Перейди до змісту
ЛЕМ

Слова, достоменніст, емоциі

Архів
лемківского радия

О культурі, людях і місцях Лемковины.
Подкасты, бесіды, спомины, музика.

Слововиця #175
Еп. 175

Слововиця #175

•

Опис епізоду

Слововиця #175

Streszczenie po polsku (automatyczne)

Audycja jest poświęcona rozważaniom językowym o łemkowskich/rusińskich formach związanych z wyrazami paук i пауз oraz o tym, czy w ich zapisie potrzebne jest dodatkowe в albo л. Prowadzący omawia możliwe prasłowiańskie pochodzenie tych słów, porównuje przykłady z różnych języków słowiańskich i z węgierskiego, a jako własny wniosek przedstawia zapis bez dodatkowego elementu. Zapowiada też, że do tematu słowa паця wróci w następnym programie.

Автоматычна транскрипция

Тот проґрам повтаряме слововиця проґрам о словах нашых і не нашых для пяных словами і слів жаждаючых О языку і на языках Словиця Витам красні словици дем котровскій стоі стороны словиця о языку і на языках витам красні Дм крапка фм там можете писати пиште тіж на комунікаторы а я шасі провірям ци може уж дахто не написал Зато же барз часто так ся діє то проґрам нажыво коли слухати го нажыво ани як повторіня но і барз часто Він іде в такы стороны Часом незамірены з той причыны же вашы реакциі ту тіж го даяк творят не лем тоты такы офляйн але тоты онляйн нажыво Зато што ж зачынаме од нашого джінґля і переходме до нашых справ А я знам азбуку уж познали мы азбуку а як авто Бе як буков в як Ватра ге як гора Є як ґазда де як дора е як екран є як єлен Жед як жето зет як зелін і як пігла ІІ Чудачне бо на і пся нич не зачне ы є тиж зманеруване серед слова заховане або зас на кінци стоіт і початку барз ся повіт Дале буква і от як Йоси Каяк коса Ел як лоси М як мала О як орел пе як пані р як руснак С як слуга ти як тырка о як угель ф як файка як хыжа ци як церков че як чыжык пша як школа ща як щаві юяк Югас я як ябіль бук є <unk> і знак два знак мягкій твердым знаком Як вертаме до Словиці помівам же по посліднім проґрамі кус дискусий было вельо дискусиі зачали сме од слова Біґляз бо так на полудне одкарпат бесідуют на наш празд ци поцім пізнійше жыліско прібуєм Вам доказати же тоты же тоцновы слова ріжні приходят ріжныма дорогами і ріжні в ріжны реґіоны русиньского языка якоси так сме пішли тіж до слів такых як і паук паус паробок памят пария пария Охы было іх аж і деси там в нашых бесідах уж поза проґрамом дішли сме до слова паця До патяте о ани до паці Думам же днес можеме не дійти зато же застановлем ся єм на самых двох словах Од них єм зачал штоправда і ся мі здає тоты палк і пауз од того зачынают ся тоты тоты языковы дебаты дискусиі і передуманя І Бесідуєме о тым пауку і о тым звіряти котры тыждентом не знаєм си має вісем і ци уж жем провірил же вісем а другє тота жертв котром притискат ся притискат ся привязує ся везене возом напримір сіно тото такій должезний друк котрий притискат на возі а тото не сіно і пішол єм до контекстульного словника лемківского языка професор Олены Дуць Фаіфер но і Но і на жаль не накормил єм ся зато же Ріжні сут записаны пав через Е павуз через павус так специяльні чытам через ве хоц відомо інакше вымовиме но і ту не буду доказувал же такы формы сут заложме злы Так бо кєд дехто так бесідує є з тым такым глубоком лы паул павуз і так дальше ци так може арі запишем лем же ту не маме хыбаль мож повісти системовой нормы а окрем того я бы ся схылял до того жебы записувати без ез В то значыт паук і пауз і о хвильку Вамя привслугую бодай пояснити чом чом так ґ думам найперше ся вернийме дост далеко бо до праславяньского языка бо як ся певно додумуєте не буде аж так легко хоц не буду Сар буду ся старал не бесідувати за барсы так языкознавчо але мусиме ся вернути до такого носового гласного о польскы слухачы напевного знают лемківскы слухачы з Польщы тіж повинны го знати то Значыт найліпше то тілько же колиси он было во вшыткых славяньскых языках котры бо не ся выводят з праславяньского языка з того єдного спільного а для вшыткых славян языка остало днес такой лем в польскым языку ной Ту треба пояснити же в скорочыню в східньославяньскых языках в тым і в русиньскым тото давне у переважні втратило но совіст і перешло в такы нормальне у Кєд собі так тото можеме Ох ту приміры даме собі польскє вонскій Вензел Венґіль такы такы Три слова то в нас буде узкій УЗ і Угель значыт