Words, identity, emotions
The archive of
Lemko radio
About the culture, people and places of Lemkovyna.
Podcasts, conversations, memories, music.
Ep. 150
Слововиця #150 - 2026 01 05
Episode description
Слововиця #150 - 2026 01 05
Streszczenie po polsku (automatyczne)
Audycja jest językoznawczą rozmową o łemkowskiej wymowie i zapisie, zwłaszcza o dawnych głoskach i ich dzisiejszych realizacjach, w tym o głosce opisywanej jako niesylabiczne u. Prowadzący wraca do przykładów różnych regionalnych wymów form związanych ze słowem święty i omawia, jak takie różnice powodują problemy ortograficzne. W drugiej części porównuje te zjawiska z polskim rozróżnieniem rz i ż oraz podkreśla, że zapis często zachowuje starszą tradycję niż zmieniająca się wymowa, co utrudnia uczenie zasad pisowni.
Automatic transcript
Тот проґрам повтаряме словиця проґрам о словах нашых і нашых для пяных словами і слів жаждаючых О языку і на языках Слововиця Витайти красні до радию слухачы вшыткы тоты што дотеру того моменту пониже сме перед різдянами ци різдвяныма або торжественныма святами кєдже слухате Премєру того Тынка нажыло передодни передодня значыт велию велиі значыт ден перед велийом за люлияньскым календарьом Тоты різдвяны рістяны Ріствяны і рожыны свята тож нам ся перерывают якысий час але то зато же фурт дискутуєме собі на ріжных ріжного родах комунікаторах зато што барз дякую пиште тіж на Лемкы Лемк Рапка фм своі коментари бо то но така мож повісти велика і глубока студентка з котрой мож чырпати кілько ся хоче тем І такы темы днес будут очывидно вернеме собі до того што был діждентему дотон тому а сме бесідували о тым якій так выцитувальниках повім єст Миколай ци святий ци Святий ци Сятий ци Сватий бо о тым сме ся бесідували о ріжных фонетичных реалізациях того придавника в русиньскым языку в ріжных його реґіонах Але очывидно не был бы м собом як бы вам не представил по части о тым што там ся діяло уж в позапроґрамовых бесідах я тіж іщы раз подякую З той причыны же проґрам нажыво має такы файны файны прикметы файны можливости жде же одраз нагорячы Сут коментариі бесідуєме якраз о тым же тоты вороговы согласны не сятий святий святий шватий они дост особливо ся змягчают то там сут ріжници чы аж і выпадают там вельо было тых мы фонетычных проблемів о котрых сме бесідували Яшом одповіл і одписал сом нажыво єм одповідал тыжден тому але тіж одповід на тот коментар на звідань очывидно было більше до того Як раз то ве котре Як знаме оно перешло в тото лл так як в анґлицкым ві так го вымавляме хоц хоц етимолоґічне там єст в Но але мы думаме здає ся же мі як колиси о тым бесідувал зато же Зато же тото л котре маме в лымові вымові то оно не лем єст етимолоґічным в оно напевно єст тіж етимолоґічным Ел і барз часто Видиме же же в лемківскым языку придо вшыткым Назначыт на пілночы пілнічно західнім краю русиньскоязыковой обшыри Такій процес видиме але видим го тіж на Спишы на тым західнім крайчыку видиме тіж в вельох інчых реґіонах і о тым днес тіж припомнул збывшы тоту тему даяк закінчыти ачи тото ел в нас в языку Е іде з двох джерел і дес LiБ Я подавал такій примір волк там волкы в лемківскым стандарді русиньского языка запишеме одчуєме два разы Лолк напримір так часто єст ламлене то першым буде В а другым буде Л то шырша тема котра на котра тыкат не лем фонетичной зміны але і того же тото Л там єст так званым сонантом котрій барз барз ріжні в ріжных славяньскых языках ся за соткы ци тисячы років реализувал зато ту тіж можеме проблем з записаньом якловка записати кєд же перший обі согласны оба согласны звукы звучат так само але інакше ся пише Зрештом то тіж не єст лем проблем русиньского лемківского языка же інакше ся часом пише як чуєме зато же запис єст о вельо вельо давнійший но а вымова ся барже змінят барже ся приображат часто ся асимілює часто Часто вельо языковых процесів влият на тото же запис остає а або мала ся в даякій спосіб Змінят преображат упращат о тым тіж сме бесідували но і з тым Елдо ве тот то як раз тот процес котрий бы м повіл перешол том і зле до Еу коткотрий перешол таку таку таку дорогу же стал ся такым звуком котрий называме в языкознавстві нескладовом у но было вы то такє кус близкє до у Но то не єст гласний такій бо гласний як раз творит склад маме те ма тыка і там кєд же в каждым маме а ци и тоты полны гласны то они нам творят склад а тото у самоу тіж творит творит склад а