The archive of
Lemko radio

Тот проґрам повтаряме слововиця Проґрам о словах нашых і нашых Для пяных словами і слів жаждаючых О языку і на языках Слововиця Як ся мате радийо слухачы з той страны Демко Трохановскій і проґрам Словитя значыто языку і на языках барз ся тіж барзміфально заступати разом з вами хоц певно чуєти мій голос іщы До кінця не єст такій і добрий як бы мал быти до радия зато і мусієм зробити павзу з попереднім проґрамом Так ци так Заци намисловицю але єм помітіл коже был єм уж ани не знам котрий раз в Державным Етноґрафічным Музею на выставі форму присутности Но і зазєм ся стрітил з ріжныма знаємыма ліпше ци дальше людмий зазєм вошол в ріжны дискусиі і зазєм ся заінспірувал вчас тых бесід до недаякых тем но і єдна з тых тем ся явит очывидно Днес жебы не продолжати То зачнеме нашым джынґльом і уж підеме до нашых языковых тем Провасше днесы барз техніка мі робит вельо проблемів але може уж буде допій А я знам а з буку уж познали мы а збуку а як авто Б як буков В як ватра ге як гора Ґє як ґазда де як дора Е як екран є як єлен жет як жето зет як зелін І як ігла І Чудачне бо на і ся нич не зачне ы є тиж зманеруване серед слова заховане або зас на кінци стоіт і початку барз ся повіт Дале буква і отяк Йосиф Каяк коса ел як лоси м як мань О як орел як пані р як руснак С як слуга то як тырка як угель еф як файка як хыжа ци як церков че як чыжык пша як школа ща як щавій Юяк Югас я як ябір є <unk> і знак два знак мягкій з твердым знаком Іщы раз пробат ся за буду сперед перу аль то так званы технічны бусоркы так то єст як єст ся автором реалізатором сідячым при консерті і вшыткым при єдным проґрамі Але Лаврі тото нас не буде не занимало бесідуваєм же єм ся заінспірувал Од чого тото вышло так же такій ступ зроблю бо єс такє переконаня же коли знаме два языкы не будяк языкы то мож ме просто брати слово з єдного языка і найти му одповідник в другым языку Но ту в тым примірі єдно слово по польскы другє по лемківскы І вшытко ясне но Але но ту єст тым проблем же язык не єст лем словником выслово має значыня має тіж свою вагу і свою мож повісти температу температуру мож повісти своі спомины і своі есецициі Часом ріжным вевданых вданых языках тота як же часом словник подаст нам добрий переклад але не подаст нам цілого обраду зу так Єдно слово може быти в єдным языку цілком неутральне а в другым барз емоцийне Не знам як єшы то заповіс мож робити штоденне А в перекладі може звучат як дешто старе книжкове такє архаічне Што іщы може называти тот предмет або му самопонятя Але ввести слухача в інчу сторону вельо такых слів слів певно найдеме такы мі ся як раз недавно трафили але окрем того такы ріжниці видиме вельох языках бо сут такы языкы Даме одраз примір о чым днес буду бесідувал в котрых перша бесіда чловека єст названа через матір а сут такы котрых земля з котрой походиме называт тот тот першый язык через відця рід або місце народжыня Не буду тепер уж во вступі о вшыткым бесідувал чым хочу побесідувати бо днес буде о словах котры даст ся переложыти а не даст се ся пережыти іх цілу вагу і но і не будеме зідувати лем Тото што слово значыт лем буде відвідеме тіж што слово зо собом несе і так мі ся трафило же схоснувал єм в минулый вікенд бодай в єдным речыню два такы слова котры не до кінця они сымают переужыня до польского языка нес буде о лемківскых і польскых словах котры словникы усут сопоставлены при собі Але можут нести Інчый кус смысел но добрі Схосуєм такє слово як доля Ото знаме долю Горбарту неє доброй долі ся мі здає в лемківскым языку Як і уже якыса доля нам дашто принесла Но то значыт же же оно радше радше То не хочу тіж ґенералізувати Але радже то буде дашто дашто неґативне но і ту мусиме розвити два тоты рівны рівны значыт слоникове значыня з сопостеліня з польскым льос бо о тым буду бесідувал Тепер хыльку і од того той температуры так можу назвати схоснуваня Е не бо тота тото сопостеліня лемківского доля і польского льос то такій добрый примір де мож іх сопоставити Але тот тяг артистів єст цілком цілком цілком інчий Бо лемківска доля може так гым Принципіяльно як бы сме тото хотіли повісти то єст така доля такє призначыня