Słowa, tożsamość, emocje
Archiwum
łemkowskiego radia
O kulturze, ludziach i miejscach Łemkowyny.
Podkasty, rozmowy, wspomnienia, muzyka.
Odc. 115
Слововиця #115 - 2025 02 24
Opis odcinka
Слововиця #115 - 2025 02 24
Streszczenie po polsku (automatyczne)
Audycja jest odcinkiem programu o słowach i języku; prowadzący wraca do omawianej wcześniej formy пущаня, którą wiąże z czasownikiem oznaczającym puszczanie, uwalnianie lub czas zabawy przed postem. Główna część dotyczy pytania słuchacza o polskie słowo wąwóz i łemkowskie яр: prowadzący omawia ich odmienne pochodzenie oraz procesy fonetyczne, między innymi zanik dawnych samogłosek nosowych i pojawianie się protetycznego w. W przykładach porównuje też inne pary i formy, takie jak угель, утроба czy ускій, a temat пария zapowiada do dalszego omówienia w kolejnym tygodniu.
Automatyczna transkrypcja
Тот проґрам повтаряме словиця проґрам о словах нашых і нашых для пяных словами і слів жаждаючых О языку і на языках Слововиця О языку і на языках словиця демко Трохановскій з той стороны а жыла вытем красні Не знам од чого зачати бо тем вельо дякуючы Вам за тоту темы і за коментарі на котрых зараз спомну Може лем тілько припомнул же ЛЕМ кам <unk> крапка фм то мій майльовій адрес на котрій пиште пиште і лем Пиште Бо хосен єст з того для вшыткых для вас і для мене Для мене то абсолютні можу тото повісти ци для вас оцінте самы Я мам з того барз велику фрайду зачнеме як все зачнеме як все нашым мурянковым джінґлом засбуком і перейдеме Ґудашым темам А я знам азбуку Уж познали мы а збуку а як авто Бе як буков В як ватра ге як гора ґє як ґазда де як дора Е як екран є як єлен Жет як жето зет як зелін і як ігла І Чудачне бо на і ся нич не зачне ы є тиж зманеруване серед слова заховане або зас на кінци стоіт і початку барз ся боіт Дале буква йотяк Йоси Каяк коса ел як лоси М як мала о як орел пе як пані р як руснак С як слуга ти як тырка о як угель ф як файка пха як хыжа ци як церков че як чыжык пша як школа як Ябір <unk> є <unk> і знак два знак мягій твердым знаком Так кєд уж є сме пожынґли а то лем припомну же тыжден тому бесідували сме о тым ци не ліпше хоснувати старшу форму Пущаня як тоту нову таку котрой страшні не люблю остаткы Разын наша дваже мі ся бажетями з остатками тіла з остатками чогоси лишеного може якоси такну штоси така кінцівка чогосид або такє Уж бесідуєм тивден тому так не буду до тот вертал За тото пущаня котре іде од часослова пустити значыт выпустити освободити часом одпустити бо гріхы ся одпущат так значыт же пущат ся на свободу іх неє товды они од нас одходят І тото пущаня як раз ту єс Тым тым сутьовым проблемом і сутьовом справом котра бы не мала мі припущати же же пущаня а не остаткы Бо як знаме уж ґутому часови ся ґутому часови іде Дясовы пущань но а Любовідом опущаня тоты передпісны традициі забавы Так пустити дакого свобідно тоты послідні хвилі свободы но і ту о тото іде За тото прекрасне слово пущаня Не тямте з подібным польскым часословом Брыдкым кус надінінтерпретуваным так ци так то єст освободжыня пустити ся на свободу або послідній час той забавы так мал ту файный коментар пана Мартіна барз красні дякую пане Мертине прочытам барз дякую за пущаня пущаня пусте порожнє але тіж свобідне радіст Мед для мене барз ся тіжу пане Мертине Але єдна файназыкова гра забава Мам надію же то не остаткы же буде веце но то ясне же то не остаткы бо буде веце такых річы звязаных етимолоґійом зо значыньом слів зато же тот проґрам называт ся Называт ся слова виця єст о словах зато зато така конвенция того проґраму Я лем чуті єдну допоім бо маєм єдно звіданя о тоты фасянґы в словацкым языку котры знат Просто но пущаня так то сут пущаня аж і в русиньскых часами селах так бесідуют то іде з ним з німецкого повторют або постити або або літеральні значыт посліднє наливаня алкоголю або послідня гостина так перед постом так бы тото тото тото посме тріти Істі єдно повім же заздрієм на свою майдову скринку Мам такій фольдер де мі приходят ріжны ріжного рода голошыня запрошыня і нашол єм там як раз тепер Фружы