Słowa, tożsamość, emocje
Archiwum
łemkowskiego radia
O kulturze, ludziach i miejscach Łemkowyny.
Podkasty, rozmowy, wspomnienia, muzyka.
Odc. 120
Слововиця #120 - 2025 03 31
Opis odcinka
Слововиця #120 - 2025 03 31
Streszczenie po polsku (automatyczne)
Audycja dotyczy języka łemkowskiego/rusińskiego, zwłaszcza zapożyczeń i wpływów innych języków na współczesne, komputerowe oraz gramatyczne słownictwo. Prowadzący odnosi się do propozycji słuchaczy dotyczących rozmów poza programem i zapowiada, że rozważy otwarty profil lub grupę. W dalszej części koryguje własne wcześniejsze skojarzenie słowa кєрат z madziaryzmem, wskazując raczej na możliwy związek z niemieckim określeniem koła wprawiającego coś w ruch, a także omawia dawne i przenośne znaczenia słów кєрат i ярмо.
Automatyczna transkrypcja
Тот проґрам повтаряме словиця проґрам о словах нашых і нашых для пяных словами і слів жаждаючых О языку і на языках словиця О языку і на языках словиця Вітем Красні Демко Трохановскій Вітым Красні зас Дякуючы за нашы бесіды на комунікаторах на месенджерах ци як там ся іх тепер называт Подам одраз мій Ем Дмка ЛЕМ Крапка фм бой ту ся ведут бесіды но і з тым звязана єст просьба звіданя ци зробити заперту ґрупу на такы бесіды жебы сме собі бесідували одраз одповідам же заперту хыбаль ні то радше може одкрытий профіль Тіж таку суґестриюм не по раз перший достал од вас но але думам над тым і тото моє думаня може еволює выеволюує до того жебы жебы такє зробити Так си так зачынаме наступну словицю клясично О чым нез буде того хвильку є найперше смотрю тепер на выцапа змы аж єм забыл што маєм бесідувати Зачну од того што все то значат од нашого джінґля і зачнеме собі нашы днешны днешні бесіды Красне прошу А я знам аз буку уж познали мы азбуку а як авто бе як буков В як ватра ге як гора Є як ґазда де як дора е як екран є як єлен Жет як жето зет як зелін і як ігла Чудачне бо на і пся нич не зачне ы є тиж зманеруване серед слова заховане або зас на кінци стоіт і початку барз ся повіт Дале буква і от як Йоси Каяк коса Ел як лоси м як мама як орел пе як пані р як руснак С як слуга ты як тырка о як угель ф як файка ха як хыжа ци як церков че як чыжык пша як школа ща як щавій ю як Югас я як ябіль бук є <unk> і знак два знак мягкій твердым знаком Такі Вертаме до Словиці Словиці в котрій бесідуєме собі о тым або я буду продажу тото што м повіл перед мурянковым джінґльом же пропонуєте жебы зробити даяку ґрупу чыл собі бесідувати так поза На проґрамом о даякых справах то добра Добра думка зато же не перша уж думка і не першый раз анонсувана жебы даш дакє зробити до думам над тым аж єм мал єдну пропозицию жебы награвати тото тік то коло значы такы короткы Короткы анонсы то така форма до котрой я хыбаль не привыкнений Але вшыткы бесідуют Жебы м привык бы товды єст пошыріня тых тем найбільше Но добрі Я на тым подумам Може не на тіктоках але бы радся подумам о тым жебы дащо зробити деяку ґрупу профіль О може од зачниме од тых такых малых річы Так ци так на тых вшыткых моіх бесідах на месинджерах комунікоторах на майлях бесідували сме долгій час з причыны моіх мойой долгой сериі о мадяризмах Хоц я хочу кінчыти тоту тему деси у проґрамі донеся фурт являт і фурт ся не вертат дакус сотым буде може в другій части проґраму Кєдстину але тіж было великє великє Але як іде о сучасны влияня на лемківскій русиньскій язык в просторі той технічной лексикы компутеровой лексикы такій такі сме мали тыжден тому вельо примірів як она ся розвиват як слова з єдного языка переходят на другы і хоц анґлицкій язык ту вылият на языкы цілого світа то абсолютно то і накше ся тото розвиват в ріжных словяньскых ци неславяньскых языках бесідували сме