той уділ жытю котрый падат на чловека і він уж єст так Але якоси так ся стало же все тота доля му гориме од догорбатій долі доли бесідуєме о такій планній доли доленом дашто принесло планне недобре і так дальше А Кєд собі сопоставиме тото же польскій льос Значыт же тото што декого стрічат тот ексий припадок тот яксий трафунок то так як на летуриі бы сме дашто выграли такє припадкове то ту оно бы м повіл цілком неутральне Но і тота вельозначніст робит ту Ны велику ріжницю Бо як пойме лос по польскы льос чловека льос справы часосово льосовані о єст щестливы лос навет так же з децию мож мати в нас ци ци єст щестлива даля Не знам не чул єм можы мож бы таку структуру Схоснувате леж щестливой долі якоси ся мі так тота доля за барзы планной неґативно тямит но і як бы так тото сопоставити же тото польскє льос Но може быти дакє траґічне але оно не мусит само в собі такє быти То може быти барже технічне оквім о чымси што ся подіяло просто і уж і оно єст То значыт і такій траф трафунок як бы сме повіли але лемківска доля то уж так звучыт так еґеґзистенцияльно то не єст То не єст припадок то тото што пришло комуси в жытю то дост легко ся лучыт з такым тяжкым тоном з тоном такы суй як біда як терпіня як урузлука як труд якы презначыня як дашто што ой може сме не вымолили але і так ґунам і так тото ґунам пришло Дой ту однесло ся до мій етимолоґіі до долі зато же то бы м наше славяньскє слово і Меньше більше значыт же то дакє част дакій уділ тото што кому дакому бы припало так бо то іде од такого ділити розділяти да в тоту сторону як бы сме смотрили на етимолоґію Але первістно доля то не такій такій такій припадок так же на сліпо то лем штоси такє як бы Мож повісти приділене дакому жы тяжка доля єст дакому приділена жы доля єст приділена але она в лемківскым буде як уж бесідуєме о доли велика порция жытя то она буде барже бы м повіл така допланна як уж бесідеме о тій доли Значыт семантично бы сме так вказали же то як ділити приділяти даякій уділ приділяти чловекови жебы жебы з тым жывно і зато тота доля має такє так натурально баже такє Бы м повіл жытьове на насычыня як польскій льос так бо ту собі перейдеме до етимолоґіі польского сова Лос ту абсолютно кількус інча істория бо подля Брікнеля і іде з німецкого Тото тото слово і звязаний просто з страфунком може з таком ворожбом барже з чымси такым не што што не єст до передвиджыня Такій бым проділ припадок траф трафунок тото што што што чловекови припало але рад ся в такым барже неутральным неутральным значыню І кєд бы сме мали собі тото так так підсумувати но тото польскє слово лос єст такє барз шырокє і вельо частійше єст неутральне бо можеме бесідувати о тым польскым слові льос лос чловека лос проєкту льос на лотериі женой спринагідны Але тота лемківска доля Має цілком інчу вагу же не лем єст припадок то єст такє што Чловекови было писане то неутужнеє припадку тужни того трафунку тото што му было суджене шум было записане што мусит нести через через ціле жытя но і так бы собі тото підсумувал то льос то може ся притрафити Так а доля то уж єст записана деситам в тых книгах котры котры мы не знаме і зато може тота доля в такым штоденным хоснуваню по лемківскы хоц словнику найдеме же польскій льос і лемківска доля тото само то уж кєд посмотриме собі на даякы інчы приміры літературы то Доля буде о вельо вельо тяжша І увага Зато другє слова або другє сопоставліня котре не все значыт докладні тото само або хоснувателі двох языків інакше го розуміют Я іщы ой давно тому при початках той выставы котрій єм бесідувал маєм выклад о Лемках і єм ся звідал слухачів Ци знают лемківскій язык поєдны особы знали розуміли більшій стратшыні але ім ся відошыто єст фыжа І достал єм дефініцию такє розвиніня той хыжы же то єст повім по лемківскы тото што єм чул по польскы старий лемківскій дійм крытий стріхом соломом або або або ґонтом Што ся находит з Кансені уж уж тепер упрощу Но і такій єст приниманий принимане слово хыжа в польскым языку де м же так повім дост неправильно ся оно хоснує о тілко же хыжа в лемківскым языку то єст по просту хыжа Така хыжа в якій днес жыєме в якій до якой вертаме вертаме до хыж