Słowa, tożsamość, emocje
Archiwum
łemkowskiego radia
O kulturze, ludziach i miejscach Łemkowyny.
Podkasty, rozmowy, wspomnienia, muzyka.
Odc. 14
Слововиця #14, 2022 04 11
Opis odcinka
Слововиця #14, 2022 04 11
Streszczenie po polsku (automatyczne)
Audycja dotyczy pochodzenia nazw wsi i miejscowości na Łemkowynie oraz szerzej w regionach karpatorusińskich. Prowadzący omawia publikację prof. Michała Kaprala o osadnictwie karpatorusińskim, wyjaśnia, że badaniem nazw zajmuje się onomastyka, i przedstawia różne typy nazw miejscowych: związane z cechami terenu, roślinnością, osobami, działalnością człowieka lub dawnymi zajęciami. Na przykładach łemkowskich nazw, m.in. Долгє, Зубрик, Поляны, Щавник, Ґладышів, Бортне, Конечна, Крениця, Лося/Лосє i Ропянка, podaje możliwe etymologie, czasem zaznaczając niepewność lub wielość interpretacji.
Automatyczna transkrypcja
Тот проґрам повтаряме слововиця проґрам о словах нашых і нашых для пяных словами і слів жаждаючых О языку і на языках Слововиця Витам красні дорогратих слухачы в Словици засмі ся штоси затинат на переломі той <unk> і <unk> і <unk> годины Но але што шы такы уж новы тоты наше условія з новым проґрамом може ся деколи вкінци так повім но брыдко не поім навчу то словавіця наш проґрам о словах Як ся оту зачати А припомну же нажыво высыламе якє слухате примєру фонедількову того проґраму я ся завудем котрохановскій высылам з підваршавского студиі радия ЛЕМ фм но ім і іщы Покли памятам ЛЕМ <unk> ЛЕМ Крапка <unk> то міі маю некотрі пиште як найбільше принаймі то як пишете до <unk> Дотепер дякую за тоты майлі штоправда лем три по остатнім проґрамі але вшыткы ся однесли до того посліднього проґраму а припом бесідували сме тыр тому Танірах ж то тіж было надслідством майля бо там было звіданя кєт компір циі танір ци якоси так выло танірах і дішли сме до того же маме три ходячы в лемківскым языку слова якы означают тото округле найчастійше округле бото Тепер то уж ріжны чудеса сут Но начне полуденок танір терелик талерик такы смы сой вымінны вымінны форбы Но і танір то найбарже розповсюдженый такыма і потверджаючы єм Достал же така форма і в вас фунґує така форма і в вас хоснувана Но хоц може трима і не сут репрезентативны але трима лістыйох хто дальше процент но і тым способом дійшли сме до того же тото італияньскє талієры тадошка до кроіня не пришло до нас од польского языка з польского языка з формы талешы ци з росийского тарєлка значыт тоты формы тарелик і телерик радше они в нас сут уж такыма барже барже новыма формами але як раз через мадярскій язык давны формы тальци ци ци ци то місятко баржеци ци ци давны мадярскы формы тульнюр танір з того ся в нас взял тіж танір Но добрі зупуй такій ме часто в місятку ішто з того Ідме до музикы дорогы радию слухачы Думам же о кыку зачнеме сліднешню тему файна тема здає ся мі вшыткы заінтересу нас заінтересує бы буде о цілій Лемковины аж і о аж і о цілій Карпатскій Руси не до з того зато думам же заінтересує Вас тото барз але то барз Лем уставлю даяку музыку може якраз піде От ба кого велю совымо Вы часы сосміни грипот не люде з них Вечосы с ей тодах часы ся зимінилик єй як задул єй як заду райде мейде мегози найси ми танцого єдлай симе танцого єдла єця Моі молоді чого сей нажыли крозы Моє молоді аєдав жыли сві сы вотыны Гей пригосо тіль потразо ни гей лем тіль потразо ни гей лем ти новых тосы мы гей того звинили гей то люде сме Но так я уж знам о чым єм зробил завысло вшыткого знам єдным то