Przejdź do treści
PL

Słowa, tożsamość, emocje

Archiwum
łemkowskiego radia

O kulturze, ludziach i miejscach Łemkowyny.
Podkasty, rozmowy, wspomnienia, muzyka.

Слововиця #124 - 2025 05 05
Odc. 124

Слововиця #124 - 2025 05 05

•

Opis odcinka

Слововиця #124 - 2025 05 05

Streszczenie po polsku (automatyczne)

Audycja jest programem o słowach i języku łemkowskim/rusińskim. Prowadzący wraca do pytania słuchacza o pochodzenie nazw Halicz, Haliczyna i Galicja, przedstawiając słowiańską hipotezę łączoną z nazwą ciemnego ptaka oraz mniej popularny trop związany z rdzeniem o znaczeniu czerni. Dalsza część dotyczy czasowników oznaczających wołanie i krzyczenie: prowadzący omawia ich możliwe dawne korzenie, różnice znaczeniowe, formy pochodne, użycie w znaczeniu dzwonienia do kogoś oraz nowsze komputerowe znaczenie klikania.

Automatyczna transkrypcja

Тот проґрам повтаряме словиця проґрам о словах нашых і нашых Для пяных словами і слів жаждаючых О языку і на языках Слововиця Видам Красній дорогородый слухаче з Словиця Демко Трохановскій Кєд слухате премєру того Тынка то высылам нажыво з під вышовского студиі радия ЛЕМ фм І витам вас красні в тот файний понедільковий прекрасний вечер в хоц холодний одраз сподам свій Емко ЕТ ЛЕМ крапка фм а знам же сме тілько што кєд слухати преміровий премєрови высыланя того проґераму по долгым вікенді і не смотріл єм на майля Зато не знам ци сте аж добрі так писали надію ся же сте одпочывали так як і Я но але треба вернути до того обычного будного дня І зачати слововиців Зато помаленькє зачынам зачынам як все нашым джінґлом мурянковым джінґлом з Лукваря по котрым собі перейдеме до предшых але і о новых тем А я знам азбуку Уж познали мы а з вуху а як авто Бе як буков В як ватра ге як гора ґє як ґазда де як дора Е як екран є як єлен Жет як жето зет як зелін І як ігла І Чудачне бо на і ся нич не зачне ы є тиж зманеруване серед слова заховане або зас на кінци стоіт і початку барз ся повіт Дале буква і отяк Йосиф ка як коса ев як лоси м як мань О як орел як пані р як руснак С як слуга ти як терка о як угель ф як файка як хыжа ци як церкул че як чыжык ша як школа ща як щаві як я як ябір є <unk> і знакы два Знак мягкій з твердым знаком Но я стых посмотріти за тоты час м ды азбукы нагаль свою почту істо фактичні сте хыба мало мало писали а більше одписували барз добрі До пані Анны з єдном темом одпису вам так не одне долга і тіж до пана Брайана з котрым писали сме перед попереднім проґрамом тіж пробачте одпису Вам о недолга я ту тіж наверну до того што пан Брайан писала звідувал етимолоґію Галича ци Галичыны Ґаліциі той мы той м назвы той м з обшыри топонімів так назвы котры даякы ґеоґрафічны місця называют сме собі повіли тыжден тому же найбарже розповсюджена єст так мож поповісти іпотеза тота східньославяньска же галич місто галич старе уж споминана вы споминане в літописах Нестора Споминаны сут Галичане значыт же то уж стара назва і она бы мала іти од того чорного пн птаха од гавкы котра тіж называт ся по русиньскы кавка зем подібні кавка ся называт в В польскым языку кавка то тіж там буде чавка то барже полудньовославяньскы языка называют того чорньо чорного або чорнього птаха Ту лем повім же бесідували сме о тій етимолоґіі же галич мал бы є маюти од гавкы же то могла быти сідиба галок місце прожываня галок або од яксого мм Галя котрий там жыл і взял собі од тых галок імено і так был оснований галичо так названий Галич тото місце но але бесідували сме тіж о тым га зачно може о то же пан Брайан тіж звідувал о тото о тото ци даякы