The archive of
Lemko radio

Тот проґрам повтаряме Словиця Проґрам о словах нашых і нашых Для пяных словами і слів жаждаючых О языку і на языках Словиця Витам красні Словици Демко Трохановскій Добрывечер Кєд мі слухате нажывой в премєровым выданю Інчы выданя уж не будут так приміровы ани нажыва неле добрі Дм Крапка фм тот май но і комунікаторы то уж така наша традиция же собі через них бесідуєме жебы сте писали о темах коментували тот проґрам што собі порішыме што собі оповіме і што представиме на ту лем поєм тілько же а не сами тепер уж ґадати так вас іщы може хвильку притримам м не може тілько же днес буде о такій церковній або о колоцерковній лексиці яка очывидно єст частю лемківского русиньского языка Но добрі то вас кус перетримам зачыну так як все од нашого джінґля так відеме собі до нашых нашых языковых справ А я знам азбуку уж познали мы азбуку а як авто бе як буков В як ватра ге як гора Є як ґазда де як дора е як екран є як єлен Жет як жето зет як зелін і як ігла І чудачне бо на і ся нич не зачне ы є тиж зманеруване серед слова заховане або зас на кінци стоіт і початку барз ся повіт Дале буква і од як Йосиф Каяк коса Ев як лосиф м як мала як о як орел пе як пані р як руснак С як слуга ти як тырка о як угель ф як файка ха як хыжа ци як церков че як чыжык пша як школа ща як щавір є <unk> і знак два знак мягкій з твердым знаком Но ток єд сме уж по джынґлі маме уж тото што все значыт Мурянкови джынґіли з Букваря зроблены ното вертам тото што м хотіл повісти предше Понеж не знам на кілько то така принагідна залежністы же напримір приближают ся свята Різдяны свята А як ся зараз каже то можут быти Ірістяны свята або Рістяны свята і ож ім за вельо пою Але якоси так нашы темы міцно зышли на тоту церковну лексику або так єй назву околоцерковну лексику котра очывидно єст частю лемківского русиньского языка лем она така специфічна На то єст така підґрупа котра сідит зышно в каждым ту очывидно языку понеже бесідали сме о такых словах як супруг супруга супружество і тоты першы два може бы были такы ненатуральне бо маме мужа і жену але як іх разом назвати но тото супружество было такє міцно церковне зрештом іщы праславяньскє то собі уявте як оно єст як тото єст старе ной хоц може Тото ся днес являтис так бы м повіл но може інакше Днесник не до кінця оно ся мусит являти з церковной лексиком нале давнійше то хыбаль признате же лем од церкви зачынали ся тоты понятя коли даякій дівча хлопецугай легынь паробок і так дале Переходили фы в тот в тот стан котрым о котрым сме собі тыжден тому повіли же якій то стан супружескій а може малженьскій бо як раз входит нам тото західньо і західньославяньскє малженьство і і манджельство Але хотіл єм тіж повісти о тым же як раз тото в якысий спосіб ґрупую до церковной лексикы отілко же колиси то был лем звязане з церковном лексиком лем в церкви такой мож повісти в такым великому прущыню зачынала ся зачынало ся тото преображыня з паробкы з паробка з дівкы в мужа і жену Так днес уж відомо єст то цілком ріжні то може іщы о тым дальше дашто повім але ні але тото інакше Маме днес новы напевно темы з котрых буду хотіл схоснувати так ци так на ваше звіданя бо дискусиі як все были по предшым проґрамі то як має быти но малженство манжельство Ну я вам не якраз не одповім вам на тото звіданя але можу підповісти тілько пиште як найбільше текстів они творят корпус каждого языка і товды ся вкаже же єднак То уж о тым робит чыста математика статистика робит же же може супруг і супруга не буде так популярний як муж і жена што значыт докладні тото само хыбаль жебы сме взяли собі міцно возме таку Аж ідеолоґічну тему сыс практикы церкви і в тым в тым в тій обшыри ся реалізували як іде о дакій текст іде о дакій выклад товды певно замінні бы сме повіли супруг супруга В нормальным штоденным языку радше повіме муж і жена З другой стороны супружество для мене альто бесідуют для мене звучыт дост натуральні а напевно дуже барже натуральні як супруг і супруга бо ту бы м схоснувал все муж і жена Але дахто схоснує малженьство ци напримір