Archiwum
łemkowskiego radia

Ретрансмісия в радию Лем фм Добрі Так же тепер ка отварям <unk> секцию котрій со представлят За мадярско а за румуньско за Румунию ся тепер представит де Марияна Светляна Мурисян а Кармен Светлана Бойцюк з полю з Ґригорийом Фірсаком а будут бесідувати од усянутых выслідках а перспективах до дальшых років за румуньско Так же Вас попрошу можете Славе Юсу Христу Новка Я Светляна Бойцюк Я лені Вам буду бесідувати за языком котрей жеє через нас та за русиньского мова у комунітах Умуні але буду мам много бесідувати за Переґумарем Чуєте мене добре Бо я ота Лем там ся народила і там вырослам Русиньскій язык з Переґумари єст залесіно від нашій предків Она жыє у родинах у церкві і у домінікальній школі а приходит з ґенерацию ґенератів Відхода <unk> роді Коли прийшле жытелі Русине доходили до нас Від Словаці язык Русинів знак нашый де <unk> она была хузнована на столях де фамиліі співали і на святах молили ся Для тых найстаршых язык русиньскій є материньскій язык він ся ховорил о віршах о піснях котры принесили радост і надію у селі русиньска мова тримала ся у колядах у свадьбах у прикрасні переданій через ґенерациі Так што кажда фамілия мала старіст язык тримати і передати дітьом Однауця схоловна єст што русиньска мова говорена в Румуніі є май близко до русиньской стародавной мовы зато што Румунія єдна держава латиньска і не має славну інфлюенцу Мож показати што у нас у Переґумарі є місто де язык русиньскій має то коріня великій Школа і церква мали великій роль Церква і з молитвом і зказаньом і з церковныма піснями єзык сохраненый і жывий так што в нашым селі де має много ідентіст русиньска мова хуснована і любена Нині русиньскій язык не є забытий русиньскій язык є говорений та співаний Зато ме дуже Важаємо бы сме могли зробити кодифікацию русиньского языка в Румуніі Я радую ся што можу узяти участ засис Конґрес за Русиньского языка орґанізуваны тыка у Пряшівскым єй університеті тут можме научыти ся від другых держав де язык є признавати офіцияльно Дивити ся навперед русиньска комунітай з Румуніі желає абы язык не лем державний але бы быль офіцияльний признатий Ця робота не є одна легка і може ся робити лем від підтремкє специялистовс і з культурными академіцкій орґанізациями Дошол русиньскій язык удержний у нашым і селі там де жыют Русине в Румуні Бо не могли бы дістати місто лінґвістом і нацийональност то є одна запросиня за ідентію з дальшой ґенерациі Для нас русиньскій язык не є леж хворіня языка але є символичне луткєми і ціме є подарок што сме дістали від нашых предків і будеме тримати аби зостала жыва Дякую Савес сухристу єсы для нарешан І буду вам говорите про Русине і здержыня русиньского языку в Румуніі векликє і модерні рішіня Русине представлют стародавну комуніту в Румуніі і з глубокыми корінями у обляст Мараморися Язык є оден з найважных символів ідентиті комуніті ні леж узможнює комунікацию але і одержє історию традицию і спосіб між народа У світі котрий ся міняє де глобалізация міґрация інфлюєнцує на етніч ідентиті русиньскій язык стає ся есенцияльным елементом культурний контінуіту По <unk> року коли ся змінял політичний реґіму Румуніі русиньска комуніта зазнала культурній ревітализациі До того часу комуністкій реґім не лишал вяву ідентию меншын а русиньскє язык был ховорений на більше дома а в реліґійным контексті Як комунізму пав Культурне Товариство Русинів з Румуніі стал ся главным промотором русиньского языку і культуры Через нем обновили публикациі фестівалі і едукативні активіте абы гадкуваті язык і традициі Сітуация в Марамориці Марамороч є центер русиньского жывота в Румуніі але вплів украіньского языку є сильний діти в школях учыт ся украіньску мову а служба Божа веде ся превезне по украіньскій У такым контексті русиньска комуніта орґанізує недільскій школі