єст о тым же чым зачынеме наш проґрам то значыт жінґєль з лемківском асбуком Но а традиция то традиция послухайме і вертаме до днешньой темы а буде о уж заявлю а буде о селах і іх названях А я знам а збуку уж познали мы азбуку а як авто Бе як буков В як ватра ге як гора Ґє як ґазда де як дора Е як екран є як гєлен Жет як жето зет як зелін І як ігла І Чудачне бо на іх псяничне зачне ы є тиж зманеруване Серед слова заховане або зас на кінци стоіт і початку барз ся боіт Дале буква і отяк Йоси ка як коса ев як лоси м як мань О як орел як пані р як руснак С як слуга єк тырка о як угель ф як файка як хыжа ци як церков че як чыжык пша як школа ща як щаві як я як Ябір є <unk> і знак два знак мягкій з твердым знаком Но і повело нам ся традицию выполнити джінґіль был наднес побесідуєме собі о селах і думам же варта ту поісти што одкале тота інспірация доднішнього проґраму а до одтале же было такє выданя недавно проф Михаіла Капраля Еко здравлю з того місця його выданя то карпаторусиньскы поселіня Тото тото выданя вышло лем в ПНФ в електричній формі налити мож дармо на Академія Крапка <unk>re і то барз цінна позиция понеже професор Капраль зобрал Зобрал або інакше повім дашто більше выдало вседержавне русиньскє самосправуваня на Мадярах і Русиньскій Науковы Інститут ім Антиния Годинкы і то листа сел і варошу у Центральній Европі де днес бывавут лед даколи бывали Карпаторусины то префайна публикация о названях з сел на місцевости на цілій Карпатскій Руси перезераючы самы назвы сел так собі мож чытати так словных ся чытай же ся і може Акция слаба але Но як бы повісти дуже дуже ся змінят статі Такси так презераючы самы назвы сел мож вельо файных річы Достеречыл єднезначно очывид од Лемковины але думам же з том темом верну і пошырю пошырю названя о дальшы русиньскы реґіоны тым більше же маме дуже наз місцевости якы сут східны і на Лемковині на Пряшівскій Руси на Підкарпатскій Руси і дальшых русиньскых реґіонах Я лем тілько додам же же то на зобране названя з Хорвациі з Мадяр з Польщы з Румуніі з Сербіі зо Словациі з Украіны значыт з Підкарпатя но і ту треба повісти єдно же же бесідуючы о селах і о книжці проф проф Михайла Капраля специяльні зачну Лемковину а і так загальні одкале ся взяли назвы селу і місцевости і зачну моттом Вільхельмо фон Гумбольта Якє Тавым прочытал зацитую переведу через місцевы назвы найстаршы і найтырвальшы дійовы памятникы оповідат давно погыбший нарід своі подіі Єст лем єдно звіданя ци його голос іщы єст для нас зрозумілий чом ново декотры назвы мают вельо ріжных інтерпретаций сут такы просты і ясны але вельост такы же самоязыкознавці не сходят ся што до іх походжыня но і треба ту тіж о так лем приведу же досліджаньом походжыня місцевых власных назв занимат ся ономастика но і Языкознавці мож повісти ріжня і дві такы основны ґрупы назвы місцевых назв то сут од прикметы даного місця в котрым находит ся тота місцевіст і тоты што походят од люди звязаных з даном місцевістю но і очывидно з тотой ґрупы шыся Розділят на ріжны підкатеґориі но і ту можу повісти же можеме собі выділити о може одраз буду давал даякы приміры таком підкатеґорийом сут топоґрафічны назвы бо они сут звязаны з даякыма прикметами терену з ґрунтом з формом Ци там єст гора ци не гора ци ци ци дака ріка дакы рослины ци ци ци звірята но і з тым звязана з звязана назва села ботам колиси была в звязку з тым о ґрунтом рослином звірятом ци формом якы сой же єст гора ци долина там колиси была основана