Archiwum
łemkowskiego radia

Тот проґрам повтаряме словиця проґрам о словах нашых і нашых Для пяных словами і слів жаждаючых О языку і на языках Слововиця Видаєте красні дорогаты слухачы з той страны уж тепер над вас студия бесідуют з Ужгорода до вас Михаль Лыжечко І Демко Трохановскій і ради сме вас чути по долгій павзі но як мінімум я был правым а щы тово долгі вакациі од Словиці дораз сме ся не чули місяц а пул нєстаси так так може быти Але то я я знам зрештом на лем фм уж нашы слухачы можут тіж прочытати чом як раз мали с таку павзу може оповід два слова Што там ся діяло в тебе Но дуже долго м спала што Ха ха не тілько але нові ся здає же дашто з інтерфейсом ся діяло Было было айно Наконец стала ся така мож пуйсти кульмінация Мали сме у сесю суботу <unk> фебруара презентацию нашой первой і такой папіровой збіркы По факту тхто не знає проєкт інтерфейса то такый мож казати новинковий зачынал ся як новинковый порталь де мы пишеме за На шылиякі темы но такі май гузко направлены пишеме за інтернет технолоґіі техніку пишеме много за шылияку популярну науку значыт пробуєме розказувати за якій новинкы із світа наукы айбо таку мож казати мало май просту бесіду Тото ся унішній час так модно называт як комунікаторы наукы так бо сут люди які цінят якій такій зглядуваня сут люди які пробуют за них розказати таку быщеціляня штось могло порозуміти тотно добрі До чого се все выдуж то тому проєктул же дай Боже чоты рокы А дішли сме до того ж хотіли сме мати дащо фізычне што мож попытати што мож узяти урукы і дішло до того ож айно выдали сме таку папірьову збірочку В принципі там в більшости найдете як раз тоты публикациі які вже колись были на сайтові так мы мож казати выбрали найліпше што было за послідній час Но в бунус до того маєме там і три унікальні ексклюзивні публикациі які раз ниґде інде не были Никой ще не виділ они сут раз лишек у тій книзі і ся також бы мож Вас было дачым заманити бы было дащы у тій книзі такоє інтересне што щеннико не віділ Та я зато зато барз ґратулюю же вышла друком інтерфейса Одсылам нашых слухачів на порталь ЛЕМ крапка Ф жебы собі дашто більше о тым почытали тотнешня статя Петра Медвідя а мы помаленькы будеме зачынати днешню тему Словици Але дозволь же найперше пустиме наш джінґєль Ано ясну т А я знам азбуку уж познали мы азбуку А як авто бе як буков в як ватра ге як гора ґє як ґазда де як дора е як екран є як гєлин Жет як жето зет як зелін І як ігла І Чудачне бо на іх пся нич не зачне ы є тиж зманеруване серед слова заховане або зас на кінци стоіт і початку барз ся боіт Дале буква і отяк Йосиф Каяк коса ев як лоси м як маня О як орел як пані р як руснак Ес як слуга до як дырка як угель ф як файка як хыжа ци як церков че як чыжык пша як школа ща як щавір є <unk> ізнакы два знак мягкій з твердым знаком Но так в лемківскым стандарді русиньского языка бук єст <unk> і знакы два знак мягкій з твердым знаком як сме чули в тым джінґли а я веду до того же ци то добрі сізліци може за мало або за вельо іх Але о што мі іде святкували сме <unk> річницю кодифікациі русиньского языка на Словациі тыжден тому і дакус зачыплю до того бо днешній проґрам так як уж на Фейсбу єм заанонсувал же може розсердити вельох днешніх професорів і дослідників Не знам ци так ся стане Але хыба предошыткым тых што розвивали русиньскій язык по <unk> році Але добрі Яку сме днес з Михальом задумали таку головну тему Входиме до машыны часу Ідеме до <unk> Ідеме до <unk> р і высідаме в бардівскых купелях де як раз проходит І Конґрес Русиньского Языка н і што бы сме товды Мы кєд бы сме были участниками або тыма што мают такє рішуче дашто там Што бы сме зробили інакше што бы сме зробили по другому То я лем припомну же в <unk> році в тых же бардівскых купелях зышат ся і науковці і дослідникы языкознавці літераты журналисты так жебы зачати тоту найновійшу історию розвитку русиньского языка Но і ту лем припомну як тото вводне слово доднешньой тему же там Присутны рішыли основати найперше поєдны стандарды русиньского языка в своіх державах а пак помалы доходити до койны русиньского койны то з грецкого слове спільний значыт єдной версиі языка Но і добрі Находиме ся в тым <unk> році в бардівскых купелях Айно