Слова, достоменніст, емоциі
Архів
лемківского радия
О культурі, людях і місцях Лемковины.
Подкасты, бесіды, спомины, музика.
Еп. 136
Слововиця #136 - 2025 09 22
•
Опис епізоду
Слововиця #136 - 2025 09 22
Streszczenie po polsku (automatyczne)
Audycja była odcinkiem programu o języku rusińskim/łemkowskim: po przypomnieniu alfabetu prowadzący odpowiadał na pytania słuchaczy o międzynarodowy kongres języka rusińskiego i o odmianę wyrazu oznaczającego rok. Wyjaśniał też użycie i możliwe pochodzenie słowa сербанка oraz czasownika сербати, zaznaczając niepewność etymologii i omawiając różne nazwy zupy lub polewki w wariantach rusińskiego i językach sąsiednich.
Автоматычна транскрипция
Тот проґрам повтаряме словиця проґрам о словах нашых і не нашых для пяных словами і слів жаждаючых О языку і на языках словиця На языку о языку і на языках словиця демко Трохановскій стоі з стороны в тым кресі нажыво з підвышовского судя радия ЛЕМ фм А о тым же то проґрам называ свідчыт тото же даякых сім минут тому на май котрий тепер спомнул Дмко Ет лем Крапка в дм отвана Мартіна єдно звіданя до котрого ся очывидно однесу але як то словици в вшыткых языковых проґрамах найперше зачынаме лемківском а збуком так жебы нам ся не забыла жебы нам ся припомнула і жебы нам ся утвердила То така уж традиция Чуєме ся хвильку А я знам азбуку уж познали мы азбуку а як авто Б як буков в якы Ватра Ге як гора є як ґазда де як дора е як екран є як єлен Жед як жето зет як зелін і як ігла І Чудачне бо на іх ся нич не зачне ы є тиж зманеруване серед слова заховане або зас на кінци стоіт і початку барз ся боіт Дале буква і отяк Йосиф Каяк коса Ел як лоси М як мала О як орел як пані р як руснак С як слуга ты як терка о як угель ф як файка ха як хыжа ци як церкул че як чыжык пша як Школа ща як щавія як Явір є <unk> і знак два знак мягкій твердым знаком Так і продолжаме словицю нажыво так і вертаме уж до такых може од такых міцно теоретычных розважань якы звели В сусідніх проґрамах Нов то был конґрес і іщы єдно звіданя до котрого ся однесло уж баже практичне треба было го мовити треба як ся до нього однести тепер будеме ся занимати чысто языком То уж обіцю тоты придут тоты проґрамы З мясом Но так добрі бы тото іщы сіданя того конґресу бо штоправда здає м ся же єм о тым повіл але достаєм такій зданя што кілько років ся коли конґрес одбыват того орґанізує і де буде наступный конґрес Но так лем скорітко оповім бесіду очывидно о медженародным языковым конґресі Русиньского языка якій проходит недано в Пряшові І што кілько років ся одбыват но бывало так же ся одбывал што тых <unk> бодай же ци вісем років послідні было о десят років значы там недаякы реґулярности поне же не орґанізує го якыс атака Мож повісти єдна ґу тому зроблена окрема орґанізация так зложме тота така така Як бы єй назвати орґанізация ци ци ци ци ци даяка інча єдиниця котра бы мала была лем за тот одповідальне і то неє ту парале до Світового Конґресу Русинів котрий сам в собі єст орґанізацийом ту як раз што кілько років ся одбыла дуж ім пою же нереґулярно Но і ци наступний буде і коли Но тото як раз было і являло ся ци не в самых секциях і бесідах на пленарных засіданях а напевно в кулярах являло ся тото звіданя жебы был він частійше так бы но маме такы часы котры скоро проходят даякы факты даякы обставины котры были рік тому два а три уж напевно то уж сут на днес застарілы Зато і того рода стрічы може в меньшым броні може в дакых ґрупах може в даякым я знам Меньшым ґроні може од того великого конґресу до конґресу бы ся придали ту барже о тым же языковы стрічы годны ся одбывати дуже частійше жебы імати тот язык котрый ся змінят дуже скорше як іщы <unk> років тому як іщы <unk> років тому не бесідую о тым же <unk> років тому зато так в тот спосіб одповідам же одбыт ся нереґулярні не єст ниґде в написане повіджене што ківко мат ся