Skip to content
EN

Words, identity, emotions

The archive of
Lemko radio

About the culture, people and places of Lemkovyna.
Podcasts, conversations, memories, music.

Слововиця #156 - 2026 02 16
Ep. 156

Слововиця #156 - 2026 02 16

•

Episode description

Слововиця #156 - 2026 02 16

Streszczenie po polsku (automatyczne)

Audycja dotyczy łemkowskich wariantów liczby mnogiej rzeczowników męskich, zwłaszcza form odpowiadających przykładom сусіды, сусіде i сусідове. Prowadzący na podstawie przykładów z tekstów i własnej oceny mówi, że forma z końcówką ы wydaje mu się najpopularniejsza i normatywnie najbliższa, ale zaznacza potrzebę sprawdzenia frekwencji w szerszym materiale. W drugiej części omawia opozycję między formami odnoszącymi się do duchownych i do ojców jako rodziców oraz wyjaśnia ją zjawiskiem protetycznego в.

Automatic transcript

Тот проґрам повтаряме словиця Проґрам о словах нашых і нашых Для пяных словами і слів жаждаючых О языку і на языках Слововиця Витам Красін розгради слухачів з той страны Демко Трохановскій Демко ЕТы Lem то має не котрій можете писати дяку уж же пишете поздравлям тіж тых нетерпеливых слухачів якы Южы уж за ты три минуты в стезю дати ци буде днесловиця так она єст Проґрам нажыво Кєд гослухати нажыво бо єст тіж повторюваный Но і зато може ся передолжыла попередня співаночка Но і так якоси вышло Зачнийме може як си джінґльом жебы жне тратити того часу зато дорыти слухачы славит ся Лемко Трохановскій Нажыво з підвашовского студиі радия ЛЕМ фм а тепер Джынґє А я знам а з буку уж познали мы а збуку а як авто бе як буков В як ватра ге як гора ґє як ґазда де як дора Е як екран є як єлен жед як жето зет як зелін і як ігла Чудачне бо на іх псянич не зачне ы є тиж зманеруване Серед слова заховане або зас на кінци стоіт і початку барз ся повіт Дале буква Йот як Йоси Каяк коса Ел як лоси м як мава О як орел пе як пані р як руснак С як слуга ты як тырка о як угель ф як файка ха як хыжа ци як церков че як чыжык школа ща як шавій Юяк Югас я як ябір єд <unk> і знак два знак мягкій твердым знаком А кєд же узнаю кілько знаків лемківскій товертамент до Словиці припомну Нко ЕТ ЛЕМ крапка фм або комунікатуры котрых хоснуєте нима тіж мож ся послухувати і тіж мож схоснувати до контакту зо мном А я вертам до того што было кусічка тижден тому понеже очывидно навязаня до предшой темы было так уж ся мі здає же все єст же з єдной стороны І придаєте старате ся придавати новы том темы до дискусиі а два барз часто іщы дозвідуєте до того Пробачте што уж было а тыжден тому было о тій вариянтивній кінцівці в множыні мужскых назывників Уж бесідую уж поясням то так як ґазда єст єден ґазда але можут быти дває ґазды або дває ґаздове дває нонашкы м ци дває нонашковы може тіж так быти Хоц ту в примірі в примірі двох нонаш ків мужского рода тяжко собі бы тото барже уявити бо традицийом єст барже же то нонашко і нонашка а лем такы тіж можут быти то сут свідкы просто при Крестинах то уж не будеме входити в такы діла Так ци так іде о тоту опозицию де маде входит суфікс огло котрым сме собі повіли о котрых сме собі повіли же він такій своєрідний для мужского рода його видиме в писвійных напримір придавниках як нянів няньова няньове там тіж рестотоове і тіж характеристичне лем для мужского рода Ятижден тому привюл приміры з літературы же єднак же єднак обі формы дост ся добрі мают і тримают то залежыт барже од автора котрий котрий выберат тоту форму хоснуючы в форму ґазды ґаздове і так ну але мало цікаве звіданя котры я уж до нього іду іду до звіданя десим го з тератил же як раз маме тоту позицию в примірі сусідів так маме сусіды і сусідове Ци єст форма сусіде Но і то барз цікаве звіданя барз цікаве звіданя на котре днес постарам ся даяк одповісти і очывидно найперше сягну до примірів з літературы З текстів як раз