так як єм подавал приміры на приміры аж із Требника выданого на Пряшівскій Руси де там было манжельство І што ж такій єст язык його хоснуваня готворит Творят го люде творят люди слова писма пера і так і так за ту місяц здає же я ту уж хыба більше до того до того не оповім Але уж буду хотіл кінчыти тоту тему Хыба же мате іщы може даякы Даякы заувагы пиште на лемк ЛЕМ фм бо на комунікаторі єм напевно напевно вас не спомину і напевно іщы подискутую але хотіл єм дашто нове днес зввести Ге нове ненове Бо зас звіданя в обшыри церковной лексикы привед вам тото звіданя Недавно спомина єст о двох версиях Рождества знаме ся з нашым слухачом зато собі тыкаме різдво і різдво звіданя де ся так бесідувало Но і то страшні цікаве звіданя Е Бо я зас не знам одповіди на тото де ся так бесідувало Але то така файна тема же хотіл бы м днес ся над ньом дакус затримати бо тема тыкат чогоси такого што ся в языкознавстві зове Е Мож повісти така мапа она ся зове діалектолоґічном хоц туба жебы было ліпше повісти лексикальном мапом то значыт то фактично єст така ґеоґрафічна мапа в котрій напримір сут дві версиі даного лексему даного слова І там зазначене жо на тій обшыри ся бесідувала барже так барже так Я одраз бесідую же кєд бы сте хотіли я охочо таку мапу бы мы зробил бо не же тота тема різдва і різдва мя барз барз інтересує Е но і як раз як разы Певні о хвильку собі о тым поіме але як раз така мапа як бы як бы ся зродила з того вшыткого што з то што бесідуєме в Словици або не знам іщы в языковым о купусі покусі єм о тым бесідувал была бы певно бы барза лето барз файна но тота мапа лексикальна Она вказує выступуваня тоты обсервациі конкретных слів або іх вариянтів такы зато тумаме тумаме тузас наверну до того гмерковне слово рождество В святым Писмі не найдете З той причыны же же в принаймні на Лемковині інакше єст на Пряшівскій Уруси Руждество єст офіцияльным офіцияльным словом на народжыня Христа так в скорошыню повім В народі єст то або різдво або різдво Но і як оно де выступує як тоты конкретны варияциі вариянты того слова Де выступуют як бы таку мапу зробити мож бы было даякы даякы внескы вытігати з шом ту тамтота мапа ся складат з такых ізоґльосы тоты Ізоґльосы то такы лениі котры одділяют выступуваня ріжных языковых форм часом тяжко же так поім вытычыти тоты ізоґльосы понеже выступуваня даных форт не буде мало такого такого характеру же на сході бесідували так в центрі так На заході так то може быти цілком цілком ріжный альче сами даст ся дар ся такє зробити Але вертаючы си до того різдва і Різдва мож лем повісти же я чул обі версия ж і в родині не до з того чуєм іх і на Пряшівскій Руси І не хочу тепер Вам злі повісти ци ци на Підкарпатскій Руси ту бы мусіл провірити і хыбаль бы м мусіл такы бы ліпшы досліджыня зробити ци істо тіж там такы весиі ся являли Лем припомну то єст тото Рождество котре знаме днес як Рождество хоц оно мало предше дакус барже архаічну форму істой праславяньской формы Рождестство розвивало ся напримір до Рождество і тото Жыды котре там чуєме в середині змінило ся в Зды было роздство Но але язык не любит же там бы было розды сытывы тілько согласных при собі то прошла редукция того Сст І остало роздво Ту іщы мусеме памятати же кєд было роз дво два склады нам остали но то в тым роз понеже то запертий склад о мусіло перейти в і но і маме заміст роз дво маме То єст тота перша з версий друга зачниме од початку праславяньскє рожді Я не знам ци добрі вымавлям хоц ту рад ше нихто нихто не зафіксувал николи праславяньского языка за што він єст дакус теоретичний і реконструваный та акци так то рожство В тій другій версиі мало бы перейти таку таку еволюцию же выелімінувало ґрупу Жыды З того рожд ство і остал лем суфікс ство од рожд рождати і суфікс ство Но і кєд зникнуло Жыды зостало роство і ту на конец тіж проходила тота альтернация в запертым складі роз Тво на різ Тво Надію ся же то ясне Но добрі Е ту іщы єдно бо маме різдво або різдво дві такы формы і то сут назывниковы формы І ту напевно на середній Лемковині чул єм тіж вшыткы похідны од