одбывати але хотіли бы сме быти як найчастійше Хто орґанізує то уж єм му повіл як раз тепер орґанізувал Інститут Русиньского Языка на Пряшівскым Університеті хоц так ся мі здає што уж такє місце буде де ся будут проходити тоты конґресы пониже Три з пятьох дотеперішніх одбывали ся якраз як раз там першый припомнут в бардийскых купелях в <unk> другій в Пряшові Жебы м не повіл же в <unk> Кєд добрі і добрі памятам ні кус пізнійше потім был в Кракові В Языковый Конґрес в <unk> р і Пряшів <unk> і <unk> уж на тым місци де де проходит де одбыват ся наука тота тота професорска наука в обшыри русиньского языка до наступний не знам хотіло бы ся жебы тіж там лем жебы скорше і на тым кінчу тоту одповід Но і тото што єм перше бесідувал пан Мартин написал тілько што перед проґрамом думам же Же слухал проґрам три світы і ся звідал ци рока року ци році Но ту уж одповідам приняло ся же бесідуєме в рождаючым єднины як раз в тым назывнику даєме кінцівку а того рока піл рока од тамтого рока і так дальше а не ул хоц рождаючий Єднины якій іде о мужскій рі та ты як раз маме маме тот тот примір він специфічний зато же Тото же днес маме штырі одміны назывника то в давных часах іщы по праславяньскым языковым системі мали сме іх більше тых одмін зато они с бодай семох зляли ся в нашы штырі і ту як раз являт ся тото же в рождаючым маме дві давны такы одміны котры ся кінчыли при примірах мужского роду або на А або на узасом маме ту а часом маме У і то тіж приняло ся же того рока піл рока зато в примірі того назывника рік будеме мати там в рождаючым єдинины кінцівку Але як уж посмотриме пане Мартине бо так міна скоро приходит до головы бо Як ясно не маєм ся як суцо часу зрыхтувати на вашого майля з котрой ходит нос <unk> минуты перед проґрамом кєд ся возме рік але рочок собі возме здрібнене рочок з тым суфіксом ок но то будеме мати уж рочок коготога рочку Але когото рочка неє того рочка але в даным рочку уж там буде у А ту навязую до місцевого Одмінка бо тіж сте звідували в роци ци в році в році раче в році ту як раз была тема Слова ци добрі в Америци ци добрі в Америці што жы фольклор має тото і він там собі любит зміняти І ся мі здає же в Америци хоц найчастійше таку сме вмольчулі в тій співанці то за правилами лемківского языка буде добрі в Америці і в тым році то єст змякчыня давне історичне змягчыня перехід кы до ци Де де тото тзв паляталізация декы не зміняло ся в ци но і там было тото змягчыня аж такє кыт так было кы змякчене же перешло до ци і там накінци стоіт І в тым Році але того рока а як посмотриме на рочок то дорочок не є того рочка але в тым рочку там уж буде там уж буде в тым примірі кінцівка У місцевым одмінку єдини Звідуйте іщы пан Мертине кєд дашто з одміни мал бы м повторити Я Вас запрошу на музику зато же маме іщы пару цікавых тым лем жебы сме годны з нима Встигнути оре Аты мила Аты мила што сдума Кецойг вечер Кецой вечер зо мном спала Тотойна думка моя же ти не мія не твоя а душ до моя Чого повіва щырого Не дума Забудьмі лаґа то гніваня бо то было на прошыня то ждомыя Од тых думок од тых думок серце болит Донот двоє донот двоє любов Моя любов но лем тебе давой ґудбом при мене То были ми колеі мы вертеме до Словиці но і наступны зіданя а взме дост недолго по вакациях коли то не было проґрамів Словиця но і тых зідань ся кус нас зберало десім там іх зобрал выстарам ся в поєдных словицях До них вертати на єдно такє зданя як єм з початку думал же то же то такій кусічка жарт з чого ся робит сербанку то зіданя од Паніганці Майльом припомну дем коет Лем Крапка фм з чого ся робит сербанку Спочатку єм дубожыто фактішто жарт д што ся робит Сербанку но з чого ся лем хоче з того вшыткого што маме ци в Ледівці ци ци ци купиме Е Бо мож на і з Бурака і мож з того з тамтого з комперія то переписували сме ся з панім Ганцьом на тілько же до кінця єм не сідал одкале вышло тото