під руком найлегше мі провіряти цифрову версию Лем крапка фм наш порталь но і ту статя авторства Ольгы Пелехач Для дівчат была то велика гордіст же шугай пришол до них на выміткы так як і першого дня празднуваны сусіде одвиджали ся і Колядували Ной маме ту форму сусіде Ачут же така форма єст ту на першу част звіданя а я не пові о авторі звіданя автор звіданя не хочу жебы го ту представляти бо за што м не раз уж писал зем ті зверте вагу а нешто бесідувати то выполням тоту тото тото желаня Но добрі Маме текст Наталий Майской Новак і кавальчык того тексту третій раз мысово выселили в <unk> році в околици Ліґниці в околиці Ліґниці і Любіна в селі остали нечысленны іде маме тото слово ага ґаздівкы по части заняли сусіде Полякы зо спаленой Гуты Поляньской маме тіж форму форму сусід но але маме текст Петра Мурянкы на портали ЛЕМ Км до Нітоне Петра Мурянка Петруленка буде охвильку то Петро медвід ту ініциялы таке само зато єм попутал ґуралі чули же сут інтеґрально участю Словацкого Народа і почас ХХ столітя при чым іх як етноґрафічну комуніту респектували сусіды і знателі культуры значыт сусіды ту форма без того суфікса ова як найбаржены і без кінцівкы е як видиме єст схоснувана Маме тексты оріна косовского оптимісты стоят при своім і бесідуючы таблиця лем має аварию наша підредакция Мадвеце Позір стережеме свого і задумеєме ся ци або нас далекы Кытайскы сусіды не підбили не сусіды не сусідове лем сусіды де ту маме примір як раз той на той На мій взгляд думам з о тым ся повім той той первісной На о формі то о тым як колиси колиси в Ґладышові тота така електронічна таблиця зошаріла і была не в цілій Польщы в ріжных медиях Но добрі Но Але маме тото посіданя о обесідували сме о формі сусіде сусіды Но то остало нам іщы сусідове і підпис до знимкы в статі Петра Трохановского родина Тудуів і сусідове Домащынко Лесниці <unk> рокы такы а такій підписнимкы Маме тіж текст Каріны Муляр з Підкарпатской Урруси яка схоснувала при нагоді єдного інтервю з зознаном Аліном Паш Як того памятам раз смы слухали продіджі та сусідове думали што мы дяволів і зганяєме з усмішком на твари споминат респондентка Значыт як видиме то не єст даякє своєрідны лем до Лемковины тото ове выступує і в ріжных русиньскых реґіонах Поєм о тых гым о тым же сусідове то нашол єм раптом шіст статій на портали Лемк фм Ебы де была тота форма як раз з суфіксом но за парунадцет років діяня порталю то ся мі здає дост мало так мож повісти популярным словом но і добрі жебы так помало кінчыти як бы міг выдати даякій Вердикт може то хыбаль бы м повіл сусіды то найпівабсолютні найпопулярнійша форма сусіде о вельо вельо меньше Но але фурт на другым місци но і сусідове як раз на третім Але но і ту єст тото але Бо єдным єдном з критерий того яка форма має быти схоснувана може быти штостия як фреквентивніст то значыт кількораз дане слово напримір в корпусі даного языка Выступує не знам може новий контекстуальний словник котрий уж взрів світ рішыт но хотіло бы ся жебы рішыл справедливо не лем надчутя ци ци префенцию автора і так дале лем Ту быйшых хыбаль треба збадати фреквентивніст вшыткых абсолютно форм то значыт не брати лем м назывника сусі сусіды сусідове сусіде і кілько раз ідеони выступуют але тіж вшыткых інчых то ідео не знам о бачу О старосту хто там може быти о мужа значыт бачове старостове мужове сынове так як бачы старосты мужы сусіды сыны сынове і так дале і так дале І в тій цілій ґрупі мож бы накрислити даяку не даяку бы кількіст частоту выступуваня як раз тых поєдных форм но і товды може як раз окрислиме як в тій Ножыні ци мают быти ґазды ци ґаздове но ґазде уж не будут тото барже буде при такых примірах як но як сусіде Сусіде авторе там може іщы десим чул редакторе може і дротаре але Але мі ся она видит таком дост міцно аналеґійом до інчых форм но о тым може