The archive of
Lemko radio

Тот проґрам повтаряме Словиця проґрам о словах нашых і не нашых для пяных словами і слів жаждаючых О языку і на языках Слововиця Радим Вас застрітити в словици Демко Трохновскій Стой стороны спідвершавского студиі радия Лем фм нажыво Очывидно коли слухате приміровий проґрам в Словиці значыт о языку і на языках в минулый вікенд так лем вікенд оту ся зачало іщы перед вікендом маєм нагоду быти на Світовым Конґресі Русинів в Букарешті як певно ся додумуєте Тем ріжных і бесідым о языку было вельо но і обіцію Вам іх принести Днес уж буде перший пункт заложмы з того але я повторю свій ЕМА Демкєт Лем Крапк фм пиште дискутуйте дискутуйме Хто знат моі наміры на социяльны сіти тіж там то сут добры каналы жебы побесідувати о языку є на языках а я Жебы не продолжати пущам уж одраз наш джінґель котрий котрым зачынаме Каждий прока А я знам а з буку уж познали мы а збуку а як авто бе як буков В як ватра ге як гора Ґє як ґазда де як дора е як екран є як єли Жет як жето Зет як зелін І як ігла І Чудачне бо на і ся нич не зачне ы є тиж зманеруване серед слова заховане або зас на кінци стоіт і початку барз ся повіт Дале буква і отяк Йосиф ка як коса ев як лоси м як мала як о як орел як пані р як руснак С як слуга до як терка о як угель Ф як файка як хыжа ци як церков че як чыжык пша як школа ща як щавіс я як ябіль є <unk> і знакы два знак мягкій з твердым знаком ды Но то вертаме до Словиці і вертеме тіж до темы сперед тыжня пане же при тій темі што было тыжден тому і звіданю чым маме дві кінцівкы придавника три одміны обіцял єм іщы дополнити тот пару цікавинок о самым придавнику то тіж такій наслідок того же бесідую тіж з учытелями лемківского языка і ся звідуют фурт о такы цікавинкы такы споза такой типовой лекциі одкале то ся взяло то така тема котром мож заінтересувати учеників або темы просто не з лекциі лем дакы такы побічно і обіцял єм але іщы лем припомну жебы сме знали в чым зме же маме три одміны придавника То значыт тверду мягку і мішану то до того звіданя котре было ґу тій темі Но і тота тверда то єст тип червений з кінцівком і підписаном через заднє ы памятайме о тым червена червене і маме спільну одміну для множыны незалежніст будут три мы Червены бы шкірні ци будут червены дівчата ци червені чычервены заложны кабаты то там буде мат єдну спільну одміну для множыны Маме тіж мягку одміну при давника гедм то такій примір як синій так синій синя синє і тіж там єст спільна одміна множынін залежні ци то будут сині сині бабы сині хлопы си мы сині діти сині неба там все буде єдна одміна Но і маме тоту мішану о котрій єм повіл же же єй зато выділюєме з той з тых двох парадиґмы одміны же же міщана то одраз бесідую моє названя бо там ся являт і кус з твердой одміны і кус з мягкой то такій як легкій тихій і нагій о то сут такы такы придавникы о тілько же В першым одмінку єднины в мужскым і середнім роді маме кінцівку з мягкой одміны значыт і легкій тихій но але уж кєд собі возме тіж перший одмінок перший одмінок єднины то уж буде тиха і мягка значыт з твердой одміны Но і то лем Єст єден такій выняток бо вшытко інче маме з твердой одміны і в рождаючым і вдаючым і в видячым творячым місцевым і в множыні множыня тіж ся одмінят як тверда ноле треба знати же кєд в основі придавника єст кыґгыхы Тота ґрупа котрій сме раз бесідували же она ся інакше заховує кєд має в основі слово має в основі тот звук тоту букву не тот согласны то там дакус все єст по другому Но і ту зватісті сти повіли жебы памятати же як придавник одміняют ся тіж і інчы части мовы бо то бо то напримір порядковы чысловникы так як Перший другій Третій і ту уж в першым і в другым і в Третім маме тоты три одміны бо першый одмінят ся як подля твердой парадиґмы другій подля мішаной а третій подля мягкы бо мягко єдной придавникы та як придавник одміняют ся тіж часопридавникы такє кідучий написаний ци місце назывникы Такой та як присвійны мій твій значы мойого твойого высиній червений синього червеного ту видити тоты тоты тоты подібности ну і тіж кусічка подібні окрем называючого одмінка вказуючы місцены зовникы такы як тот Тамтот тота тамта Акже маме тот тамтоты того тамтого червеного синього тота тамта червеньой синь той тамтой червеной синьой і так дале і так дале Іду до тых цікавеник жебы уж за долго Не бесідувати жебы встигнути о тым о чым іщы днес хочу повісти тото цікавинькы же маме і коротку і