о компутерах о браузерах переглядачах і так дале Але я вам тіж вкажу так лем жебы скінчыти тоту тему же на примірі той такой м достфаховой лексикы кєд іде о язык і ту не буду вказувал котрий язык брал од котрого бо ту треба было тото прослідити як іде о названя напримір части мы як они сут подібны а ін не подібны так бо бо ту Як уж єм повіл треба было послідити котры ґраматикы являли ся найперше і ту кажда даяка наступна ґраматика мусіла собі придбати не даякій засіб лексикы жебы описати язык Такы як нас звеме наш назывник но то кєд по польскы то єст жечовник Кєд по украіньскы то єст іменник по русийскы імя сусісвітільно є так то єст тото анґлицкій наун но то ту ту тіж тіж будеме видіти же Тото влияня інчых языків котры уж мают якысий доробок а припомну но мы сме не могли через <unk> років выдавати ґраматик <unk> Кєд собі возме гарайду і собі везме <unk> рік той докладні <unk> років де сме просто не могли розвивати ничто ся вязало з лемківскым языком ци шырше русиньскым языком зато і на примірі того назы ника Не знам ци добрі бесідую хыба єм чытал даякы словацкы ґраматикы то мена бо почтат не мено часослово наше часо часослово то словацкє ци ци ци ци ци чешскє слове со по украіньскє дієслово по русийскы ґлаґоту Інакше але з церковнославяньского взяте наш придавник но то придавне мено по словацкы прикметник по украіньскы імя прилаґательно є по росийскы польскій присловек наш присловник то словацка присловка то украіньскій прислівник в росийскым зас інакше бо на рієці А о заімек ту місценазывник лемківскій місценазывник котрий названий по польскы єст заімек но маме по украіньскы заіменник по росийскы тіж барз подібне місцеімєнє зато ту видиме же же іде до Барз подібного явиска значыт місце назывник тото што вкладаме в місце назывника назывникы Не виділ єм або інакше єй забы так скоро скоро собі даш што выдумати бы Давид пішол до школы А в другым речыню маме же він товды вчыл ся Ам дашто Но маме Давид і він Давид назыв да назывник а в наступным речыню в місце Давида даєме місце назывник нечыт він тота тота част част мовы так само якій як і польскій лічебнік ту фурт навязую до тых бесід котры котры котры мал єм на комунікаторах же лічебнік Лічба польскє Чысло чысло по по словацкы а і чісло в русиньскій в пряшівскій версиі русиньского языка ту маме лічебнік чысловка поукраіньскє чыслівник поросийскє імя Ціслітіль то є наш чысловник од чысла котры маме так же Ту як видимено вельо мож выдумати воно вельо мож переняти з інчых языків як іде о названя даякых процесів о названя даякых даякых дій подій дефініций і так дале і так дале ту можеме собі Тому собі на тым примірі повісти же вертаючы до попереднього до попереднього проґраму коли сме бесідували оп компутеровій лексикы же камера взлужыт так само во вшыткых языках камера камера камера смутмуту мантоку табельку зроблены камера і камера анґлицкє так само А деси там сут <unk> ріжны ріжны Ріжниці як іде о комунікаторы по росийскы то буде Менджер Хотме Сенджер то єст уж зєден з єдном фірмом але вотцеп то тіж уж будеме Сенджер і тоты м што дамшый вайбер і так дальше то тіж будут месенджеры барз часто так ся вяже в даным языку же же же перший вид даєднаного явиско стає ся уж названьом вшыткых мультіплікаций даного явиска то єст так як колиси сме называли а дідесами Абсолютно вшыткы абсолютно вшыткы спортовы спортове обутя спортовы черевікы та хоц а дідасти як знаме фірма котра як раз славна з того же продукує того рода того рода обутя і тілько бы м хотіл тілько поповісти як іде о тоты і влияня і перемераня собі з єдного языка до другого ріжных дефініций ріжных названь даных даных предметів як видиме тото сучасне діє ся вельома дорогами То значыт