звіданя мі ся здає же же деси пані Ганця тото почула о Сербанці І тут мам тот єден проблем же може бы м більше доповіл кєд бы м знал тоту тоту ґнезу зіданя або одкале ся явило і другій мам повім же Яне Фахман од кулинарий зато тіж буду ся старал так бесідувати жебы дашто злі не повісти Одповід проста з чого ся хоче лем жебы сербати Бо сыбанка то значыт сербаты Я можу лем підозрівати што одкале бы ішло тото звіданя о тілько же то дополняючы звіданя інча назва зубы інча назва поливка Але добрі до тых синонімів і до той До той великой красы русиньского языка іщы дійдеме бо маме быльо більше тых названь того такого рідкого в принагоді полудненку но добрі то Сербаты тот праславяньского іде сырбаті там маме тот сонан то котрым сме бесідували ры він ся рід барз часто ріжні заховувал але добрі то значыт же ту штоси помедже пити ґылтати дашто рідкє втігаючы може даякій плын ґамбом хлиптати о так бы му тотом тото повіл Нетуй треба лем тіж повісти же етимолоґія слова сербати не єст єднозначна Не єст до кінця так порішена штоправда являют ся ріжны теориі ба мі ся здає же найправдоподібнійше буде тото же то єст ономатопоічне значыт наслідуваня звуку звязаного з тым сырбаньом з тым хлипаньом з тым хлипканьом або або цицаньом такы маме вельо такых вельо такых такых часослів чыслів котры походят котрых може етимолоґію може тот посіпоім мож пояснити як раз од оды пробы Зы Зміны того звуку котрый єст при приданій подіі на язык так може сырбати од того од того бы ішло тым більше же сырбати находит ся в більшости славяньскых языків значыт мусит мати дос старе Старе походжыня має тіж своі модифікациі в польскым языку то буде сьорбать але тіж єст така адміна сйорбат ся бодай же такє такє єм тіж колиси чул Но і кєд ідеме учы до етимолоґіі єдном з такых теорий было тото же походит од арабского слова шорба або од турецкого чорба До чого зараз наверну бо то буде досте дост істотне то недобрий троп але тіж о ним повім так ци так запамятаєме же сербаты ци може так в польскым бы было тото тота пара глухого п і і злучного бы бы пы так там сут тоты одмінус сьорбать сйорпать так так ци так приймиме же то єст ономатопеічне Але передме до той етимолоґіі в арабскым єст такє часослово як шурба як шаріба онозначат штоси як пити як напиток авторишно тіжы тіж може дакій вывар може може поливка може зупа так тіж в османьско турецкым обшыри ся приняла форма чорба де тутіж треба повісти же тота чорба як раз з турецкых языків перешла єй через сусідство через близкіст до через близкіст тоту ґеоґрафічну бо і в болгарскым і в македоньскым і высербскым Зрештом в неславяньскым румуньскым маме тіж цьорба маме чорба в полудньовославяньскых языках подібні зрештом буде в ґрецкым ци ци в альбаньскым значыт же тото слово котре має арабско турецкє так го назвиме походжыня А буде буде мало зрештом деси там іщы підеме барже на схід в Перскым тіж оно істнує Но і тут іщ треба повісти тото же же же кєд же на Балканах в Румуніі кєдны славяньс о неславяньскій язык тіж тіж ту оно фунґує но і перешло через сусідство до тых до тых хы славяньскых полудньово славяньскых предышыткым Языків тутіж треба повісти ну очывидно сербаты і шорба ци чорба они вглядают кус подібні але то етимолоґічно сут бумповіл два два ріжны Два ріжны світы Но добрі но то перейдме тепер до того як в русиньскым языку Тото єст Но бесідуєме о Сербанці жебы сме тепер си припомнули Сербанка Я чул тото на Підкарпатскій Руси і ся мі здає же то барзы барз розповсюджене Там як раз посеред тамтых Русинів чуєм тіж на Лемковині може і чуєм на Пршівскій Руси то уж не єм аж так пивний так ци так як собі подумаме кілько слів маме на тоту на тото на тоту першу страву в Полуденку но то сой посмоты маме юху доку дост старе архаічне слово Маме поливку предущыт кым так ту поливка то думам же во вшыткых во вшыткых вариянтах русиньского языка буде юха юшка