чуєме там О часами Ео але то і тіж інча істория в каждым разі то было давне О котре в нас і во вшыткых східньославяньскых системово мож повісти втратило но совіст і перешло Еы Фыу но і як собі возме тот наш узел бо ґу ньому буду ішол жебы вам пояснити нашого пауза хоц може уж дахто чує то така давна праславяньска форма реконструє ся она як онзл озли оно ся од того он зачынало Но і з лемківскым маме з того онзл там іщы Кусіцька а бы інчы гласны повходили але маме узел так зышто маме подібний з росийскым узель І ту одраз можу пояснити Е же в інчых східньославяньскых напримір в украіньскым ци білорускым там дошло по дорозі Вной маме вузоль ци ци ци білорускым вузоль так быт ся тото буде чытал означыт же тот давный праславяньскій наголосовий ОУ мож повісти коли з носовіст заникнула і дало у не ното втримала ся напримір в лемківскым языку але украіньскій бірускій приставил там іщы такє зване часо протетычным в значыт такє в котре котре котре стоіт на початку слова бо Так язык думал же так ліпше іщы дашто там доложыти ной такій Сам примір маме з тым онґль давным значыт тот кут рігт значыт угол так не і в росийскым буде без того в нале в украіньскым уж зве в біорускы буде вугол з словацкє буде не буде мало того в напочатку Но і о тым будеме як раз бесідувати Я ту хочу повісти тото же што о угол і угель подібны слова хозначат чысто дашто інче знаме же напримір в Польскы маме венґєль тот такій чорний што ся го выдобува ци з землі ци Венґєвжых рідше хоснуване оно там має ве на початку а в нас го в нас го неє бо ани угол ани угель не буде мал того в перед на початку слава і ту одраз повім же не мат го ани словацкє ани чешкє ани сербскє уґаль Зато ту призриме ся тому як раз процесови Але тіж не значыт тото же лемківскій язык нема того партичного ве тіж сме о тым деси нам ся певні перевивало в нашых бесідах но бо маме таке слово як він оддавного он вісем оцы іщы м деси там дахто повіст осем маме вівцю маме вікно маме овес але в одміні найдеме вівса маме отец а в одміні знайдеме вітця значы тото ве деси там нам ся як протитичне являтно маме вільху і ольху І зато село часом ся назве Ольховец або Вільховец Хоц ту треба повісти же маме лем єдну Вільшню а не маме Ольшні такой тото такой версиі не чул але сто понімаме значыт тыма названями сел ци інчыма названями імнами назвисками зріками і тым то абсолютні не така проста справа там тоты стары формы архаізмы сут найбарже зафіксуваны Та як бы сме собі зрівнали напр з украіньскым або в білорускым хыбай щы барже тото ве на початку єст зафіксуване но то треба повісти же в нас тота тенденция была слаба што з рештом знаный языкознавця Юрий Шевельов описуючы історичну фонолоґію лемківскых Гварно тото повіл же же тоты найбарже західні обшыри східньой славяньчыны Славяньщыны полудньово західні мож так повісти такой не мали того протичного ве ной вертаме до нашого паука ак бо од того сме зачали праславяньскє слово буде ся реконстру ага но і тут мушу тіж припомнути же тот давний елемент па так маме го в пауку в палузі в памяти паробок пахоля вшытко інче што там буде на пария наша днешня котра іде одрыти і буде парыя тото па было давным елементом котрий доставляло ся жебы дашто зменьшыти жебы дашто ту єст шырока додосповісти шырокій сусуракалиста можливости Верний ту до того мож вернути в єдным з проґрамі коли сме ся ним занимали зато не буду до нього вертал Верну до того паука бо тото праславяньскє слово реконструє ся як паонк па онк но і ту дост па уж єм повіл же то был колиси такій продуктивний славотворчий елемент але маме давне онк но і кєд же тот паме до онк І Зазначыме же тото о переходило в у маме наш па ук Но і таку же форму маме в лемківскым но таку тіж в росийскій має має сербскій і хорватскій ны примірноту як раз польскій достал Йотубу па єнґ Но і ту хыбаль ся мі здає же єст ключ до той цілой Справы но бо Кєд собі кєд собі возме того паука Кєд собі возме ци уж тепер переходит до пауза но о квыку певні перейдеме до до пауза ну то там видиме же ук ну ту іщы може не так дочыста але о але як раз войдеме собі в чешскы і словацкы ріжны мгвары бо чешскій языковий атляс фіксує разом з літератскым павук так документує цілу купоту форм паук паук пол покук коротше але барз часто діалектичні тото без того ве котре бы ся внеска здавало же же могло бы там быти Він там вказує на тото встав