Słowa, tożsamość, emocje
Archiwum
łemkowskiego radia
O kulturze, ludziach i miejscach Łemkowyny.
Podkasty, rozmowy, wspomnienia, muzyka.
Odc. 145
Слововиця #145 - 2025 12 01
Opis odcinka
Слововиця #145 - 2025 12 01
Streszczenie po polsku (automatyczne)
Audycja była poświęcona zagadnieniom językowym: możliwym łemkowskim odpowiednikom francuskiego zapożyczenia określającego przestrzeń wejściową w teatrze, operze lub hotelu oraz różnicy między formami перед i пред. Prowadzący omawia propozycje takie jak гол, сіны i вступна Галя, po czym przedstawia własne rozróżnienie: перед ma być używane jako osobne słowo lub przyimek, a пред jako przedrostek w złożeniach. W drugiej części wiąże to z pełnogłosem i niepełnogłosem oraz sugeruje możliwy wpływ języka cerkiewnosłowiańskiego i sąsiednich języków słowiańskich.
Automatyczna transkrypcja
Тот проґрам повтаряме словиця проґрам о словах нашых і нашых для пяных словами і слів жаждаючых О языку і на языках Слововиця Витам Красні дорог родой Слухачі з той страны Демко Трохановскій значыт Дмкы ЕТм Крапка фм І красні прошу на словицю значы языку і на языках мали сме Два мож повісти проґрамом текоперовы проґрамы о о о оперовых темах але здає ся між наразі дост але было там штоси такє же Вас барз ато барз захопило заінтересувало слово фуаєі кулюаровы бесіды перед входом на <unk> не буде днезо тым лем одповім або будеме іти ґу інчым темам гаючы пригоді одповідам тіж на зіданя Ци тема анализы пісні як собі заспівам по Высокій Горі буде на наступній мотурі з лемківского Одповідам не знам бо не я выкладам темы на матуры але не розумію до чого то было При нагоді предшой темы о тым ци можу танцювати за своім голосом ци зо своім голосом о чым бесідували сме тыжден тому нодост розгріла наше комунікаторы Но добрі Не буду уж о тым бо може о хвилю іщы о тым фула є Але то по нашым джґли А я знам азбуку уж познали мы азбуку а як авто Бе як буков в як Ватра ге як гора Є як ґазда де як дора е як екран є як єлен Жед як жето зет як зелін і як півла чудачне бо на і пся нич не зачне ы є тиж зманеруване серед слова заховане або зас на кінци стоіт і початку барз ся повіт Дале буква і от як Йосиф Каяк коса Ел як лоси м як мама як орел як пані р як руснак С як слуга ти як тырка о як угель ф як файка як хыжа ци як церков че як чыжык пша як школа ща як щаві ю як Югас я як ябіль бук є <unk> і знак два знак мягкій з твердым знаком Вертаме до Словиці іщы разыва з Кресні витам і лем поім тілько же повіст чловек выповіст чловек даякє слово і потім ся мусит з нього тлумачыти Уж бесідуючым іды зато же бесідувал єм тыжден тому же был єм в фуає і єм куляльор кулюруарово бесідувал з тыма з тыма французскыма запожычками Єст тяжко бы но они вошли напевно до нас через інчы языкы а якоси ся іх бесідує флуає пірено пірещы не є так злі бо маме іщы зємлены компері ту знам як назвати ци дам жырі Добрі Але днес о тым флає о тій пожы французскій пожычці котру славяньскы языкы не прібували заступувати Такой нияк вводячы высмотрієм на вшыткы славяньскы языкы же то все єст радше тото влає але в практиці гм Хоснуваный єст лем в такым мож повісти реґістрі театрально готельово м якым кіновым тіж може быти і так дальше О што іде тото фуає значыт значыт тот гол тота саля тот простір тото поміщыня так бы м го не мігы назвати котре з котрого ся ходит на театральну салю на салю в де ся дашто діє дес якій даякій выступ і так і так но і зато же схоснує єм бы прямо тоту французску пожычку горячы дискусиі очывидно з вельома пропозициями як бы по лемківскы могло быти Но і знате што но дуже барз файных файных пропозиций было ци не мож повісти сіны Но но так но мож повісти сіны лем театральны сіны так кус кус хыбаль чудачні будут звучати інчы даякы даякы даякы пропозициі были з котрых хыбаль найфайнійшы мож бы бо так найцікавшы мож бы окрем окрем сіны мож бы выбрати же то єй десим стратил хыбаль