Words, identity, emotions
The archive of
Lemko radio
About the culture, people and places of Lemkovyna.
Podcasts, conversations, memories, music.
Ep. 4
Слововиця #4, 2022 01 24
Episode description
Слововиця #4, 2022 01 24
Streszczenie po polsku (automatyczne)
Audycja omawia wyniki spisów powszechnych dotyczące Rusinów i Łemków, przede wszystkim na Słowacji i w Czechach, oraz znaczenie deklarowania narodowości i języka dla praw mniejszościowych. Prowadzący mówi, że na Słowacji wzrosła liczba osób deklarujących rusińską narodowość, ale mniej osób podało rusiński jako język ojczysty, co wiąże między innymi z migracją, asymilacją i słabą obecnością języka w szkołach. W Czechach sytuację przedstawia jako gorszą, bo według niego liczba Rusinów się zmniejsza; zapowiada też powrót do tematu po ogłoszeniu wyników z Polski.
Automatic transcript
Тот проґрам повтаряме словиця проґрам о словах нашых і нашых для пяных словами і слів жаждаючых О языку і на языках Словиця Добрый вечер Кєд мі слухате нажыло днес тепер як раз хыба же слухате повторіня то може і добре рано Витам красні в Словици в наступным одтинку бесідує Лемко Трохановскій І одраз перепрошу хоц уж ім перепишал в трьох світах Перепрошу іш раз за моє ґарло і за мій голосновы Хтоси тото радийо тіж мусит вечером вести Зато дорог радию слухачы мусит заіщы зо мном вытримати тот тинок надію ся же в наступным буде дакус Ліпше з тым моім ґарлом котре Як знаме Як чуєте певно не єст в найліпшым стані Дякую тіж одраз бы си вшем забуду або або си припомну бодай лем раз в проґрамі жебы подати свій емай то демко <unk>em ле <unk> крапка фм пише від дякую же пишете же Коментує тебі ся барз сподабат бо єм думал же по языковым окусі по кусі по тій великій перерві якій іде о языковый проґрам в радию Лем фм не буде аж тілько слухачів і тых охочых бесідувати сварити ся зо мном дискутувати або тіж просто давати своі пропозициі до проґрамів і дякую же даєте дякую же як раз можу з вами в тоту інтеракцию перейти барз то важне для мене понеже інспірує і і дає охоту до на робліня наступных наступных проґрамів І одраз ся оправдам бо словиця то мал быти такій проґрам о словах але зроблю тепер такій малий выняток в днешнім проґрамі понеже не мали бы сме тых слів кєд бы сме ся Не ідентифікували як Лемкы як Русины язык то част достоменности язык то част того мойого я того самоокрисліня язык то в котрым сут слова і тоты слова в котрых хосную словици не было бы без них кєд бы не в сучасных на хвилях моментах в днешнім часі кєд бы не такы справы як повселюдний спис Як знаме в <unk> році тоты повселюдны списы проходили в вельох державах Европской Уніі в Польщы мали сме велику велику кампанію орґанізувану разом з Русинами зо Словациі з Русинами зо Сербіі з Хорвациі з Мадяр і ци она ся повела То значыт ци дакус більше нас Русинів єст ци може ся зменшаме ци може нас оне долга Не буде но то сут тоты проблемы перед якыма Такы звіданя і проблемы перед якыма стаєме Думам штоден і мы в радию Лем фм і Русины в своіх орґанізациях своіх медияхы лідеры русиньского руху фурт намагают ся жебы нас было більше Хоц знаме же асиміляцийны і ґлобалізацийны процесы не сут для нас ласкавы што видно в вельох просторах што видно на штодены што видно в окружаючым нас світі Зато днес о тым што ся подіяло в Чешскій Республиці недавно і в Словациі де першы результаты повселюдных списів уж были выголошены а сут то тоты части повселюдных списів якы нас найбарже інтересуют то значыт кілько люди записало ся в тых же державах як Русины і ци ідеме до вреду ци єднак уж треба помалы наш етнічний похорон робити Але то о хвилю очывидні зачнеме словиців од джінґля і собі побесідуєме як то на Словациі і в Чехах Тоты результаты выгадают А я знам азбуку Уж познали мы а звуку а як авто бе як буков В як ватра ге як гора ґє як ґазда де як дора е як екран є як гєлин Жет як жето зет як зелін І як ігла І Чудачне бо на і ся нич не зачне Е тиж