Archiwum
łemkowskiego radia

Запрашам до выслуханя третьой части ретрансмісиі Медженародной науковой конференциі під наголовком Світова русиністыка днес звіданя теориі і практикы што прошло в Будапешті в днях од <unk> до <unk> вересня септембра <unk> рока Конференцию орґанізувал Русиньскій Науковый Інститут імен Академіка Антония Годинкы была підтримана правительством Мадяр вседержавным русиньскым самосправуваньом та Віров Гіріц посланкыньом за Русинів в Парляменті Мадяр Конференцию модерувал проф Михайл Капраль директор Русиньского Наукового Інституту імене Академіка Антонія Го Моі колеґы і гості нашой конференциі нес продолжыме не зна як было вчера але не змаєме іщы на полудня роботы маленько уже сме запостили або незвиме же сме Русине тому у парляменту нас модівувало были сме і Німці Ани зже будеме і Руснакє так же продолжыме і націнаєме з того же Андраш Зота котрий мал зацінати нижню проґраму Богужальця написал же Коли дане має славо Богу айбо є грибку має На грибах хворил А повіл же он так честує Русину же не хоче медже ними іти жебы ту тото ішло дале Так же дуже гуманно я му од насуд вшыткым написал жебы скорі выздоровлял а його Учениця його колеґіня Марияна Лявенец Уґрин буде чытати у туй иптемі і она скомпонувала і його тему і свою так же Марияна Лявенец Уґрин Повіст Вам же за кого і за што она буде А даже можете прочытати кознає Же за што она буде коє чытати Добре Кони знаят той то послухає Е Маю повісти зато же ондрашы і зондрашым си так родили уж єдно єдну таму будеме про єдну таму говорити Він мал бы говорити по рускы зато я по рускій ся привадила бы то было компактно і академічно так як мені всю вночы треба было переробити свій докляд зато лишыл ся рускій языкы Но хотіла бы по нашому но то уже в моіх силах не было так же перебачте я по рускій буду выступати Дане выступліня основана на научных роботах Ґмі а также на представленых нам материялах і змінах архіва Прежді чым продолжыт своє оповістуваня я хотіла бы вынести лічну блаґедарност присутствуючых залім Боцірі Яргі Панадека Сийке і Лику цуната а также Камвовцянкє Жужані Ґромоцкій за сотрудничіства і аказну нам помысль Сьогодні я представлю Вам жызня Бут венґєрскым власливістам і його научны роботы русиньскым Камворжскым Ґлоря Гіроєм маєвы повістуваню і поправді можно назваты істинным ґамловцянином так як до кінця свойой жызні он проводил огромну роботу по сохраніню і увікавєціваню русиньского языка дієвні Ґамґлушкы А там чому не видиме в перебачте А одо Юкысном Сипам Верґай Бенат декраділ си <unk> апріля <unk> годо в Прашеві і ушол жызні <unk> октобра в <unk> году в Будапешті В <unk> году окончыл Університет Боє і в Кулуже Університетьом з началь зучал французску філолоґію а затем окончыл його соса специялизациі по рускым языку По окренчаню університета он зразу началь роботат на кафедрі руского языка Когда в <unk> году орґанізувала з кафедры славяньскых языков он продолжал там работат з началь в качеств старшого преподавателя з <unk> под поже з <unk> доцентом В <unk> году вміци з женой і звесным В місци женой котра была звесным лінґєрскым лінґвістом Ґерґєй Піружкай он переіхал в Єнґрію Бдоці Участ його научных інтересах была шырока і многоґранна Он занимал ся історичкой семантікой славяньскых языков славяньскым іззаімствуванями в венґєвскым і руминьскым языках общым і вопросом і славяньской діалектолоґіі Быльша част його научных робот посвячена словацкым діалектам Комітатом Бігор і Сіляд Послі переізду в Вєнґрию он устроіл ся доцентам в Мішкыльскій Університет Новой темой його зыскані стало іследуваня русиньскых ґварав в двох діревень Мучыня і Камловшкі ґлавным вобразом он увлікал ся своєобразным языком Камолошкі Деревня Камлушкы розпорожен розположено в сєверовысличной части Вєнґрі в Комітаті Боршы обой узаблин недалеко од рос словацкой граници Согласно ним взведіням перве упоминаня о діревня Камлушкы зафіксированых в документах <unk> года А согласно другым сведіням ета деревня впервы упоминаєт ся в документах <unk> года Камушка являє ся адным і з трьох Центром Русиньской Культуры в Яндрі наряду з Будапештом і Сілом Мучень Камловскій ґовар представляєт адіны з трьох діалектных тіпав русиньского языка в Вєнґрі наряду з ґоловарным села Мучынь схожыми со своіми діалектными особенности з южнорусиньскым языком воєведіны і закарпатскыми і подкарпатскым ґоворами Восточно паторусиньского ареала На сіті котрых переєхали Венґрів із Закарпатскых области Украіны большой частю в дівяностых годах Впервы ізучыньом камложского города занімал ся венґєрскій следыватель русиньска ланьскы Жєнє Емілиян Валецкій В <unk> годах он провел полівы іследовани В Камлушкы сыберая записі його носілі В тіжні двох літ з целю ізучыня Кымлошского города Баляцкій <unk> разы посітіл ету діревню і в обшій служности провел там <unk> дні Інформатормі Боляского были ґлавным образом люди а также середнього молодого возраста середніх были даже діті Іспользы собраны вданы опубликували ряд статіі в <unk> ґаду і здал абзорну статю сысаньом діалектных чертком камлушского ґовара под названьом азыковой принадлежности і засілня сілака в Лужкы в Янґрі дале в <unk> году вышли <unk>e<unk>ePскє заімствуваня в лемківскым ґоловрі сілака Лужкы в Єнґрі В етым іследовані он показал степень влияня венґірского языка на словары состав камурского ґова Балярскій описал <unk> ліксическых мадєризма в тым чыслі путі іх проникновыня в говар і процесы іх фенетічкой і морфолоґічкой адаптаций В <unk> роду вышли в святів статя діалектны записі з ґамлужків в котрый были представлены розказы а про ісхождіні села о сельской жызні о народных обыцях осуібрях біоґрафіі інформаторах сказкі пісні поговоркы і так По завершыню збора лексикы Камловского выбора Лексичкій материял гора составлял <unk> тис єдиниц Болядскій пляніровал в составі діалектну Слава Камвушкі но завершыть ету роботу йому не удалося Послі смерті боляцкова на протяжыні сорока літ іследованя