одкрываєме двері нашого цясового мотора насміло выходиме кляняме ся чы чытал молодому професови Палло Робертови Маґоціови кажеме доброго здоровлічка маєме ту і таку ідею были сме в будучности і виділи сме в якій блуды Мы направду зайшли Но пис може зайшол блуды косн факт у тому уж тото што было договорено на тому перому языковому конґресі А не справдило ся так Сут причыны якій чого но не стало ся так як хотіло ся а мы нагадаєме нашым честовным слухачам уж на перому языковому конґресі Было договорено не просто приняти раз выробити якійс конкретний стандард у каждій Окремій державі де компактно жыют Русины а і в перспектыві выробити даякоє койне так якоє бы ту всі стандарды зєднало та до выробліня того койны не приступили сме щы ани на Йоту Взникал вопрос чого так ся стало І ци направду ото была хыба того языкового конґресу принимати такоє рішыня Но ясно уж не можеме видіти в далеку будучніст не могли сме знати уж і кодифікация на Пудкарпатю так скрахує мож таку повісти Ци было насправді хыбным тото рішыня Так си гадало уж позором перебач дем кудляс выйшол бо пак за буду Позором участників конґресу в тот час то вызрало дуже лоґічно бо была даяка чытала надія на зєдніня так Брали за приклад успіх языка в Швийцариі так то як раз слідували сме романьскому стандарду так уж по прикладу стандардизациі романьского языка дорадили ся стандардизуватий русиньскій но Не врахували на кілько інчекій будут умовы в окремо взятых державах і ту я даже не кажу за Украіну вприклад бо а і в Польщы і на Словаках істория вывоєзыка оказала ся многым неєднако так легка як тото ся думало так бо не позерал ся на то што в бідві державы в тот час же были мож так казати на первів ґрадици вступа в Европейску Унію а і так бадати ся з місными властями было неєднако тяжко За Украіну таку домак мучу та што хочу пуйсти ож май велику хыбу того конґресу як міні ся видит субєктивно было была як раз надія ож тот процес буде поступно плюс мінус єднакый в каждій державі в каждій державі А то ся мак до мак так не стало Так і ту як лем припомну же тот модель спертый на тым ритороманьскым приміріфі кодифікациі языка там был пят головных діалектів і они по перше барз сильно стояли при своіх языковых формах і прикметах такій там штоправда был основаный єден тоты койне але то тіж не было так легко зато же тотрети руманьскій язык то бы барз комплікуваний процес він тырвал аж мож повісти понад <unk> років Він ся зачал іщы під конец ХХ столітя в другій половині XIX ст а фінально аж в <unk> роках тота фінальна версия кодифікациі была зато аж і по тым можеме видіти же то не є такє просте так же не єст такє такє легкє жебы просто собі заплянувати пару пару років і ідеме кукойне так же По тым видно же же примір ретроманьскій примір ту видно же же вінны як раз не єст не тото не єст легкій Але кєд бы сме мали так В деталях повісти бы я собі ту выписал же што бы сме може знаючы же же то тяжкє Што бы сме зробили в тым <unk> рыма мали інформацию яку остало ся в будучности яку альтернативну путь мы бы могли предложыти в тот час так Ага так бо я то наприві заложыл такє штоси же кєд бы сме аж і повіли же доходиме до койне в даякым одступі часу То тото што єст повіл значыт же мусіли бы сме приняти даякы тіж часовы рамы зна же абсолютно мусиме тото зробити в каждій державі до того рока а пак даякій плян розписати што дальше з тым зробити тот процес доходжыня докойне але з тым предшым сформуваньом поєдных норм бом зача мож о тото жебы зробити порядну мапу діалектів так і дати іх в ґрупы але не за принципом державных границ бо ту можу дати такы приміры як ту тіж інакше бо лемківскій стандард напримір кєд собі польскы границі возме был здає мі ся найлегший до зробліня того першого етапу Зато же то найменьша обшыр ґеоґрафічно територияльно наменьша обшыр два раз меньше як Пряшівска Русі <unk> раз меньше як Підкарпатска Русяк то уж потым видиме же же же дуже легше было тото зробити хоц очывидно і так не одбыло ся без проблемів Друга справа То бы м тото не заперал в границях хоцо тіж тяжко бы было бы вводити до шкіл напримір на Словациі два стандарды было бы тяжко так бо бесідуют о тым же даякы західні русиньскы діалекты на Пряшівскій Руси они сут