Архів
лемківского радия

Тот проґрам повтаряме словиця проґрам о словах нашых і нашых для пяных словами і слів жаждаючых О языку і на языках Словиця Так то слововиця витам зас дем котрохновскій з той стороны нажыло як все кєд угате примєру в Пендількой вечер на можете схвати тіж повторіня Ноле в то мій приємній жемя слухате ви там слововици підвершавскій студиі радиє лем фм ся Вам низко клонит і лем тілько повім же посліднім разом аж смі ся така з Леска пустила бо сме бесідували о <unk> річниці <unk> конґресу Русиньского Языка котрый проходил в бардийскых купелях Но ту для припомніня ікус звязане з днешнім зо звіданю котре по тым проґрамі єм достал то найновшый період розвитку істориі русиньского языка А о тым звіданю як все по джінґли вызачныма од жінґя то уж традиция Джінґіль зачынат языковы проґрамы Тачуєме ся о хвильку А я знам азбуку уж познали мы азбуку а як авто Бе як буков ве як ватра ге Як гора ґє як ґазда де як дора Е як екран є як єлен Жед як жето зет як зелі і як ігла І Чудачне бо на іх псянич не зачне ы є тиж зманеруване Серед слова заховане або зас на кінци стоіт і початку барз ся повіт Дале буква іот як Йоси каяк коса ел як лоси М як ма О як орел як пані р як руснак С як слуга ты як терка о як угель ф як файка ха як хыжа ци як церкул че як чыжык пша як Школа ща як щавія <unk> і знак два знак мягкій з твердым знаком То так дальше нагодиме ся Словици і тепер обіцяне звіданя На жаль не повім од кого тото зіданя бо знал лем май адрес а підписане єст лем ініцияльныма буквами але може наш слухати ся на тото звіданя одпольскы переведу на лемківскій Єм студент філолоґіі ходжу на лекторат украіньского языка і можливе же з тым языком буде звязана тема мойой маґістерской роботы Я ту помину колись водомости Каждий язык має означену свою періодизацию ци можете підповісти даякы джерела о періодизациі розвитку русиньского языка ка То так найближе дякую за замаялі ся тішу же сте пане пан пане бо то бо пан студент а не пані студентка Звідали пане Пк звідали В одповім найперше о тых джерелах св Здає ся мі же зачну од од неодокторской працы проф Олены Дуць Файфер то жылітератскій Лемку в ІІ початку віку <unk> з котрой потім была выдана выдана книжка Там найдете дуже о періодизациі Тіж наступна позиция пані професор то помідзы буквом а літером спілчесна літературом мішости білорускій украіньскій і лемковскій в Польсы то працогабілітацийна пані професор але можу повісти загальний вид на цілу карпаторусиньску обшыр найдете в выданю професора Александра Дуліченка то по русийскы наділ ся же не написали сте з якой сте філолоґіі Тота книжка по рус по росийскы то писменны літературным языкі Карпатской Руси то професор Александер Дуліченко являт ся автором той величезной новеличезной книгы Можу повісти же не з не достаня уж такой выдана в Естоніі в університеті ФАТУ пан проф Дуліченко І так на скоро може пан проф Дуліченко приводит приводит працы Професора Маґачія іщы з <unk> років котрый датувал періоды розвитку русиньского языка же од <unk> до початку ХХ ст радше такій період де церствувал церковнославяньскій язык разом з народным потім од <unk> до Половина Xерковославяньскій плюс церковнославяньскій тзв цер карпаторусиньской редакциі бо і така была но і плюс іщы народний язык пак до початку ХХ столітя то тот церковнославяньскій язык але уж з міцном карпаторусиньском редакцийом там іщы входит народный язык там входит росийскій язык людзіщы украіньскій язык но і столітя до од <unk> столітя до його половины то уж карпаторусиньскы вариянты языка там тіж украіньскій язык і рускій выполнят тоту ролю літератского языка русинів І пак од половины ХХ столітя пан