екстрашкольні програмі і культурні фестівалі абы тримала материньскій язык Ініциятивы про здажыня языку мают важні ініциятивы суть орґанізуваня недільскых школь на передаваня русиньского языку зробленя румуньскых русиньскых украіньскых гід до конверсациі зробленя буквар русиньскій Закляді на фольклорных ансамблів котрій співают стародавні русиньскій пісні публикация ревісті про культуры і язык русиньскій публикациі книгів про культуру і історию Русинів Творба радийовых і телевізийных проґрамів і з культурным і ліґвістичным темів УII столітя Масмедия стала главный каналь через котрем язык може быти триманый і понесений дальше Ужываня русиньского языку в румуньскє машмедиі значыт не лем комунікация Коли Русине почуют або вежут проґраму своім матереньскым языку то ім потверджує культурну приналежност Комуніта котра гадкує свій язык котра наберає видітельност і узнаност на зніжні різкультурні асиміляциі Для многых старых русинів і селях приступ до інформаций о матереньскій язык є есецияльный О Візві Масмеді Напрік проґресу по <unk> р остают тій деякы проблемы міґрация і урбанізация До много Русинів то много Русинів жыют в великых местах Румуніі де русиньскій язык наймало ся говорит Низкє інтересмо лодежі без атрактивных обшах модерна музека а социяльну медиі язык може быти внальний як старий або непрактичний Препозицию на звексіня притомност языком асмедиі Робленя так локальных радийо і тв проґрамів у реґіонах де русиньска популяция більше жыє журналі онляйн по русиньску і зжывоту комуніті біліг сеґментів нацийональных мас медий новос або культурні проґрамы де русиньскій язык буде боку і з румуньскєм Дігітальній плятформі і соция медиі про молодежі такё каналі ІНстаґрам Каналі <unk>r<unk> де вкладній посіблінґві семымаємо в Румуні так што русиньскій язык в масмедиі румуньскій є есенцияльний про культурний ідентітарній жывіт ций меншыны Через тампу телевізию онайн плятформів язык може быти принесений на нові ґенерациі Будучніст русиньского языку залежыт од спулю праці медже влядным інституциями культурным орґанізациями і хоснуваня новых технолоґій котрі приближут о язык мляден Леш через креативну притомност у масмедиі може русиньскій язык жети на віку з полю і своім народом Дякую Дякую Світланам а дальшу Дальшу тему В приправі лаєдина суть Зворінка о досягнутых выслідках але на жаль не могла прийти так професор Капраль о оповісти за ситуацию в Мадярску словай Сус Кристю Ірінка моя сотрудниця я є директор Так ме ся так договорили же мусит дако ся занимати демоґрафічным вопросом Хоц она є уценійша бо має диплому русиніста ту пряшу відостала А я лем так анім лем три році некы мам філолоґічного факультету Но так же мож поісти же сам Так ся стало же я даколи на зачатку двохтисячных ропию на катедрі у Нєрдязі катедрі украіньской русиньской філолоґіі од минулого тисяцьолітя бо то было ся <unk> Но так жеы На моє хоцях на моіх оцьох то ся вшытко стало так же я можу дашто повісти як бы свойой біоґрафіі Же Русины на зачатку уже двохтисячных у Мадярсині зачали говорити зато же треба бы зробити што своє Ото така русиньска натура знаєте каждий ґазда хоче мати своє а не ходите до сусіди пожыцяти а так дале Зачали памятам <unk> рока мы в Нєредязи зробили конференцию там Там там был пан Падяк памятам метро Поп і з Польщы был клока Томек а зо словеньскы не памя фейса бо дапес фейсы фейсы якы конференцы Но але же теди перше раз <unk> рока Зачали сме на голос говорити же може же треба бы нам приладити свой вариянт русиньского літературного языка Зачали сме з того што у нашій новинці русиньскій світ Зачали сме як бы приладжувати хоснувати дашто такє што лем у нас лем промадярскых Русинів Тепер мало істориі же чом ся так стало же русиньскій мадярскій вариянт русиньского літературного языка є такий близкій Ґлу Мене переуціли на ку