Przejdź do treści
PL

Słowa, tożsamość, emocje

Archiwum
łemkowskiego radia

O kulturze, ludziach i miejscach Łemkowyny.
Podkasty, rozmowy, wspomnienia, muzyka.

Слововиця #138 - 2025 10 13
Odc. 138

Слововиця #138 - 2025 10 13

•

Opis odcinka

Слововиця #138 - 2025 10 13

Streszczenie po polsku (automatyczne)

Audycja omawia rekcję, czyli zjawisko, w którym czasownik, przyimek albo jego brak wpływa na przypadek kolejnego wyrazu. Prowadzący pokazuje to na przykładach z łemkowskiego oraz z języków takich jak niemiecki, angielski i rosyjski, a szczególnie przy formach związanych z patrzeniem lub szukaniem, dumą, czekaniem, mówieniem i przychodzeniem po kogoś. Według prowadzącego część starszych łemkowskich konstrukcji stopniowo słabnie pod wpływem większych języków otoczenia, dlatego rolą osób piszących i redagujących jest podtrzymywanie ich tak długo, jak funkcjonują.

Automatyczna transkrypcja

Тот проґрам повтаряме словиця проґрам о словах нашых і не нашых для пяных словами і слів жаждаючых О языку і на языках Слововиця Витам Красінь дорограти слухачів з той страны дем котрых новскій в наступній єст словици дакоз іщы захриплений зато мали сме єднотужньову перерву Але уж ліпше дякую за Ваше стараня і за вашы майлі в звязку з тым же чом не было словиці Але словиця єст і буде і дальше пиште на демко ЕТм Крапка фм бо тоты кореспонденциі сут богатством того проґраму тото што Вас наш штоден од серця звідує такій приливати на папір ци на месенджеры ріжны лоцапы месенґеры бы я мам тілько но але майде лем крапка фм то тот комунікацийный канал котрым ся найчастійше одзывате і дякую за тоту днес очывидні як і все Буде о тым Але як то все словици в языковых нашых проґрамах найперше джынґіль а пак підеме до того мяса А я знам аз буку уж познали мы азбуку а як авто Бе як буков В як ватра ге як гора Ґє як ґазда де як дора Е як екран є як гєлин Жет як жето зет як зелін І як ігла І Чудачне бо на іх ся нич не зачне ы є тиж зманеруване серед слова заховане або зас на кінци стоіт і початку барз ся боіт Дале буква і отяк Йосиф Каяк коса ев як лоси м як мама О як орел як пані р як руснак С як слуга до як тырка о як угель Ф як файка як хыжа ци як церков че як чыжык пша як школа ща як щаві як я як Явір є <unk> і знак два знак мягкій з твердым знаком ды Но перед жіґльом бесідуєм о тым же мы як раз підеме до мяса а то так якоси мі ся вырвало якоси так міся трафило жем пою до мяса значыт до той такой тым з мясом А як раз сме по темі зубы южкы ци полівкы сербанкы бесідували сме тіж Левеше дякуйті за тоты вашы коментариі найбарже хыбаль єден мі ся сподевал же же Вас дома десо старшых люди Сербанка Сербанку мож было чути як на рідку зубу як на рідку полівку то барз цінна інформация значыт же не лем на Підкарпатскій Руси де тото доднес барз розпространене слово то і в нас си оно і нас оно Фунґує значыт ідеме помаленькы до до мяса єщы о чымси хотіл повісти кєд же о тым мясі ци ци си си припомну но може собі не припомну а може мі іщы тото приде Але кєд бесідуєме о нашых послідніх проґрамах то дякую тіж же добрі слухате бо мам звіданя же бесідували сте як посмотрю а чом не як поглядам Я прібувал нас скоро слухати послідні проґрамы і шыропоісти Не памятам до кінця што і як єм повіл так меціну іх може планно слухал але кутово мужут быти дві дорогы Раз же уж певно знате же О тым днес о тым днес буде по части но але тоты дві дорогы о котрых єм повіл то перша же проґрам єст нажыво нажыво і на скоро знатся же то уж не награм іщы раз часу не верну бо час тече як вода Мож ся найти в ним лем раз Хоц там Айсен прібувал нам Бесідувати же так не до кінця може быти але то покля што теория принимаме тоту класичну візию світа же же в єдным часі мож ся находити лем раз в єдній секунді в єдній минуті но і зато можливе же єм дашто попутал уж што і міг попутати посмутрити поглядати Може і єм попутал але іщы мам другє поясніня того чым єм повіл заміст як поглядам як посмотрю може єм хотіл повісти же посмотрю за дачым значыт поглядам посмотрю за дачым по поглядам дашто але посмотрю за Даяком темом за даякым приміром за дачом Не знам то одраз якы юриситето выімали може єм не доповіл того за бо заложме же наступна думка мі на голову пришла і може тот приназывник задеси ся деси ся стратил а і як раз бы м хотіл днес о