рідства бо радше в тоту сторону буду ся днес направлял тіж придавникы напр рістяны свята І ту цікавий фонетичний процес цікавий він чысто в языку добрі сідит бо проходят упрощыня Як уж ім перше повіл язык не любит за вельо согласных при собі зато годілиме на склады а в каждым складі мусит быти принаймні єден гласний а бодай в лемківскым русиньскым языку бо сут очывидно такы языкы де де так не мусит быти аж і близкы нам языкы словацкій чешскій альто звязаны з сонантами і о тым не будеме ся ту ся ту барз розводити Так ци так рісяны свята на Рістияны свята аби свідеме аж і рістяны Свята З той причыны же тото сыты вы коли там нам входит то оно дакус за вельо єст з тых тых согласных при собі рісы ты вы Яны свята ту абсолютно рістяны так урисую єм тіж чул так зване в фонетиці в языкознавстві упрощыня ґрупы согласных звуків Начы товдо як завельо согласных при собі стоіт а ту тіж одраз повіл же то не все так было то лем языковы фонетичны процесы через столітя довели до того же тілько согласных при собі зачало стояти Зото маме такы рістяны свята а ту іщы подам вам єдну міцно змякчену версию як Рісцяны свята рісцяны То тіж наступний цікавий процес Зато жебы м собі го хыбаль Або інакше о ним ощы охвильку повім але повім о тым вернутого процесу упрущыня ґрупом же кєд собі посмотриме на деякы ґрупы согласных котры ся в істориі языка а як бы тото повісти до себе так приліпили Но іщы раз припомну же так не одраз было Они были колиси розділены ріжныма пілгласныма єрами і так інчыма так ци так коли там дашто выпало в языку пониже такы процесы проходили но то ся стисло при собі кількоси там согласных тяжы до выгваріня і як уж єм бесідувал Язык любит тото реґулювати любит ся упорощати і даякы даякы лем з тых поминял так як і в тым што єм вам повіл одрожство до різдво і одрожство до Рождество жебы м был такій дост дост прецизийний ай так не єм понеже там сут і мягкы і тверды дорідство Там відомо як ся зліпило кількоси до себе согласных тото язык мусіл означы люде котры тым языком бесідували зачали поминяти даякы согласны жебы мі было просто легко легко вымовити і такы процесы аж і в лемківскым языку проходят проходили і в каждым языку языку проходят Зато як бы м собі посмотрил на такы ґрупы або в околицях ґруп тС барз часто ся дашто цікаве діяло Зато маме напримір піст а придавник запишеме пістний але вымовиме пісний пісны стравы пісны пісні ту цікаво злучыти пісний час пісний період і т а запишеме пісні Там маме цілу ґрупу такых не такых упрощынь з тым ЕС де тото те буде выпадало як радіст і радістний Хоц запишеме радістний Але з тыма опрощынями не єст так легко понеже Маме і такы приміры же тоты упрущыня на тілько вошли до языка Же запишеме так як чуєме Маме сонце Там колиси іщы было солн це намовити тото сонце то так дост тяжко зато остало сонце сонечний а не солнечний Маме глядам примір ябко так примір ябка ябко ябковий сок а не яблочний сок а ту бы сме могли взріти ябко От яблоко яблко кєд бы сме реконстрували православяньску форму ту видиме же же кєдже за дуже уж тых мысогласных стоіт при собі котры тяжко вымовити но то знима ся штоси там діє Но і а верну тепер до того приміру рістяны Свята Бо ту окрем того же тота форма іде од ріствяных свят ріствяны Е но то найперше прошу тото упрощыня ріствяны до рістяны там уж ве выпало гет Но а ту кєд дахто днес выповідат як рістяны свята то тото само што ся діє фонетично ся діє што в примірі стіны якы частом барзы хыбаль ся мі здає штораз частійше так барз мягко стіна заміст заміст стіна хоц як раз тоты рістяны свята Туж напевно все запишеме зашм так і стіна через сыты а не з якысом там пробом деякых вельох мягкых знаків і тыжном хочу повісти же то барз шырока тема на котру бы треба посвятити гох Єден добрій проґрам то так мінімум Хоц то тема о тілько о тілько тяжка же єднак бы сме мусіли зробити пересвітлити абсолютно цілий корпус лемківского языка або брати тото примір і зробити даку статистику де упрощыня єст обзоруване в писмі і напримір традиция запису Уж была по тым як даякы даякы бы согласно выпали а