зманеруване серед слова заховане або зас на кінци стоіт і початку барз ся повіт Дале буква і отяк Йосиф ка як коса ев як лоси м як мак орел як пані р як руснак С як слуга до як терка о як угель Ф як файка як хыжа ци як церков че як чыжык пша як школа ща як щавій Юяк Югас я як ябір єд <unk> і знак два знак мягій з твердым знаком Вытайте дорогы Лемкы гев Лемкыня з Нижнього Шлеска Мария Кєц з Лісця гевщыня Сміли гев Дорофія Додкан з Любіна гев Ханця Дубіньска з Любіна Я Петро Канючок завишкали Ґлізну Я Ольґа Гафура Я єм Богдан Копцял з Вруцлавія єм Ольґа Канючок з Ґлізна Сандра Габура з Пшемкова Ксеня Коземчак з Михалова Я єм Сандра з Зеленой Горы мам <unk> рокы Єм Солом Гобуром Мам років <unk> з той стороны Сандра з Михалова В році записую ся в повселюдным списі Лемків яко Лемкыня записую ся яко Лемкыня В списі повселюдным запишу ся яко Лемкыня бы я єм Лемкыня єм Лемкыня В хыжы гадам по лемківскы єм з того горда Я єм діда прадіда Лемко і в списі людности хту ся записати яко Лемк Запишу ся Лемкыньом Пиште ся яко Лемкє і так ся запишу Єм Лем кіня і в <unk> році Запишу ся Лемкыньом Вы Лемкы тіж ся записуйте яко Лемкы Не судайте ся слово будте горды свою достоменносо єм горда Саха же єм Лемкы запишу ся Лемком Єм гордый же єм Лемко Не всидайме ся слово Я тіж піду ся запишу і кличу вшыткых жебы сме ся записали им веце нас буде тым буде для нас ліпше Я яко Лемкыня ся запишу ся Васуючы до того сепер І тіж Лемкы записуйте ся Лемко наша культура єст парас файна треба культивувати неє ся чого вцидат Я яко Лемкыня ся запишу і вас дорогы слухачы до того сердечні кличу Бо єм Лемкыня і Вы Лемкы тиж ся записуйте бом єм і ньом буду і вас тиж горячо до того намалям Іраєм кєдні ся записуйте Лемками Я Лемкыня з бабы прабабы зроблю тото напевно і вас тіж на тото нахмали Лемкы Як чуєте ся Лемками то записуйте ся так як сумня Вам підповідат не встидайте ся свого В кажды разом кілько нас гылє Як неме то хто В Лемках сила Пиште ся Лемками я собі одраз дозволил припомнути як то было з том кампінійом в нас в нас в радию Лем фм пригосило ся барз вельо молодых середнього віку а і старшых люди котры хотіли награти пару слів і заходити інчых же кєд ся дах хто чує Лемком най ся такым в повселюдным списі запише і думам же якраз кільґо што порахувати кєдже кєдже в більшости Послюдний спис проходу через Інтернет може і бы нас барз інтересували скоро тоты результаты в Польщы але нич того ся діждеме Думам же тот днешній одтинок останеме при Словациі при Чешскій Республиці де в минулым тыжни де минулым тыжни была оголошена были оголошены першы результаты Но і як то як то Было Загальні може так жебы не было такого великого заскочыня Звекшыла ся кількіст тых на Словациі котры в собі записали русиньску нацийональніст кєд же порівнаме тото зо списом з <unk> рока Але ту треба повісти же была єдна новіст в списі на Словациі в <unk> році така яка была В Польщы уж в <unk> значыт мож было собі записати другу нацийональніст но і тоты результаты першой Деклярациі ІІрациі были на <unk> Русинів о чым о хвильку материньскій русиньскій язык зато записало собі меньше люди як <unk> років тому Но і хоц треба повісти тіж іщы єдно же русиньскій остал третім найбільшым меншыновым языком на Словациі суті жданы як іде о церкви католицка церков і православна церков зыскали кількіст люди котры ся декляруют до тых поєдных церкви як перед десятьома роками Але ситуация на Словациі єст дост зложена понеже як заметам найбільшом меншыном являт ся мадярска меншына але она фурт страчат своіх своіх тых што декляруют ся як Мадяры то понад лучы з мотрю жебы м не попутал до мадярской меншыны приголосило ся ж понад <unk> тисячы люди як перша деклярация і понад <unk> тисячы записало собі другу нацийональніст як мадярску то понад <unk> тисячів людина але так ци так тота можніст выбрати задекорувати тіж другу нацийональніст то в примірі Мадярів Мадяры стратили так як в понад <unk> тисячів было в <unk> році понад <unk> тис в <unk> і понад <unk> тис в р но то треба то треба повісти же єднак же єднак в примірі Мадярів не помогла тота можливіст записати тіж другы другу нацийональніст На примірі Ромів тіжы мали Ромы як і вшыткы можніст записати на другу нацийональніст і <unk> понад тисячів записало лем ромску нацийональніст а як другу дальшых праві де <unk> тис што дає понад <unk> тис Ромів на Словациі што значыт же тоты тота деклярация помогла пониже <unk> років тому было понад <unk> тисячів люди якы ся приголосили до ромской нацийональности Но і треба ту тіж повісти єдну річ як постерігати Ното же єднак русиньскій язык як материньскій язык стратил Треба напевно знати о тым же русиньскій язык ту видно тото же одходит ґенерация котра русиньскій язык мала може і в школі мала дома То єст тота ґенерация котра не діздила ниґде на заробіткы то значыт до більшых міст но і тримала тото своє а єднак ту видно же молоды котры лишают своі місточка і села і до великых міст хыбаль помалу затрачают як раз язык што не єст добрым добром проґнозом на нальшы рокы видно тутійше предовшыткым тото же пошыреніст вчыня русиньского языка в школах єс єст мала Но і єднак треба повісти же ту тото не єст тот процес еміґрациі міґраций ци загальні не єст хосенний для Русинів на Словациі і зато дорогы окєд же іщы о хвильку перейдеме до Русинів як то выглядат то зроби собі кус перервы сала за як бым мамка не зна не знала за як бем мамка не зна не два Ой марідко люблю тя люблю за ріжменикови айязапи єзапі за вай гори мари є мари є мари єй гори мари вы Ойван ґу пропа Бс пропал быс пропал Быцинцу Ґорленда Бнедал віс не дал Бис цинцу Ґорленда Бы сне дал дес не дал воліл бы я пропи дам ґетцу борку іде купен ге Тот проґрам повтаряме Называл ся Осип Вучковец Мешкам Михаловік роду є ся в Лигници єм Лемком з діда прадіда Моі родиче походят з Фльоринкы по выповіті Новосанчівскым Няньо моі мали на імено Ваньо і мама Розалія зостали высілены Акцю Вісла на захід Я ціст ся чую Фльоринчаном Лемком І в списі повселюдным запису ся яко Лемко все том записую ся яко Лемко і все ся буду записувало покля буду жыл Лемком По то жебы Лемкы кусцьок оси вартали на нашій державі і жебы но мали якісе перебитя жебы ся не встыдали свойой мовы хыжыт бесідую лем по лемківскы медже людми ціж по лемківскы Жебы тоси ня зрозуміл што переходу на польскій вертат на лемківскій робіл так як уважам повинны жыти Лемкы І вас Лемкы щыро нагварям жебы сте ся записали яко Лемкы не комбінуйте не записуйте ся якісы інчы народовости кєдсте Лемками написте Лемко Деганьте ся ани свойой бесіды ани кым сте ани свого походжыня Будте горды тым Лемками Нок наступний примір того што уж минуло того што было в <unk> році Іван Осиф Лучковиц котрий для радия Лем фм на заохочал тых што ся чуют Лемками жебы не комбінували Но добрі То тепер бесідували сме на Словациі хто яка ситуация посеред Мадярів і Ромів на яка третя найбільша меншына Но і кєд бы ту взяти першу і другу деклярацию як раз Русины выпередили аж і Чехів котры хоц взглядом минулого попереднього на попереднього <unk> році спису зыскали то єднак іх єст меньше як в <unk> ци о дуже меньше як в <unk> році зато перейду до Русинів Як першу деклярацию понад <unk> тис люди пригосило ся як Русины а дальшых понад <unk> тис дало русиньску нацийональніст як другу што разом рахуючы то <unk> понад <unk> і <unk> тис люди котры ся приголосили до русиньского походжыня што як посмотриме собі на <unk> рік понад <unk> тис <unk> рік понад <unk> тис десят років тому понад <unk> тисы но то такой два разы більше Лем іщы єст єден вопрос єст іщы Єден проблем єст іщы єдно звіданя бо першый раз на Словациі мож было ся м записати до свою ідентифікацию до двох нацийональности то іщы до кінця не єст знана методика того як тото ся буде рахувало і якы чысла будут брати як основны і хоц зряджена уж до того робоча ґрупа експертів як тото тепер розсмотріти То єднак треба буде іщы