тым повісти о тым же смотріти і смотріти за то уж змінят сенс речыня Ну є закладам з тых двох річы же то Же неконечні єм попутол а радше хотіл єм дашто інче повісти лишме тото днес буде о синтаксисі і о такым явиску синтаксисі як рекция то значыт мож повісти ряджыня Як часо слово рядит наступуючого наступуючым по ним словом наче тота рекция я знам лем з німецкого языка тоту на тот як раз тоту дефініцию значе тото названя рекция рекцийон Хто ся вчыл німецкого напевно такє такє дешто чул Што то єси сполучыня часу слова по котрым наступує даяка Заложме імен на част мовы і тото часослово детермінує одмінок якій схоснуєме дальше То тот примір агату іщы може быти єдно же може быти при помочы приназивника так як тото наше за але може быти і без него вказуляті часослово само собі детермінує одмінок іменной части мовы напр назывника котрий по ним наступує І ту бесідую о тых примірах як смотріти на смотрю ся на дакого смотру ся на дашто смотріл єм на Муху котра літат і спати мі не дає але мож тіж смотріти за дачым Смотріти задачом в сенсі Глядати А як смотріти за дачом смотрю дашто глядам смотрю за дачым што си мі ся стретило і за тым смотрю І уж знате же то о тым днес буде проґрам зато піду дальше бо такых примірів каждий язык має вельо має і тота рекция тото ряджыня часослова інчом інчом іменном частю мовы то тіж своє рідны прикметы інчых языків Я в єм пою же з німецкого знам Тот мушу поглядати як оно ся называт словяньскых языках тота рекция значыт ряджыня часослова інчом частю мовы бо памятам такій баль наі барже м Таківы значний примір коли коли єм ся вчыл той німецкой ерекциі єст такє часослованый як чысло як Фроєнзісь той звертане часослову тішыти ся Фроєнзісь но але то залежыт єй што схоснуєме дальше бо як повіме схоснуйме зіс фроєн іба Значыт м іс фроє міш іба дас ґешенк то значыт же тішу ся з дарунку схоснуєме там видячий одмінокы але то значыт тішыме ся з того што єст Але коли схоснуєме інчий приназывник з тым вывеританым часословом фроєнзіс то выни мати іх фроє міх Авден урляп напр тішу ся на дашто што буде тішу ся з урлопу котрий буде тішу ся на урлоп котрий буде значыт він його іщы не тішу ся з чогоси што буде на будуче і ту в єдным примірі маме іба а в другым примір маме ав Зыштом може не каждий вчыл ся німецкого Я ту перейду може тепер до Парух примірів з анґлицкого языка то такы як Лe<unk> Чекам на автобус діпенсийонію то залежыт од Тебе І залежности од того якій там схоснуєме принезывник з рештом сут такы інчого не схоснуєме Але коли бы сме хотіли <unk> перекладати напримір на лемківскій язык но то онон буде значыло інакше го схоснуєме в каждым з тых примірів напримір дайме собі пробач за мою хыбу то в нас буде пробачыти і за пробачыти за дашто так а ф анґлицкым буде аполоджай фмістем буде ф не Ліст Слухати тамшы листинц ту лем фм зато ту видиме тоты примірі же каждий язык має тоту свою лекцию і часослово Часослова котры рядят наступныма іменныма час частями частями мово но і возьме собі росийскій кікєт же уж бесідуєме о тых языках а хочу о тых бесідувати што кус бодай іх знам Ту такій примір котрым тіж в лемківскым языку повім ждать так по росийскы ждать яжду автобуса з жду кого чого то буде другій одмінок буде рождаючий Одмінок і як раз ту запамятайте тото росийскє часослово ждат зато же схоснул його зараз в примірів в лемківскым языку Но прийдме в кінци до нашого лемківского языка і ту не мам доброй вісти то одраз повінь Бо як раз тоты субтельны ріжниці котры і в русиньскым языку ся находят помаленькы загыбают затирают ся кусічка під ліяньом більшых окружуючых нас языків монту такій здеся мі на котрый єм звертал не раз увагу такє часто слово гордити ся Но і ту ясне же хыба вшыткы сут зо мном східны же же гордити ся чым Гордити ся чым Не з чого то уж буде рекцийний польонізм в тым примірі хоц кєд собі возме інакше быти гордым уж ся мі здає переходит з чого быти гордым з чого але быти гордым чым тіж як найбарже было бы то оправдане хоц уж штораз меньше хоснуване Але вытягну єм пару примірів з тым гордити ся плюс м творячий одмінок значыт кым чым Акы Маме статю Петра Медвідя з кансен в бердивскых купелях гордити ся може і унікатным технічным заряджыньом і так і так дале Гордити ся може чым унікатным технічным заряджыньом Куба Зиґмунт пише в свій статі статі