якыса осада якыса місцевіст Нові як си посмотрили на лемківскы назвы но то до такых сміло можеме назвати долгє Днес можеме очывидно ся додумати чом долгє і долгє так ци то єст найдолше село на Лемковині може і ні але долгє єст зубрик о зубрик на чысто західній Лемковині што мож же означати же там і зубры даколи заходили як і в цілій карпатскій пущы єст камяна то значыт же там каменів было барз вельо о а ту найліпше тото бо Поляны маме тык три три села котры сут полянами што значыт поляны суровичны поляны тоты поляны коло Крампной і коло і коло Крениці тоты поляны твайний примір єст ага Однесу ся до того потім але єст маме Лося і Лося хоц деколи гыколиси бесідували оты о обох гы же то єст Лосє а не ани Лося потім бовім чом ся на тым затримам зато же там дакус інча одміна бесідує о тым селі коло Крениці і о тым селі коло Ґорлиц Але маме дальшы названя сел якы сут звязаны з топоґрафійом то значыт луг маме криву маме обстружне пстружне там певно было дуже пстругів і і в якійсий спосібы може хыба же там З обстругом звязаным Маме пріулкы маме перунку перунка єст цікавым приміромже понеже єст під гором перун як знаме перун іщы з передхристияньскых часів то был тот начальний славяньскій бог і перунка перунка під том гором тіж лежыт Што іщы скальник Солотвины Солотвины на же там тота нездорова вода така класна Можеме си вділити о суровиця такє село іс на сході Лемковины су там певно зато же была основана на суровым корені Чыстогорб напр Ощавне і Щавник Щавне то східня Лемковина Щавник західня але може походити Щавник напевно од Щав од тых од той воды яка яка м яком славит ся доднес тот реґіон на цілый світ своіма алькаличныма лщавами значыт мінеральныма водами Маме тіж можеме тіж выділити таку катеґорию культуровы назвы то они сут звязаны З выторами чловека то з його цивілізацийом з год даяком дым даяком діяльністю ту певно бы м зарахувал до той ґрупы такы назвы як поворозник можливе же колиси там як раз в поворознику робили поворозы Може там продавали може там был дакій ярмак на котрым на котрым котрі славил ся з того же же робили там поворозы так же поворозник напевно Але здає ся мі же то і культуровой назвыме можеме зрахувати тіж святкову Ікус святківку хоц святківка то як знаме тота при святкові тота по польскы звана святковом малом здає ся мі же пиша была святкова і думал же зато так была названа понеже там може Был даякій знаний кєрмеш може было дашто може шыз передхристияньскых часів так ци так од свята і одсвяткуваня одсвяткуваня тота святкова была была основана Маме тіж присвійны назвы бо котры вказуют на ци властителя ци на основателя даной місцевости То напримір Ґладышів был рід Ґладышів і то Ґладышів єст напевно того є маме тіж зындранову тіж присвійне названо і іщы м іщы єдны єдна підґрупа тых місцевости То патронімічны все такы однянівскы родовы назвы котры походят од імен од презвиск од може даякой функциі котры котру выполняли чыс шолты суци дакы знаны особы якы там якы тамы жыли і означают тіж потомків властителя або тошто што основал Осаду Я так наскоро тепер буду думал в Хорвациі сут Петровці єст напримір перегримка єст єст о угрин єст на заході Лемковины што могло бы значати же там першым жытельом або восновательом або дакым славным одтамали был хтоси хто приіхал з Угрів і то мусіл быти Мадяр бо барз часто історикы думают же кєд дахто приіхал з Мадяр а припомну Мадяра зачынали ся уж за гербетовом Карпат тонешня Пряшівска Русь І чудуют ся дослідникы історикы чом