близшы лемківскому стандардови то істо тото видно Ты ціночна част шариша так Свидник не напевно тоты приграничны обшыри они сут лабірска длина тіж они сут близше лемківскому стандардови як тому діалектовий котрий напримір на Пряшівскій Руси был тым тым основний на котрым сперли ся тотыйны кодифікацийны працы Таже ту ґеоґрафічно найперше бым тото інакше Розложыл хоц бесідую о тым же но тіж можеме легко так бесідувати тяжко было ввести два стандарды до рамках єдной Словациі напр ци ци і так мі ся здає же то бы жебы так могло выглядати Цимаж іти даякы арґументы што бы сме могли в тым <unk> році зробити Но я мал Так не уповіл бы м уж мало дуже шырокы зазначкы но малу ідею яку а цак і си дащо за што сме дискутували удну з симборами не лиш за ґлобальний якій стандард а і просто за якійс стандард даже удну в Пудкарпатю бо ту і тоже маєме доста гі ся каже диверсифікацию тых вшыткых діалактів По факту май легкым вариянтом был бы просто се я кажу як возможну альтернативну путь на час того конґресу <unk> році мож выробити якусь дуже дуже просту ортоґрафічну систему І всо і пустити єй до хоснуваня всяды в якій бы державі оно не было принято так а пустити тоту єй ну ортоґрафічну систему бы ним мож было хоц даяк писати а дале ото бы ся вже дошліфувало з роками никовці якій были бы реальні практичні проблемы бо Великій Хосен урозумінює того як писати міні дало возможніст просто писати і никати як люди тото прубу чытати яку то ім іде Бо єдно діло коли ты пишеш сам субілу тийку і то в тебе в стулі лежыт так а гет другоє діло коли ты пробуєш дащо писати што пак посправдішні люди чытают і ты видиш якій ортоґрафічны моменты они розуміют та якій не розуміют і операют ся ся на тото мож робити якіс поступны зміны айбу ты зміны были то треба мати дуже прямий і дуже шікувний канал комунікациі з людми яків тот чытают Так стандард даже не стандард а якій просто ортоґрафічні принципы мож морфувати і формувати іх у того бока у котрого треба і дуже дуже тяжко было бы дігнати такій стандард до якой істо Істо файной формы не маючы сього експериментального етапу І я так знал уж наприклад стандард на Словакі зажыл дакюлькы ревізиі так бо Я так знал тото як пише напр Петро Медвідь на Лем фм оно вже не зовсім зовпадат з тым актуальным правописом якій тепер є Топравда о тым сме уж бесідували і на науковых конференциях зрештом думам што та конференция в найблизший четвер В четвер або в середу кєд довліпаня правда Мусиш дати анонс чой зо тото ни казал Га так ся мі здає же было внешніх новинах але на порталь іщы думам даме там буде мож ся припоіти через ся мі здає міт або або зум уж не памятам дакотрій з тых з тых плятформ такту з тых плятформ Но і ся мі здає же то єст тіж елемент дискусиі так хто робит новий правопис або або тоту рекодрифікацию або дополнят дашто і як Она єст принимана через хоснувателів самых языка котры активно ден по ден пишут так о тым як раз была тота бесіда в Пряшові в септембрі <unk> рока і думам же тоты темы ся являт як раз як раз Петро Медвідь буде мал статю о о тым як в якій спосіб О тых проблемах якы ся тыкают поновліня ци той рекодифікациі ци ци ци ци ци в введіню новых новых принципів як тото было на Словациі так же то єст єден з тых актуальных проблемів котры видиме Але я то тіж іщы мам мам такых пару примірів де бы сме могли одраз уж упрощати або уніфікувати даякы ортоґрафічны принципы о котрых єс повіл Мам такій кінцівка придавника там мы пишеме і Русины на Словациі пишеме понп в слові русиньскій пишеме мягкій знак пон выпишете поС так Мож бы было дочыста вышмарити тоты мягкій знак уж буде єдно Тос принцип то єст умовний принцип котрий бы сме могли так зробити котрий был бы на листі принципів же там не пишеме мягкого знака ниґры а тото уж же м бесідувал напр Сы уж давно давно с Таком выдатном персоном в обшыри русиньского языка як проф Михал Капраль з Мадяль был згідний з тым же там мягкій знак напримір єст єст од ничым Кєд бы сме го вышмирили всяди зимали так само Яту бесідую тіж о такых примірах як В лемківскым стандарді При тых колифікацийных роботах была бесіда о азбуці но і там не ввели товды буквы гі хоц бы была потрібна по мойому дам може зараз приміры Зато же она ся така з нашого