марец од запрошыня Музичка барз знаний на Словациі грают чыстий фольклор І ту як раз тота фашя тоты фашянґы были были представлены в десят і перше минут од май а ту як раз ся мі явил в принагоді при нагоді того пущаня в словацкым языку Зато кєд уж см нам так добрі іде пустили си музитку і дне і пак підеме собі ґу нашым Віва ноты бы Водо о то Будойом підати мо а на другій Пресло о шо <unk>m Так і вертаме до Словиці і бы што быновитыма ідеме хоц поправді но не така нова Але думам же днес зложыме собі єй змінінум трьох такых якы даколи являли ся в моіх языковых проґрамах Але певно дашто нове додаме бо я хоц єм оддачым бесідувал даколи то люблю собі іщы раз тото повторити дослідити так ной мам той вшытак така єдна справа єдного такого слухача котрый з єдной страны хоче быти анонімовий колиси ся на мене погнівал жеміну його імено добрі найлишыт ся анонімовий а з другой стрыны єст так мінімалистичний же мече лем гаслом Не барз описує што іде Хоц повім же то переважны сут файны темы і прочытам вам тот зміст цілой відомости на комунікаторі вом вуз а в нас яр Хоц єм ся посварил бо бесідуют же парія чом так Но як бы м мал так розвинути тото ся здає мі же мало бы мати Таку форму в польскым єст Вонвуз а в лемківскым яр Ци мож тото получыти Чом ся так ріжнят тоты кореністию так може Інчы бесідуют за пари я Здравлю Маме уж тему днешнього проґраму і займийме ся ньом хоц ся мі здає ж она може кус в бік піти Але добрі Зачнима того же і в польскым істнує слово яр в сенсі той долинкы помедже скалами помедже вершками помеджем помедже горами в котрій часом тіж тече вода часом то і суха долинка ноле сама форма яртуш смотрил в польскым языку то лем специялистичны названя даякого виду того вонвозу Зато в польскым єст тіж хыба меньше хоснуваный тот Яр бесіду Яр ярок так тот потічок або або або яр тота тота тота долинка так і оно має турецкє походжыня і пришло до староруского языка найперше а пак допіро было запозычене до польского тото своє яр то Деси колиси хыба єм о тым бесідувал так тым способом ся нашло в польскым языку Думали сме іщы в тым звіданю Парию але до Париі іщы на вернул дакус пізнійше то дакус окрема справа хоц звяже ся з тым Вшыткым думам же на кінци тото вшытко да як мі ся поведе звучыти добрі Одкале выводити Вонвуз польскє слово Вонвус Ту маме пару такых цікавинок і пару цікавых языковых процесів котры можеме наложыти на розвиток того слава до днешньой формы Но зачнеме очывидно од праславяньской формы реконструваной формы Яґона мала в праславяньскым языку тым коли вшыткыславяне іщы тым гіпотетычным а коли вшыткы славяне іше бысідат єдным языком Но она зачынала ся од носового гласного о знаного в польскым языку в лемківскым Ужыні овз Што мало значыти же то штоси до чого ся візджат або вдашто як ся візджат так то такій ярок з дорогом там на дні ци дорога в тым ярку ци ци дорога котра врізує ся напримір в скалы в терен в горы і так дальше А ту очывидно маме бы таку пряму ету етимолоґічну реляцию з часословом ввести так і ту о тым будеме бесідувати О тій сухій долині значыт там часом плыне ріка як у тым бесідувал же не мусит іже в польскым языку єст розріжніня помедже вомуз а яр як єст яр то там тече вода а як єст вомвуз то єст суха долина Не будеме того аж так специялистично по ґеоґрафіі розвивати так возме собі же то єст така Лемка рів о такій рів Ци там єст вода ци неє то уж уж тото натепер лішме Но і одповід на тото звіданя чом в польскым єст вом з того етимолоґічного пізріня і з пізріня фунетычных процесів якы якы якы там зашли То так но Як во вшыткых языках а і в нашым русиньскым языку бы называны были даякы явиска предметы обшыри і так дальше бо пові єм перед хвильом же первістна форма в праславяньскым мала вид Ом воз з тым носовом ом на початку Ту лем припомнул тым што польского не знают же же колиси вшыткы славяньскы языкы но тот праславяньскій мал мал тото носово о і Н тепер посеред славяньскых языків лем лем в польскым языку остали тоты о ім хоц доднесут з нима проблемы бо в діалектах такой уж іх неє они уж в великій міри заникнули а в