камложского города вышла із поля зр ученых Іследованя ы камлошского русиньского города ґовара продолжал заніматса дверей Бенедек начыная з <unk> года Своі полівы іслідования он продолжал в полоды весны <unk> года Тойст практическій <unk> літ В ділевні он провел довольно много времіні Он оставал ся там на одну а дойну дві неділи приізджал вразне время бы За то время у него наладіли дружескы одношыня з кымоловчанами даже посля кончаня свіх іслідовані он неєднокравно приєзджал в Деревню подержавал єсны одношыня з містными Многы Кымовчані стали для него не просто друзями роднымі Такым образом практичні <unk> літ своій жызні он посвітіл етой жывописной деревні єйо народу і языку В середіні сороковых годов <unk> віка чысло населіня Кымошкы достігало около <unk> душ Можно підположыти што во время полілых іслідувань Баляцкого анонімноґо уменьшылес так як в <unk> ґадах <unk> сімі пересіли з Чехословаків Кы момянту началь іслідувані Ґерґея Бернадека населіня Камлошкы практичні вдвоє уменьшылес Согласно даным ано достігала окола <unk> сот душ населіня Інформаторем і Ґергя Бенедека ґлавным образом были пожылыє люди За <unk> лет іслідованій учений обратіл вніманя на то што многі ліксичкы єници Ґлова Камлушкы совреньом стали пропадат і восі іщезли спевціднявно вабіхода В <unk> году он выпустіл выступіл на конференциі в Мішкульци і представил перве плоды своіх іследуваній Ето труд было публикувал В журналі О <unk> інтеретній кушкоп чынок Ріны што по Рускій звучыт такы послідні результаты следованій меджетнічкых одношыній В той роботі Ґергей Бердек писал історию діревника млужкы сообшыла о достіжынях Полецкого а также доказал о первых результатах свойого вопросника котры он розроботал для своіх іслідованій а также опрілил особы Лескамолушкого ґова і выділил дальнійшых своіх целі При іслідувані і описаню росийскых вгоров на териториі Вяндриі он переслідувал актуальну і практичку целю а іменно своіми скромным средствами способствува предотвращыню выміраня родного языка русиньского населіня в Камлужі Он сітал што в предотвращенію языковой асиміляциі Русин і пробуждєни і усілиня іх нацийонального сознания враз з пространьоным русиньской культуры і в обучыні дітей родному языку і іскурчіти на важну роль іґрают употрібліня норміруваной писменності сотвестныма родному языку Камурскых Русин Згода Ґерґей Бенедект начал публикуват своі статіі о вариянтах русиньского языка бытуючых в Венґрі і на страніцих словацкых журналах і Зборниках Вот ом покажу три роботы В етій роботы он также выступал і на конференциях в Пряшыві і одставил позицию і за сіту русиньского камловского вариянта Какас Нова В <unk> году Ґергей Бенедект принимаєт участіє в огромным проєкті В зданій Книґі Русиньскій Язык по редакций Маґучі Вты книґы появіли дві выобшырны роботы котры представляют русиньскій язык в Нуґєрскій Русині Оддільно надо одмітіт публикациі Ґерґебы на декыкатуры вышли в світ венґівскых академічскых ізданях во первых ето статя Язык і Діалект односите на статус русиньскых ґуворов в Янґріі В статы Учоны суміруют результаты своіх іслідованій при опріліні при схождіі камурского города ґува і єво місто середі славяньскых языков і діалекта в iсходят із прославяньскых норм Герґій Бенедикт приводит в примір ріфлексиі Некотрых прославянскых гласных согласных і звуковых сычытаній указуває што меджу ізначальной прославянской і современной русиньской формами часто были підходны ступені історичкого розвітия Так же схематічно представил іщы і другі особиності горансела Камлушка Ґерґей Бенедак практіскій во всех своіх статях поджерківаєт то што преследуєт цель ета предоврасні выміраня родного языка русиньского населіня Камлушкі Для камлавцям Он розрабатываєт критериі котрым слідуют при выбірі розбори іх писм мала языка В концерси ті автор приходит слідуючому выводу цитірую Ґов сила Камушкы ґенетичкы высходит периферийному карпаторусиньскому діалектному ареалу аднакы і за мноґевікового або собленого розвития в словацкым і пізніє в венґєрскым языковым окружыні ґовор выроботал специфіску автономну систему одлічаючу є во од всех родственных діалектов Паетому дану языкову інформацию можно во спринімат і як мікроязык функцийоніруючый уже і в писмено літературной формі Через пару літ в <unk> году на страницах академічкого журнала Студия Славіка появлят ся його статя Судба палатілизувана ел в русиньскым ґловари скамложка В статі учений пишет о тым што в результатів меджевіковой або собленности в Вєнґриі та начынали з <unk> віка в ґуверях ґамловцям вызникли особности несуществуючі в другых русиньскых і украіньскых ґловах Такой одлицінь ціртой напримір являєт ся переходылі <unk>Э ну і тут у нього ся были другы примеры я уж і за времіні дуркы покажувым наглядным В ході нашых ізысканій по роботам научной діятиности Ґєрґа Бенака Мы розыскали іщы дві роботы котры остали ся в рукописах Конечне же не включаю книгу над котрой сичас роботе Андреш Золтан но ани я скажу парусловкым ци свойого докладом І зо старшых ся в рукописи материяла буде подробне я становлю ся на <unk> статє міслошкам ложка В ет рукопис єст твоя небольшая но очінь троґатівна істория а єйо существувані упоминаєт сам автор статя о котры я уж раньше упоминала ґунівскій вариянт русиньского языка актуальной ситуациі і перспектывы По словам Учонова в <unk> году в Лошкє орґанізували праздник деревні на котрий был на котрий был приглашен і он К етому праздництву Ґерґей Бенедикт подвіл брошуру котру розпечатали і подаріли участником мероприяти В перой половині стеті на венґерскым языкі описувала лес істория проісхождыня Русин ді они жыли раньше і прожывают тепер іх чысленност вариянты кодифікациі русиньского языка Давали сотвяты вопросы являют селі русиньскій язык діалектом украіньского розказувал лес о карпаторусиньскых діалектах іх розновідности і так баршура была написана на доступном для простого чловека языкє Во второй части Автор помістіл тексты свінґєрской