Skip to content
EN

Words, identity, emotions

The archive of
Lemko radio

About the culture, people and places of Lemkovyna.
Podcasts, conversations, memories, music.

Слововиця #171
Ep. 171

Слововиця #171

•

Episode description

Слововиця #171

Streszczenie po polsku (automatyczne)

Audycja omawia łemkowsko-rusińskie krótkie cząstki osobowe pochodzące od dawnego czasownika posiłkowego być, zwłaszcza formy odpowiadające єм i єс w czasie przeszłym. Prowadzący wyjaśnia, że jego zdaniem nie można ich dodawać dowolnie do każdego słowa kończącego się samogłoską, a naturalne użycie zależy między innymi od miejsca wobec głównego czasownika. Omawia też problem podwajania oznaczeń osoby i ocenia formy wzorowane na polszczyźnie, takie jak зробилем lub ходилем, jako niepoprawne w opisywanym systemie.

Automatic transcript

Тот проґрам повтаряме словиця проґрам о словах нашых і нашых Для пяных словами і слів жаждаючых О языку і на языках Словиця Кып СП так можу назвати тото што ся тепер актуально діє в студиі радия ЛЕМ фм з котрого днес нажыво высылам тот проґрам Словиця Зато самы знате як то єст добрий вечер добриден кєд слухати повторіня а кєд свето добрі вечер Демко Трохановскій стой староны значыт м Ґ <unk> і проґрам Слови значы то языку і на языках Одраз подякую за барз велику вашу активніст посліднього часу сме собі побесідували в файных пару звідань єм бы достал сме собі іх розобрали такых ушто уж може дакус были в Словици але здає ся мі же може і вартат вартат до них вернути даєк і дополнити і іщы омовити Зато не буду уж тепер чекал лем м влучу тото што все на початку значыт наш азбуковий мурянковий джінґіль но і підеме собі до нашых тем котры сте присылали А я знам а з буку уж познали мы азбуку а як авто Бе як буков в як ватра ге як гора Ґє як ґазда де як дора Е як екран є як єлен Жед Як же то зет як зелі і як ігла І Чудачне бо на іх ся нич не зачне ы є тиж зманеруване Серед слова заховане або зас на кінци стоіт і початку барз ся повіт Дале буква і отяк Йосиф ка як коса ел як лоси м як мало ем як о як орел як пані р як руснак С як слуга то як тырка як угель еф як файка як хыжа ци як церков че як чыжык пша як школа ща як щавій Юяк Югас я як ябір є <unk> і знак два знак мягкій з твердым знаком І вертаме до Словиці по нашым джінґлі я одраз Повім о чым буде тепер бо як стигнуто іщы буде о інче Але выноверну до того што был тыжден тому коли ся о мі полюбила такы такє повіджыня же добрий фурман і на місци навертат зато я на місци не вертам до попереднього проґраму де сме бесідували о такых формах як чого і чом А де си там при нагоді ся уж розвинуло в тото же до чом уж не додаме той особовой од часослова быти той малой часткы скороченой м або С а до чого додаме чого м тото зробил чого с тото зробил зробила і так далей при нагоді тых того м ц котры додаєме фм ф першій і другій особі ту як разы минулого часу Такє звіданя деси там пришло і тіж файні сме собі подискутували ту тему ци абсолютно всяди в речыню мож надавати тото м і С погласным Литу єм му ся мусіл а ту і провачте іщы ту друга част друга част того звіданя як ся тот процес называт Зачнут той першой части хыба найбарже зато тующы повім о чом сме бесідували на фоні там на бекстиджы як то бесідуют на майлях же ту треба розділити дакус польскій механізм тых кінцівок і лемківскій механісты кінцівок бо як знаме отым іщы повім не все они ся ся покрывают хоц історично очывидно они сут дост дост близкы лем системово дакус інакше дакш і не інакше мы выходят інакше діют Но і ту бесідую о тых формах як зробила м котрий дот зробила єм Е то давном Тя