тіж даколи проґрам зроблю но і здає ся між як бы сме взяли вшыткы тоты мужскы мужскы назывникы вымножыні то радше тота форма з кінцівком Е хоц знаме же часами так люди бесідуют но не была бы най найпопулярнійша оту іщы родиче ци ци ци друтаре хыба лім повіл такій такій єм записал Ну мі ся здає же нормативно мала бы быти наша східньославяньска значы до того де маме корін кінцівка ы а як вариянтивна може іщы даякє інча цин ци з с суфіксом О ци тота на е Але ту тіж треба придати же оківко тота форма з кінцівком ы буде своєрідна для і буде высукувала так во вшыткых мужскых мужскых назывниках в множыні окрем того налучыт мложне чысло в єден рід так бо в ніс спільний не маме од ножыньского мужского рода вымножыні лучыт так як єст в східньославяньскым корене ся тіж полегшат бо єст єден рід легше ся навчыти ту іщы може такій вынятьок но неповыменяні лем няньове ной то мі ся здає же то єдине слово котре єм нашол де не буде де не буде того ици і в мягкым в мягкым вариянті Зато тото ове начытуняньове бым виділ як выняток спосеред добрі утвердженого принципу О так може хыбаль найліпше найліпше повісте но то іщы раз барже ся мі люблят сусіды ґазды мужы сыны авторы редакторы журналисты старосты якы сусідовец ци ґаздове ци інчы мужове Здає ся мі же хыба найменьше ся мі видят формы як раз сусіды авторе родиче радше хыбаль родичы но якы сут по мойому найменьше фреквентивно популярны в нашым корпусі хоц очывидно одбрешу кєд бы дахто тото порахувал Займемемемеме ся музыком і підеме ґу дальшій темі тале Під Обладзком Явір похылений Сідит на ним тасом премилений Восмотрило як той дасу зміват зас любови не собе не пиват Під оплацком явір похылели Цідит на ним тасок преми лемису двила як той тасок спій бацы з Любови не собе пиват І циганка давно поросила Занґаздурит діюка чорного брива Жы не буду вырівзаню світа з промины моіма літям Ві циґанка одавно погорозила Сдурит діюка од зорного приваду видів залю світа з проведены і <unk> Ци та любов є од Богада Ци лем може дяблом підсев даро Хонц бы знихтіл тому си злюбити не мостила нияке сяди ци та любов є од Бога дала Ци лем може дя Бог підсептаро Фонт вызнаків мусис любити не мосме лами анист ясити під обласком Явір Селеніє Послудмила як той віє Мов сы вербально розгорінями мила моє з то буде з нами рамя Но то іщы єдна тема яка явила ся по посліднім проґрамі тема близка То одміна хоц ту маме такій примір кєд сме бесідували о тым же сут мужове і мужы кєд сме бесідували же сут ґазды і ґаздове же сут сын сынове і так дальше Ното маме таку тему котра знал єм же верний буде за тото зіданя бо здає ся міже колиси єм вымінял як примірно але кєд тремам вити вернути добрі най буде но то тема такой опозициі де маме отці і вітцьове в множыні назывника в ноі Што за чудесо чом єст і так і так Но очывидно мусиме найперше собі повісти же тота первістна форма етимілорґічна форма взвучыла бы як отці а там не было бы жадных інчых з жадных інчых дода Но приданых напереді согласных не найперше провірме собі выступуваня в лемківскым языку тыхы двох тых двох слів Но очывидні кєд же маме неділю святых отців і правців знаме же тус же ту буде же ту буде Церковна лексика она кус стоіт може збоку на барже архаічна она ся укріпила она ся не змінят так скоро як жывий язык зато тото лишу Але маме такій примір весфайнів одціл заложытелів пониже в тексті Северияна Косовского нашол єм на порталь Лем Крапка фм такій На такій єден авзац Андрий Копча прикликал памят Димитрия Русинка єдного з отців основателів аж і незаложытелів основателів Стоваришыня Лемків та другых членів Стоваришыня значыт же ту хоц не односит ся до того поможе єм не повіл на самым початку же отец як няньо ото як священник то сут два тоты значыня І ту як раз то мож повісти ани тото ани тото бо отец основатель то уж дакякє другє значыня Оно ближе того