орфоґрафіі котры онд записал во вримя своіх палівых іслідуваній Возлі праздніцтва Ґергей Бенедек здал силю розшырити свою згромну брошуру а на радоведіня як от писал народознавство он так назвал єй і перевезти всю на все ету брашуру на всє вариянты русиньского языка в Вельдріі Тот ся одєн примір то примір Рознини Йому обія знали оці інтересна старушка была Ґерґею Бенедеку была оцінь важна днести своі іслідуваня і концепцию проописаня каморшского русиньского язка до народа до семіх ґамлавця Какбутой роботы он хотіл достучатсы до місного населня до простого народа і не тілько до ученого міра ы Слышу євого слова чытайте слушыйте беріґіте свой родной язык відон же такой особний несматя на то што З ґамловцяном іму удалося навести тісний дружыцкій контакт з другіми Русинами і прожываючым в Вєнґрі у него были натянуты одношыня етому послужыло його выказуваня согласно котрому історичкым Русинам і в Вєнґриі являют ся камловцяні Єсли бы он добавил што імет ввіду современной в Вєнґрю вероятна і вы одношыня з другыми Русинами в Вєндрі слжыли сме намного лучы На тым я бы не хотіла ся подрубно останавливатса аднако надо одмітит што Ґерґей Бенедект был в постоянным контакті з колеґами напримір уж спокойным ішто нам удрий удворі і так жет серед нас уже і Мірона Жырыша і в допослідніх дні своій жызні он реґулярно приходіл конрышу Золтану і так же подержывал контакт зо словацкыма і сотрудниками Несмотя на то што Бенедик был мнгогранний Е Но в ту же время довольно скрытой і недовячой лічностю о імя завершыня свойого жызні в новым труда в послідній годы свойой жызні он был в постоянным контакті з Андрешом Золтоном як я уж говоріла Часто приходил книгу університет консультірувал си з ним приходил кніму зо совітом Закунчы тоєст опубликуват свой ґлавний труд йому так і не удало Послітяной болезні на <unk> году <unk> октра <unk> годан скінчал ся так і не опубликувал свой труд І з звістия о його смерті в Научный Круг його коляг слевістовірстністом пришло позма аж <unk> январа <unk> года При підготовкы рукописі пічаты Пару слова книгы Начынає сона вступл єст словарна част єст описанє языка ґраматика практичні ет книга довольна і должна быти хорошым посубля штобы создати учебників для школ русиньскых школ Камлушкі Ета єго была сама ґлавна цель Іщы а ді в примірі за той книгі А дях порязок онцю приє подготовкы рукописів пічаті єв жызню труда іспользувала з послідні сохранійшых сыкстовых версий На за основу Андреш Золтон взял найболе полну версию В одной з версий текста автор для Ведіня зарубєжных іс іслідователі хотіл включыть в книгу краткы содержаня на рускым языкі Но такой версиі не нашлось вероятно она даже не была подготовлена Золотомондраж рішыл высполніть тот пробєв і в качестві приложыня к роботі включыл в книгу два упомянутых іследованя о котрым я уже говорила ани появились на русиньскым языкє в книгє русиньскій язык Павла Робертом Маґлоці І на як там я хочу закончыт своі выступліня благодарю заніманя Марияна моя колеґа Мало перешла реґлямент альбо я не мал силы у субі сперти бо дуже інтересна тема дуже проснова інформация наша пряшыльска В ся наша колеґа Михала Уважены даме Юханове дорогым орґанізаторе конференциі тему мойого днешнього реферату котру бы мам хотіла представити сут чужоязычны елементы в языку Русиньского Народосного Высыланя Словацкого розгласу В нашым рефераті созамірюєме на анализу языкового прояву редакторів народосного высыланя з погляду языковых компетенций то значыт выберу языковых средств при формуваню рецінь якыма передают своі думкы і інформациі Свою позорніст зосередиме на притомным прояві редактора чужоязычны елементы На самий перед треба вяснити што розумієме під понятьом чуджоязычны елементы Розумуєме го но при потребы нашого реферату А розумієме в усім розуміню слова не рахуєме ту інтернацийонализмы ани перевзяти із домаш його слова котры входят до кодифікуваной подобы языка Але заділюєме ту ЛЕМТ чуджыязычны формы котры нарушают його кодифікувану норму Выскумний материял про потребы нашого выскуму сме выберали подля двох главных критерів То значыт реляциі самусят облищувати подля аспекту приправлености і неприправлености а порівнюваны реляциі мусит модерувати єден редактор Нашым цільом є власно становити до якой міры аспект приправлености респективны неприправлености в плеваді на выбер языковых середств редактора Про обєктівну здівыску му смегоно выберали лем з такых реляций котры модерувал тот самий редактор Єдна з выбраных реляций єст праводайска котра ся вызначує тым же є приправлена до переду і редактор має можну з выбер языковых средств передумати і тексты коріґувати Друго реляцию котра нам послужыла Безкумным материялом і дискусна реляция котра ся вызначує тым же редактор може мати своі материялым часточно допереду пріправино Такый тіп релякциі сам собо про редактора наймного компликуванійший дискусия ся звычайно розвиват вольно а дискутуючі реаґуют єден на другого Зато характер такой реляциі не позволює стпроцентну о попередню переправу бо редактор при дискусиі реаґує на одповіді гостів бесіда є вольнійша і выбір языковых середств пробісідника є прірнійший Чуджоязычны вплив розділюєме до трьох основных ґруп в залежности од міров впліву А до першой ґрупы односиме ціло лексемо перевзяты з чужого языка котры сут перебераны в незміненій формі респективе суты полужывательом Лем часточно модифікуваны а то буд є з погляду акцентуваня або м є приспособлена лем мо флексия даного слова До другой ґрупы належат такы слова котры мают у собі морфемны або дерівачны чуджоязычны елементы а до третьой ґрупы заділюєме фонетично фонолоґічну плівы главно <unk> альтернатну плівы або неправильну высловност корелюваных по мягкости і потребности конґонантів А другым критерийом оподля котрого розділюєме чуджоязычны вплывы є язык з котрого окремо чужі елементы походят В припадах коли коли не можеме єднозначно повісти ци іде о чуджоязычний або діалектний