полну форму придавника о полній бесідувал єм перед хвильком але іщы давно старославяньскій на старославяньскым ґрунті явила ся коротка форма придавника Днес з ней уж бы сме повіли же маме лем такы нащадкы того вшыткого то су такы формы як годен я годен дашто зробити я голоден я винен Чул єм колиси в єдній з версий співанкы ой уж не буду тепер прібувало припомнути якій наголок в каждым разі іде яка шапка на буден ден така така на неділю о через Польшырикоє то ясне буден ден То давна коротка форма придавника то як будний ден значыт увага не блудний ден бо то ник з будом не мат лем будный ден на такій каждий ден На од понеділька до суботы то будний ден буден ден а неділя та неділя або святотіс може выпасти посеред тыжня зато тіж уж не буде товды будний або буден ден Але на ґрунті лемківского языка ы Сформували ся інчы короткы формы придавника котры такой не мают нич етимолоґічно спільного з тамтыма давныма короткыма формами то такы формы як крас як брид як зелін бесідую але ту зелін трава росне нак зелін значын же ту росне зелена трава Але схоснуваня той короткой формы зелін трава же она єст така барже зелена як зелена ту крас хвиля но крас мож пысти красна хвиля значе зрес світит сонце і то є такє дост неутральне Але крас хвиля або брыть хвиля то уж значе з онойст же тото такій підсилены тот тот придавник єст підсилений зрештом можеме можеме Тоту коротку форму схоснувати тіж як присловник так але тото єст крас але тото єй збрыть Товды то присловник тот в рамках тых Тых цікавинок Колиси тіж наступна цікавинка дискутували сме о тым же чом чом кодифікаторы лемківского языка рішыли же творячий місцевий одмінок єдинины єст в мужскым роді і в серед в середнім роді єст такій сам Бесідую ту о тых формах якм Творячий з зеленым Місцевий о зеленым Там сут дві такы самы такы самы конкінцівкы же гей бы історично мало быти з зеленым м автом а о зеленім авті або в зеленім гарю Так то сут тоты бесіды котры котры привели до того чом ся там зрівнало Часом зрештом чуєме історичну форму місцевого вымові так напр в тых подібных до придавника одмінах нпр в чыслельнику на першым місци але часом чути што тото на першым іде до першім то такє псы мягкє тамтамтам барз часто чути в каждім В каждім домі то ужы так тіж смішні злучыт але тото Як раз кєд там схоснуєме і в вымові то оно все буде хотіло змякчати перед тот предший предший согласний ци такы формы з великым і в великім Но і ту я скоро поясню чом або міся так здає якы были якы были причыны же кодифікаторы лемківского языка в ґраматиці так тото довели Зато же то єст такій добрий примір аналоґічного зрівнаня то в языкознавстві в языку загалом єст такій Процес в котрым єдна форма уподабнят ся до інчой формы хоц неє ґу тому такых такых реальных причын То єст такій єден з языковых процесів котры просто знаме же чом ся так змінило До кінця не знаме але найправдопівніше зато же єдна форма уподобнила ся до інчой формы і ту як раз маме тот примір як раз маме тот примір творячого і місцевого одмінка в придавниках в мужскым і в середнім роді де де мают такы самы формы в єднотным чыс Ной ту хыба тілько Здає ся мі тоту тему сме уж колиси перерабляли тато не буду в ходи уж так барзы барз остро ядро того того проблему так ци так ци так знаме же Уж єм о тым нераз бесідувал же кєд тримайме ся ґраматикы пишме так єст ґраматиці вымовити не єст гріх не єст буд так як так як єст локально Нові то іщы єдна цікавинка о котрій тіж єм певно бесідувал то тзв стягніня Або контракция так ся называт языкознавстві то істо як єщы на підкарпатскій і руси чуєме формы Винко червеноє мы дорога долгая Но і ту Абсолютно чує м же то кусіцка інакше як в нас а мы такы формы колиси тіж мали Ту іде о тото же кєд тота Йота червено є оє і тота зеленая значыт ая тамту чуєме Йоту но і то такій процес о котрым зам ся міже тісми бесідували але для припомніня і жебы тоты листы тых цікавен при придавнику совіту додати повторю же то был такій языковий процес языкова зміна коли то Йота стояла помедже двома власныма І ту кєд маменко червеноє То маме о й е но і такій в рамках того процесу той языковой зміны тотайота выпадала і оставал лем єден єден гласний зато маме винко червене а не червен оє так само як через поле шырокоє в нас уж остає Йота выпадат остає лем єден тот власний єст том Йотом очывидно але то зато же по кы навязую почасти до той мішаной одміны Ну і тото само процесы маме в