім же такых примірів дуже більше не лем фм часословных одмінах але молити ся молитва то такій барз добрый добрій примір Того упрощыня того языкового процесу того фонетичного процесу котрий проходил уж по тым як Славяне ся розышли на східню ґрупу на полудньову і на західню ґрупу но і Тото сформувало ся сформувало ся так полністю можу повісти в східньославяньскій ґрупі в якій находит ся днес русиньскій язык але тіж полудньовославяньскій ґрупі Але польскій і словацкій языкы находят ся в західньославяньскій ґрупі і там докладні видно же того процесу не было і дальше остає тото получыня Ды лы Но і я см постарал ся найти окрем той молитвы іщы пару примірів хоц думам же тожден тому єм іх подал дост вельо але такы примір як жало тото што пчола має осатіж має пчола тратит подібно тото жало як вкусит то польскє жондло там маме ды лы Словацкє наше лждігадло там тіж ды лы єст добрі вычувальне З такой мож повісти церковной лексикы окрем молитвы оми кропило польскє кропідло і ту тіж видиме тоту ріжницю в польскым языку єст ды лы длы а в нас ды уж неє Но і дальше такы приміры як кы Як крыло скшыдло словацкє крідло буде чешскє кшідло Ци тіж такы як такы приміры як з співанкы Повідте мі куме гнате бо выдобрі о тым знате што співал Федор Ґоч такє чудне ся зробило Нито жена не страшыло страшыло а по польскы буде страшыло што тіж чути же же в нас тото ды уж давно понад <unk> років тому выпало а по польскы буде выпало то тіж мож мож собі ту прилюнати но іш єм нашол нашол пристерало котре в нас означат барже тото што ся што ся кладе на стіл але загалом мож повісти же пристерало то і тото што ся кладе на стіл і тото што ся кладе на постіль по просту ся пристират треба лем тіж іщы навязуючы до до майля нашой слухачкы запамятати же то не вшыткы получыня ды і тылы сут такы же в нас ды бы мало выпасти бом бесідувал тыжден тому же кєд єст получыня предовшыткым тот процес проходил дісяч років тому дайме на тото ноле потім інчы слова входили до языка найвідомо тоты што пришли уж уж ся на тот процес фонетичний процес не заімали зато доднес маме мы такы приміры як котел ци котла бо уж в одміні хоц ты і лы стоіт при собі но то в тій номінативній формі уж не стоят бо микотел і розділят іх е але тіж коли до основы слова докладаме даякы даякы части ци префіксы ци суфіксы і так ся трафит же дылы ци тылы стоят попри собі но то тіж ясным єст же они не выпадают такы слова як підложыти Стыдливий сприятливий ци ци ци дахто хто єст худий або або або дашто кістлявий там всяди будут тоты тото два звукы при собі Але основа то єст єдно а кєд до ней докладаме даякы префіксы ци суфіксы то уж такых Такых то уж товды они остают і ды і ты тіж остане при тым Ло тілько коментария до попереднього проґраму Маме іщы нову тому тему на котру запрошыл вас бо музиці люблю яв были годи на село Люблю я были на ньом співат ситий поробок вон гріє были вон мяте бурка Были на нитаву сові были лесинь бур даво Дяроглой коле вод фартам коле годі на цілий село Дядоглоґє рукало бірной села огоробаре далеко горба не мобрете зовес гали влия на землю я землю Коли врука Рука тремну явцея земле земя A яй Я люблю люль Коле вон пахна коле хоцюти на ціле село я люблю гноє коле на ньому на ньо співацимо робия моле вон не ґратуйме То был рокаш і Нуі з текстом повочучкы а кєд бы сте думали же то так принагідні він полетіл тот твір то ні Кєд сте чули Гнуй сам гнуй то наш гній Коли летит вун а не він на ґаздувскых руках а то затор бо тепер будеме бесідати інчы о фонетичным процесі а припомну слухати слово єців зато тіж буде дуже слів слухати словидовиців радию Лем фм а о переході О В і то уж ме уж толкы хыбаль барз вельо наледнес буде о тым переході о тым языковым процесі фонетычным процесі в барз конкретній обшыри В предовшыткым тот процес коли О переходило в і Мож повісти він был ефектом того же тіж сме уж о тым бесідували же так пілгласны выпадали з систему языка і для некотры выпадали а другы ся з них робили полны гласны Оа ци ци Е ну і тото мало влияня на пізнійшы процесы такій Маме днешній міст але неє моста так маме днешній днешнє слово кін але не маме Е або маме коня чуєме там же по кы ци в мості по