вплив то ближе то ближе при аналізи коментуєме Зробили сме таку табличку жебы были о выслідкы нашой аналізы тыкы переглядно і Я представлю холемы або ближе представлю бы леже окументую холем декотры стихы чуджоязычных елементів котры сме в реляциях фундуваных реляциях захопили В прояві редактора є значна тенденция твердой высловности парных по твердости і мягкости согласных передсуфіксом сыкы напр русиньского господарскы школского мягкавысловност корелюваных потвердости мягкости согласных передсуфіксом сыкы Належіт кым особитостям русиньского языка якыма ся одвышує од другых як выходославянскых так і западославяньскых языків В дакотрых перепадах в прояві редактора можеме зазначі тіж акцентуваня на першым складі што і сю высшій мірі сиґнал нам сиґнализує вплейв словацкого языка на высловност тых адєктивів Частым вплывом словацкого языка на фонематичну подобу слов в русиньскым нормативным языку є недотримуваня альтернаций якы можеме видіти як на уровни вокал так і на уровни конзонантів Ту треба але спомянути же В дакотрых припадах тоты вплывы можеме заділити так само і діалектом плевам на кілько не о вшыткых русиньскых діалектах тоты альтернациі якы сут выслідком історичной палатализациі настаюті З околичных альтернаций сме порушыня правильной высловности зазначыли услові лемковскы де в запертым складі в нормативным языку настає альтернация НА ІІ то значыт же правілона форма той лексемы є лемківскы Фрекментувано хыбол котрой осажывателі допущают єдо є недотримуваня правіл атернуваня конзунантів під вплывом словацкого языка респективе выходу словацкых діалектів но так само дакотрых русиньскых діалектів Міхала нічні сідай кє папір лежы указуй ваш папіры рыра Такє порушываня ся часто стрітят в дативі і локаль сінґуляру надзивників з основом на Naдньопіднебны ґыкы Х котры ся в дослідку історичной палаталізациі в тых позициях альтернуют <unk>r<unk>ie<unk> Редактором полжыта форма локалу у републиці є прикладом порушуваня той альтернациі правильно бы мало быти у републиці Неправильну высловност гласного ы сме захопили условій зажыток заміна задньо гласного ы переднім і в коріню Слова Пиклад зажідкы котрой сме захопили є ясным вплывом словацкого языка Друг Алексемо скоріньом Жы редактор выслові вы правіл о жывоту за Жыл жыти Найфрек найфреквентуванійшым впливом словацкого языка у ровіні морфолоґіі было вжываня редактором неправильных флексий Найчастійше ішло о флексию є в ґенітиві плюралу назывників женьского роду на Я якы належат до першой декримінациі Приклады Конґресовых Комісий народностных орґанізаций і інституций гуморных ситуаций Флексийові молностю нагородил тзв нулову флексию характерну проґенітів плюралу тых наземників в русиньскым языку Вшыткы з ту тых формы сме захопил і усправодайскій реляциі значіт такій котру має редактор черен приправлен Словацкы Вплывы на русиньскы языкы мож віти до істой міротыжны катеґориі роду дакотрых надзевників Прикладом такого є форма інструменталу назывні кажіньского роду назва де сме захопили флексию ОМ під назвом Характерну промужскій род котрый має тот назывний юсловацкым языку Споминаный назывник редактор выхоснувал довєдна пят раз в остатніх ніх припадах волжы в уженьскым роді о цім свічат флексиі паділ напикат о акузативі синґуляру русиньску назву або номінативі синґуляру назва Меджо дальшы Словацкы пліво при рісклонюваню назывників належыт флексиА О услові уровні назывник уровень в русиньскым языку єженьского роду і патріо Cor<unk>a<unk> деклінациі медже назывник оженьского роду зло <unk>em і основом на мягкый согласний Прискнюваню той ґрупы назывників Енді а тіж у номінативі ґенітиві акузативі і вокративі плюралу стаконцовый мягкый согласний основы під вплывом слідуючого гласного дефалатализує і альтернує на його тверду корелячну пару Тоты назывникы у вышеспоминаных падах окрем ґенітива плюрай у плюрал мают закончіня и Зато правильна русиньска форма редактором пожытого слова уровень вылока лісинґуляруй на уровни З дальшых вплывів на парадіґму назымників спомянме ісі флексі о <unk> в дативі плюралу назывників вымушского роду ІІнациі в русиньскым языку Свинулий і в тім паніса паралелно вжываю дві флексиі ам і Вплывом контактів зо западославяньскыма языками меджі туты формы проникают і проника діфлексия Ом і одтискує первістну флексию Ам хоц полжываня Флексиі Ом є часточно респектувана і у нормативным языку преферувано медже полжывати нам і бы мали быти першы дві то знач Ам і Зато полжыту редактором Форму куродичом бы сме рекомендували замінити формами уродицям або уродицім Нарушіня морфемной будовы слова на уромній афіксив сме зазначыли у двох припадах чужым елементом котрый є редактор положыл під вплывом словацкого языка є суфікс Єшы условів в Черайсі В русиньскым языку такого суфікса не маєме але при творіню того односного о адєктива хоснуєме суфіксы ня то значыт же правил на русиньска форма то адєктива буде вчерашній Прикладом неправильного неправило обжытого префікса є слово преявело в русиньскым языку за префікс превжывань главно при творіню елятивной формы адиктивів На выражіня завершености діяня в часословах хоснуєме зас префікс проявити О словацкы пляву в ровіні Лексико находиме главно в дискусній реляциі редактором перевзяты зо словацкого языка цию Леко ся <unk>em сут выхоснувано буду у незміненній формі <unk>ea<unk> або часточно приспособлены высловности або ґраматичным правілам русиньского языка сполужяків і ісполузячок займат редактор в многых припадах місторусиньскых слов ужыл іх словацкы еквівалент напр пред місто русиньского гет сен місто сон з полужяків а з полужячок місто єднокласників і єднокласничок або сокласників сокласничок дволежіте місто слова важне займат місто інтересує прибет місто істория природжене місто природне лем місто Лем Тенденция плужаня редактором словакізмів У Спомина о успонтанным прояві ся у вексімі проявлює при служебных частях Греці главно часткы або злучникы а тіж при