даякы передславяньскы засвідчыня можут можут іти до етимолоґіі того того слова но і ту я представил таку меньше популярну етимолоґію того коріня ґаль Галь понеже они такы назвы такы названя місивы названя сут сут тіж стрічаны посеред полудньовых славян і то не лем як іде о ґеоґрафічны місця але тіж як іде о назвиска ци прізвиска ци презвиска Ни што бесідує тамта балканьска іпотеза она Хоц меньше популярна цікавий троп дає же то може быти трацко ілірийскє походжыня котре было звязано звязане з чорністю Но і ту маме тот якя ідокольор но і ту маме тіж поясніня одкале бы ся могла взяти гавка Лем звіданя ци то може трацкє походжыня ци може дацкє походжыня ту і як раз етимолоґы не сут за барз східны але при тій нагоді при тій нагоді можу повісти іщы тілько лем же тоты тота форма тот корін ґаль галь Як чорний по перше не лишыл ся на славяньскым ґрунті як придавник котрий бы окрислял кольор чорний так віндеси ся там остає як субстрат в назвисках в топонімах в тым символичным значыню О назвисках тоту бесідуют предовшыткым балканьскы балканьскы языкознавці но але тіж вказуют на топонімы на тоты ґеоґрафічны назвы котры котры бы ся односили ци до темного птаха ци до даякой чорной чорнявой чорноволосой особы ци дакого роду котрий може мал темнійшу темнійшу скору і тле но і ту такій внесок же тото понімы істо тоты з скоріньом ґал можут походити з языків іщы сперед славяньской домінациі а коли славяне пришли на тоты на тоту обшыр коли зачынали называти ся Славянами або інакше коли з ма были іщы в тій славяньскій языковій языковій спільноті могли переняти тотой то ся мі здає єдиний троп котрий іде ґінчій як тій славяньскій етимолоґіі о славяньскым походжыню Галича і днешньой бо уж ну днешньо тіж Ґаличыны ци ци Ґаліциі Тулем іщы спомну спом так мі ся коли сєм глядал етмалоґій кавкы богавка то знаме а кавка тото другє названя того того птаха бо маме оба терміны в русиньскій языковій обшыри на названя того чорнявого птаха ту радше кавка буде ішла од ономатопоічного такого бы одзвукового кавкау котре робит кавка найнайправдоподібнійше ту неє інчой етимолоґіі або мы просто Так колиси люде зачынали звати того птага котрий такій на такій звук выдавал Но і ту хыба тілько маме до бесіды Іщы раз ту пану Брайонови дякую за тоту тему і іщы раз Повім пробачте одпишу Вам шырше не о недолга а я припомну же вы тіж можете писати вшыткы слухати на демко ЕС ле <unk> крапка фм на тепер скінчу тоту тему хыбаль же дахто файні напише же може іщы дачым інчым ся му тото тямит ци буду Барз рад выслухати вашых опіній То добрі Маме гавку і кавку уж розобрану Запрошу Вас на терочку тым разом і о недолга собі одгребил таку давну тему котра деси там ся в бесідах нашых перевивала і така мі ся здавала за мала на проґрам але здає ся мі же Можеме собі дашто о ній повісти але то уж поперві з мала ци циі циі тациі рапациі сы со Як єм повіл в предшым вході по долгым вікенді здавало бы ся же неє тема але то неє такого моменту жебы не было тем о котрых мож было бы побесідувати одгреблю таку бесіду котра поза проґрамом ся одбывала таку тему з причыны такозвіданя ци кликати і кричати два часы слова мают спільне походжыня Но і то єст тот момент жебы одгрыбати собі пізріти на надальнійшым бесіды і темы Но і добрі маме два часо слова кликати і кричати Здає ся мі же тот хоснувателі лемківского языка чуют тоту ріжницю коли можеме кликати дакого або а коли можеме кричати на дакого На рекцию значыт якы звіданя ся з тым вяжу з тыма чесословами то іщы собі повіме але мож повісти же кликати і кричати мают спільне походжыня