бы думал ту же то голь просто Голь і неє што выдумати бо Голь єст дост такій універсальний на тото фуає тота пожычка пожычка французска з <unk> бодай же столітя Но быти очывидно же може быти єй выповіл І увага мі мусіл єм ся по голові драпати ци ци з того даяк ци з того даяк выйду Але хыбаль выйду О тілько же нашол єм на портали ЛЕМ крапка фм схоснуваня того слова ф статі Северияна Косовского стріча з книжками Урянкы єст обі книжкы лемківскы Чытачы могли придбати хот бы вчастохрічных лемківскых подій стріча або то ішу о стрічу Стріча зачне ся о <unk> <unk> годині Фуає Бібліотекы Варшавского Університету значыт же уж было схоснуване же тото фулає до того фуає кус кус тягнеме сін сіны Но не барз бо то хыбаль зарезервуване не тілько може до старой лемківской хыжы бо з нас доме ся нормальні бесідувало же то сіны жейде ся до сін і так дальше тото Іде о поміщыня тото перше поміщыня перед тым головным або або даяк так кулюары мны радченіцы о кулюарах іщы хвильку хыбаль повім За то же кулюары то радше ся мі будут тямити м з чым Е з тым же може фує тотот вхідній простір а кулюар то радше штоси за то значыт тото што єст такє може таємне таємниче такє што може ім Дади ззаду може за сценом може дади там де ся люде акторы ци співакы переберают може може такій побічний корытель або дашто такє такє значыня до неформальных бесід або або дашто такє Зрештом влає то така репрезентацийна зона така вхідна до театру опері до готелю на кульварет барже трат ся збоку так жебы нихто Е нихто нихто не виділ Но і што іщы Ну хыбаль тото же же уж маме схоснуваны гамы іщы бым ся появил Театральний гол або просто гол Ну і то хыбаль буде тото же Сміло можеме можеме можеме тот гол схоснувати тіж може быти вступна Галя Была бы тіж іщы до принятя Але гол як найбарже свуає нешто гол хоснувал і галю голь хоснувал і наш Русенько Зато може і буде добрі а може і найліпший Пище Іщы якы сут вашы пропозициі до ФУ <unk> я припомнул на Лем фм уж єст схоснуване в <unk> а році тото слово ся явило А якы сут вашы мы пропозициі ЛЕМ крапка фм або комунікатуры кєдня мате пище радо іщы з вами на тоту тему бесідую Але днеж іщы єдна тема по музиці уж минуло яр і літо зышол теплича уж не кодит радіст світом уж і не є на ковраточку милий ми єст за ми наш куді уж нечудны на поля ми чудови фі Війтер теля конарик же не жолдили це вам смутку ні мам креко душу єй Шковраночку милы ми єст ся ми уж не чутней над волями Юдовей по середках за плачы жебы мочы до чурба сел стерньом крача дозма добраночку милой ми Не одберка з моі мрій Най ся дижду Красной весны вчую за свій спіш ковраночку милий мірс мі начую тай спіл Ну і вертаме до Словиці бо пришло такє звіданя уж добрі частому але якоси тепер пришол на нього час Но і звіданя якє звіданя чом маме перед і пред чом не може быти порядок Я барз дякую за тото зіданя пана Петра і спрібую на нього о хвильку одповісти дашто о тым речы Лем так через іщы анолоґію додам же подібні маме сперез і через пары штоправда выглядают кусічка інакше Так лем споминам та маме іщы о префікс пре маме ту не треба голо як бы вводити не треба готу лучыти як бы мі часу страчыло тіж о тым спомо добрі маме дві опозицийны формы я іх так іщы тепер може лем технічно назву зато же Не знато же детальні назву хохвывку Они напевно ідут од праславяньского ци старославяньского пред але певно як добрі слухати з Лововицю но то в тій нашій части Славянщыны значыт на східнім єй берегу проходил такій фонетичний процес што го зовеме полно голосом І не буду ся ту о тым тепер розґадувал лем припомну же бесідуєме о такым явиску де прошла заміна праславяньскых ґруп котры мали Ор Л або Р і перед товтыма ґрупами стоял даякій согласний Но і Зараз подам примір то нам ся пояснит но і тот процес фонетичний процес дост реґулярно прошол такой во вшыткых східньославяньскых языках ци в русиньскым ци в росийскым украіньскым білорускым но і