не ведеш деси оно там пришло Подібні видиме тот процес словацкым язык языку стручны етмолоґличный словник Слованціны Люба Краліка нам выводит літератскій днешній павук здавнійшого палук котрий тіж днес гварово жыє Зато же зато же не все там ся тото веявит Но і зрештом о той цікавый цікавый слід старого паук заховал ся аж і в мадярскым языку Знам зараз повісти же мадярскій неславяньскій но так але вельо має не славянізмів значыт тых слів перенятых од як ся уж вбил тым клином помедже помедже мож повісти заложме проторусиньскы протословацкы протосербскы і протохорватскы діалекты но то він ся вбил такым кєдовний был де факто окружений окружений з славяньскыма языками і вельо вельо слів перешло славяньскых ци од пілночы од сходу ци од полудня до мадярского языка з рештом о тым тіж сме хыбы уж нераз бесідували м в мадярскым пок то паук но і то евідентна славяньска пожычка што з рештом з рештом потверджыл мадярскій етимолоґічний словник но але лучыт го з сербскым або хорватскым паук так і зо словацкым павук но але зо словацкым хыбо мусіл бы меньше хыба жебы приняти же тото в словацкым языку тото ве там вышло дуже дуже дуже Пізнійше як могло бы быти переняте або могло перейти до мадярского з чым ту треба тіж повісти єдну справу Великы языкы люблят осторожно підтвітити до вшыткого зато напрів не споминаю до русиньскым сусіді з пілнічного з пулнічно східнього о м боку ноле тота форма паук могла перейти рівні добрі з сербского як і з русиньского значыт прото сербского проторусиньского так іх робочы назвийме Зачы По перше Мадяры мусіли взяти тото славяньскє слово іщы в формі без того В того па влук котре зідне з словацкым языку єст очывидно тото само пок бо мадярскы паук не доказує од котрого конкретно словяньского языка слово пришло но але єст свідком того же форма паук без В Паук не паук н Тото то не было локальне чудо лем мусіла жыти В старшым славяньскым языковым просторі од Карпат по Паланонію добрі перейдме іщы жебы сме не завели наш пауз так його праславяньска реконструкция то паунз Но і ту зато хотіл єм дойти до того пауза зато же ту будова слова єст іщы барже прозрачна то значыт маме старе оз До того додали сме тото наше давне пауз треба зас собі перейти же он перешло в у і маме уз тот самый корінь што в узел узлати і так і так но і зас ту буде мати паонз паузнешні наш пауз одузувати і ту зас припоминам же же без того в котре деси там в дакотрых языках вошло вы вчас ріжных языковых процесів но але не зас припомну од чого єм вышол чом бы сме мали писати і пан і тій же в середині Жебы місце дашто не забыл Ага чом бы сме мали не писати Но болозме собі нашого такого волка о котрым сме тіж нераз бесідували Мамелку бесідую Зато же там маме в записі I букву маме Л а вымовлеме єй такой так само То ся называт тото Лзваным нескладовом у Дот привір нашого волка ту буде хыб най ліп найліпший а чом не складово ут звук артикуляцийно барз близкій до Уне творит окремого складу та як тото долгє У як полний Власний звук У Зрештом кєд собі посмотриме на старшы нановшы описы лемківской фонетикы тот звук барз добрі єст знаный аж і словнику Ярослава Горощака видиме ґрафічне його дзеркаліня з такым з такым л Але з таком о з таком выгненом крісочком Горі так ту собі можеме тот звук тіж уявити в такых примірах як плуг так плуг там де факто єст такє кусідка выдолжене у такє плуг уг так там кєд же тото Ел в записі змінит нам ся в нескладове у Но і ту кєд бы сме собі м так посмотріли но то так само такій сам процес міг бы быти потім кєд думало бы тото выйти фы в палук і пауз так же там іщы дашто ставляти Лем же на што кєдже уж сме собі повіли же тот узел наш не достал того протитичного В того на початку так польскій вензел як в украіньскым языку як в білорускым языку не маме там із наш дальше узлати і Узел так і но ту мож повісти А чыту іщы тіж єдно треба повісти і в палк і в палу така не бесідуй же ґрупа така ґрупа нагромаджыня того того В і єст неможлива так бо ріжны приміры з інчых языків вказуют же же може так быти Але хочу Вам вказати чом єм за тым же хыбаль тото ве там не было бы потрібне ани в паузі ани в пауку Маме такє словокы тісми коли се хыба розберали як Уця Днесна Уця Но і уж од ХХ столітя тото славе давне слово котрый з частю старой пастырской лексикы Лемковины найшырше Карпатской Руси очывидне то такє давне давне