Архів
лемківского радия

Тот проґрам повтаряме слововиця проґрам о словах нашых і нашых Для пяных словами і слів жаждаючых О языку і на языках Слововиця Такій дочыкали сме ся наступной словиці в тым красні Демко Трохановскій стоі з стороны Добрывечер кєд слухате примєру нажыво того проґраму І добрі Лемкє слухате повторіня Не витайте може в тот спосіб буде найбарже найбарже універсально Ено добрі Бы тото што днес мам замірене то аж не знам ци бою ся деталі повісти оно буде континуацийом попередньой темы з тамтого тыжня але перешло тото моі вшыткы выображыня кількости якости і емоцийности дискусий хыба може так А бесіда была в тамтым тыжни в предшым проґрамі о супружестві о супрузі супругу і о супругах Значыт як назвати разом мужа і жену але не буду тепер уж ся такы на самым початку розводів зачниме собі так як ся зачынаме значыт азбуком но і перейдеме собі до днешньой темы котры были континуацийом того Што тыжден тому сме зачали а я іщы все Кєд забуду то забуду але не забуду тепер же можете писати на Демк ет Лемкы апка фм жебы сме горячо дискутували А кєд не забудут Вам щы єдно повім надію ся же не забуду але то в своім А я знам азбуку уж познали мы азбуку а як авто бе як буков В як ватра ге як гора Є як ґазда де як дора е як екран є як єлен Жет як жето зет як зелін і як ігла І чудачне бо на і ся нич не зачне ы є тиж зманеруване серед слова заховане або зас на кінци стоіт і початку барз ся повіт Дале буква і од як Йосиф Каяк коса Ев як лоси м як мала О як орел є як пані р як руснак С як слуга ти як тырка о як угель ф як файка пха як хыжа ци як церков че як чыжык пша як школа ща як щавія як є <unk> і знак два знак мягкій з твердым знаком Так віртамем до Словиці а днес припомну тото што єм перше поівертаме до темы супружества То термін такій котрий подля мене подля того што єм повіл тыжден тому описує стан мужа і жены коли офіцияльно станут ся мужом і жену Так єм тото представил на мож повісти на выкликаня єдного зо слухачів котрій перенюстішы тоту тему она ся являла і в проєкті Лем слово Емірка Воргача Я прібувал на тоты одповісти но і ся як певно додумуєте зачало ся так зачало ся бо бо окрем супружества значе того офіцияльного церковного терміну супруг супруга супругы кєдже усут водвоє і супружество но явило ся вельо протестів як то так то якыси стер архаічне Но і же як бы мало быти но же а бо то бы єдна така тема мі ся здала підозрена же мало быти малженство так як єст в польскым языку але ся такій коментар котрий бы бесідувал же то іде од малженьство значыт од малой жены значыт од молодой жены о тале мало быти славяньскій зато і можеме го заабсорбувати до лемківского Нотую одраз повім же торатше така людова етимолоґія тото не од того іде і зато буду буду ся старал днес о тым повісти Як тото малженьство мо мало бы сідити або не сідити в лемківскым языку але скорідко Найперше припомну о чым было тыжден тому і што выкликало такы такы емоциі Выкликала тема супруга і супругы котры творят супружество аже муж і жена котры фінальні м дают тото супружество і ту бесідуют то церковна лексика Барз офіцияльна но і здає ся мі тіж архаічна але одкале іде ту бы єм бесідувал о тым же ідут од праславяньского де маме префікс с і тот корін пруг значыт супружест значыт с Пружены зєднаны звязаны з поєны значыт то штоси такє котре котре іде разом а ту треба тіж повісти же то мож повісти така калька або зо славяньщыня інчых старшых в записі языків як якы першыславяньскы записы то значыт ту іде барзы барз прямо іде до ярма то значыт то сут дві особы запряжены ярмом але в тым такым позитивным сенсі же ліпше іти водвоє під єдным ярмом жебы тягнути рівноциклічно тоты тото жытя разом во двоє двоє люди котры ідут ідут через тото жытя разом Ено і як раз ту ту сама етимолоґія єст барз ясна оно бы супруг супруга і супружество як тот стан в котрым сут супруг і супруга то єст дост ясне як жымбовіл і з грецкого єст тото ярмо і з латиньского Юґум ярмо в санскриті тото ярмо ся тіж являло як як звязокы двоіх люди котры через жытя ідут ідут разом бо так легше бо так выдайнійше і так дно і што в тым такє страшне же супруг і супруга значыт супругы дают супружество но уж єм тото поіл хыба лем тілько же сут міцно міцно архаічны Но тілько з того повторіня што было тыжден тому бо горячо буде а сохвыльку Бо як ся до того має