ґупуткарпатю ґупуткарпатскому вариянтови ділю тому што Мадярскы Русины Фактично тотально сут языково асимілювані Они ісі на політичным уровні голусит ся до русиньства в Мадярсині є мож повісти найліпший найліберальнійший закон І тым моє люде хоснуют може дакой не з чыстом совістю є такє понятя як етнобізнес но факто што Маєме два села де і сідниц мож застати дашто учути од <unk> плюс і познают свій вариянт русиньского діалекта яком ложка <unk> і Муцьонь Комулюшка така є ближе ґу пряшовскому вариянтови а Мучан то є абсолютно вариянт воєводиньскых Русинів Траґедия є в тому же хосновали тон комурушскій діалект Гатинґер Ґабор і Юдіта Кішова Ґабор умер Юді Тукішов так єм цю виділитись в супермаркеті на Касі робит так же комлювску бесіду неякому ані ани не майме од кого учути то сут села Доста підні комлювска усе была найпіднійше села в Австро Мадярсі Оно таке зостало он тепер то є нацийональний такій Парк то є Люде котры мали доросли там жыют Але чом говорил за демоґрафічну ситуацию катастрофа полна затворили школу зато же неякого учыти та можо свіз діти на на два ці на три класы тепер же неє той школы Даже то велика Така бідаци стала Муцьоню звес то є богатше село там є баня баняси шахта они ся асимілювали уже давно бо ішла мішанина Кєд на комлучку нихто не прийшол порядний Мадяр не ішол не міг там жыти А умуцьоній было веце было Мадяров так же они самособом природно асимілювали ся І фактично не было ани єдного чловека котре бы свою муцьоньску бесіду же ім было найлегше ім доста было привести з нового сада учебникы а покричывати абсолютно ниякому ниці Фактично русиньством ся занимали еміґранты з Подкарпатя єден перед вами стоіт на трибуні і з Ностівого Подкарпатя в основному берег Бельскій Русины то мукачівскє єршавскє район я зас представляю тот западну част лужансю лужаньску Так же я тягну на запад Они тягнут новосток І так же в послідні <unk> років Бєме си коякно але я мал даяке одношыня до лінґвістикы так же мені ся прийшло робите то што выкажды кодифікациі Поза того як полетексты о Новенці само собов же была основа і я начал лядити дашто таке жебы дати дорук кєд дахто ся трафит жебы хотіл писати по порусиньскы Так з <unk> рока ся обявил тот Словар русиньскій ортоґрафічний отакільна про школяреа чысто ортоґрафічне язык айбо Была ту така прилога із ґраматиком табли ґраматичні табли З котрых каждий чловек міг ся научыти же як це міняют слова номінатив ґенетів датів і так дале З самого началь рішыли сме же мусиме робити докумешанину Я памятам был єм о комлості є лучую такє смачне слово Інтереснот ся дахтой з вас цю през паниця може бы но то тика жыня на єдну ноць Но Але смачне слово розуміте бо каждий познай слово пербачте курла Але Думаєме дик вариянту нє <unk> вариянт но бо кєд Но я ци думам же ту і дітей не маєме аж і ті сут специялисты так же не реаґуєте на слова як на даякы социяльны елементы як чысто языкови но же преспаниця є і ту у тому Словарьови Та жебы не казали же комоложка ту неє наприклад муцьоньскій локат локатів умножыні уж кольох не даєме вариянту уж колох Вать уж колях Ох ахо такій реверанс Але честно се признам же веціна то я само з рам підкарпатска осмова І кєд я добрі розумію же што ся робит на днешньом Подкарпатю так же думам же може даяк поможе то і нашым братям на Подкарпатю котрі Я ся дуже надію же фурт были тым ядром русиньства і зостанут там є найвеці наш потенциял і Кєд дас Бог што си помінят Найліпше пополокы по Украіну приповіли до Европы то може помале бы даяк Европа могла Европеізувати тот штат і з ушыткыма тым найліпшымо чеканяме про нас кодифікациі знаєте коли говориме за кодифікациі на Подкарпатцю я усе хоцю повісти як то ви собі представляєте кодифікация як волі на то державы то не є кодифікация Мы може вас здоле дашто приправити так як то много робиме Але фурт акт кодифікациі