дакотрых містоназывниках В тій самій реляциі сме зазначіли як правину высловност часткы Лем так і высловносты під вплывом словацкого языка лем альбо лем же Злучникы ці сме захопили лем у формі При містоназовній кутоты при містоназовній кутот зас домінувала словацка форма <unk> напроти русиньскій тот Усправдайскы реляциі то лексемы не были выхоснуваны респективе окрем єдного припаду де была частка лем не зазначали іх неправильну высловност Вплывы украіньского языка высловну з мягкого Льо характерну про украіньскы літературны язык респективе тиж про русиньскый язык сме захопили у словах літературным літературным і дзеркальце В русиньскым нормативным языку си в тых словах ло заховує тверду высловніст хоц диміну <unk>eorце у русиньскым ортоґрафічным словнику не находиме його правилну форму одводжену од лексемы дзеркало можеме вытворіти аналоґічно як при другых назывниках середнього роду з флекси напрыло крылце выглядило або глядило глядилце сідлоце Концьовый согласны основы слова Л слова Лі Дерівациі димінутиві всі заховує свою тверду свою твердост а нове одвуджене слово приберат суфіксце Вплыв украіньского языка на лексику мож найти в обыдвох реляциях редактор выхоснувал дакотры украіньскы слова або термін напр майже згадувал речыня місто русиньскых скоро споминал речіня Так само сме захопили украіньску форму назывника Чужынци хоц правильом на русиньска форма є чуджінейц бо на розділ од другых входославяньскых языків в русиньскым языку не настала зміна праславяньской ґрупы Диє Диє джы жы але ся зреализувала лем перша част той зміны Зато в русиньскым языку в софозициях за праславяньскє диє находит Рефлекс джо При аналізі праву редактора сме записали слово глядачови котре редактор положыл на означыня того хто позератя або члена публикы Таку семантику має тоталек сематыж в украіньскым языку В русиньскым языку має тото слово глядач інакшу семантику оно означує того хто глядат На означыня члена публикы в русиньскым языку не маєме власной лексемы хоц в бесіднім языку з языку састо стрічаме зо словакізмом ґівак кодифікувана норма таку лексему не припущат Уртоґрафічным словнику Але неє зафіксувана нияка лексема на означыня того хто позерат звычайну телевізию представліня в театрі і т словацко русиньскым словнику Юрия Панька є слово Дівак переложене як позератель што семантично одповідат тій лексемі так само є ясна і Єй словоторна мотивация ноя лем умело вытворена і не поважує ме єй за найвгоднійший еквівалент Условнику Ігора Керчы зас находиме лексему зрітель котра є одводжена од в русиньскым языку же зыстарілого слова зріти або здріти в значіню видіти позерати в языку са То самосновол В языку з то самомовы основол і подобным значіньом тыж заховало слово зазеріти а в значіню збаціти Зато вышеспомянута лексе мазрітель се і з нашого погляду вывіті быти найадекватнійшом про означіня чловіка котрий позерат або респективе члена публикы Ґрабна м указує міру впливу до чужіх языків в окремых В реляциях в обидвох домінувало домінували вплывы словацкого языка векшый вплыв украіньского Языка сме зазначыли у справодавскій реляциі в котрій тоты вплывы творили выше <unk> процент і з вшыткых вплы в дискусній реляциі было меньше і они творили приблизну о <unk> проценчучых елементів Музек власным автоґрафном вказує о міру впливу чужых языків котру сме захопили в реляциях Аздобили релевантну інформацию власну ци аспект приправляньості маєна або не має вплыв на выбір языковых средств редактором І тыж яка міра того вплыву выступлітк аналізы уводийме перерахуваньом на мінуту прояву редактора Усправданьскій реляциі за приблизно <unk> минут прояву зробил <unk> хыб то значыт приблизно хыбы за минуту прояву У дискусній реляциі сме А за приближно <unk> минут приправу нарахували <unk> вісем хыб то значыт приближно трапів хыбы за минуту З того нам выходит же аспект приправлености має на хыбовувнену чужыма елементами в прояві редактора лем малу міру вплыву І наше заключіня аналіза часточно оддзеркалює сучасний став функцийонуваня языка у медияній сфері рефлектує тыж актуальный став языковой практикы в обществі коли є прополжывателів природне перебераня лексикальных форм з языка майоріты Цільом аналізы не была клітика языкового прояву редактора але проба здефінувати проблематично области і помочы єй укомплектувати в приручнику проредакторів А такє сунґуваня ня языка І сідує має медже важне зато же помагат дефінувати проблемы і давати можны пропозициі рішаня што бы могло допомочы процесу культивуваня языка Змалоку вшытко дякую за вашу Але слідут ся Доклачыт ся і Рема Світь Ворінка Я думам же она буде говорити за нашого Антонія Годинку академіка за котрого маєме много што оповісти і дест такій добла Сердечно привістуюшыти на сільношта конференциі я ся раду же нас так много собрало ся Так як в цісю конференциі орґанізує Научный Інститут ім Антониі Огладинкы я подумала же і я напишу свій докляд докляд на знат повагы до жывота та і творчости Антониі Огладинґє Вєдставочный за русиньской музейной колекциі ім др Атаназа Фелядинця мал участ Уж онук Антоніі Годинкы доктор Ласло Годинка передал Музею частину наслідства свого знаменитого діда Ялично попозерала на слідство і на сям такє сокровища є школьный атистат Антоні Годинкє його приватна перепискы з матір і віцьом шелеякых рамоты та много другых інтересных документу про якій я хотіла бы зробити курту презентациі слідуючых дакуль Ґвинутах Зато повім повілям ож курту бо нас слідство єднозначно дуже богато є Оно нараховує больше <unk> документів про кажде єзник з котрых мож бесідувати мінімум по <unk> минут Яне Перва пострічаєт цест на сліс Антоніі Ґодинкы професор Ліґвіст доктор Іщван Удварй і пан доктор Михайка Фрай много займали ся жывотом і творчосе Антоніі Годинко возможно найбыльше даны Ми можеме подякувати ім они проводили шырокы та долгє іслядуваня для того абы документы котры лишыли ся позад Антоній Годинкы тепер могли сме держати у руках Пан