Перейди до змісту
ЛЕМ

Слова, достоменніст, емоциі

Архів
лемківского радия

О культурі, людях і місцях Лемковины.
Подкасты, бесіды, спомины, музика.

Слововиця #3, 2022 01 17
Еп. 3

Слововиця #3, 2022 01 17

•

Опис епізоду

Слововиця #3, 2022 01 17

Streszczenie po polsku (automatyczne)

Audycja z cyklu o języku omawia pochodzenie nazw i słów łączonych z dawnymi formami określenia koloru czerwonego, na przykładzie grodów czerwieńskich oraz nazw miejscowych przywoływanych w transkrypcji jako Червін, Чермно i Черна. Prowadzący przedstawia też swoje skojarzenia etymologiczne z rdzawą lub czerwonawą wodą, gliną i rudami żelaza, zaznaczając przy tym własne przypuszczenia i zachęcając słuchaczy do nadsyłania pytań o słowa oraz frazeologię.

Автоматычна транскрипция

Словиця проґрам о словах нашых і нашых Для пяных словами і слів жаждаючых О языку і на языках слововиця Тот проґрам повтаряме Но і сме в Словици витам прекрасні іщы раз дем котрых наньскій Сойстраны нажыво дальше з підваршавского студия радия ЛЕМ фм Добрі вечер то тым котры ся тепер долучыли до слуханя добрі рано тым котры будут слухати повторіня або добріден так ци так бо будеме повтаряти тот проґрам як певно же так Дорогы барз ся тішу бо враз з новым цикльом языкового проґраму што уж видно же языковий гокус покус уж єм закопал і закінчыл тепер буде слововиця Але в тым днешнім третім одтинку по тым як сме ся занимали занималих хотарьом і як сме ся занимали Креницьом по крениці єм достал паруфейных відомости же в настіж бесідували Крениця Крениця а не Крениця што мя барзы тішыт бы предовшыткым тоты окружаючы Креницю села хы баль в них остало Крениця все уж думам же тоты што дальше даде од Крениці Може уж під влияньом інчых языків хоснували тоту назву Крениця мы будеме хоснувати Крениця тото што стараєм ся доказати в попереднім одтинку значыт тото што іде От тото што іде одкарпатского днес зафіксуваного керниця што значыт здрій джерело студенка студе студня звязаны з водом або з таком водом котра котра з землі выбиват Но добрі пиште дальше на Лемко ejkра Фм бо я уж мам першы Першы пропозициі од вас чым ся занимати і декотры сут направду барз барз інтересуючы Зато зато не бійте ся присылайте я Вам одписую я буду тіж ждал на як найбільше слів а як бы ся здавало часом і о найпростійшым слові мож зробити Файний цікавий Історично етимолоґічний проґрам Зато зато іщы раз заохочам Туперший проґрам в тым новым <unk> роців в старым Новым році як то бесідуют то тіж файный языковий примір же маме новий Новый рік і старий новий рік зато тым більше ся тішу же ся зас чуєме в радию ЛЕМ фм Но Але як бы то мож было зачати інакше як од нашого джынґля радийового джля з звуком так тіж буду зачынал кажду словицю Може дакому ся сподабат жебы ся навчыти кірлисі Бо вельох шраз меньше люди уж варитже знат або дакы інчы інспірациі з того ся выведут Но добрі Но то давайме А я знам азбуку Уж познали мы а звуку а як авто бе як буков В як ватра ге як гора ґє як ґазда де як дора е як екран є як гєлин Жет як жето зет як зелін І як ігла І Чудачне бо на і ся нич не зачне Е тиж зманеруване серед слова заховане або зас на кінци стоіт і початку барз ся повіт Дале буква і отяк Йосиф ка як коса ев як лоси м як мало як о як орел як пані р як руснак С як слуга до як терка о як угель Ф як файка як хыжа ци як церков че як чыжык ша як школа ща як щавій Юяк Югас я як Явір бук єд <unk> і знак два знак мягій з твердым знаком Тот проґрам повтаряме А я іщы раз припомну же можете писати на Лемко ЕТ ЛЕМ крапка м і звідувати бо дам такій вам примір бо може не знате о што звідувати але направду в языку мож звідувати Но о вшытко або такой о вшытко достає єм напр такє звіданя котре схосную може даколи при нагоді фразеолоґіі при нагоді хоц ту мож бы тото в ріжных катеґориях і темах обняти Чом єст такє повіджыня того світу доста того квіту дост по світу і же по світу чым чом чом не по світі і так дале того рода звіданя сміло мож собі надрібне розписати і оповісти достал єм тіж пару пару бы поєдных слів з поясніньом з просьбом о поясніня што они значат або од чого ся выводят тым ся зеленима тым етимолоґія зато дорогы не бійте ся пиште на Дмкы ЛЕМ Крапка Фм Явучіванку Юй по співанці днешня тема думам же цікава дав <unk>m списом орґанты айтжену велька біда кождого лем сусіда Вівлений до скевкы в червены Надамчы зо три роцкы косаливскы Крещыт як поробіт е варе за лісом на горбочку комасвого на лесочку Цей ци гек собі співань під товляю агзобі співаю тоголядарю