тепер як собі тым способом Зрівнаме напримір пару нашых русиньскых слів з даякыма західньославяньскыма одповідниками і з полудньово славяньскыма суміті зараз о тым оповім то маме по лемківскы маме дорога чуєме там добрі Оро дорога мы маме в польскым дорога там лем єст ро а словацка буде драга де буде ра І ту маме оро ро і ра такы три три в трьох частях Соячыны так ся тото реалізувало Но і так маме тіж зо здоровльом маме здоровля оро здоровля маме здоровє польскє і здравє был нас в словацкым языку Но і так Но і кєд бы оно так реґулярно проходило то бы было файно Лем певно сте ся здогадали же не все так было а то з той причыны же нихто не виціоже буде легко Чом Боле в тых примірах можеме найти формы де неє полно голосу Маме дорогу маме здоровля але чуєме часом дорога і маме драшка єст доріжка але єст і дражка значений оро лем іс гра там за селом драшка высыпана акциі Мурянкова баляда о дражці Ту маме тоты тоты тоты приміры значыт же фунґує і в русиньскым языку неполноголосна форма в такых примірах маме дорога дражка здоровля здравля што іщы Но в примірі здоровля можеме ся здоровити поздоровити черкати на здоровля там всяди буде оро але часом ся і здравиме поздравляме ци черкаме на здравля ра а не на оро Ну добрі і чом так єс бож мушу одповісти на звіданя Ту тым разом певно зато так єст же нашым літературным языком долгій час был церковнославяньскій язык якій етимолоґічно припомнул єст полудньовославяньскым языком но і до того жебы іщы може барже намішати і словацкій язык Хоц го зачыслюют до західньославяньской ґрупы як раз в тым примірі має не полноголосны формы але фс полудньовославяньской парадиґмы так бым тото може причыслил Ном так щыро повіси не знам ци ци і на кілько дахто тото досліджал Але могло быти і так же в русиньскым языку процес того полного лосу не прошол ідентично або або в такым самым мірі як в росийскым языку як в украіньскым як білорускым де він дост реґулярно проходил Но зато же же мы были найбарже на захід высуненом высуненым языком высуненом языковом територийом спосеред зо східньославяньской ґрупы зрештом і в росийскым ци вкраіньскым находиме днес неполноголосны формы нале ту радше яклияня то оно буде радше напевно церковнославяньскє Но і зато маме здравля і здоровля но то в кінци ідеме до одповіди форму перед і перед значыт неполноголосну і Не полноголосны форм Іду до той одповіди бо єм проанализувал курс хоснуваня і єдной і другой формы Но і можу так речы же Маме полноголосну форму перед Ту н здає ся мі же Она буде хоснувана в тій полноголосній формі Коли єст хоснувана в назывнику в приславнику выдавнику значыт мож повісти такых самостійных словах такы што они самы не поруют нич інчого Уж вам бесідую о што іде то напримір перед перед дачого перед хыжы перед тіла перед як част якысой або ну част якысой напрям якысой якысой якысой річы чыти дачого інчого або зможеме стояти на передік дальше Маме присловник наперед І ту тіж буде мати напевно полноголосну форму не буде той формы напред напевно Ци маме придавникы передні ци попередні Ту абсолютно схоснуєме тоту полноголосну форму форму пер Специяльні єм зрыхтувал ту іщы пару примірів з порталю ЛЕМ Фм маме статю северияна Косовского парох сандецкой бурсы і там опис до знимкы Дале стоят і на самым переді выхованкы бурсы Петро медвідь в статі о стрічы в Музею Русиньской Культуры пише Директорка Музея котра на подіі наперед привитала вшыткы участных присвятила свій выступ значыню кодифікациі русиньского языка про Русинів в Словакі Завшыт ту маме тоту напевну полноголосну форму перед наперед попередній передній значыт в тых словах котры Самы Не мусят мати жадных додатків так собі робочы тепер тепер тепер тото зробле Но і маме тіж форму перед або пред і ту она буде уж ся міняла коли выступує в функциі при назывника то значыт Радше хыбаль першом формом буде тота полно голосна форма перед але абсолютні