тото етимолоґічне походжыня може лем тілько же оба Можеме вывласти з м праіндо европейскых коренів котры означают выдаваня голосу бы крикы даякій звук так но але ту треба повісти же в тым процесі розвитку языкового розвитку они перешли барз барз ріжны семантичны і напевно фонетычны дорогы но і можеме лем тілько сконстатувати же днес они тоты два часослова сут близко значны але то сут цілком два ріжны часослова но то зачніме собі одкликати То напевно праславяньскє походжыня одкликати но і вызначыло волати на дакого кликати закликати кого ту ту не виджу Не виджу якысого такого барз близкого часово слово просто кликати то кликати так і правдоподібні то континуация іщы праіндоевропейского Кореня кель так языкознавці го так языкознавці го реконструют котры мож односити додо кликати дакого кричати на дакого звучати так подібний корін языковий корін выступує аж і в латиньскым клямаре так в грецкым Мож ту односити го до аґлицкого днижнього колу кликати так але то на ґрунті ох пару тисячів років кєд бы сме собі собі вернули ся то о тот єден спільний корін іде до вельох вельох з сучасных европейскых языків котры мали єдного спільного спільного предка Але тут а повіси в славяньскых языках в тым і в русиньскым языку заховала ся тота форма котра Означала вызваня так ту і полудньовы Славяне так мают і західні Славяне і східні Славяне таку форму мают но то перейдме собі до часослова кричати То уж інче як кликати кликати дакого заклич го най підыйде але кричати то уж ся мі здає же то уж міцнійше треба на тот голос выдавати і радше кричати то значыт барз голосно тот звук выдавати а кричати на дакого то барз голосно выдавати голос може з длякой емоцийной експресивной причыны бо то такє емоцийне хыба мі ся здає дост кричати тото часословом єст Но і Оно найправдоподібнійше походит од інчого праіндоевропейского кореня котрий найправдоподібнійше зрештом якій кликати має ономатопоічне м походжыня Тото кричати значыт выдавати голосний емоцийний баз часто такій мало артикуваний звук такій неокрислений Но і неконечні так в примірі кликати мусиме Дакого взвати О так бы м може повіл Но і што дві дорогы фонетичны інчы корені хоц семантика і функцийонально сут здає ся мі близкы і можливе же влияли на себе тоты два часослова уж певно од праславяньского языкового систему но але ту треба хыбаль повісти же на тот звязок тых двох часослів кричати і кликати єст такій може подібний до значыня Але Безпосередньо радше радше не буде він спільний як іде як іде о значыня близкій але на тот сам так як бы сме підсумували Но добрі Але тот тото часослово кликати кликати дакого так заклич го най же приде ґунам і так дале тот тот корін Кель давний значыт праславяньскій клікаті выступує тіж в балтийскых языках ту маме литовскы литовскы кликтікы кликавті што значыт кричати што знаме же там уж тота з того першого коріня з котрого му мали кликати в літовскым языку єс кричати маме думам Скоро воскликните Господеві вся земля в Антифоні воскресным в церковных текстах хоту єст восклицати і воскликнути то значы прикликати імя господнє так і ту ту туту видиме же єст Тот перший корін зрештом маме вельо в лемківскым русиньскым языку слів котры котры одкликати ся односят бо то єст заклик выклик закликати выкликати дашто выкликати дашто не треба неконечні то мусіт быти дахто але дашто выкликати даякы емоциі выкликати даякій процес выкликати дашто дашто інче мож покликати дашто до жытя так неконечні то мусит быти неконечні то мусит быти тота як раз барзы персональна одозва до дакого прикликати тіж можы дашто або тіж