ідеме до хыж То такій модельовий примір того як ріжны языкы понимаютє даякє словопольскій опис він властиво заперат тото слово в етноґрафіі Бо єст штоси такє фыфы в польскых словниках як хыжа і має думам дост дост подібны поясніня Але оно было заперте заложме <unk> років тому в такым значыню як є деси хтоси го там записал а по лемківскы оно дальше жыє Джыє не нормальні Польска хыжа як бы мала быти розвинена єст переважні так етноґрафічно зрозумна нудно розумлена давна лемківска загорода деревяна ту ся жыє ту сут коровы під єдным дахом і так дале і так дале давна сельска будівля ци дашто такє но і Ту ся заацинат проблем бо кєд же посмотриме на польскы словникы хыжа буде ся тямила з даяком музеальном вартістю і хоснуватель польского языка чує стары лемківскій дім Дровно стріха солома Ґонт ту стайня абузкансен село дашто што мінило так але для лемківского хоснувателя хоснователя лемківского языка то предевшыткым то дім будинок з єдной стороны значыт місце де ся жыє де ся верта де ся всебе Ач неконечні Старий будинок стара хыжа то не якысий обєкт не знам народной архітектуры Товарусу хыжа ідеме дохыж выходиме з хыжы ідеме домів то жывый одповідник польского слова Дім бы сме повіли хоц відомо тот хы кєд же розвинеме тото о даякій рідний рідна хыжа што має іщы тоты конотациі з тым звыселіньом же на заході то была то была тота тото был дім в котрым сме жыли А наша хыжа то была там рішыли сме там Очывидно тот тот абсолютні уж інчий рівен того тягару Але ту треба тіж собі задати такє зіданя де єст тото пересуніня Бо маме ту два просторы два такы рівны такы жебы же дім Може быти такє неутральне має быти сучасне штоденне а тота хыжа то такє реґіональне архізуюче може такє стародавне етноґрафічне народне сельскє і так дальше Ной Зато бо єст іщы іщы єст єдно і єдно неправильне тлумачыня напр хыжа то хата І то тіж може быти зрадливе бо може мати даякє бы м пові Узасадніня в етноґрафіі то ясне так в описі давного будівництва Але Конотацийно дото штоси робит власні тото планне же радше пересылат Лемків до минулости до чости старого до архаічности до Скансену до музею і ту зас маме тото само то значыт же Словниково ся зас дашто згодит маме в Словнику сопоставліня двох слів Но Але хоснуваня в польскым языку в лемківскым языку будут уж дучысте абсолютні інче Ту іщы верну етимолоґіі бо ци хыжат ци дім то они будут они будут етимолоґічно дост дост подібны до додост подібні не будут ту аж так барзы хыбаль в тото входит Тілько лем поєм же весні по польскы часто перекладат ся тіж хыжа окрем того же фунґує в словниках польскых хыжа як тот етноґрафічний архівальний музейний лемківскій звыток ното по польскы часто ся оприхо перекладат як хата то значыт стар хыже старий лемківскій будинок крытий соломом крытий ґонтом Што може быти тіж правдиве Коли бесідиме о архітектурі так оддавний лемківскій згородя бо Доднес тіж іщы сут люди котры жыют в того родах хыжах в тым смыслі музеальным ци в старых хыжах Але по лемківскы хыжа то не єст музей хыжа то дім місце де чловек жыє де єст родина де ся вертат де ся іде де ся спит де ся де ся бы гостит де ся рыхтує сніданя полудинок і вечерю І так лем повім може і іду дохы што не значыт іду зо старой крытой ґонтом стріхом будівли котра може мі ся заран розвалит Ні абсолютні ні Ту єст тото тото пересуніня же Тот польскій переклад на хата ци хыжа робит з той хыжы такій експонат а по лемківскы то попросту дім Значыт же хыжа то нескансен хыжа то місце в котрым ся жыє до котрой ся вертат козорго ся выходит і Вшытко вшытко єст супер Іщы єден може хоц ой ой мал бы м пару пару тых примірів може іщы до такых верну але до того што єм повіл на самым початку того проґраму або што єм тіж при нагоді вельох бесід Спостеріг же бальз барз часто не знаме як повісти одповідник польского языкой чысти Но маме ту по лемківскы материньскій язык так котрий ясно бесідує ґрасной туст цікаве і социйолоґічно цікаве Жеднак мы маме розділене же першый язык радше дітина чує од матери Зато єст материньскій язык то мама єст том особом котра передає першы слова дітині зато маме материньскій язык Ту маме тіж дашто інче бо маме вітчызну ци отцюзнину значыт