тото малженьство а іституваме бы словацкє слово подібне але інче манджельство подібні є в чешскым языку но і як тоты два слова фунґуют днес в русиньскых версиях языка Но тото по музиці не знал єм якій образ до того дати але може стару Лемковину дам там єс о любуваню котре хоц не все але часом веде до супружества ци малжества або манджельства выхованя то весея Вартовы запасы о од мене выстате яс Ко Так віртаме на Словиці а днес дры радийо слухачы такє звіданя така тема котра дакус нам заколотила бо бесідуєме о мужу Йожені не до кінця бо то о іх о тых двох особах разом і іх стані по шлюбі по вінчаню Тепер буде о малженьстві і манжельстві значыт польскій і словацкій одповідник того слова котрый входит до нашого языка і зараз собі дослідиме в якій спосіб звіданя котре тыкало повысшого но і довело мя до того то як раз досліджыня того просто што што што деде оно ся тото малженство і манжельство Впыкати очывидно мусіл єм сягнути подаякы етимолоґічны словникы і польского языка даку з чешского языка но і там другы радийослухачы находит ся одповід од чого іде найперше може малженство тото тот што знаме в польскым языку В чешскым єст манжельство але богато в чешскым языку найперше явило ся тото малженство а по правді малжена або малженка Ну і тото з чого складат ся тото тото слово його треба поділити на першу і другу част з котрых перша то єст німецка друга єст друга єст славяньска малжена малженка мала бы означати жена і женка ту будеме одраз знати же даяка жена А што значыт тото маль перед перед женом отже то єст німецкій одповідник дачого законного дачого котре єст в праві Зрештом як собі посмотриме посмотриме на тото слово малженка з чешского языка найперше то оно єс мож повісти кальком з товдышнього середвічного німецкого языка котре бесідувало впрост мал женка значыт мал жена мал то право жена тужена і означало же жена за законом Е тота што єст по вінчаню з даякым мужом з даякым хлопом і ту одраз можеме можеме собі зробити другу сторону же тіж были такы жены котры не были за законом женами даякых мужів Зато ту было была можливе языкова потреба на вырішыня того котра жена єст маль а котра не єст маль жена Но і ідме не ідме дальше тота малжена або малженка перешла тіж до польского языка бо была забсорбувана хоц якы єм смотрів даякых в даякых етимолоґічных словниках і на териториі днешнього сербского ци хорватского языків тіж находит ся єст записана іщы в ХІХ ст малжена як стан то значыт малжена то як раз в двоіні в войным чыслі котре означало і мужейжену на жену вєдно Но і добрі іде дальше до того маложеньства зато же кєд уж знаме же то німецко славяньска гыбрида ту іщы ту іщы треба повісти же ґе маль то єст то єст в німецкым языку муш Але то так барз офіцияльно барз офіцияльні бо мали м припоминам же то єст закон право в тоту сторону Но і тепер звіданя кєд уж маме тоту малженку малжену малженствы Чом же в чешскым ци словацкым языках маме ман жельку і ман жельство ту іде хыба тіж о таку языкову переміну котра бесідує о тым же там заміст німецкого маль єст ставлене ман То значыт ман як мужчына то єдна з гіпотез очывидно Зато же то на тілько цікаве слово і цікавий термін малженка малжена малженство ци манжельство же там тых гіпотез буде дакус більше але тота якраз єст єдном з шырше приниманых гіпотез котра котра бы повідала о тым чом ім в днешнім чешскым ци словацкым языку єст манжелька манжель і манжельство Но і добрі то ідме не ідме тепер дальше Чом о тым бесідую Зато же єдном з темтых по Кулюаровых тем поза проґрамом было тото чом якраз не малженством в лемківскым языку Нос дослідил єм вынял єм пару пару словників но і треба было ся з тым дакус дакус зміряти Посмотріл напіл до русиньско мадярского словника професора Михаіла Капрана І там смотрю муж і жена то разом Сопружникы то од того супружества значыт супруг і супруга дают разом выдвоє сопружників Думаме барз мы цікаве розвиніня того супругів але кускус інчом структуру маме со префікс пруг корін і іщы маме суфікс ник сопружник Муж то сопружник єден сопружник або супруг жена той другій сопружник або супруга разом дає сопружників Высмотрил єм дословника Юрия Чорія там дальше фунґує супруг супруга і супругы і тіж супружество Но то ідме ге дальше Но як ту быти муд што з тым зробити Но вкінци понял єм же треба даяк піти до інчых джерел