тото лы як раз называме тым нескладовым у Но і оно нам часами може робити проблемы так в записі як і в тым як як розділити тоты тоты склады кєд же тото у єст в тым примірі нескладове Ну і ту бы як іде о тото лы лыдлы тот процес він подібний як в польскій языковій обшыри а як бы сме собі Е змінили обшыр або проблем з вы на вы то значыт тота тот перший согласний своі волк то він барже подібний до східньославяньскых языковых процесів напримір в украіньскым языку подібний подібний процес на процес проходил Но ім зрештом з тым то не лем бы славяньскій проблем так щыро оповісти то сут тіж романьскы языкы і ґерманьскы языкы мали тіж ріжны переоброжыня але о тым очывидно не будеме не будеме тепер тепер бесідувати ту барже мі іде о тото жебы сме памятали то як Бесіду як рефлекс тых бесід шыршых з вельома примірами на комунікаторах і на майлях Я хыбаль тоты принципы єм колиси повіл же перед е Кєд в примірі лы давного лы вымовиме і запишеме лы напевно так маме бо по николи дбуде є зрештом днешнє е то рефлекс давного є но і так як Лемко і летіти по легота плести тототы приміры будеме писати писати лы е і бесідувати лы часом тзв польскє лы хоц оно не до кінця аж такє польскє боно близкє підкарпатскому а в інчых примірах радшым хыба вымовиме ел Як напримір лагідний як напримір я си доси скороси припомну да што но зараз будеме видіти так ци так тоты в тых позициях деы де маме лы е то напевно лы напевно вымовме лы а в інчы вымовме ЕС Очывидно маме іщы мягкы знакы маме іщы єтуваны я Ю є люляти напримір люляти то найліпший примір маме і Ю по першым л і я по другым мы зато ту вымовиме як л але записеме Л з єтуваныма зйотуваныма яй ци Ю Маме очывид на кінці слова бы тото з мягчына бір сіль куділь постіль і тото слова тіж вымовиме як лы але туго мусиме означыти мусиме го означыти мягкым знаком Но і зато тото од чого єм зачал тот языковий процес з переходу злы до лы і звы до лы нам ся барз мішат но і хыбаль робит найбільше проблемів А вертаючы іщы до нашой темы сперед тыжня тот святий ту єст примір переходу давного В дот святий котрий через тото же давне В змінило ся в гл Стратило тоту мягкіст бо небесідує святий радше нихто так небесідує лем барже святий бы тяжко вымовити полы Н Йоту ту маме тот примір де як раз як раз тото упрощыня ци сватий на Спишы ци ци аж і тото ве є споминяне як сятий на Пряшівскій Руси тіж на Підкарпатскій Руси зато як видиме тото в і Л в нашым языку фурт фурт робит даякій проблем шыт проблем такій же треба го описати треба ся начытий треба знати де оно або выступує в писмі і а інакше го вымовиме або нияк не выму а де інчы ортоґрафічны проблемы нам внесе Пустиме музыку а о хвильку стрітиме ся зас сотівко же єдна тема котра признам я хыба не памятам до кінця з чого вышла але тыкат тіж анґлицкого языка і єй о недолга зачепиме а ха Ой Боже мі Боже Што ж бым я робила Як бы м не достала як бы м не доостала котрого м любила Як бы м не достала як бы м не доостала котрого м люди Нічнена спала Што ж бы яром дела штождем яру Бела якым воне малы што ждем яро бела што ждем яру бела якым воне мале Як бым го достала і як бы м го достало Але коли пролюда лекой про людево не тка світ мудлекой про люде далекой про людево нетка світ муд світ Розумане має Десят моє любит деся двоє любит льода і мне даю де ся двоє любите ся двоє любит люде мне даєш Одпис мады Оя не захона Бог нам допо може Бог нам допол може купым басы поды Бог нам допо може бог нам до може купы насы краімо вернеме моі роди Як ся моверна вернеме Так і помаленькы вывертаме До Словиці туж мам розгріты комунікаторы з за великой воды з Европы Но добрім а такы такы Дроградис Гордікую за вашы коментарі тепер бо ту мам мы Єдно звіданя якраз до той темы сперед перервы то значыт же ци з того ся взял жарты о уладі і ломовы так докладні з того Я знам тот жарт як пришол Лемко до докторя і вариджыма є ладу доктор подумал же іде о авто Ні я мам ладу ломовы зрештом Сам єм был свідком того як колиси іщы іздил давно давно тому то буде з <unk> дній більше з <unk> років тому як іздил з Крениці до Высовы іздил автобус і знам же бодай же він там іщы хыба до Снітниці Іздил навертал і іхал через Чарну і Устя до Высовы і знал же слітниці єдна пані сіла і попросила полове до Высовы піл тотот тот ульговий білет до Высовы барз мя тото за серце уняло Е тотот жарт котрий хыба не іде сам з себе лем просто просто має своє коріня в реальности Мам