на тото на тото почекати з другой стороны так уж я тепер собі задаю звіданя чы чому мало служыти тото же была друга можливіст нацийональной ідентифікациі Кєд же она не была бурхлана то уж лем я так себе зідую думам же тоты тоты Мысла повинны быти сумуваны но і товды як раз будеме на І місци на Словациі Іж жебы Словацию даяк ту заперти то на Словациі найбільша церков то римокатолицка церков хоц стратила своіх вірных около около тисячів люди тепер єст кусы понад <unk> мілийона люди якы ся ідентифікуют з римокатолицком церковом на другым місци євангеликы то <unk> праві <unk> тисячы люди хоц тіж стратили ну і возме собі грекокатолицку церков і православну церков То значыт там де більшіст Русинів ся голосит і Грекатолицка церков взросла порівнуючы з даныма сперед десятьох років з <unk> праві <unk> тисячів на понад <unk> тисячів Але треба тіж повісти же двадцет років тому в <unk> році грекокатоликів на Словациі было більше як тых што ся записали тепер в <unk> році І смотруючы на православну церков в минулым році то было понад <unk> тисячів люди і то і з найбільше од <unk> рока коли то в товдышній іщы Чехословациі проходил першый по комуністичных часах повселюдний спис хоц треба повісти же тоты Чысла сут барз подібны і ф і ф <unk> років тому то было куспо над <unk> тисячів а в <unk> році значыт <unk> років тому нецілых <unk> <unk> Зато так тото влядат як іде о віроісповіданя І ту треба і ся повісти о єдній річы же враз з тым же Русинів записало ся веце як будут в тот спосіб рахуваны же єй буде брана під увагу і перша і друга ідентифікация ното Відомо ґу тому доходы доходят іщы языковы права в тых містах селах в тых реґіонах де де Русинів прибыло і процентово м становит якысий тілько процент же мож хоснувати таблиці названя улиц мож писати писма до уряду в русиньскым языку І так дале і так дале Я уж виділ єм на інтернеті на фейсбуку спис такых такых міст і сел в котрых уж котры котрых результат для котрых результаты повселюдного спису сут отілько під взглядом тым русиньскым взглядом сут хосенны же же пошырит ся хоснуваня можливости хоснуваня русиньского языка в публичным в публичным просторі і дорогы іщы може два слова іщы може два слова о тым якы было в Чешскій Республици Отже там якоси так было чудачні Там тратили вшыткы аж і Чехы то значыт там была можливіст не подати жадной нацийональности но і в Чешскій Республиці В Чешскій Республиці там мы більше як <unk> мілийоны люди не подало свойой нацийональности што влинуло на тото же Чехів єст історично найменьше в Чешскій Республиці од <unk> рока коли то іх было більше як <unk> мілийона В <unk> році было <unk> мілийона десят років тому уж лем <unk> кома <unk> мілийона а в они записало ся кусідка більше як <unk> мілийонів што тіж єст такым трендом Мож повісти мож звалити го на на ґлобалізацию на жаль і Русины Русины стратили вєдно з дальшыма нацийональностями Русинів тепер В Чешскій Республиці пригосило ся <unk> осіб хоц в <unk> році было іх більше як <unk> років тому <unk> років тому уж лем <unk> Затоы там видиме же чысло Русинів ся зменьша Як тому помочы До кінця не знам як тым чыслом помочым тото думам же тепер буде буде розсмотрюване через лідерів русиньского руху на Словациі і в Чехах думам же будут мати якысы ґутому Думкы як працувати над тым жебы сме лем зыскували а не тратили жебы сме ся іщы може хоронили перед том асиміляцийом і ґлобалізацийом може ся поведе Але тот думам же хыбаль вшытко залежыт Од нас самых Я жду на результаты в Польщы товды собі переробиме тото як ци дашто дала кампанія введена з ріжных середовиск ци не дала наділ ся жыдала Но і в сумі в тій слиовици Хоц не типовій то наднес Тілько жебы сме роснули жебы сме ся не поменьшали того собі і желайме жебы было для кого таку словицю в котрій бесідувал Демко Трохановскій робити Тримайте ся тепло Словиця Проґрам о словах нашых і нашых Для пяных словами і слів жаждаючых О языку і на языках слововиця Лем фм