поливка но маме зубу котра пришла до нас заходу з через польскій язык том суп як і до сам суп То він буде і через близкіст інчы языків зато же тот суп суп в значыню зупы находит ся і в русийскым і в украіньскым зупа в польскым і так дале бы в німецкым і сподібні в аґлицкым і сподібні тоно оно до нашого русиньского языка Языка тіж переходит як бы не повісти но тот тот суп зупа юха юшка поливка і сербанка так жебы сме жебы сме собі тото міцно підкрислили Вказує як прекрасні маме русиньскій языківко маме тых названь той стравы Очывидно ту треба повісти єдно о они ся можут кусідска значыньово деси там ріжнити бо юха то мал бы мо быти дакє лем вывар а полівка то може дашто густійше зрештом так єст Ци ся мі здає я собі тоту десист записал в тых полудньовославяньскых языках де в сербскым супа ци супы то такы така леґша поливка лекса лекша сербанка лекша юшка а чурба то уж бар густійша то уж така мож повісти така з дачом ци з даком рыбом ци ци з мясом в середині і Та як бесідуют тоты тоты значыня што ся называт сербанком што зупом юхом поливком юшком Може быти тоты ріжниці дес нам мінімальны можут быти але ґенеральні іде о тоту страву котру ся котру ся гы хлібли котрий ся сербат котру ся сербат бо ту якраз докладні докладні о тото іде дозякую за тото звіданя і до котрого верну іщы бо буду іщы в Аспоніганцю напевно звідувал і дозвідувал де сте чули сербанку хто ішы так бесідує я давно не чул на Лемковині Сербанку чул єм на Підкарпатскій Руси Сербанку Што світ до тым же можливе же тоты вшыткы зубы ци поливкы котры находят ці ся тіж і в чешскым языку і словацкым языку поєвка там іщы в чешскым маме на росіл таку тото таку специяльну назву же то буде же то буде тота основна буде полєвка а єст выварто барже тото што ся выварит з той з тых костиц із мяса Так робочы повіджме же то єст от росів Лем тіж я не хочу за глубоко входити входити до дого зато ж я кулінарно абсолютні не знам того докладні повісти в жадным языку знам си посмарувати хліб маслом наложыти там даякой будженины і сыра ей гей бы і кышений гурок ся придал і то сут вшыткы моі кулінарны здібности Так си так барз файне звіданя і барз файне і здає ся мі дост забыване слово дост забыване часо слово сербати хлиб кати хлипати Але тото Сербаты Сербаты де де од чого як раз іде Сербанка І ту іщы єдна єдно такє спостережыня добрі же єм си тоты своі запискы перевинул до кінця ту выпереджуючы може даякі звіданя же маме сербати по лемківскы і сьорбать по польскы значыт ту маме е а в польскым єст о по мягкым в нас єст е по етым етимолоґічні мягкым а в польскым єст о Чом так єст то єст тоты языковий процес в польскым языку котрий видиме видиме в такых словах як слово Вісна версу лемківскє весна як Пьотр і Петро як Сєстра і сестра там тіж чуєме в польскым языку там фурт єст о Понеже был такій языковий процес котрий в польскым языку змінял то або або альтернувал тото давне е знач є до о по мягкым в нас того процесу Не было кусідка проходил він на Підкарпатскій Руси Алето Алето невельо Што іщы бы м повіл то хыба хыба тілько зато же зато же до радию слухачых помаленькы Олсмотю так нам ся уж час кінчыт іщы раз дякую за тоту сербанку і за часослово Сербаты Смотрю хто си іщы пише здравлют я Брайяне тіж Ім Ага добрі виджу ту же Брайан тіж має файне пан Брайан має файну фафайну тему Думам же однесу ся до ней о тыжден О місцевым одмінку же єм зрівнал рік і Америку но як раз то відомо же сут два два роды женьскій і мужскій але паляталізация тота сама повторю тото О тыжден тото зіданя дякую враяне як видите проґрам нажыво рядит ся своіма правами зіданя Сплывают фурт і нажыво а я уж так буду мусіл ся прощати м до стрічы о тыжден в наступній Словици не забудте премєра в понедількы по <unk> годині вечер Тримайте ся тепло Словиця Проґрам о словах нашых і нашых Для пяных словами і слів жаждаючых О языку і на языках слововиця лем