професор Іжван Удварі та пан Міхайка Крайкували такы высокооціня материяли котрый можеме увидіти туй Сте час хужшы гывода авад выбрані рукописы Антонію Гладенкє якій содержат такі рукописы на примір як наші духовникы прожывали Альбо якій великій вігіт ручаня Антонію Гладинку до розробкы такого чудесного труда Антоній Годенка родил ся у попольской грекокатолицкой фамілиі уселі Лядомерова Жупе Замплін <unk> януара <unk> рока За кончем ґімназиі в Унґварі вын готувал ся до церковного теолоґічного школюваня а буже у рокы сеф помітили його особливий талант <unk> рока його одправили учыти ся до Центральной Духовной Академіі в Будапешті Буль все больше влюблял ся в історию біля теолоґіі слухав лециі з істориі та славяской филолоґіі <unk> рока йому давут роботу в січыньовой бібліотеци Мадярского Народного Музея де бунт шорувал славяньскы рукописы І в ті часы всебе задокументуван гій сесеусвідчыня ту мя можем увидіти рукопис котрому Антоні Годенко призначы на вакальну посаду його каждоденя зарплата біля лем <unk> форінд <unk> крайцарів ту ся може модіти будкы склавного бібліотекаря Антоній Глоденка як ми знаєме чудесно говорил на многых языко знал церковнославяньскій язык што значно помогло йому шорувати славяньскы документы найдені в бібліотеци Кроме того вон ідеально знал рускій савскій латиньскій та німецкій языкє <unk> рока на часло направили вона державну стипендию до Австрийскым Інституті Історичных Студий в Відні де вромі дипльоматикы вчыл і славістику <unk> ры Девести рока Увідянскому університеті было ведено свідоцтво про того ож Антоній Годенка вступил до університету тай скляв Кляту Такым чыном вон офіцийно стал студентом університету <unk> рока вун стал охоронцьом бібліотекарьом бібліотекы цісарской і королівской майоратньой Увіді Видиме ож його серце всюди тягнуло ся до бібліотекы до славістикы до іслядувань істориі русиньского народа і нико не могти зробити ліпше за нього Коли свун был натілько выдатным членом Інституту Путхотокы <unk>Ú о його імял жебы великому вецільованю і Школя Церковной Літературы Інституту Загналя Антоні Водинци привідственного листа на його чест у котрому написаліо Жвун был удостоєным нагородженым членом школы цис рукопис мож напозерати туй і з офіцийном печатков і з подвісом секретаря предсідателя та главного діло Вода Буд час ошколюваня тай роботы в віні Антоніі Годинка працували з знаменитыми славістами такым гіва Трослав Яґіч Циляюш Талоци і вєдной з ним опубликувал славяньскій джерела мадярского завоюваня У його наслідстві так ж єст порідненый рукопис якій на жаль надатований але його зміст точно належат до мадярского завоюваня прокор короля стятого Стефана тайпрорусину Вун написал с рукопис котрый можем одту видіти на котрому згадує Русинів якій уже жыли в Карпатскому бусаню Басені пут час завоюваня Працу Антоніі Гладинкє вшыткє высоко оцінювали У його наслідстві сут такы материяли як грамоты подякы нагороды Єдной з тых свідос дат <unk> марца <unk> рока в котрым доктор Антоній Годинка Добил квалифікацию приватного вчытеля за предметом Істория Мадярско Славяньскых Контактів до <unk> рока Серед наслідства также на трафиль саме такоє файноє призначыня підписано єст з самым Янушом Зічйом в якым є знаймо походит і з фамілию ґрафів з Зічів Мушу повісти ож творчости Антоніі Годенкы были і уж шырокє <unk> р в звязку зміном владык будярно і з все учыли шом лишыт пожынь Інституция переходы робіт у Будапешті про што было підготовлено офіцийне посвідчыня У ньому публикуют прото што Антоній Годинка втік до Будапешта через одрахуваня та як нова влада поступно недопускала навчыня на мадярскым та німецкым языкови Антоний Годинка подумал уж лишыти ся не має сенсу За його карєру безпокоіти ся не доводило Сантонія Годенка был вельопризнаным і чудесным науковцьом <unk> рока вун был призначеный дісным членом Мадярской Королівской Університету в ім Ржы Бет Упейчі Были опубликуваны його чудесні історичні роботы котры не мож было не вызначыти постоянно досліджувал історию Пудкарпатя Русину грекокатолицкой церкви Стосовно на Общество ім Александра Духновича Пудкарпатска Русь так же хотіла запросити о ньо даякі інтересны історичні материялы Все писмо котре є было написано є на словацкым языку може му видіти туд Ур його діятильност было вызнана ґубернатором Мадярщыны під час ІІ Світовой Войны нагороды по Мадярскым Крестом Заслугы У р як пенсийонар переіхал до Будапешта де продолжыл свою научню роботу <unk> рокови бун стал пермым предсідником Пудкарпатского Общества Наук што фунґувало як маля Академія наук хода <unk> юлия <unk> спочыл в Будапешті Научну роботу академику можеме заділити утри околи Перва це істория Пудкарпатскых Русинів церковна і свіцка Істория славяно Мадярскых стику Істория города пиця У моій нинішній презентациі є представи нам лем Фаляткє з наслідства Антоніі Гладинкы слава Богови уж богатой рукописной наслідство Антония Гладинко нея пропало Єднозначно што гульдісно приставнул свій жывот істориі зглядуваням і научныма роботами зато я дуже гожу за тым што маєш шанс робити у такому Научному Інституті котрий носит імя вельочыстованого академіка Як Антоні Владынка дуже Красновам дяку є за позера маєме ісі два онляйн доклады Я ся надію же нас поздравут і видят у Америці у Німецині і в Берег Саці Ебед барань Комарі з Берексаса з істориі русиньско угорской лексикоґрафіі ґнец <unk> перш половина ХХ столітя Кєд розумієте доклад буде по украіньскы од Мадярків із Берексаса маєте слово Вам дякую пане професоре дякую Вам за затополошыня Я рада ітати участників Двознаменного Заходу Ді подіі є дум же дуже шкодую шту не маютых разом єст вами скажіте міка Вы мені чуєте Я рада бачыти участників тій конференті і прошу выбачыти мені за тешто не буду говорити такою гарною русиньскую мовдю і якы Наша студентка Єрена Мурінко на просто молодец але вельом єй доповіді як церкви властиве професор Капрай звістно буде стосувати ся русиньску ворску і