літератскым языку в польскым языку но уж сут в тым процесі в такым моменті же може іщы маме тро пятдесят років і будеме видіти же мало хто вымовит тоту полну голосову ОМіМ так так бесідуют специялисты но і само тото же язык ся змінят не лем днес видно по слові Омз котре перешло в польскє Вонвус Не буду ту як раз бесідувал же о перешло в у так воз і вуз то тзв в польскым опохылене о скриском котре фонетично звучыт так само як у волвус так хоц спішайме там о з крисочком ялтым нераз бесідувал і В языковым окусі Покусі в Словици бо то подібний процес як зміна нашого о в і так як маме віз і возити о навет на тым на тым часослові ся сприйме же в запертых складах тото наше давне о переходило в і а там де были одкрыты склады то оставало о Но добрі Но то чом там в ся явило на початку То так зване протетичне В а протеза так ся называт тото явиско то єст доложыня як бы приєднаня до слова даєкого до переду слова даєкого но чудачного невідомо одкляд оно ся явило Для кысов звуку так його не было перше але якоси нашло ся і то ся называт протезати наперед оддати до переду тото так ся тота докладні то докладні розвиват Но і ту на примірах русиньского языка так лем скоро На ранці повім же тіж можеме мати протичне ге як в слові Америка заміст Америка ци протитичне в бо тіж ся являло кус в інчых в інчых в інчым часі і в інчых примірах бо маме вікно заміст окно маме він заміст он <unk> заміс <unk> Но хоц одчул старшы люди котры бесідували же <unk> ци <unk> а зрештом як посмоцреме собі на порядкове чысло <unk> то єст <unk> I так дальше за тотам тото перешол Вернийме до нашого слова Омвос тот польскій вонвуз з протезом уж вонвуз Кєд бы сме хотіли го переложыти на наш лемківскій язык тепер так тот праславяньскій овоз вышло бы дашто в роді увіс Ей нич поясню чом Повім же така могла быти колиси форма в нашым языку Заложме парусот тисяч років тому нич не нас заступила го тота турецка форма яр і ярок так Можливе же то принесли зо собом волохы котры мали тіж близшый контакты з турецкыма Языками зато зато тот ярок стал ся такій домінуючий може перше то было дашто як увіз котрый єм перше перше повіл а нич єм дото выдумал то посмотрил єм до Інчых джерел до украіньского лексикоґрафа Грінченка з котрій нотабе не взял до словословника соткы русиньскых слів ной він має такє слово своімсловнику увіз з такым поясніньом дорога в Ложбині о вразі значыт дорога Так як єм бесідувал же выжлоблена помедже горами котре ся врізує врізує в горы ци в скалы ту лем доповім же мы не знаме ци то первістне слово Гінченка значыт так фактичні ходило ци може такій другій і другє влияня може ту Польоніс од польского Вонвуз того не знаме За барз на бокы сход златуювшы треба пояснити тоты процесы чом бы вонвуз мал быти в нас увозом Ном відомо теоретичны розважаня бо на русиньскій языковій териториі не споминам собі такого словату по перше друга справа кєд вы бы сте го стрітили то одраз міште над демко Етлем Крапка фм доле просідме тоту дорогу Коли в східньославяньскых языках в тым і нашым русиньскым очывидно щезали носово гласны О і Мо коли си давно давно ті сме і іх мали так то они ся заміняли в полну гласны а або у Ну же были хыба же помягчали попереджаючий согласний то я Ю а ІУ або я і ю Но і видиме тото в такых примірах як мука та польска монка пят то єст і так і так дале Но і ту іщы до того овоз кєд уж додаме же тото наше давне о в запертых складах зміняло ся в і тото з того онвоз маме тото увіз бо змінило ся в У а о в запертым складі І то прости правда Але маме іщы купету інчых примірів на інчий розвиток языка в польскым і в лемківскым де видиме тоту протезу Вы Чому ся Ява протеза ту іщы єдно но протеза являла ся товды як тяжко было дашто вымовити дала ім русиньскы примір Америка ци він ци просто являл ся такій звук мы до кінця знешньой перспектывы не знаме з якых причын він ся являл то лем такы сут гіпотезы же же коли бы тяжко вымовити коли слово зачынало ся напр в тых примірах згласного но то там был додаваний согласний же бы ліпше го было вымовити Зато он восто Вонвуж не вонвуз але посмотме собі бо