для кого Зрештом коли кєд уж ім спомну то воскликните господеві ся земля з Антифону зрештом восклицати і воскликнути з префіксом воз барз часно хоснуваний єст на ґрунті староцерковославяньского і церковнослявяньского языка аж і днес мож видіти тот тото тото час часослово або формы котры ідут од того часослова в русиньскым днешнім языку языку днес выскіцатільний знак то нашы выкричник так то єст тот то єст тот інтерпункцийний пунктуацийний знак котрий О ортоґрафічний знак в виді такой вертикальной кріскы і під ньом така крапка стоіт Знаме о што іде так тото якраз наш выкричник І ту видите тоту ріжницю близку означат в росийскым тоту тоту криску з крапком в нас то єст выкричник што значыт же ту одкликати в нас єст одкричати означат тот сам знак Значыня ґюр єм повіл перше подібне но але але інчы істориі доходжыня Зрештом маме тіж інчий выкрічник в лемківскым языку то част мовы котра обнимат слова якы выражают ту ся по силю ґраматиком але не называют ріжны почутя інтенциі напримір гей вьо ей гей га го і вельо вельо інчых они переважні тіж сут тым інтерпункцийным знаком выкрисником закінчены Но то вернійме тіж до кликати до того часослова Маме кличучий одмінок семий одмінок В тых частях мовы котры одміняют ся через Одмінку маме Павле Олено Давиде Мамо Няню Доле Младосте бы і так дале Чести часами очывидно можеме не спостережы же такій кличучий одмінок маме понеже в предовшыткым в неожывленых формах як дерево стіл хоц і стіл в мужскым роді буде мало кличучий одмінок інчый як называючий столе Підий ґумі кєд бы стіл мал даякы даякы чловечы прикметы то бы то бы до нас то бы ґу нам пришол На добрі то іщы єдно кликати вам Вам тепер запрезентую бо кликати Русины на Пряшівскій Руси Кличут до себе То значыт не кричат до себе лем кличут до себе што в днешнім виді значыт же дзвонят до себе заклич мі заран то побесідуєме не закрич Заклич мі заран то бесідуєме І ту ясно собі можеме тіж поділити тото кликати кєд бы сме кєд бы сме хтіли добрі схоснувати кликати кому то дзвонити кликати кого То значыт звернути його увагу жебы дашто зробиш пришол найнайчастійше взывати о може в тот спосіб значыт кликати кому то дзвонити далекого кликати кого то взывати е дакого Лем іщы єдна справа на конец Як знаме входят нам чужы інчы языкы до нашой лексикы і коли іщы на праславяньскым ґрунті кликати мало форму клікаті то іщы здає ся мі коли тото м давне і перешло в наше середнє ы То іщы бы сме собі дали з тым радом але знаме же з аґлицкого языка Враз з інчом компутеровом лексиком пришло нове слово нове часослово клікати од анґлициского клік Тот рух тот просис коли пальцьом натискаме компутерову мышку або тачпат такє старе наше слово восте собі тото вцитувальникы Е зато і не лем можеме кликати дакому значыт до дакого дзвонити не лем можеме кликати дакого жебы підышол підышол взывати дакого тепер можеме і клікати значыт натискати м мож повісти кєрувати компутером Е Ци ге ци ци компутером ляптопом не знам ци кликат ні хыбаль на таблетах і на мобільках ся не клікат хоц може і тіж ся тото так называт Зато што ж вы не повісти добрі же нам даколи і перешло в і бо можеме дакого кликати дакому кликати дакого кликати а в компутері клікате Я тепер кликам бо помалы уж буду заперал тот проґрам Але до Вас закличу і вас выкличу жебы стане Лемко e<unk> крапка фм писали як найбільше а то была словиця за котру барз але то барз красні Дякую До наступных стріч бесідувал Демко Трохановскій Словиця Проґрам о словах нашых і нашых Для пяных словами І слів жаждаючых О языку і на языках словиця Дет собі засхіба насі