боку выдала така барз украіньска так і жебы ся як найбарже розділити найти тых вельо фактів котры мали бы одріжняти новий або ново скодифікуваный язык то абсолютно ненауковы понятя ненауковы ненауковый підхід Бо кєд же єст можна ідеолоґічний так ідеолоґічний Значыт може они і даде были бы потрібны але не як раз не в тым примірі ту по там такій примір як місце назывникы Мія моє так там выразні чут Йоту в середині а в множыні сут моі так можеме так могли бы сме записати а то єст лоґічне же кєд там єст Йота то там тіж бы нам ся ота придала мойого мойой і моіх там як раз жебы означыти тоту тьоту товды бы было тото барз лоґічне в такых примірах тото мій особисто кєд вы смотрю на Лоґіку дакотрых розвязань котры были по кодифікациі як раз буквы І дост дост мі бракує так ся мі здає Но розуміл хоц на другого бока я вижу я вижу путь як мож ся і без того обыйти Направду оно ушытко упират ся у возможніст просто люди школувати возможніст люди учыти як ся тото направду має чытати рунонизкы не повіриш мав ім таку курту дискусів з Юром Капацом Тот што моментально жыє на Чехах він як раз ділил ся з своім такым персональным опутом як він давал другому такому шорвому Руснакови який з языком ся не є сильно обознаний давал йому просто почытати текст писаний по русиньскы і як цілянникови без подготовкы было тото тяжко чытати і проблем ту як раз Не в тому што сам текст в себе был тяжкій а далеко не в тому проблем о штам може тоті ортоґрафічны принципы там были якій Бог зна якій тяжкій тото не Проблема была у тому ож чылянник не был до того готовий і домак не має практикы чытаня акурат по русиньскы а мал в основному як бы то пусти пройшол крузі украіньску систему так чляны крунута гіявчы вся в украіньскій шкулі і ото на нього мало конкретний вплывуш він коли видит текст По нашому він го пробує чытати крюзіпризму украіньской школы так значыт він наприклад слово день не міг бы прочытати як унома нас ся выговорювати як день Йому треба было в даку трі слова ся дуже увыжувати так вникувати бы він тоты слова котры він направду дуже добре знає говорити казати він не привык іх видіти на писмі во пще бо нашы ціля часто і не сухтує по нашому писати Но та маєме дуже чытовый проблем як раз з тым што хыбит нам наша школа То тіж правда Але я ти повім єдно такє што мі уж оддавна ходит по голові жебы сме таку робочу робоче койне выдумали з даякыма діалектами і напримір робили тестово може так як такій експеримент На лем фм напримір давали давали статі в поєдных стандардах значыты залежні од автора але жебы при тым вышла версия койны То така думка котра выникат з бесід якы сме вели нераз В час ріжных ріжных же повім но фм аж і станах бо то ріжны станы свідомости были ґу тому але преважні то был барз барз позитивні як ідео тоту думку жебы єднак койне такє робоче такє такій примір койне зробити котре мож бы было розвивати з таком тіж песимістичном думком же кєд уж нихто по русиньскы ани не буде писал то остане тото койне котре бы у нас свідчыло же дашто сме дашто сме по собі лишыли Думам же тото могла быти добра думка і тото тото доходжыня до койна хоц такого мож повісти штучного ненатурального на днес але уж выпрацуваного котре было бы было бы до схоснуваня Очуй ся тіб єм так каждий стандарды кыіньскыма Еме та продайку оцілянника вызерат дуже штучным а чужым То правда Бо так як і своі нетне люде не сут привикнены до того жебы чытати а уж не бесідую о тым жебы писати по русиньскы ажі в своіх поєдных по єдных стандардах Ню Я вижу уж же нам глохне машына часу мусиме ся вертати днівсі ґовно Мусиме ся вертати до нашых часів Но Тобі Михалю Дякую ти сердечні же за заднешній проґрам дякуючы ся зміг підучыти А вертаючы до днешньой темы думам же вертаме до <unk> рока Но і робиме своє може єднак тото койне даколи обдумаме і даколи взрід світ тото тото койне котре было заплянуване в <unk> році в бардівскых купелях Будеме видіти низкє сме направду встигли тото лиш ацяк піцідску перстік замачати думакы сме тото не проговорили тото бы была тема стіна Два три такі такі етеры Красно дяку вшыткым а держіт ся Тримайте ся то была словиця Словиця Проґрам о словах нашых і не нашых Для пяных словами і слів жаждаючых О языку і на языках слововиця