і ситу за великой воды Єден коментар же тото єст так як така паралеля з розвитком мягкого р до Жы по польскы то докладні такій сам проблем єст Зрештом неєден і то не лем в польскым языку же історичний розвиток языка довюл до того же часами м барз подібны звукы запишеме інакше і польскє Днешнє Рз і Жед єст ту найліпшым Найліпшым того того приміром зо штом ту пан Брайан пише пише же тоты тота асиміляция озвучыня з ВДО тіж єст в польскым в росийскым має такы фонолоґічны фонолоґічны основы але вертаючы до того што до того коментаря Рзд і жед по польскы но ту хыбаль найліпшым приміром єст тото же давне мягкє р Оно переходило через такы стадиі і дошло до такого кус інчого жет в польскым языку як давне жет такє як в слові жаба І напримір тот рыцешы по польскы він был тото жы на кінци было інче днес они сут такы самы было кус інче допіро зато же было близкє в вымові тому тому польскому же днес вмавлят ся вымальот ся іх так само але туж єст єден проблем же ґу тому треба даякы основы і принципы найти то значыт цілий проблем як навчыти діти в школі ци будкого хто вчыт ся даного языка чом вымовити докладні так само як рицеш і жаба по польскы як волкы по лемківскы І рыце ж запишеме через Рзжала через зет скрапком а в лемківскым волкы Ци волкы два такы самы звукы а запишеме запишеме інакше в якыси ролю такій великій великій велику тему душыршу тему котру єм хыба віючыл пару одтинків Так лем скорітко припомнул бы спотю же м ся розглядал уж новой темы ани не буду Хыбаль затримал о тым як тоты принципы треба выдумати для Н інакше ся очывидно іх інакше ся іх выдумує і окрислят для носителів языка для найтівспікєрів а інакше для осіб споза даногоязыкового простору І ту на примірі того Рз і польского з крапком довело тіж до вельохы а принаймні парохы блудів понеше кєд собі зрівнаме наше ребро знаме же ребро ся зачынат од р полним єст е значыт давне є значыт же тото ребро могло выеволювати в польскым языку і так ся тіж стало до жы І тото же днес в польскым языку пише ся жебро через зец скрапком то лем там очывидно етимолоґы і фонолоґы прібуют довести в чом якрес так ся стало але то єст в польскым языку неконсеквенция то єст буд понеже Кєд собі посмотриме на наше лемківскє ти східньославяньскє ребро то бы сме ся могли додумати же там бы мало быти рзет і по польскы но зрештом такых примірів певно найдеме більше але вшыткы тоты приміры вшыткы мнутого рода польского р із скрапком лемківского В Lовиме як нескладове у єст як раз з того приміром же Ф Цілю і розтяглости каждого языка найбарже архаічным найбарже постійным мож бы так повісти єст запис котрий барз часто сігат до етимолоґіі барз часто традиция влият на тото як ся пише а язык сам вымові ся барз змінят Писаня остає і там треба якраз выдумати принципы чом як раз єй треба обяснити чом так ся пише Очывидно я уж тіж в тым давным проґрамі єм представлял же гейбы лемківскым дітям або носителям лемківского языка легше бы ся было навчыти такого принципу де ся пише рзет по польскы а де ся пише з <unk> скрапком но ту як раз в нас рз переважні то буде то буде р а зет скрапком том де і в нас буде жы як тота жаба як жыто як жытя тоты слова котры то славяньскым бесідуют о славяньскы слава котры котры котры етимолоґічно мали давне недавне жыт а котры мали недавне мягкє р котре в нас р остало ци мягкым ци мы ци ци твердым а ф польскым языку там де было давне мягкє Р но то б напішло до ризеты Дякую Пане Беряне за вашы коментариі я днес як раз хотіл зачынати і добрі же уж єм не зачал шыршу тему Дід навязуючу дакус анґлийского языка але якто бесідуют більше днияк кобас думам же в наступным в наступным проґрамі собі Омовиме поне же ту тіж будуж дал коментарів як раз експерта тіж і носителя анґлийского языка то так як бы м уж заповіл тото што буде діяло ся в наступным в наступным проґрамі сердечно дякую за вашы коментарі Смотрю на час гей нез ім ся забарз розґадал Але то така уж натура проґраму нажыво Плян мож си зробити А як выйде то уж жытя жытя якоси вказує Дякую сердечні тримайте ся то блазловиця бесідувал Демко Трохановскій но і де лем крапка фм комунікаторы і вшыткы інчы можливы джерела завдякы котрым хочете ся поділити своіма спостережынями языковыма спостережынями Лемко ет лем крапка фм пиште дурґайте а я на днес кінчу доброго часу тримайте ся Словиця Проґрам о словах нашых і нашых Для пяных словами і слів жаждаючых О языку і на языках слововиця ми