я тоту давал таку таку припустну форму увіз котрой ім нечу єм єй выдумал єст в Грінченка але тото собі возме возме набік Маме таку такє слово як польскє Вонскій нас єст Ускій так Памятайте лем жебы го через Зет писати бо то в польскым ся змінило давне зет в С Венґєль маме угель так маме такє давне слово польскє рідко уж річене венґєл значыт угол значыт кут акцим ту ту тіж тота цікавенка же часами як бесідуєме по польскы камінь венґєльний Венґєльны то по лемківскы прібуєме тото называти угельний камін так бы од угля походил Е то не єст тот венґєльний камін ци угельний камін то угольний камін нарожний камін тот котрий ся кладе в кутіі та як іде од угла Ту памятайте ани од угля то тота част так што ся і мурує в куті так в куті жебы уж было жебы уж было Ной маме наступны вензел Узел вонтроба і давна утроба то наша утроба Очывидно на вонтробу днес бесідуєме печін печінка так але і тоту гутробу даде найдеме бо си можеме перейти до церковнославяньского языка і маме псалом <unk> так <unk> з тых того того тексту звучыт серце чысто сосыжди во мні Боже і дух прав обновы во утробі мойой Но і што тото значыт ци ци ци як бы то повісти же мам мати Одновліня з мойой печінкы Но ні абсолютні ні Зато же слова слово утроба має ту такє такє барже глубокє такє символичне значыня ниж ниж нища стіла так то єст тото што єст внутри То то така внутрішня глубина чловека Та душа тіж не Мож повісти зато тото дух прав обнови во утробі мойой значыт жебы одновил вомі то правого духа в моіх внутрішнях в тій тій моій духовій глубині о так іде за тота утроба польска волтроба з протетычным в она тіж Може в польскым языку значыт конкретні част тіла А в нас хоц тото слово давне праславяньскє было заступлене было заступлене Печеньом пецінком но то маме іщы в старшых в старшых текстах тоту утробу і не буду словом кєд не пущу Вам єден текст по сербо лужыцкы од нашого приятеля з Сербской лужыци послухайте Вупрая Манчіткім Слухаче Le<unk>ki сербскій Лузіци мы сме Сербія єдна наводна Менціна котрась бидлі воколо Будюсіна о Кочебуса А я вам сію ся та на лепше єс вам буде на нашій кульватым світці Яра дєре вбічок вам є Томаш Новка з Будішына Томаш Новка з Будішына і якы чуєте новинны барз але то барз файнінас Вшыткых здравіл што мі тішыт на кінци єден ґерманізм до котрого може вернеме так ци так видити тота утроба вонтроба то тіж вутробнє значыт з цілого серця з цілой душы так варил же здравит нас цілого серця з душы стой вутробнє з Повіл сме з петінкы а то не то іде дальшы рефлексы і смотрю ту до радийослухачы суд днес хыбен з кінчыма тема но але отырны собі напевно будеме продолжати маме іщы тоты Вами Мадяры бесідны Мадяры а маме тіж угры маме село Угрин по польскы по польскы венґєрм Но і што іщы Зато маме вонсы і онсы праславяньску форму в нас штоправда баюсы до того думам же вернул о тыжден бо то єст бо то єст мадяризм дост цікавый може уж досліджу тото ближе чом насут баюсы мадярскє слово котре здає ся же з вонсами хоц дос близко звучыт польскыма нема нич спільного але виджу же іщы ся будеме мусіти заняти цілом цілом Мож повісти цілым мішком тем котры ідут до Париі бо тото вкінци і єм тіж Вам обіцял Анеска не стигнул Зато думам же о тыжден дорога радию слухачы як ся застрітиме собі тот до докінчу Лем тілько допою Вонвус а в нас Яр хоц ім ся посварил бо мім бесідуют же перя Но так Вонвус не мат нич з яру спільного етимолоґічного значыт тото само але етимолоґічно етимолоґічно як іде ідут од комплетні інчых коренів Припомну же Яр то турецкы влияня на старорускій язык Не маме одповідника польского Вонвус Но а пария іщы остала Але паріли сме собі на тоту тему о тыжден Красні Вам дякую здравлю сердечні пиште на Лемко e<unk>em Крапка фм о тыжден дополниме собі Тему нашу днешню тему о парию так як Мадзелян писал лем потокы париі А перето не єст лем такє кряча котре деси там росне і то іспария значыт етимолоґічно принаймні м дакус штоси інчого То Влаславиця красівым дякую і чуєме ся о тыжден Словиця Проґрам о словах нашых і нашых Для пяных словами і слів жаждаючых О языку і на языках словиця