же як там Мадяр ся даякій міг в тых нашых Лемківскых горах найти Ні просто міг приіхати з Мадяр одтале ся тото одтале ся тото взяло Но іщы єдна підкатеґория м то такы же служебны назвы такы професийны назвы Ту бы м зарахувал певні до того дайдакє ремесло в знаной обшыри і Ту напевно мож зрахувати село Бортне одзнаме же Бортне найбарже знане зо свого камінярства але має назвы од інчого од бортів од пчолярства од тых може дикых пчів і ото і о тым на самым початку бортняны были барже славны во світі як зо свойого пізнійшого пізнійшого камінярства Но ту тіж до той ґрупы можеме вымінити іщы вельо тых вшыткых гут якы маме кризівка на заході Лемковины колиси тіж была звана Гутом попросту ци інчы гуты Коло Ганчовой Колополян Коло Крампной там тіж были ріжны ріжны гуты Але добрі Бо не встигнеме Ні встигнеме встигнеме я пущу музику і єдну єдну цілу ґрупу специяльні єм не вмінил Бо маме єй веро запрошу вас на музыку прий до нас бринь до нас гонь Іде така як Габила Гей мого я коли най розумну неє мала І як ти до нас причыл я суйті і дала Егей бога я голи за є роздумны малає Як ти до нас пришол кацушів діка якня любує із булю няна най я своє лечло гарамій самости вийтот мій панробочом вийже я з ним не пішла ді самостий вийтот мій панробочу ей же я з ним не пішла мій конді <unk>m забель Найлизше в мене Фраґірлише нятали прижем бісай другому ниґде не потішы Богода і тале ликаричкам кобыла прийже то міс зай жалю дабо любила біже то бісай жалів любила як але То был Лемко а ми вертаме до словаці і доношых названь сел Специяльні поминул єм єдну велику ґрупу сел з названями од рослин і од дерев высмотте ся рослины маме барвінок або бодакы не такы рослины але як сой посмотриме на называня од дерев на цілій Лемковині то маме Березову Берест Ольховец Вільшню маме граб Дубне Липну Липовец Ліщыны Смерековец Смеречне Черемху єст тіж Шквіртне сут Явіркы Явірник ци Явіря но того єст барз але то барс Вельо як іде о названя туб можеме звязати тото же як раз село было основане в око де в околици даны дерева ци даны рослины росли собі Але специяльні імпою же пару етимолоґій лемківскых сел приведу зачнут выба так од смішкы розпутя Відомо розпутя путь як дорога і роздорожа розпутя в часах комуністичных хтоси мудрі перевюл на польскій язык як розпутє Коротко тото было подібне як шквірт не было колиси пару років з квіжыном але хыба ся николи тота назва не приняла Але маю пару файных етимолоґій назва конечна конечна Знач не мусиме дашто конечні зробити ні конечне село на граници давных давной Австриі і давных Мадяр значыт конечна то конечна конечне село кінцьове село О Креницю уж єм бесідувал же Крениця то передставліня звуків з хоснуваного доднес слова на Підкарпатскій Руси Крениця значаюче не так студентку як Джерело выбываюче зо студенкы ци зоскепспіт скалы ци спід даякого каменя тото керниця копле ся керницю жебы одтамале вода пішла Но і воды доднес в Креници сут і то не лем такы сут такы оґазуваны суз ріжны і щавичны Лося і Лосє о тым єм кус зачал Зато же лося під Ґорлицями і лосє під Креницьом під Креницьом сут мают інчу одміну тото од під Креницьом лосє одмінят ся як лосє кого чого лосього стоєт файне а не кого чого лося так як при Ґорлицях Рібкы ропит ся ропянка од ропы то значыт барз старого праславяньского іщы слова Ропа то плын якій выходит з землі Ропа І ріпкы і ропит ся і ропянка од того ідут Словиця Проґрам о словах нашых і нашых для пяных словами і слів жаждаючых О языку і на языках слововиця