допущальна і знами єй з творчости з літературы зо співанок Форма пред тіж може може быти напримір стою перед ним Він стоіт передо мном ту іщы файна файний примір де тото о ходит передо мном перед входом до хыжы іщы там зачало не знам стояло авто о може так Але кєд возме собі тоту давнійшу форму пред о котрій єм бесідувал то Знаме же пред нашыма дверми велька мочар співанці чуєме што значыт же ту тіж перед і перед будут ся заступувати хоц том першом номінальном формом буде форма перед пару такых примірів зас мам ту статю Петра Медвідя вступне до контроли Ци мі котрый долго добо веде в сонажах і є перед найміцнійшом владном партийом Смы такій цитат цитат зостаті Наталиі Малецкой Новак Натилия Поєхач з бронзовым медальом Чемпіонату Світа в танци і <unk> Радіст каждого малого ци векшого успіху єст барз важна але не єст важна як щестливым ци смутным єст ся перед каждым выступом треба ся перед каждым выступом О ту маме нажыт перед перед выступом ту в тій в тій функциі при назывника Лем тілько доповім же ту перед єст осібным словом Але він туту приназивник сам з себе нич не значыт Перед выступом рыхтую ся перед выступом То не єст тот перед такій перед хыжы з фронт хыжы то єст перед выступом Само перед в тым в приназивнику нич не буде нич не буде значыло Ной маме іщы єдну функцию де здає ся мі же ту уж будеме хоснувати лем неполноголосну форму пред то значыт коли пред єст частю інчого слова єст префіксом в даным слові і ся мі здає же в такых примірах форма полноголосна Перед не буде нияк выступувала і даю уж приміры так як предстоятель предтеча і ту статя же засідала Світова Рада Русиньской Молодежы статя Наталиі Малецкой Новак засіданя проходило в онайновій формы участны были Представничка Румуніі і там дальше і предсідателька і так дале представничка предсідателька ту видиме же єст представы а ту іщы оы як нас Іван Лікар отворил засіданя і представил ту все маме тото пред в неполноголосній формі якє якє єст префіксом Мам іщы єден примір Храмове свято в лемківскій парохіі в Земеницях Северияна Косовского проповід в тот ден тримал владыка Володимір В слові до вірных припомнул подію народжыня Йоана Кесителя пророка і предтечы То якраз церківне слово але тіж неполноголосна неполноголосна форма зрештом маме в коляді Бог предвічний маме в Рускій Бурсі предвелийны стрічы і так і тно то саму ту видите Зато підсумую скоро Же перед як осібне слово хоснуєме все тоту полну голосну форму Перед перед хыжы перед тіла перед автобуса Перед авта знач тото што єст на переді тота част але то сперед Ту будеме мати тіж такы формы інчы мы інчы ґраматичны як напр наперед присловні передній попередній онто сут тіж схоснуваны осібны в значыню слова Кєд же они не сут осібны лем функцийонуют як при назывник то будеме мати радше перед хыба же хочеме схоснувати неполголосну форму то буде пред передо мном перед Тобом перед нима ту Перед має функцию при наздовника але трафлят ся тіж же пред нашыма велька мочар як співанці чуєме тіж тота неполноголосна форма І третій примір коли не Маме схоснуваня як префікс в даным слові то уж напевно буде предпредстоятель Предвечер што іщы предтеча і тоты вшыткы вшыткы на приміры де де пред єст префіксом значыт лучыт ся разом ся аж і так пише е злучно то будеме мати неполноголосну форму пред Надію ся же пане Петре єм одповіл на вашы звіданя Я іщы можу два слова о тым же єст іщы дахто превеликій прекрасний але тот префікс прене спільного з нашым пред зато же то єст такій префікс котрий зміцнює нам напримір Такій в тым примірі придавник пре великій значыт великій ой уж такій такій барз великій ци красний може быти фаси пре красний Зато того пре спред не мішайте А то была з слова бесідувал Демко Трохановскій значыт Демко ет лем крапка фм буду ждал вашых наступных коментарів Словиця Проґрам о словах нашых і нашых Для пяных словами і слів жаждаючых О языку і на языках словиця