професор Дуліченко вказуючы на проф Маґечія вказує на украіньскій і росийскій язык ясне з відомой причыны же же товды русиньскій язык был поза правом был вынятий спід права але цитуючы працу проф Маґівця з <unk> р Там іщы проф Дуліченко знат же додати же повинен быти іщы єден смотрячы знешньой перспектывы на період то конец вісемдесятых років до днешніх часів значыт уж тот сучасний період розвитку карпаты русиньскых вариянтів літературных нашого Языка сам професор Дуліченко бесідує о старым періоді значыт там од <unk> столітя од першых памятників то ХХ столітя тот середній період од <unk> до <unk> но і <unk> і <unk> то новый період а іщы выокремлят тот найновшый період значыт Тото што єм повіл што ся здачало хыбаль м може не в <unk> році враз з сусідом Конґресом Русиньского Языка кусідска перше бо то уж вісемдесяты рокы але наступством того был были был світовий конґрес Русиньского Языка І тот період найновший період тырват до днес із желаме уж жем тыжден тому бесідувал желаме русиньскому языкови жебы Тот період ся николи не скінчыл То тілько як одповід як одповід на звіданя Пана пана што ся підписал Пиште не хочете ся підписувати то не з лем ничен проблем пиштем можу одповісти Зыштом майлом тіж вам одповім на тото што єм перед хвильком Рюк Я Вас тепер запрошу на кавальчык музыкы підеме ґутым прислов часо присловникам і часо при давникам ноба коли си такє звіданя до мене пришло што то за чуда ра А ния не знала што таке везнаня Аж ня налучыло фірне любов На ґамочком копцьом мала налечком маляря чом бым цеде боже гори не тримала найлядше неперяла невістя мала налечком маляря заві на ґамбоцку купцьом малецком маряцьом лем гори нелама ко о жебы мне годила на ґамочку купцям налецком маляря А яту гору наміду А то вас мамечко на вызы на ґамбочком на лечком маляря чом те Ед лем Фольк мы вертаме до Слововиці і тепер Тема яка была уж заповіджена была оддавна на листі тост цікала ся і здає бы тыкаюча особливых части мовы часо придавника і часо приславника Знам страшні звучыт але здає ся мі же такє страшне аж Не буде А зіданя пришло при нагоді котрий сойст тем з словици де бесідувал єм о придавниковых формах я і так робоча назвал Де єм бесідувал уже придавник часо придавник місценазию місценазывник не вшыткы але декотры же то сут такы придавниковы формы то сут они мают придавникову парадиґму ци взір одміны Так єм іх до єдного мішка штуріл зрештом днес о тым іщы хыбаль на вернул Тото очывидно тыкало часоп придавника бо то він ся одмінят так як придавникы Но плесовник уж ні Ідме за тото темы Жебы даяк ґылтнути зрештом сам часопридавник і часописовник треба найперше як вступ дати дакус теориі што то єст Я лем поясню же в близкых там східньославяньскых языках тоты части мовы называют ся прічасє і дієпрідчастиє в росийскым языку в украіньскым то дієприкметник і дієприслівник Дам тіж польскій одповідник імє слув Примятникови і імє слув прислувкови зато уж самовидите же а по лемківскы часо придавник жебы уж такы сопоставити і часо присловник і самы іх названя уж суґєруют же мают штоси з часо слова од часо і одповідньо з придавника і з присловника То правильный пут думаня а і жебы зрозуміти тоту дефініцию то зачну од часопридавника тотрештом од латиньского партиі ципіум Брати участ Беру участ То така форма часослова хоц тут істора повісти языкознавці высястварят ци то єст форма часослова ци то єст окрема част мовы Днес не будеме того над тым ся роздумувати так ци такто форма што выражат ознаку предмета В звязку з акцийом яка ся діє Зосутым предметом ци станом ци ци дашто такє і одповідам на жеданя Якій якє Яка якє і в множыні Якы Но самы видите же тотре докладні