невельох знат же свінчокшыскє воєвідство може гордити ся карстовыма формациями але і ґіпсовыма скалами Чым ся може гордити синтокшыскє воєвідство карстовыма формациями жебы між ся знал ож што то сут тоты карстовы формациі ґіпсовы скалы з кошым так ци так маме ту дальше захованый творячий одмінок Наталия Малецка Новак Перед парома днями коли Словациі приходил ден Русинів президентка не лем поздоровила своіх русиньскых громадян з іх святом але і звернула ся до них в іх рідным языку окрем того закликала Русинів підтримувати свою ідентичніст і быти тым Гордым значы чым быти гордым Тым а не зы чого І ту заложме же же маме же же маме тот порядок лем же як раз уж барз часто чуєме тот польонізм повторю тот остатнє речыня окрем того закликала Русинів підтримувати свою ідентичніст і быти Тым гордым быти гордым Чым ани з чого Лем Чым Быти тым гордым Як знаме тот по ін сходит же я гордий зы а не я горджу ся дачым Горджу ся тым а не гордий єм з того Но так мі ся здає Ту уж помалу затрачаме тото Хоц єм смотрил то в текстах Ліщы ся тото тото добрі тримат хоц тото быти гордым зрождаючым одмінком мно Входит так то єст уж з языком же він під влияньом більшых языків Но але од того тіж м роля люди слова редакторів поетів писателів жебы підтримувати як найдолше бодай як найдолше не тоту бы бы тоту форму котра єст старша што не єст повіджона же тамта новійша уж з більшого языка не перейме тоту тоту головну функцию Но добрі О кілько гордити ся дачым іше ся в літературі трімат то інакше єст напрівнійше со словом Ждати якій я пові по росийскы І там ясно неє інчой версиі Як лем Ждат ся цівло значыт другій одмінок рождаючий одмінок хыз з тым часословом Ждати Но і тото як раз уж неє не тримат ся так добрі якы часослово гордити ся Дачым Маме статю Лемкы Стефановской актуально в вавці тырвают працы при будові ходника Мал был він быти завершеный в будучым році кєд іде о переходы для пішых треба іщы ждати на одповідні рішыня треба ждати на Моя статя не треба было долго ждати на наступны скандалі якых автором єст ново выбраний посланцам Польской Республикы Джеґош Браун Ту тіж маме уж тоту по новому уж неє ждати чого Я так хын написал лем ждати на дашто не ждати чого з рождаючым одмінком кого чого лем єст ждати на кого што значыт видячий одмінок так як і так як і в польскым языку Я ту може бы м іщы дакус оправдал тото же же з околичных окружаючых нас языків з польского ци словацкого вошло до языка часосово чекати М ся зайже ждати было старше але чекати і чекати вошло тіж з том формом на зато і може ту ся одбыла тота борба двох синонімічных часослів ждати і чекати Но і місяц дай хоц видиме ждати і чекати аж в єдній співанці она ждала і чекала не могла ся дочекат до Михала ту тіж важны до Михала ани на Михала Ждала і чекала Два синонімы і можливе же ту тота борба проходит хоц то абсолютні видно на тым примірі ждати на дашто на дакого же же уж ту Як раз входит тот видячий одмінок з приназывником На Але не все нашол єм давны статі покійного Богдана Ґамбаля котрий писал лем тяжко од них діждати ся даякого оцінюваня своіх діянь дождати ся чого кого чого дождати ся оцінюваня діянь ци друга не другій выємок то буде міг бы вести честне і чудове жытя кєд бы не тото же зас поважыл ся зорвати з дерева ябко согрішыл і самособом може ждати го Лем кара Од Бога значыт можеш ждати кого чого го Е не можеш ждати на нього Лемка од Бога лем можеш ждати го Лемкара од Бога ту схоснуваний руждаючий одмінок значыт тота старша рекция старший синтаксис як тота новійша ждати на лем ждати Надашто лем ждати кого чого Но як ту видиме но тота давні давнійша форма ждати чого выперана єст через тоту ношу ждати надашто з видячым з видячым одмінком Зрештом посмотме собі на інчы приміры оны мож не будут уж на тілько спектакулярны же же єст борба старого і нового Хотіл лем єм на тото звернути увагу же даяка м напримір приназывник або брак того приназивника брак приназивника детермінує одмінок якій схоснуєме по часослові аж іст в такым часослові бесідувати Мож бесідувати о значыт о дачым о дакым І ту схоснуєме місцевий одмінок можеме бесідувати до дакого туж буде рождаючий одмінок може жебы бесідувати о книжці або жебы схоснувати єден єдно слово Ганця найбуде ганця мож бесідувати о ганці о кым о чым в місцевым одмінку мож бесідувати