словниковой справы товто фактично ворот похотіла бы зупинити ся на трьох словниках з якій є величазной дійністю для обох народів і для Русинства і для Увартского Народу і як знаючі єст могам показати презентатів Я Вятєслава Донарург профіка Прайо і Рейка Якщыня будутячна як щынів то портку УСМой удов тото фактично мустидає ся про один з найважнійшых кубників мы традицийно вважаємо ствосиньску лувальска Словникова справа бере свій початок другой половины XX столітя з уявою Руско Мадярскому Союзу Слово <unk>eo<unk>ra<unk> Словник <unk> высоковыцінный Уватской Королівской Академіі Автор отримал премію ФАШга Уроці Фули цар словник зявил ся Усві Ето маласинькій словник Лем надзвычайно цінний Реєстр нараховує <unk> тисяч стрів і вображає лекстичний склад добре відомых уґладачеві підкарпатскых русиньскых обрів Очывидності мызнаймож чуло нас дочайно Рудинця на териториі сучасного Подкарпатця коло Мукачва был думовным тото він Прекрасну выдів Михарску Юру на то част офіцийною мов і русиньскій гови вжывал теж так што укладаня словника для нього не было настількы важкою справою чугу сну в єм потремом фрамів Факашазя Два рокы перед тым <unk> року вышло высловник Александра Мака русийско мадярскій русийско мадярскій словни з якій в маловому реєстрі Слованосполскій авто великорускій а ласничопей орієнтували сте самы на місцеву підкарпатску русиньску лекцию Він пустами предсую мету зібрати яку мога більше рускых слів вести дногословникового реєстру найужыванійшы церковнословянізму і на початку <unk> тисідча бутів вести вырускє слова але з часом це змінили ся через дащо зявит ся усідло Александра Макa І рахуючы вымогы оголошеного Угорской Бурґійской Академіі Нову конкурсу Васо Чупен мал на меті увласти руско Мадярскій Му якій ухопит лексты рульской мови яку розмовляют на териториі Мадярщыны з урахуваня влексан та выразів запозиченых з Упортской мовы Ци цитата з высвой стрінкє Передмуде Частину рестовых слів дослідных зібравста УН зафіксувал тжы черпал материял з ріжных джерел за переважно західніукраіньскых джерел як наприк народны пісні гаредкой ґрупы Увадской Руси Якова Головацкого авнімацко Рускосноваря Омирана Патрицкого ґраматикы Франца Відшыча Михало Луцька Александра Гоновского Александро Михало Санці цеж і Малорускє Народне одєданя Разказы Михала Драгоманова а також бугу о материяли підручників для народных шкіль Дале відомо што саме участ уявы словника ЛАСП Уклал кілька підручників для Рускых шкло Подкарпатя для Ускых Поллощыны УС або жы де Кыєвы підручникы были ним Переклядині ЕС Усотовій статіі Вказія приналежніст реєстровых слів до певных частин му в випадку іманників і займанків наведена декує драматичного роду Зрідка до прикметників та прислідників подают ся в ормы ступенів поріднаня Мушу зазначти шту условникуючы мало залупніскых стріч однак зія зафіксуваній і за потичыня з іншых лов найбільше це мадьоризмів мадяризмів ґерманізмів та румунізмів Мадярскє запозици няску чупай намагат ся майже завжди виділяти фурстиву ну те німе як тіжкы як доказ того што ускій моді є чымало запозиченых з Мадярстві і слів і ты ніби як відповід на працу Франце Мікло Шыка вышла Ідні в <unk> молоді дісновійше елементы і мадярійше словентскій лексичні елементы в мадярскій моді І підложыч виє выч чудносит великый підсотом є мадярской лексикы єст ловиянізмом Значыт чупей намагат ся в найбільшу мадяризмів выділити курсивом на веду кілька приклидів Більшіст із них ужывают цей рині од рак є такій як уж Ни уже архаізували ся струпна до прикладу А Томаш Арай З Вашого дозволу не буду находити бугаскій одповідникє был в основному моіх розумів Аршу Баку Байнувати є слова бантувати верувати визувати ґалива ци ґалива можеме крафіну наголошую дяразлювати ердемлювати керґетлювати наунувати Баркєрувати тото терґе фурґла руґати цердесия дердезия порозкєдано ЕТ таметлювати ся чуша як ганьба під влаской чуша Однак при вывціні реєстру циословника доявити миніщу декуличу пайку милковы носит преслова з опозициі з Луарской очывидно гыхачіст на фонетичну близкіст Тых лихстер в обох мовах наприкладу выпадку слова Бабрати цижлуєнізм або водна цижлунізми в варскій Моді предаризму з другых слід є цювало Мадяризм і дикій чупень Не виділи в Симом то не виділи в Бухєвым Очывидно не зарахувало до мадяризмі Ну ци можливо може быти технічна описк Зтудиі відносило кілька такых слів ну про якій знаємо або посередньом не пішли до мадярской мовы або посередництво мадярской мов До прикладу Букуор Мы знаме што в Подкарпатскых вобрах зновыває зо ужыту значы плід СанПо Варешы Атар <unk>n<unk> каба канна або канта в значі нім бідо капура під копу фарно пастуля турня ци руси Мусил вказати да чло словник неодноразово Выхувал в Центрі Науковых Зацікавлень мовознавці І не цінкы мувознавця Ну зокремого мушу сказати шту Георґій Ґорускій різко розкритикувал словник Чупея Зазначайте што автор не дало обєднал словаку карпатско руской говіркы якій зібрал сам єст колективныма капулинізмом узятыме із німецку призпословником Ряна Патрийского А також і словами русийской літературной мови В останніх тото русийскых надумку геройского досит богато І він ме пропускає што чутеу тавстві єст выхытно основі готового словника русиньской мы Ну і з такым стверджыньом геробского дужважку погодити ся Адже выявленых русизмів не так богато на сам перед як ци сам Чупейс зазначыл што вырівкувал ся на лекцикулы рідных Юсиньскых орів Іван Сабадуш уж рудскій вымозлавец вказує на даякі вады словника напр в рестровых словах препозначеный наглас малословниковых статей з прикладныма ілюстрациями і підсутні покликаня на джерела материялу Зокрема на паґітну Звернім увагу на кажу статекє тоты період в початку <unk> років закливачкы з наголошыня то влос свого часу ну а як бы были приклады ілюстранців то не буду очывидном был бы не такій обсяг материяла мік бы будут і ціпільшы тото Насамперед метарчу бы Яв лаци зібрати як найбільше рудскых тів і не орієнтувати