няня но єднак ту в тій формі отці основателі як раз схоснована тота форма без того на початку Но значыт возме собі отців як сянників Н в такым тексті богослучыня очыли владыка Владимір Ющак єпископ розлавско ґданьской єпархіі Ульщы при участи духовных отців ту як раз видиме же священник буде отцьом а два дво священників то отці два священикы то отці В моій статі нашол єм такє штоси то до річниці смерти митрополиты Йосифа Смбратовича намісник одраз видал ци іде о конвертитів отців Наумовича і Левіцкого значыт ту тіж схоснуваны як священникы як духовны отці Але ци найдеме дашто як няньо Як то ся одмінят в лемківскым стандарді Мамету текст Наталиі Малецкой Новак за зароблены грошы купил сой псалтир єден священник хотіл го пак зрыхтувати до вступліня до перемышльской школодяків але селяне намовили Вітця Матвія Астряба і так і так Значе же ту маме няня маняньо Матвія Астрява значыт кого чого Відця ту маме тото протичне ве уж ся уж ся являт а вы як бы мал двох Нянів то бы мал значы двох вітців ту барже о тото іде Но і тото протичне вещы в тексті Богдана Ґамбаля Дакус провідцівску любов до діти так ся зачынат тот абзац значыт же тото вест схоснуване в значыню няньова любов віцівска любов ту буде не отцівска лем З тым в Но і чом ся так діє так лем на скоро припомнаючы тото в на початку то тзв протеза то протетычний звук котрый являт ся з Лозрецкого то Ставляти наперед спереду на перед дачым тота протеза Но і то товды такій такій явиско коли коли ту як раз м слово зачынат ся нагласні ту як раз маме о но і там деси даякій звук ся являт на початку жебы він отот проти жыли ся гейбы ліпше вымавлявно так выглядали колиси языковы фонетичны пафонетичны процесы Но і видиме тых примірів барз барз вельо тото вікно заміст окно етимолоґічне він <unk> знаходиме тіж форму <unk> В порядковым то уж ту уж знаме же то буде <unk> Но але такы формы як вівці як він як віс якы што ту іщы маме га тото іщы будеме мати в тых номінативных формах Але сут такы слова як напримір отцит як напримір овес якы Они ся цікаво одміняют бо собі можеме скоро одмітити овес осет кого чого вілса і відсту кому чому вілсови вітстолы кого што овес або осет но з вівсом і звідством о вівси і овідстві В множным чыслі маме вілсы і відсты і так і так Ту можеме посмотріти же же тото давне о без протезы остало лем в называючым одмінку єднодного чысла Но і та як собі посмотриме на тото од чого єм зачал на отця і на Відця тоту як раз єст такій примір же єдно слово схоснуване в двох ріжных контекстах буде мало в значыню священика лем о спереду а в значыню няня того рідного няня буде мало протитичне в спереду і то буде хоц в называючым єднины отец то єднакогочого відця вітцьови вітця з відцьом о вітцю а в множыні называючий буде буде Вітцьове Очывидно можеме іщы ту находити вельо бо маме бо маме такє смішне слово якє одміну маме уця але неє овец тамту перше зачынат ся на ут о тым напевно єм колиси бесідувал як тото оно ся файно розвивало не є овец але маме вівці в Можыні Но і тым способом тым способом Хоц тот тота уця вівці і когочого овец ту як раз наопак рождаючий множыны вертат до того о без без протичного в то цікавий цікавий примір што єм ішы нашол ага нашол єм ольху і ольховец або вірхівец Е Так В тых примірах видиме тото протичне В котре кєд бы сме посмотрили на інчы східніославяньскы языкы єст барже розпространене як в лемківскым языку но але треба повісти же часом выступує і часом тіж творит такы формы ріжны формы як отец священник отец няняв а в множыні отці і вітцьове што має два ріжны значыня Піште Лемко єт Лемкрапка фм комунікаторы тіж ждут жду на вашы коментарі жду на вашы темы а то была словиця і бесідувал до вас Демко Трохановскій Тримайте ся тепло словиця Проґрам о словах нашых і на нашых Для пяных словами і слів жаждаючых о языку і на языках слововиця