не виділ або не виділа і ту як раз помаленькы ідеме до того звіданя ци всяди в речыню мож додавати тото м значыт в каждым силові неважне де оно стоіт кєд лем має гласний на кінци бо тото давном Тя не виділа мож собі пережыти давно Тя не виділа м давно Тя не виділам або давном Тям не видім не не виділа Ты спішол і так дале Но і тоты формы як раз Ту може на хвильку тіж навернул як ся тот процес называл де прібуло оглядати як він ся называт то ся мі здає же то сут Кєд бы дакому тото было потрібны то сут особовы аґлютинанты так то ся смішні бы называт в языкознавстві і то сут вшыткы тоты тоты континуациі давных формы того помічного часослова быти Е котры колиси мали форму Зробил єсм зробила єсм так зробил єс зробили єсме зробили єсте так они колиси звучали аж бы они ся скоротили найперше до зробів заміст єсм ци зробила до єм єс єсме до сме а єсте до Сте і таку таку мало тото тото еволюцию Но і ту напевно треба треба повісти же тоты аґлютинанты Оц ріжні мож бы іх повісти особовы енклітикы тамы незалежні як на тото Смотриме тоты тоты малы частичкы МіС як сме собі повіли мож додати в речыню лем товды мож іх переставляти але лем товды коли дане слово кінчыт ся нагласний Оаі Вечерюм ів вечерюм іл там на у помяхы пойоті ся кінчыт вечерюм іл але і ужы не повіме інакше О чым може уж выпережам пустему же вечерю іл Іщо там дальше Там неє кінчыт ся другє слово на гласний зато уж не схоснуєме той короткой на той короткой формы Зато тото на тото звіданя ци мож доставити по каждым слові якє ся кінчыт в речыню на гласний но одповім же радше ні Не спостеріл хы таку таку прикмету таку властивіст же закінчыня даного слова нагласний то радше така фонетична выгода але не выстарчыт до того жбы всяди мож тото м ци поставити Зато возме собі тото речыня давном не была дома котрий де оддавно єм не была дома Можеме з долгым мытым з долгом формом часослова быти повісти давно єм не была дома або давно не была єм дома А в тій скороченій формі маме давном не была дома або давно не была м дома Але посмотме собі на тото посліднє слово в тым речыню дома оно тіж ся кінчыт на нагласний зато спрібуйме кєдже мож бы было доставити тото м котре од походит од єм до каждого слова в речыню котре кінчыт ся нагласний то в такым порядку того речыня бы сме могли узыскати давно не была домам Но і ту уж певно чуєте же тото радше так хыбаль не буде Чом так єст Добо посмотне со собі так же тото ненатуральне єст такє блудне но зато же тото посліднє слово ся мі здає уж якоси так кєд долучыли до нього тото тоту коротку форму єм то уж не буде так добрі звучало Зато спостеріл хєм же здає ся мі мож го доставляти в речыню тото іщы думам же єст до провіріня на більшій базі ци так фактично єст але тото што єм встиг за на Но парунадцетьох примірах провірити выходит мі складат мі ся до того же кєд бы сме тото передставили давно м дома не была давно дома мы не была было бы в порядку кєд тото дома бы стояло перед часословом Давно дома не былам тіж бы было окей Але коли же тото слово котре котре стоіт уж бесідую порядку уречыня котры стоют уж по часослові здає ся мі же долучыня до нього той частичкы Х м аґлютинанту як сме собі уж повіли буде злучало барз штучні натуральні а окрем того нихто так не гварит м Бо смотне собі послухайме такых речынь давно не была домам вчера вернул домів мно домів но там уж неє уж здумую бы ту неє неє власного але долго чекала на негом Абсолютно без сенсу долго м чекала на него долго чекала м на него або тото него мусіла котре стоіт уж за часословом мусіло бы што єст з дозволе мусіло бы быти перед часословом і долго бы товды бы