береме часом прямо з анґлицкого языка Береме часом з того більшого языка котрий котрий при нас єст державного языка то може быти для лемківского вариянту русиньского языка то буде польскій язык для прясівского ориянту русиньского языка то буде словацкій язык і т і тє днес Але тіж єм хотіл звернути увагу і на тото же Духнович наш великій Духнович котрий є днес высыла нажыво єст його най скоро порахую вродил ся в <unk> році маме <unk> рік хоснувал термін тея на чай на польскє соло гарбата котре тіжше в лемківскым фунґує прислові тіж чай так то єст анґлицкє тіі Лишом в польскым цікава єст етимолоґія гербата або то єст гєрба е і те Значыт і гєрба зіля і те значыт тото тот тото тіі анґлицкє і наш чай злучыня двох двох слів Завершаючы дискусию з нашых комунікаторів дорогы рады слухаче повім лем тілько же дякую тіж за заваше тото порушыня котры сме дискутували за остатній тыжденно і дякую за За вашы заувагы з того влияня підсумую влиянь єст вельо предушыткым в нашым сучасным языку бо язык єст жывом структуром язык фурт але то фурт ся розвиват фурт Бере од дакого фурт мы хоц уж на жаль штораз меньше даєме дакому другому но і такто єст з языками Запрошу Вас на музику бо іщы єдна тема днес маляда ахта раду мацка мадун мама дианоцка маля ахтаноцка ріциґан ой товного ріциґанмова ациля в ґамбода Стовыдала думова ациля узґам на цорлици Гадя та ульци га на цордици ганя та зо я дума a Сорого думаля ци нам зобованых замаро <unk> зобыла зарод зобыд зобыд зо маляда А тепер тото што мож назвати автокоректом або дашто такє отже іду бы мушу навернути до тых бесід котры уж я анонсувал же єм іх і скінчыл о мадяризмах о тамтых справах то то тіж не значыт же не мож до них вертати так ци так автокоректа поліят на тым же бесідували сме на комунікаторах о слові кєрат Ной кєрат я фурт думал зато же то мадярскє слова бо приведене з Мадяр што тіж не єст неможливе але думал єм же то іде з мадярского языка од мадярского кіярат Што в мадярскым значыт прямо выхід од чесослава Кіяр значыт выходити так на дан назовни Но і ту як раз сам кєрад хоц близко значыт тому мадярскому кієрат шум кєрат Кєд сте быликоли на мадярскій автостраді ідете собі і мадярском автострадом і каждий тот узол котрий де можете собі на мішко цпак на Там даде на Еґерна Будапешт на Будапешт <unk> Будапешт два буде без три то кєрат дословні значыт выйти выходити значыт зіхати з автострады Мій фурт ся тото тямило з тым як раз за Крутом котрий том товаришыт і з тым нашым кєратом же він так Но закручат значыт ходит в колесо так Но і тіж одраз повім же значыньово тото получыня скєрат не мусит быти барз далекє але кєрат якій єм дослідил значыт дословні навертаюче Колесо так м повіл але той де з німецкого Од кейрин завернуты і од рад колесо рад так фаррат маме такє німецкє слово на біциґлі на ровер но і тот німецкій керрат односит ся як раз до того технічного названя того колеса котре обертат дачом котре пак котре пак в рух вправлят дашто дашто інче Но і ту му тоту автокоректу зроблю же здає ся єм же колиси бесідувало кєраті як Як о мадяризмі але ся мі здає же ту як рад той ґерманізм котрий іде од того навертаючого колеса значыт кєд бы дахто не знал штоси скєрат то іде о тото як коні тягнули такє колесо зуба колесо котре Неконечні зубате часом зубате х так ци такы котре обертало даякым інчым механізмом млином дачым інчым і в правло в рухту такій мож повісти на скоро прототипы днешнього мотора будучого так додмухалы до До авта до бучо штоси што вправлят в рух дашто на дашто інче Но і хоц оба тоты явиска і тото німецкє німецкє керрат значыт одзавертати і од колеса і кіярат мадярскє тіж іде од руху так жебы выходити деси заходити не они сут подібны значыньово