давне овца Но так оно в праставяньскых реконструкциях звучыт Но і уж давно давно были ріжны способы як ся го вымавляло напримір лувця або улця або просто уця но і як бы сме собі взяли тоту першу форму лувця од вівця бо од того пришла тота конечна уця Як собі возме до увагы же то єст луця Е уж тепер так тото В прібую іщы прібую даяк барже в експресийній выповісти як такы близше В не складового У но то Мож повісти так артикуляцийно могла містити на громаджыня аж трьох звуків близкых до У бо запишме собі ця аг і вымовме В не помедже котрым стоіт У значыт і ІІ В Як нескладове Уде мати де факто такы три барз подібны до себе звукы такєв луця нуй од того кєд бы ся тота ґрупа У долгого упросиле маметниска Уця як хоц відомо в одмінах буде хоц тіж єм чул хыба уцячий сир і овечий сырм Елефонетично хыба ся мі здає не так трудно собі представити таку як раз раз ситуацию але як собі возме тоты вшыткы три формы луця улця і уця то Форма уця наконец нашла ся в контекстуальным словнику лемківского языка Но і так лем же так тота пра ясне же не доказує же точно так само проходила істория слів паук і пауздак але по моєму вказує барз важну можливіст В лемківскым тото як раз тота фонетика надавны звуків В I Л котры перешли перешли до того такого Уы барз подібного до польского лы а бом барз подібного до анґлицкого відо о то лем там не вяште су так безпосередньо бесідую лем о вымові там но то ся мі здає же єднак там і в паузі і в пауку того то того Ел радше не повинно быти што тіж прібую вам днес днес даяк нам даяк доказати Але што вам іщы хотіл повісти бо так жебы уж може м Жебы тоту фы так упорядкувати Так но бо возме собі того паука і пауза з пауком меньше видиме же там ничушы непотрібне понеже він походит од давного і шыб бы праіндеру европейского кореня Анк котрый він там звязаний з барз дачом выгненым такы Но як ногы паука сут выгнены ното зато от тото анк онк пізнійше і наше ук там находиме мусите мі повірити же там находиме тото вгніня тоташто такє згнене паузом легше собі тото уявити зато же уз па плюс уз не змаме тот корін уз слова узел узвати Зато ту собі даяк скорше будеме мати змогу змогу получыти собі тото давне і по мойому так бы повинно быти тото записане зрештом як собі возме ріжны формы Е того напримір пауза так бо было бо єс і паузник і паузити єст такє чесослово паузити значыт да монтувати о монтувати тот пауз з находиме фм ріжных словниках але тіж зазріл єм до інчых словників русиньского языка Словацко русиньскій вказує на формус вершу єм до ортоґрафічного словника професора Капраля з Мадяр та маме форму без в маме па ук маме так само паук в Словнику Ігоря Керчы з Підкарпа пробачте Юрия Чырія з Підкарпатской Руси Іор Керча дає тото ве лем але то лем в ско ках як о така можлива друга версия хоц статіі як і порядок статіі видиме ното ното оно і там де бы мало быти без в то значыт па ук пауковий маме паучыну паучынастий паучыця як мы паній жена Паука О так бы сме тото повіли што мож повісти мене тото потішыло зато же тото єм не провірил на самым кінци так як бы підтвердило моі роздумуваня і мою тезу же тото В там мало бы быти в нас в нас непотрібне Што іщыно кєд досліджаме тот паноньскій славяньскій ареал то там там тіж мож повісти барз часто вельо такых Форм находиме котры нам кусідка котры нам кусітька близшы сам мадярскій язык котрий тотославяньскє слово перенял як поке напевно вер середині зато я бы остал при паук і павз Не зато же то форм з Л або В Неправильны але з двох причын сут непотрібны но і треба бы м якій систем з того зробити думам ту етимолоґія ясна же тоты праславяньскы паонґ і паонс котры напевно не мали в а напевно а тым барже не мали Л так як то єст на жаль в словнику но вводят таку неконсеквенцию а язык консеквенцию і лоґіку Любит за штом посмотте собі на тоту луцю котра до Улці аж до Уці перешла Зато же як стоіт при унам тото ве найчастійше непотрібне А як вы думате лем коєт лем крапка фм то мій адрес комунікаторы знате як ся до мене добити пише Як єм думал же до пацята них нескє не дійдеме она тіж шы оно оно тото паця было участю нашых дискусий альто думам же перейдеме ґу тому В наступным проґрамі наднес уж кінчу барз дякую за днешню стрічу іщы одчуєме ся даколи Певні о тужден тримайте ся Словиця Проґрам о словах нашых і нашых для пяных словами і слів жаждаючых О языку і на языках словиця ми