Но мам перед собом требникы по русиньскы требник тото літургічна Книга котра в котрій найдеме треба значыт тото што нам треба оды таньствы як крещыня як рукоположыня як вінчаня якы миропомазаня і т єле опомазаня і там вельо інчых іщы молитв і то єст версия з Пряшівской Руси в котрій находиме одправу манжельства Я прібувал ту даяк находитим Тото манджельство і нашол єм в єдным з молит коли священник ся потихы молит Боже ты котры вшытко сотворил свойом силом сполниціл землю і окрасил вінец вшыткого тобу сотвореного благослав своім духовным благословіньом і тых своіх рабів звінчаных до манджельского звязку Маме одправу манжельства В бесідах кєд бы сме пішли на Пілніч Карпат на Лемковину хтоси приводил лем деси мі тото втекло пробачте єдну весільну приспівку де было о малженьскым стані але і о малженьстві Але як смотрю і на требник з Пряшівской Руси і тоты співанкы з Лемковины там ниґде хыбаль не выступує м єдній особі манжель або манжелька або м малжонок не знам малженок малженка оты так хы так бы сме хыбаль хыбаль повіли лем там все буде муж і жена Што означат же тот термін ци малженьство на Лемковині ци манджельство на Пряшівскій Руси буде радше днес означало тот малженьскій ци манджельскій стан тот офіцияльний стан подля Церкви подля урядів подля права і так і так Зато тіж хыбаль ся мі здає же кєд тут у собі вшытко так бы сме зачали підсумувати то єднак хыбаль муж остане мужом жена хыбаль остане женом А тот іх стан офіцияльний стан по шлюбі по вінчаню по вінчанці як маме як маме в Тривнику буде тым станом котрий допіро котрий допіро назвеме малженством або малженьством єй тут што іщы до повісти бо тото моженство напевно може выкликувати даякы емоциі же то не лемківскє слово же маме вкінци супружество але як бы так ся задумати над тым то фактичні Язык сам тото реґулює в даякій спосіб Я очывидно в вельох джерелах лемківскых джерелах находил ци вваня гуньонькы ци ци ци інчых выданях лем супружество но але кєд уж ту входит народна творчіст як весільны приспівкы як творчіст котра тіж в языку фунґує і котра переходит до літературного языка но то мусум я ся даяк з тым очывидно очывидно зміряти Маме і в церковным языку окрем супружества маме іщы такій термін як бракы но то треба тіж повісти Же єднак єст якій проблем з окрисліньом того стану малженство або манджельство бо все ся бесідило о тому йому што моя жена мыл водвоє Но і конец то нихто нихто так офіцияльно окрем церкви окрем уряду окрем такых офіцияльных ситуаций не розберал тото на на поєдны особы тым більше же вшыткы знаме як раз як раз з медже ін Стребника іс таньстваньства вінчаня же тепер уж неє єдной особы то уж єс Двоє в єдным тілі аж спрібую скоро найти не знам ци так так барз скоро найду в Требнику Дой то хыба тілько ы Супруг супруга барз офіцияльно і барз архаічно муж і жена ужы сучасно Якій результат єст кєд сут водвоє Но ней буде тото супружество але думам же і малженство і манджельство буде ту добром одповідю на тот стан в котрым они фунґуют по шлюбі повінчаню А думам же ани маложенок ани манжелок Не буде ту добрі ани манжелка ани малженка не буде ту добра Понеже то хыба уж задалеко іде тото в нас по просту не фунґувало Но і то хыба лемківку Ащы єдна цікавинка ту вдякую Петрови Медвідьови з котрым єм бесідувал на тоту тему же в цікавойст в чешскым языку там єст такє слово окрем того як інтерсекс барз цікаве для мене то іщы єст ци барз цікаве бесідувати о своій другій половині як хоці Тоє моє хоць то є муй хоці Як мі Петро пояснил то може быти зо славяньского хоціти а чужыти вытужыти за дакым Ім думал же то може дакє слянґове то може даякє такє неофіцияльне молодіжне може може в тоту сторону але вага в чешскым языку то нормальні ся і схыснує бо повідят в телевізиі видіте президента зо свойов зесло хоті но то значыт же пробашси за мічывскій язык слабого знам гейбы нияк хоц зрозумію зато най то буде примір же ріжні ся называт і мужа і жену іх двоє разом іх може двоєосібно ріжні в церкви ріжні на штоден Бо такій єст язык часом офіцияльний часом штоденний а то была словиця муж і жена супруг супруга супружество маложенство і манджерство Най же лем так буде Дякую сердечні бесідувало до вас Демко Трохановскій То была словиця Словиця Проґрам о словах нашых і нашых для пяных словами і слів жаждаючых О языку і на языках словиця