ся на приклады ілюстраці Музнав Ярослав Галет найтімнійшою условном вважає подкарпатску векси Нашвідомый ухоцкій іщам удвері Позитивно оцінил діяльніст Лажань Высловник значным надбаньом свого часу цитую Вважає мощу ословник є цінною лекцитоґрафічной працию а його автора основоположником русиньско угорской лекципоґрафіі Друглясу ЛП сьогодні може стати в приводі лекциплогам діалектолоґам історика ловы а також бы спідника між ловных і міздялекных контактів результаты з думуці свого часу дослідником створют высмовы для новых суковых розлог Дуже коротко хотіли себе розказати стіґє было слувник Лати і Для Участників конференциі хотіло ся радий Влотє зєдны же добрі люди Еды Подкарпатя якє взай ся за таку важливу роботу якым <unk>руваня словника ЛАСТ <unk> і ту модін є доступным для кожного науковця Выдоктураній форм Явкєтаю професор Капаль вас теж є в електронній формі в увазі Вашых даных Цей цінний словник То дьок Хтось хоче опрацувати чы ознарма тіса з ним має радо передовма цей материял інформаций і діянь поділо ся вказати лікстві фло важливы словних попередня доповідь <unk>BB<unk>rerNa науковы діяльніст Антония Младинкє в яком цілу резулеция привтівника упаню назву лабойниця збірка з цекла по карчатку русиньского языка зіздровцей материя то є воденка Можливо сказати дач што ци рукописна праця була в тым моменту выданя дішла одвер і долгій час зберігали ся фуртному чорновому цалому честовому вариянті рукописного від Академіі Нау Польщы Бо покы што удвері невід найшол не опрацувал і не видал то зароб дат тінне джерело ці не слуник він в досный для наухловців Далі думу што це поміты русиньско мадарскій служник Дзєслі на черво варияці в описі поданый рік <unk>нику стім <unk> слідніх фур Материялы до основника ухорат зберал під час польовых досліджынь фіксуючы дієстловайств престів приказок міс улявадок а капуш іст писаных джерел серед якых єрковні суйційні та юридичні тексты Опрацуваных памятов заділо під рахунками близко трьох фор Церкови книгы є особливо цінныма адже свящанык є уясніня Єванґеліє выдаваны зрозумілою для народу мовою Структуры слуковых статей УСТ В дяслову формі ідева в будушках формы першой і та другой особы одне теперішнього часу рід шормы минулого часу чловечого роду або другій особы однена позовым способу Удакы од дяслогох указал номахо Власний одповідик у означынь і формі Знаємо шту в сучасных словниках тіє слова бурской мовы подают у формі траці особы од ни При далекых запозиченых словах подає ся мова джерело а та пуштным вічні аретів Варто наголосити шло Антоні Мудивка подає ілюстрациі з писаных памятом бупано вам приклады наведу Бінтетувати бінтетні Вудкій не прийдеш мож до бентетувати рішны зацитата з нявскых урчань на Єванґлиє найетнійша <unk>огочасу была ведена на Подкарпаті і переведає дійсненому центрі Русиністы Кєр на катедрі укриньской і русиньскойові Нюрейкаскій в почас вызшой шкло Наприклад доказати Я докажу докажеш доказал докаж дукашы з форменатового спосу тім тотній бейко з оні бабізулі І звізати і злізайну і звізаіш для маскалі для масу во ті для сталі для стальбы звозал ся кірлик Влас і відповідно cно находят ся приклады з ілюстраций з писаных джерель Ішло у двері статіі Мой <unk>ea<unk>en<unk> Модьор ІЯтаравы Яслова Лухарского походжыня русиньско маярскому словнику представил полет <unk> Яслів угарского походжыня і зысловника в донія годин зокрема байувати везувати бадастувати бадасити нянтувати фантазувати І так дале так дале Тіні приклады мусам осказати што адеіт із них з углодні вже є архаізмом але старше побиліня выселі звістно і вли знає значіня тых єслі На зарашыня ґрувацайскови мушу сказати што він є цінною леґсоґрафічною працию і завдякі ям професо і Смав є доступным для шырокого загалу науковтів І останній третій тіный слубник выданий <unk> року в Ужуроді має назву Мадярско Рускій за редакциі Еміяна Букшея Юлияна Ревая та Михайла Берщайка В свій час зай словник стал новаторску леґзипоґрафічну Фразию влас і знающу част выходу тво словника Ужыді Парпатьом входил до складу Чехословаця Необхідніст створеня сучасного одголовного условника єст велучыньом у дітіли діловых термінів Выникла щы тоді полия русиньска мова області отримала статус діті Укладиці на самперед зулучали місцевы лекстари Дого роботы над владаньом словника золучыли Міляна Футу та професора Кырила Феделеша У передмові чытач може детально познайомити ся із структурою словниковой інститі я зараз на чорні буду зупиняти ся через брак часу Хочу навясти кілька цікавых прикладів У перекладній частині словника знаходимо реґіоналізмы церє в опозиці на Зморской моді Цятка позорканя Бороцкы Воросква Ґалибо Юн фото добро єй файты Хосунь хосен а так ужыток і творист Хоснут Хосун Хосенний та поресний Хосуниклі безхосенний Ба чомо як богато дереватів юза ґаздучво а також добру маєток майно кова каба та сурду майту кіці маціткій малий маленькій Серед рестувых слід гір думонімы та антропонімы на ведутя критикальні приклады Дюр Юрій та пестлива форма Юрбо Дюлія Юльо Юлияно та бестлива форма Юрка Воторід Катарена тапециі формы ката Важливой те што в словнику місце ні взглядні словака словосполучыня одбуквально тількє м дякую три приклады уж із слову державний чы мало дериватів Алом о ду державотворчый альом цін державный замах алом Li<unk> протидержавний алом віршій державний пуж і ты цых прикладів дуже бога Важані Мощу Мадярско Рускій Словаку кладили на высоку наукову ліні свого часу А правописны бухикы та Дек легниці пояснят му підсутністю на той час одповідных правописных норм то в нормуваный формітературы і мовы І ну Викле де мищы перепонуєш чомо выкладаці намагали ся як найбувнійше представити лекстичний вкляд тогочасной лексикы русиньской Дякую за выслуханя была то третя част трансмісиі Медженародной науковой конференциі під назвом Світова русиністика днес звіданя теорий і практикы што прошла в Будапешті в днях од <unk> до <unk> вересня септембра <unk> р