скороченых формах місце назывників котры одміняют ся як придавник то єст іду до мого брата до мого котре іде од мойого там тіжей сото з тягніня маме мойого і там тото ойо чуєме значыт же кєдіота єст посеред двома гласныма но то Остає лем єден гласний айота выпадок зато мамего як маметового як і свого што зрештом видиме тіж в співанках видиме відвидиме в той народній творчости в співанці як єм ішол оц своі милой в значыню од свойой і тота тота ам тота коротша форма як найбарже Е добрі ся іщы мат ту імашы єдну співанку о котрій тіж єм колиси бесідувал ці єст така форма то як раз то як раз Така форма місценензовника котра ся одмінят як одмінят ся як непридамник значыт присвійний присвійний місцензивник но і ту маме ту маме Як єм ішол од свой милой там єст іщы так в єдній з зо стрічок коротка форма Моі миленька Ци єст така форма Ораз повім же радше в літератскым языку такой не найдеме моі миленька О тілко же то радше такій як бы тото повісти так добрі Літератскій спосіб на тото же мы там сме мали місце в тым речыню як раз на єдно складове слово Так там уж в співанці бы нам не вышло бы сме мали за дуже складів же бы была моя миленька мали сме місце лем на на єдну но і то хыбаль отро тото ішло же моі миленька а тото моє было схоснуване як єдно складове слово такє скорочене но але оно єст чысто нелітератскє чысто фольклорне барз часто Такы такы такы способы сут на тото Згреш чом подібні выглядат справа з такым з такым з такым словом якы ішол єм соі так там ішол єм си і собі а там іщы єст тото сой котре котре хыбаль має таку саму ґенезу же хтоси колиси повіл же барз часто в співанках хоснуваны але тото Сой має хыба тіж подібну ґенезу скорочыня як мой миленька такєс літератскє скоро скорочыня з двох складів до єдного складу коли уж на ритмі каданой музикы на більше на більше не позвалят Но то іщы остатня цікавинка і смотрюж на час ся мі здає же днес новой темы такой той заповіданой поконґресовейсбу арешту Е не Хыба ани не чыпиме Добрі То буде час о тыжден бойщы о тій єдній цікавинці з придавником Мушу Мушу повісти з предавником значат з місце назывником і з тым з тым з тым бы присвійным місце назывником котрый ся одмінят як придавник І ту тіж жебы зопрацувати так на скоро як оно выглядат Певно з тырківнославяньского языка дахто тямит з церкви такы форму як твоєю і моєю то значыт іде міту о творячий одмінок єднины в женьскым роді де певно як чытате м в пряшівскым стандарді русиньского языка то там буде форма твойов змойов Миколай Буряк писал в своій прикрасній байці Разна волка пришла біда бося кістьол Вдавил Но і то єст тота форма творячого творячого одмінка в писвійных місци на зывниках Де єст така уж тіж скорочена форма то іде Так само о тот сам языковий процес значыт того стягніня де попри Йоті і наперед і по ній был гласний но і тото ята ся скоротила до того же же остал лем єден гласний або такій звук подібний до гласного Конец кінцьом на Пряшові єст Твойом і мойом а в нас в лемківскым языку буде твойом і мойом ту ся мі здає як раз то єст польскє вліяня то єст близкіст з польскым языком і така реалізация тых давных носовых гласных в тым примірі ом добрі Пущу Вам єдну співанку жебы сте не думали же в о дачым такым чудным бесідую ту як раз буде наша бурся накохана тероцка і пісня з Підкарпатской Руси через поле шырокоє значыт там де на кінци в придавнику В середнім роді бо то оно поле тото поле єст шырокоє а в нас на Лемковині там де было оє значыт і Йота і передньом гласний і поній гласний ното ся кусідка там покортило Йота выпала остал лем єден гласным Чуєме ся о хвильку розмов сыро лем оч бід ша остира То была терочка з тым приміром а уж там на скоро выймо же ту істы о тым о чым сме бесідували хоц ту як раз схоснувана в тій фразі яка шапка на каждий Ден така на неділю чуєм тіж версию той співанкы з том коротком формом придавника Якой маме уж там мало мало зо старых часів яка шапка на буден ден така на неділю Добрі наділ ся же скінчыл єм з тым придавником з його цікавинками Думам же тема скінчена Але выпиште на лемковит лем крапка Фм я радо вам і одповім і подискутуєме а і часом тоты темы являт ся на проґрамі слововиця бо більшіст з них абсолютну файны прекрасны до того жебы собі на спокійні іх розобрати і обяснити Тоба словиця бесідувал Демко Трохановскій тримайте ся тепло словиця проґрам о словах нашых і нашых Для пяных словами І слів жаждаючых О языку і на языках словиця