землю вітців землю Е продків е предків але то не тото ч само што Язык ойчысти бы бесідую о материньскым языку о тым сопоставліню І тото польскій язык ойчысти то днес абсолютно неутральний термін не мат такого такой асоцияциі же він одвіт ся Просто то перший родинний вынесений з хыжы язык то язык спільноты язык той ґрупы з котрой ся походит але формально сперат ся на тым корени отец ойчысти ойцьовізна ойчызна і так дальше а лемківскій і материньскій язык єднак пересыват тот образ кєд же маме Вшытко інче і дідовизну маме і отцюзнину і вітчызну то єднак тото тот перший язык котрий дітина котрий такой каждий чловек чує пересуват го в сторону матери То значыт язык як дашто ш Тото што дітина чує найперше што приходит з хыжы што приходит з такой штоденности І ту як собі посмотриме на вельо інчых языків анґлицкій має матір і німецкій маємутер стпрахы словацкій має материньскій язык чешскій так само матєрскій язык і зато тоты пересуніня сут барз ріжны але кєд сопоставиме лемківскій з польскым тіж будеме мати Е Ріжны тоты конотациі і ту іщы маме тоту вітчызну ци одцюзнину бо ту маме другу строну той такой метафоры так вітчызна Абсолютно тепер сходит ся з польском ойчызном так Але ту уж ідеме по тій мужскій лениі в одріжніню од того што єм повіл перед хвильком же материньскій язык Не входит в тото ясно окрислят же материньскій язык то єст тот котрий чує ся од матери Ту як іде о вітчызну ци о сюзину ідеме абсолютно в другу сторону бо Так в нашій части Европы в патріархальным середовиску і патярхальній культурі радше тоты справы землі маєтку і так дальше ішли по мужскій линій отец од одвідця з одземлі зо землявідців не значыт же то не все значыте або николи не значыт же то єст приватний маєток по віцьови але іде тота тота ліния по по тій по тій мужскій мужскій линіі Зрештом кєд сме той так посмотрили Кєд знаме же в лемківскым маме материньскій язык але отсюзнину то язык Приходит од материі через колыску через хыжу через першы слова через може спів через штоденну бесіду а Там видно поділ на даякы обовязка тота оцюзнина вітчызна приходит од одвідців як земля рід спадковина памят памят поколінь Ту іщы бы хотіл повісти же фактичні маме іщы вельо такых цікавых выслів в інчых языках як напр німецкій аймат Бо то такє слово котре значыт вітчызну Але она єст такій такым одповідником може анґлицкого такого <unk> такой той такой локальной вітщызны там не ани вітся не мамы але то єст такє нист звязане напевно з державом не єст звязане з з чым ся з якым з політычном приналежністю з таком політычном ґеоґрафійом Іс границями держав зато то єст барз барз цікаве як том як то як то в німецкым злучыт хоц Як єм бесідувал з ним з членами німецкой меншыны в Польщы то они як раз бесідут гайматі о тым своім тым ушто єст коло нас то єст так наша Лемковина так горы так як тото м наше спокондвічне Наша тота отцюзнина там де она єст мы можеме ся находити деси індале Але тот німецкій гаймат ци нашы горы наша отцюзнина єст конкретно в тамтым єдным місци і николи хоц бы нас з ней вышмарили то николи ся то она ґеоґрафічно николи ся не змінит Ту іщы лем поім же же прібуєм тото зрівнувати з анґлицкыма там мы пусы інакше бо маме і Фатерлянд і Мадерляндм залежні в ріжных частях істориі єдно ци другє было популярнійше І тілько лем повім же мам іщы пару сів зрыхтуваных але як се не мам часу на тото жебы м вам так днес тото повіл і представил так ци так як видите Несе єдно слово хословнику при сопоставліню в єдным языку і в другым языку Они выгадают як еквіваленты такы <unk> процентны еквіваленты то не все так єст Я лем заохочам жебы сте як найчастійше вертали дохыж жебы сте бесідували материньскым языком жебы сте Жыли добрі і памятали же єден язык ріжнит ся од другого і словник не мінит того словник лем прібує сопоставити каждий словник спро сопоставити тлумачыня але не все они будут нести тоту температуру тот тягар І ге тоту бомбовіл таку глубокіст того слова в даным єдным ци другым языку А то бла словиця бесідувал Демко Трохановскій тримайте ся надю ся на дальшы з вами стрічы Словиця Проґрам о словах нашых і нашых Для пяных словами і слів жаждаючых О языку і на языках слововиця