так як в примірі придавнику ну і так само ся буде тіж одмінял часопридавник І тот часопридавник може выражати тіж ознаку даного предмета што ся з ним діє але тіж да як дашто такє што выконує тот предмет ці тото называме активныма часопридавниками А кєд же описую епы описує або направленый єст на тот предмет то пасивне часопридавникы Дам приклад запертий написаний народжений нагороджений выспаний пожолклий посивілий то вшытко сут часопридавникы бо они ідут од часо слова так заперти написати народити нагородити пожолкнути ци посивіти но і як додаме до того кінцівку і як в придавнику маме уж тот часо часопридавник Зато повторю же часопридавник обєднує обі прикметы і часослова бо од нього єст створеный і придавника беручы мы кінцівку з тыма выміненыма прикметами што єм перед фільком Повім З часословных прикмет часопридавник має такы катеґория як катеґория часу Так теперішній час напр ідучий або минулий посивілий Маме катеґорию виду і стану то значат доконаний то маме проданий Недоконаний продаваний Наче тото што ся не доконало бо тото што ся діє Но і тіж треба м повісти же вид часопридавника залежыт од того часо слова од якого його од якого был оснований і порівнайти совіла ся так ім пові продати то часопридавник проданий Ето доконаний веде продавати продаваний то недоконаний вид і так як придавник Часопридавник выражат ніж ознаку предмета і одмінят ся породах по чыслах і по одмінках напр проданий має таку саму парадиґму так само ся одмінят як придавник з твердой ґрупы возвым собі зелений ци ци ци червений о напелос придавника Но можеме си і посмотрити в мужскым роді проданый хтошто проданий червений кого чого проданого червеного проданому червеному і так дальше Очывидно вшыткы роды часопридавника мают придавникову одміну в тым вженьскым роді продана червена проданой червеной проданій червеній середнім проданы червене проданого червеного а в множыні проданы черевікы червены черевікы проданых червеных черевіків проданым червеным черевікам Но як видите часопридавник то такій одмінят ся як придавник але іде од часослова або або в недоконаным виді або в недоконаным Ту єдна така заувага тото треба підкрислити же часопридавникы можут ся Тяжкє слово субстантивізувати значыт входити в функцию назывника знам же тяжко звучыт але одраз уж даю приміры Ведуча Руской Бурсы то Наталия Малецка Новак Полномічный ци полномічна Малопольского Воєводы до справ Нацийональных і Етнічных Меншын то за авідуюча катедром русиньского языка на Пряшівскым Університеті то Вшыткы тоты приміры ведуча полномічний завідуюча то мож повісти ідут од часо придавників але залежні од контексту як іх схостуєме выступуют як назывник той функция так як шеф як не знам дохтор адукат ци стоматолоґ так в функ тій функциі выступуют даякы часопридавникы як є уж єм повіл як уж єм повіл ведуча полномічний ци ци завідуюча То часопридавникы Треба памятати же ідут од часослова і одміняют ся як придавникы але прийдме до часоприсловника бо ту ся м може не повинен ім порівнувати же цікавше діє але ся цікаво діє Подібні як часопридавник часоприсловник обєдує собі в гымны прикметы часослова котры сме вымінили перше Но і присловникы а присловник як знаме ся не змінят не одмінят зато зато ту тіж не буде не буде одмінайме си дакы приміры ходячы чытаючы продаючы або інчы виды ходившы чытавшы Продавше І уж іду з примірами жебы тото так сухо не звычало жебы так не лишыти того без без примірів Маме чез часопридавникы доконаного виду наче тото што ся доконали минулого часу І они выражают додаткову акцию котра одбыла ся перед том основном або єдночасно з ньом Ту найлегше собі помочы звіданьом што зробившы Взял