анзобі співаю цонтовлянаю Купая Манціткім Слухаче Lemko<unk>ie<unk>c<unk>ka мы сме Сербія єдна наводна меншына котрась бідлі воколо Будішіна Кочыбуса а я вам сію ся то на лепше єс вам люде на нашій кульватым свитчы Яра Дє вычок вам є Томаш Новка з Будюсіна Но і по серенчливым кумарі вертаме до Словиці І так зачну може од такого вступу пониже в єдній ґазеті під конец минулого рока прочытал єм же загадка м звіданя де лежал такій славний гороц Червін уж єст розвязана Но і подумал єм же то буде языкова статя Зач зато взяли м ся за чытаня або відомо же червіны Но то в або добрі або о хыльку допіро тото по ім заскочыня моє было о тілко же же нашли нашли в околицях бы но мож повісти Томашова Любельского но в тамтых ривірах нашли такє же в околицях днешнього села Черно Повязаня з тым же то міг быти славний історичний червін знаний од городів червіньскых значыт о тій териториі котру глядали глядали але не могли найти Знаме тоту територию зісторичных записів Але і такой до нашых часів іщы історикы не были згідны з тым де тот червінь ся находил понеже нич археолоґічного не нашли звязаного з тым давным городом Черв Но але од початку в тым же Тумашові Любальскым має быти має ся быти збудуваный музей тых червіньскых городів но і зато єм с так подумал Червно і червін ното мусит быти языкова статя і уж о хвильку повім чом Зато же предовшыткым або або може зачниме о дасодістерічым были ци городы нечервіньскы городы то в <unk> і столітю то така територия котра уж мусіла быти важным гандльовым пунктом і зато спорили ся о ню Польща і Русь і доднес оставало великом загадком де лежала столиця тых червіньскых городів Но і як чытам в тій ґазеті зато єм думал же то буде языкова статя же уж в ХХ столітю на основі назвы Чермно Были першы гіпотезы же то там деси мусит быти тот червін але конец кінцьом не нашли тіж были такы тезы же столицьом тых городів Червіньскє Червін то може быти днешній Червоногород на Украіні но Але ту уж наділ ся же помалы видите же ідеме ґу тому же тото червно де нашли столицю червеньскых городів то звязане з червеным з червеным корольом і зато єм думал же же тота статя буде барже языковом як історичном але то о тым Уж о хвильку до тоты Червіньскы город а іщы може тілько же в сороковых роках тым Гітлерівці разом з Украінцями глядали даякых даякых слідів того червіня але тіж конец кінцьом не нашли допіро тепер повело ся злокалізувати І історично іщы о тым як тот червін одкале де го споминают історичны записы нагороды червеньскы історичны джерела споминают же же то уж друга половина ХХ столітя іщы Перед <unk> р належали они до Ляхів значыт значыт тото пише в повісти минулых років кыівского літописця Нестора Я позвалю сой прочытати думам же в нашій днешній в нашій днешній вымові што там было написане в літо <unk> іде Володимір кы Кляхам і заяграды іх Перемыш Червін і ін грады єже сут усегодні Подрусю в семже літі і в Ятічі побідили в зложы на надань од нього якоже отці його імаше што значат уж ту працу в році <unk> то Од сотворіня світа а то на наше буде <unk> пішол Владимір Куляхам і занял іх городы Перемыш Червін і інчы городы котры поднес сут під Русю того же рока і Вятичів звытяжыл і не ложыл на них дань од каждого плуга яку і отец його берал Но і добрі і маме уж вступ як получыти червін з черном но зато то уж по співанці дороградийо слухач собі езастива та безобісові єй за спи та без собі A<unk> <unk> На собі за спи На собі і заспива Мы звами вы знаме разом дає лем фм Тот проґрам повтаряме Так то уж вертаме до Нословиці но і вертаме до Чермна і до Червіня а я зас фонмовій істориі понеже не знам ци даколи сте іхали З Ґорлиц напр на Варшаву найліпше іхати з Забічом в Ліло скрутити єхат ся і через село што называт ся черм Як іхам з моім няньом Петром через тото село то хоц бы і дримал то товды ся будут і горит о червний червний кольор то давний червений но і добрі Зато днес ся займеме як раз тым селом пониже має пару рускых слідів Тото село Черна было локуване в половині столітя Йото і так было тіж на початку записане аж і тото по нім тота назва была перекладана на латиньскій язык і было звязане як м руфа Акла значыт чірна аляс руфа акла што можы перевести як іржава вода руда вода в якоси в тот спосіб червена вода Зато видно же тота червна котра хоц в польскым языку уж неє того з такого придавника Єст червоны зем в більшости в вельох славяньскых языках уж давне слово червний чермна і червне то уж єст барже червене то вшытко іде о то слова черна Але