подібны бо того руху ся тыкают так ци зміны направліня но то єднак єднак то хыбаль єст достринагідне Што етимолоґічно Не єст выключене же могло ся деси там ся значыньово значыньово зляти А ту іщы до того доповім же єднак тот кєрат як іде о тото о ту тяжку роботу бо то тіж сме на комунікаторах собі выкликали значыт даякі жебы взяти тяж тяжку роботу о іде о тото Же то єст як ся тяжка робота кєрат взяти як вкєраті робити як в кєраті як з кєратом або дашто такє даче тяжко робити взяти на себе Ярмо Но і ту сме зачали тіж бесідувати што значыт взяти на себе ярмо нач ярмо тото праславяньскє слово армо котре товды уж на праславяньскій обшыри значыло тоту деревяну таку наловы таку таку структуру кладину котра бы бы взял ярмо той сото што зєднало ловы ци коні так котры мали іти в єдным напрямі котры мали за собом тягнути ци плуг ци бороны ци дашто інче так ной тото ярмо мало іх зєдиняти Ярмо бо уж ярма ся не хоснує хоц мо кєд си дахто кін ми робит то в лісі в тым до в гірскых обшырях Берз часто там де машыны не доіхают але ярмо так ци так ним николиси означало Не тото што днес аж же взяли сме на себе ярмо дачого такій но крес Господен жебы іти през світ ярмо на дашто такє такій проблем не тягар світа або дашто такє Ні ярмо колиси якраз якраз означало іщы на тым праіндоевропейскым ґрунті зєднаня зєднаня дачого котре Е Фурт ішло до того жебы зєднати два волы два не знам потім може коні може дах коровы котры мали іти в єдным шорі і реґулярно тягнути даякє даякє інче даякє інче нарядя І ту як раз ішли сме од того кєрату до ярма в комунікаторовых бесідах о котрых хут єм бесідувал в тоту сторону же кєрат і ярмо днес мают подібне значыня З двох сторін Ани кєра ту днес хыбаль не хоснуєме мало хто може уж єм давно не виділ хоц іщы в молодыси десим ся так місятями деси там виділ іщы кєрат дол Даякых робіт А ярмо може і тіж єм виділ так ци так днес мусиме тіж знати же давний кєрат і давны ярмо Днес значат уж цілком дашто інче знат штоси што на себе вділаме може быти то тяжка робота Же роблю як в кєраті уж мі ся не хоче неєм може даякых ефектів того або не виджу ефектів хоц як в кєраті роблю тяжко не мам з того нич але само ярмо вложыти на карк ярмо Само тото хоц ярмо значыт зєднаня двох корів двох воів двох коней то ярмо єднак то оно тіж значыт тото поневоліня тоту тяжку роботу тото вшытко што ярмо котре береме на себе жебы може товды або окрисляме товды коли маме вельо проблемів в голові коли ярмо береме на себе коли сме поневолены тото ярмо хоц не хочеме то ідеме дале і о тото ярмо Як раз іде ту лем повім же ярмо ужы на праіндоевропейскым ґрунті в языковым ґрунті тым реконструваным ґрунті онозучала барз барсель то барз подібно хоц іде од праіндоевропейского Юґа І тото іщы видиме і в латині і в ґрецкым языку і в літовскым языком котре до славяньскых языків або в славяньскых языках остало ся як ярмо І ту лем повім бы взєдно смотріл на час уж мушу помаленькє кінчыти а ще єм хотіл єден єдну тему пошырити так ци так кєрат ярмо одповідаючы туч конкретно повім пану Андрийови же хоц днес не хоснуєме то барз вельо слів Старых слів Сы такых котрых уж котры означат прямо дашто уж не хоснуєме а в такым переносным значыню хоснуєме думам же то тіж єст тема на наступны проґрамы котры котры могли бы якраз тыкати той лексикы котрой днес уж може не розумієме в тым фактичным стані але в переносным дальше хоснуєме і обы сме хоснували як на єй долше Я беру собі тото ярмо жебы быти з вами фурт зато дякую Вам за днешнє Ага то ярмо Аль то для мене нагорода а не проблем то лемківко То Влаславиця бесідувал Демко Трохановскій Словиця Проґрам о словах нашых і нашых для пяных словами і слів жаждаючых О языку і на языках Словиця ми