было долго на негом Чекала або долгом на него чекала або долго на него чекала І таку взалежніст таку властивіст може котра ся з зродит неодолга в принцип кєд зачну більше тых речынь розписувати Здає ся мі здає ся мі же буде як найбарже правильна і як найбарже добра для уха што значыт підсумуючы же і одповідаючы на тото звіданя ци тоту енкритичну частичку маленьку з м помічного часослова быти значыт з єм єс Тоту скорочену частичку мож в реченю давати всяди одповідам на тепер ні не мож давати зато же зато же она попросту не звучыт і нихто так не бесідує А кєд на коли м повіл же всяди лем же бы кінчыло нагласний Тоту уж верифікую тото же кєди зачасо словом то оно не буде оно не буде звучало Зрештом кєд бы сме собі ту іщы зробили фус тото што я придумал уж штучні робити бо ту неє аналоґіі помедже польскым языком або неє полном аналоґіі помедже польскым языком чы ци ци ци ци лемківскым языком Зато же спомнул єм о мужскым роді того минулого часу То значыт давне тото єсм єс котре в нас перешло до єм і до єс Як знаме в польскым языку сут такы нормальны флексийны формы зробилем пошедлем мувілем зробилесь пошедлесь мувілесь Но і ту як разы того того принципу не схоснуєме в лемківскым языку О тілько же нашы формы я зробил Я пішол я гварил они не кінчат ся нагласний Спостережте тото же єднакы такы формы хоц тіж чул єм такы зробил лем гвари лем роби лем бесідувалем абсолютні одсудні звучат і сут неправильны абсолютні неправильны сут дост великы кальскы з польского і стоят в сперечности з тым принципом о котрым сме бесідували же тоты Маленькы енклітичны частичкы походячы од єм і од єс мож долучыти до слова не конечні до часу слова але мож долучыти до слова Е котре котре стоіт перед головным часословом і кінчыт ся нагласний но тіж в записі тіж на тіж на Йоту Бесідувал єм оту о вечерюм іл вечерюм іла але ту уж кєд собі одлучыме од вечері тоты Частичкы короткы зєм то лем в женьскым роді будеме мати вечерю єм іла значы вечерюм іла або вечерю ілам А в мужскым роді в вечерюм іл Але Вечерю єм іл і не буде уж третьой той можливости зато же іл тото часослово в вымужскым роді в минулым часі кінчыт ся на согласний зато што выходит з принципу з того найголовнійшого принципу де можеме тоты тоты мычастичкы доставляти тоту як раз того того зробити зробити не можеме І што ту іщы бы м повіл такого што што на нашто ту треба уважати одже треба памятати же Наш лемківскій русиньскій язык як етимолоґічно східньославяньскій має ту єден такій муж повісти проблем і ся мі здає же як раз то єст перениканя з західньославяньскых языків з причыны сусідства тых языків з причыны тіж асиміляциі такых форм в минулым часі котры можеме повісти о котрых можеме повісти дакотрых валят яєм же неє яєм то значыт я был Або был єм Што значыт же чом так єст Бо історично і системово тото Я был єм значыт тото Я єм оно системово підозрене бы м повіл так Зато же завершат в собі мож повісти два такы показателі першой особы я І єм так значыт тото тото тіж односит ся до до мене Зато я был єм в тій формі мож повісти два раз двоіме тото тото тото тоты показателі першой особы Но і зато нашы першы ґраматикы Вказували на такы формы як Я был єм Я была єм Ек неправильно значыт мож быти або Я был або был Єм Но і то єст барже лоґічний уклад Я был был єм м была єм было єм то сут тоты тоты профезы формы Посмотме собі на вручаніє Духновича котрый пише Я Русин был єсм і будут о як раз єсм тота старша форма Але то не єст так же я Русин был і він ту злі тото пише значыт же Я Русин был я Русин єм і я Русин буду лем ту єст кусідска інча справа тото Я Разом з был або я