мам фарных пару фактів Звязаных з том черном за забічом даде <unk> кілометрів понеже была там вода котра мала хыбаль барз дуже желіза вода в ларіках в Своійводі мала такій рыжавий мыржавый кольор і тота ріка там плынула і мала влияня на кольор глины од што єй там выдобывали но і в границях того села выступуют тіж руды желіза котры якраз фарбуют землю на тот такій червений не червений рыжавий мож повісти мож повісти кольор з рештом Там тіж мож повісти же же была были рублены горці но они тіж мали такій характеристичный Кольор понеже тота глина была така дост дост міцно ржаво червена як бы сме могли собі тото уявити Але само тото чом она ся называт черм на тото село кєд же мі здає ся мі же кольор Червений по польскы червони бы был дуже перше в польскым языку як локация того села Нотже тота перше перша змінка о черміні она товды іщы выступує в такій формі як чырмна З <unk> р односит ся до часів коли Казимір Великій передал село на власніст трьом братя з походжыня были то Русины але то Русины сы Барже з червеной руси то были дав тото Ходкови Петрови і Осташкови то были сыны сынове Івана з штом з них Петро Русин был званий тіж Івановичом і в <unk> р отримал королівску привілегію котра музолило перенести чермну на німецкє право Но І як певно думате пришли собі панове з Руси І зачали думати може як назвати тото село назвали Червна што значыт червена Напевно нашли там нашли там червену глину червенаву воду нашли там вельо такых червеных од тіны котры котры были были вы тым же селі Но і тота черна а і тото червно о котрым єм зачал днес як раз ідут од червеного кольору Але од того тіж недалеко до нер Черний і червений понеже так сут называны овады так сут называны называны напримір місяці місяці рока червец попольскы червец в лемківскым стандарді русиньского языка І тоты тота форма черний єст іщы стрічана в чешскым языку діалектальні в польскым н тіж іщы стрітиме мож повісти же то барз барз старе слово котре заховало ся іщы в назвах місцевости тот кольор черний днешні червений зрештом о од тых овадів котры котры котры ся называют чырвами червами або даяк подібні повераны сут червены барвникы хоц то дост уж тепер сут еквіваленты ґу тому но але як видиме черв і чермн то вшытко што звязане з червеным кольором Але Я Вам боім што мі одсудуєм но во в статі тій о котрій єм зачал же червно же червно было получене з червіньом і з городами червіньскыма што моє найбарже заскочыло я глядал там як раз поясніня того што єм вам тепер дал же червений жерно і чермний Давно то был тоднешній кольор червений зато червіньскы городы і днешнє село котре называт ся Червно но ясно мож звязати На жаль ничым языкового не вытягнул з той статі хоц єм ся барз надіял і тото червно іде од червеного і добрі польскы декотры історикы Іщы в ХХ столітю вязали давний червін значы столицю червіньскых городів з днешнім селом Чермно там недалеко Томашова Любельского было двох ци трьох такых котры ся того доглядали на томтышню техніку на жаль Не мали жадных арґументів ґу тому жебы м тото доказати Але слухайте мінтересує мя іщы єдно але тож такє такє звіданя і барже тіж гіпотеза Ци бы може даде не піти докола Чырной ци то не чырна даяка ци там дашто было червене ци там може як раз дашто было такє што бы мож было звязати якраз з тым червеным кольором кєд мате Даякы своі внескы кєд мате даякы своі заувагы высылайте бо можливе же і наша чырна з тым з том чырном в дакій спосіб єст звязана А покля што дорогы радийо слухачы помаленькы буду кінчыл днешній проґрам але іщы буду Вас просил іщы раз ЛЕМ ка ЛЕМ крапка фм то тот адрес на якій смілу можети писати і звідувати о поєдны слова о даякым уж речыня о фразеолоґію В кінци фразелоґія як раз то барз велика скарбниця Такого знаня то тых передань в якых предовшыткым доднес заховали ся барз архаічны слова барз архаічны звороты барз архаічны ріжны переріжны артефакты нашого языка же такіх назвы з котрыма мож котрыма мож быти гордым вказуючы на тягліст нашого прекрасного языка але тіж вказуючы на тото же сме ся не явили од Вчера вым іщы дай Бог будеме іщы долго і долго і долго Зато то была словиця днес з черемным кольором котрий явил нам ся котрий навил явил нам ся як червений Зато слухайте словицю о тыжден тіж буде пращам ся доброй ночы ци доброго дня кєд слухате повторіня то была словиця як вюл Демко Трохановскій Вчера днес заран Слухай передавай другым Лем фм Словиця проґрам о словах нашых і нашых для пяных словами і слів жаждаючых О языку і на языках словиця Лем фм