мы раз маме і раз маме о Ну і тот процес єст такій же мож повісти в нас проходил дост реґулярно зато же в закрытых складах значыт тых што ся кінчат на согласний но тото о перешло в і Долетотіж не был такій дост простий <unk> фонетичний процес зато же він мал своі етапы найперше о перешло в утім перешол в такій дифтонк уй або наоборот бо тутішы языкознавці не сут східны аж вкінци дошло до І Але по тым музичным примірі Рокаша коли летит вун гнуй на ґаздувскых руках чуєме же там де мы бы сме хотіли мати тепер і там іщы дальше єст У Но і ту дальшы приміры маме пут карпатску русь часом называну ци Пюйдкарпатску руськым дифтонґом і што потым видиме же тот процес переходу з ОДО і в декотрых діалектах Підкарпатской Руси затримал ся не дішол николи до і він ся затримал на тему У або дифтонґічным у Но і ци в нас такє іщы єст но ся вказує же єст Я уж колиси надавал такій примір Уці одкале маме уцю але не овец одкале там у на початку а не о як в одміні часом ся стрічат То єст найліпший примір жебы тото жебы тото собі перешліпкати поне же Днешнє Уця жебы сме мали Днешню Уцю то она ішла од Ов ці поприз Волцю попризлуцю аж зато же Вця мала барз подібны звукы В і У значыт перше то было нескладове ау I З того на маме днешню луцю котра Топершый зуб колиси был выдолжений але уця єст уцьом котра перше была лувцьом іщы перше волцьом а на початку овцьом Но і так тот перехід не до кінця Е ся в нас зістил переходу о і бо мусі його видно штоправда тіж в одміни як схоснуєме інчу форму то слово вівця але номінативну форму маме уця Но і як видиме не все тота дорога переходу од о до і пішла до кінця Но і маме такы приміры як на часословны формы минулого часу в мужскым і в середнім роді Янюс він нюс однести або в недоконаным виді носит Я Вюз Я Вю Бесіду Я пюк палята напримір так Я рюк або вырюк мны тото тото слово од часослова Беречы Я берюг я зберю хы одзберігати в недоконаным виді гнести я гнют Маме іщы наступны дашто мож влечы а я тото влюк Ци мам іщы даякы Так мам мам мы отечы тюк мам стерюхы од стеречы мам од втечы в тюк одтікати Но і ту такє такій цікавий примір же як азтофонетичний фонетичний процес зміны од о до і Но і в нас затримал ся на тых не прошол од і через у тых формах з Йотом і з уза тоты вшыткы частосова од котрых ходит нести вести Печы речы цилячы они вшыткы мали йоту в собі значыт нєсті вісті пєці і так дальше зато і навязуючы до бесіды о нашых єтуваных буквах і о самій Йоті Ту єст барз добрий примір на тото де іщы тото Ята Йота входит а іщы кєд собі доложыме тот фонетичний языковий процес зміны Е або давного є бо ни тіж переходили ф і видиме ту же і мы маме такы приміры де тота дорога переходу оф і не все проходила до кінця Але маме тіж такы такы приміры котры могли бы повісти же до кінця перешли Маме я сіл Ци він сіл од сісти там не маме сюл Маме лізти м він я ліс він ліз деси там бо поліз деси оды роснути давна форма рости Я різ я великій вріз е ци тіж бости але ту тіж бости з цікавым приміром того же ту мы два тоты языковы фонетичны процесы бо з єдной стороны бости він боде і тото де то істото декотре ся стратило в істориі языка і я Біл він біл так як Мурянка писал был бача был быкы бык біл та не до з того се лем ся бычыл і бочыл і бучал аж бачы докучыл з рештом бости то барз файны і примір на тото жебы чути часом тото декотре колиси выпало з языка бо маме таку рослину колячу рослину бодак з рештом бости то інакше Колоти но і зато маме бодака і в тым бодаку чуєме тото ды котре колиси давно тому давно тому з языка з языка выпало на примірі звіл бо там стояло при Лы і выпало зато остало само Лам іщы більше такых примірів котры котры бы сме могли привести замитати о тує свайний примір ци він міл ци заміл ци замыл ту до звіданя до Вас жебы сте повіли як ся Вас бесідує бо і я такы дві формы чул а то як раз примір на упрощыня ґрупы Тылыта як маме мітла він заміл ци замил нале о тото буду ся Вас звідувал жебы сте скоментували в емайлях А я ся уж з вами дороградийослухачы пращам і запрашам а дальше проґрамы бесідувал Демко Трохановскій Слововиця проґрам о словах нашых і нашых Для пяных словами і слів жаждаючых о языку і на языках словиця