до ганці ту схоснуєме рождаючий одмінок кого чого А може м тіж бесідувати ганці може м дашто і бесідувати кому чому даючий одміном зато видите же ци приназивник О ци до ци брак приназивника детермінує детермінує Одмінок якій схоснуєме уж потім по Чесословіі правдоподібно о часословіі іти І вшыткых божестві формы якы од того ідут може лем піти дойти перейти пройти підыйти зайти і так дальше там тых зыштом самого того часу слова єст вельо функций бо може творити зложены іду спати може іти спати іти робити і т іт цікава і файна тема певно на Чысто оддільний одтинок може деколи ся такій зробит але само часослово іти мож іти до кого чого до роботы до церкви так Но і А што єм хотіл ту звернути як раз бо там з похідныма одіти часословами котры сут основаны даякым префіксальным способом Ту як єм марил же мож вельо повісти а хоті звернути ім увагу на такє іду за дакым То значыт же ту маме творячий одмінок за кым чым за дакым Ідеме на гривах то я піду за ним То як знам же він знат де тоты грибы находити але він не вшытко найде а я не бар ся на тым знам то я може буду виділ того гриба ско Іду за дакым безпосередньо за дакым си іде поломництво по горах і треба іти єден за другым начыт Я іду за за тым што іде передо мном Але іти за дакым іти або Мож прити в барже доконаным смыслі же пришли за ним аж і дохыжы Офіцеры бы не знам шандары пришли за ним дохыж і взяли його до вязниці же пришли по нього в сенсі ту тіж што та нова рекция входит пришли по нього жбы го забрати Але пришли за ним тота тото рекция буде барже така файна барже барже наша або пришол єм за тобом аж Не знам аж з нижнього края села о то штырі кілометры пришол єм за тобом пришол єм по тебе в сенсі Пишу ім за тобом то буде тота правильнійша правильнійша форма І кєд сме уж при тым посмотрю як нам скоро часлитит а мам іщы тых примірів вельо маме такє вертане часослово вертане сос том вертаном часком ся бо можеме нести Не су відро воды не су што значыт ту безприназывник але не су відро воды Кого што ту видячий одмінок буде Занесу вам тоту книжку занесу вам тоту книжку Знесу што кого занесу видячий одмінок але кєд уж возме собі вертане часослово нести ся буде мати файний смач яко тілько же тото вертане часослово з ся нести ся кєд ґу тому придаме приназывник на товды додаме ту собі файны запамятайте не су ся на кони барз часто заміняме наізджу на кони іджу коньом і так і так Кєд сіджу на кони кін іде іхат ґалопує не знам што він там робит тот кін рушат ся о так то значыт же я несу ся на кони то єст цікавий смачок котрий хотіл єм жебы сте запамятали Зрештом маме вести можеме для кого вести але можеме вести ся як вертане часо слова можеме вести ся на возі Так ту барзы часто хнували же а туж А ту уж барз час тоті заміняме на єй гамвозом і дувозом Ци дашто ци дашто такє Зато што єм хотіл днес але нам зышол днес час ойка я ся так розбесідувал До того што еы был до того зіданя котре котре днес якраз котре Посліднім часом пришло чул єм повіл же єм схоснувал посмотрів а не поглядам правдоподібні не зарікам ся але правдоподібні ходило мі о тото же хотіл єм посмотріти за дачым так само як мож прити за дакым В сенсі по нього посмотріти за дачым то значыт поглядати конкретні того што хочеме найти посмотріти за такє рівноважне сы поглядати даштотіш посмотрити за даче мі творячий одмінокій або поглядати або глядати просто незавершений вид дашто з видячом одмінком Кєдмате такы смацкы бо а я знам же іх єст тисячы лем не здаєме собі м справы з того же такых примірів може мати вельо Высылайте на нимкы Етлемк о тілько же ту велика част синтаксий то так велика част і богатство языка і тоты примірі ци ждеме на дакого ци ждеме дакого Е то єст велика ріжниця і богатство языка котре кусіт кє тратиме з причыны ґльобалізациі ци окручаючых наш языків Але то уж очывидно тема на до чыста інчий інчий проґрам Єд на дес дякую пиште на темкы ЕТ Лем Крапка Фм м хотіл єм дашто такє іщы мудре повісти наконец Но то може Смотте за мном Смотте за мном а я буду а я буду в Словици о тыжден хыба тото єм хотіл повісти Сердечні дякую то была Словиця Демко Етлем Крапка фм Дамян Демко Трохановскій бесідувал Дамян зрештом тіж до наступных стріч тримайте ся тепло словиця проґрам о словах нашых і не нашых Для пяных словами і слів жаждаючых о языку і на языках словиця