разом з єм або Я разом з буду то она не несе фы в собі лем того здвоіня то значыт она єст здвоєна Але ту іде барже од такє підкрисліня Я Русин Я Русин был Я Русин єм я Русин буду І здає ся мі же як бы сме на тото не посмутили то єднак тота форма дакус західньославяньскых языків нам переникат до лемківского до лемківского мож повісти бы вы систему лемківского языка Зато на робочо бы м повіл так же найбарже ідеальна правильна форма єст я зробил тото я купила тото оно світило долго значыт сонце світило долго оно світило долго мы зробили выкупили Зрештом ту третя особа не знам дзна што єм дал але возме собі я зробил я купила ты зробил ты купила Е Мы зробили вы купили І ту єст ясно маме однесіня до особы Я і форма минулого часу для той особы уж не двоіме Той бы той особы не підкрисляме два разы або не інформуєме в речыню о два раз хто гварит же Я зробил і єм можеме зробити я зробил зробил єм Я купила купила єм Ты зробил ты або зробил єс ты купила купила єс або купила с Просто мы зробили або зробили сте Вы купили або купили сте І ту очывидно бесідуєме о світі ідеальным як ім повіл Барз часто в бесіді предовшытко в бесіді Е Іде нам до того же двоіме тото назір польского языка ту як раз тота помічна тото форма помічного часослова быти штоправда нам буде ся двоіла барз часто Я купила єм я купил єм Ты робил єс ты робила єс но і тото легко звучыт так як тото здвоіня Зато як бы м мал підсумувати тоту днешню тему як раз тоту тему того здвоіня і вшыткого што ся односит до тых м енклітичных маленькых скороченых форм од помічного часослова быти повіл бы м найбарже літератско треба выбрати Я купил або купил єм Ты зробила або зробила єс Што іщы бы м додал ту до того Але знам же же тот язык іде допереду барз часто ся мішат барз часто барз скоро ся асимілює зато В Фн ту маме почасти синтаксис і ефлексийны кінцівкы ту будеме мати тот проблем і все будеме ся бороти з тым же тоты формы котры сут дост подібны в польскым языку будут ту входи ти нам до лемківского не до лемківского і языка в подібний спосіб хоц так як єм повіл на самым початку же історично то был тот сам процес і в польскым і лемківскым языку але системово уж дакус інакше вочол тоты коротшы ентічны формы помічного часослова быти до лемківского языка і до і до польского языка То што с як бы м тото іщы так нам закінчыл я зробил Я зробил добрі або зробил єм добрі Тым Купила сукню або купила єс сукню Памятайме іщы о єдным неє форм зробил лем Неє форм ходил лем зато же форма мужского мужского роду в минулым часі часу кінчыт ся на робил робіл ходил значыт там неє на кінци гласного зато не додаме там той маленькой частичкы скороченой зєм І і іщы третя річ котра выходит з днешнього звіданя ци всяди мож мож ставляти тоту малу частичку скорочену частичку походячу од помічного часу слова быти на скоро можу повісти же ні Бо кєд аж і слово до котрого котре ся кінчыт нагласний але стоіт за часословом в речыню то уж товды не схоснуєме оно мусит быти або перед долгом Тя чекала або долго Тя чекалам Але кєд іщы додаме дома то уж додома на кінци не можеме доставити той скороченой формы єм Хыба же тото дома си передставиме Перед часослово товды мет будеме мати долго домам Тя чекала І товды уж будеме мати вшыткы принципы при собі і знаме коли доставити єм єс в скореченій формі а кєд мате дакы заувагы а я пані Дарий Бердзякую за тото зіданя хыба єм на початку не повіл Тримайте ся тепло пиште на лемкы Lem крапка фм як найбарже в такых а і в інчых темах Дякую сердечні Словице Проґрам о словах нашых і на нашых Для пяных словами і слів жаждаючых О языку і на языках слововиця