не напримір ся пище іщы в міру етимолоґічну так як выходит до з давного розвитку языка Но зато тепер іщы бы хочу єдну тему днес піднести звіданя до вас на основі того што єм повіл Як ся в вас бесідувало Але не тепер як не лем тепер як бесідуєте то значыт же далеко поіхати до бабы до діда до уйка до теты до приятеля приятелькы дады в гостину Як ся до такого іхало як они бесідували значыт жебы сте в тот перест різдвяний або різдвяний або рістяний аж і час спостерегли або прібували зафіксувати як ся Вас бесідували Кєд сте бесідували дома Різдво Но спрібуйте запамятати ци там в дакого было різдво і наоборот кєд было Різдво жебы м не попутал тоци дахто ци зафіксуєте же дахто бесідує різдво Пиште над Лемко Лем крапка <unk> буду барз рад то такій причынок до того жебы розвязати мій єден Языковий проблем над котрым од даякого часу сіджу Але то уж може може даякы даколи даколи повім Іщы єдно бо жебы м стих а уж невельо невельо часу понеже іщы єдно зіданя з той церковной около церковной або просто літургічной лексикы єм дост недавно достал то значыт чом бесідуєме чом бесідуєме чом пишеме так якоси неполемківскы жыти такє штучне Євангелия Одмарка Так і мушу тепер зачати зато зачынам Значыт чом барз я тото зіданя так добро зыч м так вышло потім в бесіді же чом тота архаічна церковна лексика переходит єден до єдного до сучасного языка хоц сучасным языку могло бы быти аж і бы было інакше Но я нашому слухачовичови одписал же же то єст штоси такє же то єст посередні такє мусиме мы мати такій континуум з того языка сой части языка з літургічной части з церковного языка доднес і єст барз вельо метод жебы перейти або перешмарити аж і при тлумачыню перешмарити старий язык а такым напевно і церковнославяньскій язык він етимолоґічного по перше полудньовославяньскій по другє по тых парох реформах то має мінімум там Порахуйме уж <unk> років але товды кєд бы сме тото <unk> років тому повіли же то же то він з тамтого часу походит то тіж был товды архаізуваний і тіж не буду о тым запер ся в тым моменті дом был розвивал барже мі мі іде о тото же в того рода лексиці аж і при тлумачынях єст така заміренархаізация языка Ту маме барз вельо арґументів за тото О тым барз красні повіл в інтервю коли кылиси єм провюл з професором отцьом Генриком Папороцкым Папроскым єдным з головных туматів православных літургічных текстів на польскій язык Він сам повіл же не специяльно він скуссічка архіархаізуваний жебы надати таку патину на тото жебы він был такій освячений той язык жебы він не был такій кы Йоумен і ты а туж тепер відомо кольоризую і пересаджам але жебы жебы він был на тілько зрозумілий жебы він был на <unk> процент зрозумілий але жебы был писан такым ультравысокым стильом аж і невысокым ультравысокым стильом Смотрячы На бо я специяльні єм пізріл до Євангелиі до тлумачынь русиньскых до тетра Євангелиі Святе Євангелиє од святописателя Мафте Ямарка Лукы Йоана якій мам перед собом зато фактичні провіру єм думал єм же там може і быти версия така же може быти Маркова Євангелия Євангелия Марка може могло быти барже натуральне і такє перехіднє але тым дальше єст Євангелиє од святого Йоана од святого Марка і так і так Зато тот процес переходу з той церковной лексикы не все мусит быти так же вшытко мусиме тлумачыти на місто жывый такій язык зато же до тамтого сме привыкнены Але я лем повім такій цікавий примір понеже коли си як єм бесідувал о тым же можеме днес назву назву свята назвати як Воскресенія або або Воскресіня то ту Як раз уж в жывым тексті Вам зо страсных євангелий припомну то як раз Євангелия Атмотея вышли з гробів а по його воскресіню вошли до святого міста і появили ся многым што значыт же єднак кєдже утверджены сут напримір назвы праздників То уж в языку в тексті буде сучасна форма Надію ся же вернеме даколи до той лексикы пиште на лемкы лем крапка фм а я наднесу уж кінчу поне же здає ся між єм ся страшні але то страшні розґадал Тримайте ся тепло то была словиця Словиця проґрам о словах нашых і нашых Для пяных словами і слів жаждаючых О языку і на языках словиця