примір іде Взялшы грошы пішол єм До склепу Найперше єм взял грошы а пак пішол до склепу Абы туто як раз тот примір Я бесідує о тым же найперше єм взял а пак пішол але сут такы приміры як раз в тых часопридамниках доконаного виду минулого часу котры вказуют на тото же обі річы діяли ся в єдным часі Так Мамен часописловникы пробачте часоприсловникы тепер бесідуєме о тых часописловникы часоприсловникы недоконаного виду теперішнього часу Они называют додаткову акцию котра одбыват ся проходит єдночасно з том основном Туси можеме ся спомочы звіданьом што роблячы І примір сонце світит огріваючы ярню землю За через сонце світит в тым самынті і світит і огріват ярню землю Сонце світит огріваючы ярню землю і третя катеґория часоприславників то часописувникы недоконаного виду минулого часу котры выражают додаткову акцию котра одбыла ся в минулым єдночасно з том основном акцийом сотом основном подійом туж ся можеме спомочы зіданьом што робившы Такій примір чытавшы вершы Русенка споминал єм надавну Лемковину І ту тіж можеме видіти же тот недоконаний вид минулого часу значыт в минулым часі коли м чытал Там в минулым очывидні вершы Русинка товды і споминал єм надавну Лемковину Чом хочу звернути увагу на часописовникы бо мі ся здає же в славяньскых языках штораз меньше Тот часописальник єст хоснуваний Легко можеме го замінити меньше скомпликуваныма речынями хоц то лем моя така субєктивна оціна не знам ци дахто робил такы досліджыня О часоприсловниках о часоприсловниках предовшыткым тых закінченых на вшы робившы і робившы чытавшы і так дале Можеме іх легко замінити Ішли сме співаючы то акурат а ту акурат часопридавник Ні часоприсловник пропаджте Взявшы грошы пішол єм до склепу то уж было так Можеме замінити на ішли сме і співали Легше повісти як тоты тяжкы формы співаючы хоснувати або коректнійше коли сме ішли то сме співали або ту сме тіж співали Взявшы грошы пішол єм до склепу можеме замінити взял єм грошы і пішол до склепу пак тіж буде зрозуміло Але о кількы тот першый примірішы здає мі ся єст хоснуваний тоты часописовникы начы співаючы ішли сме співаючы но то ся мі здає же оба часописловникы минулого часу уж о вельо вельо меньше Запрошу Вас на квільку перервы і охвильку ся будеме чути зас Кєдя поле травечку заберала на свого милого заволала Оді не ви траву мі задате кільде хочеш зата гірку мати А мівнеткумі скошы а взяти при шолі по мочыре в крижах його сло і серце отжа любісло на колі нам взяла де по Паловся слав його правруч дум жебы познал свою краів Не думайте же то вшытко пра траву до мазуха тра ба што м сміівала вшытко ся мі снилом пайні было Тот проґрам повтаряме Тодлярвы братя мы вертаме до Словиці в якій бесідуєме днес о часопридавниках і частоприсувниках а мало уж часу за то післу іме днес речене То дві одчасословны формы якы окрем часословных прикмет принимают одповідно і придавниковы даякы прикметы і присловниковы Спомнуєм о то днес бо ся мі здає же предовшыткым тых часописловників хоснуєме днес о вельо о вельо меньше зато може запамятайме часопридавникы і часописловникы ідут од часослів Часопридавникы ся одміняют як придавник напримір написаний Подібні як червений а часоприсловникы ся не одміняют але і так сут прекрасны Взявшы грошы пішол єм до склепу Ци тіж чытавшы вершы Русенка споминал єм о давній Лемковині Не забывайме о тых формах бо они прекрасны а то была словиця бесідувал до вас Демко Трохановскій з під вечерского студиі Лем фм нажыво і уж кінчу понеже понеже буду ся брал за конец нашой нашого днешнього проґраму тримайте ся тепло Словице Проґрам о словах нашых і не нашых Для пяных словами і слів жаждаючых о языку і на языках слововитя