то є державний акт то фактично держава признає право ся рату говорили за професора Тору Словакія як держава ся припоєла ґу тому процесу а контролювала го У нас в Мадярсків з такым не было проблему Мадяры Но кєд уж асимілюваны сут на <unk> процент то тепер мож дати Русинам вшытко што хоцю але проблема я в тым казал же по русиньскій говорити чытати мож в лем подкарпатскій Люде Жонис маєме не вшытко так гладко бо яка же я тягну на ужгородскій вариянт на Ужансину А є опоненты често політычні они програли выборы є така фамілия єдна довколо них є опозиция они пишут по свойому самособову же они не возьмут як продукцию своіх опонентів і не можут хоснувати то што владна як бы інституция зробила они ідут проти опоненты так же пишут так як сме писали даколи Кажде як знає так пише Бо пізнійше за я Вам указувал словар Пришло мі ся і зладити дашто такоє жебы мож дати дорук напримір редакторовий альбо учытелюві жебы міг бо не каждий учыл історичну ґраматику ці годен сам по собі розобрати ся з ушыткым тым жытьом так а не так бо фурт дішкуруєме як маєме писати ци як лет і вшє такє Страшне ся стало наша молоджева дуже хотіла указати же они не сут Украінці і зачали писати наприкладно Тепер то є заможности в своіх телефонах зачали повторювати то што было перед сторо роками Коли академік Антоній Годинка варувал Лемікуйте на фонетику тота фонетика вас затягне буде велика пидальне Молоджева книжкы не чытать Антоний Годинка про них неє даякым авторитетом зачали писати як тюют і з тым маєме проблему зачали выдумувати вшелеякі буквы Но кєд за буквы уже говориме так же то о здашком Не была то Панкєвицьова робота за долго до Панкєвич ся то хоснувал в Ґусі баці Наш великій лінґвіст Авґустин Волошын може сти чули а перед ним были <unk>ea<unk>or Тот написал даколе є словар і наша інтеліґенция ся орієнтувала на на ці яка меньша част треба признати же до <unk> <unk> рока коли пришли освободителі братя з Востока в вальці з автоматом то многі прозріли Але з <unk> рока мы мож повісти вечына мінімальна ветчына были орієнтовані на русофільство і казали сме же мы єден великій народ одостурнє до Владів Востока же мусме ся тримати довєдно А коли білого царя і ми дашто будеме з собом представляти Позріли лем по І світові войні коли реально ся стикнули з то культуру з представителями і уж лем по <unk> році зачали демократизувати ся же творити дашто на языкове котрый близкій до народного языка То што робил перед <unk> роками Антоні Годинка Але в <unk> рокы кєд дахто прочытал Його фантастичні тексты а може же не його стрика Но неважно бо там были його і істрикові тексты дашто з того я доєдно зобрал мі было приємно в Цера Петро дасколько раз споминал се час горше і вода д вода а востокові кажут вода мы уж горді кажеме вода Фантастичні тексты Кєдна хто не чытал рекомендувал Они сут доступні і в інтернеті не мусите книжку глядати Так же ме в <unk> роках зачали писати так як ближе до Народа і то потягло зо собом великі проблемы Бо люди котры не ходили до університета і не знают што такой фонетика фурт кажу медже нима є до сомнова такых інтелектуальных мудрых хлопців і не лем молодых озьме курс фонетикы на прашому курсі філолоґіі Фонетика як лінґвістика у цільові то є чыста математика то є наука высокого уровня то каждий факт языковий даст ся перевірити де є в математиці І то маленько і можок вам поставит на місто бо вы почувствуєте тот систему і не будете выдумувати Наша молодєж не розуміє розділ медже ортоґрафіов і ортоепів Єдно діло мы пишеме другєдільове говорюєме мы маєме мож повісти обще русиньску закономірніст коли О і Е перед мягкыма Консонантами злужуют ся на тельо ся злужуют што ся чустує но і том нараз наші люде хоцют на писмові тото зафіксувати і на ценают на місці ЕДнес пише ме айбо выговорюємо дниз То такій маркер за котрым мы нараз видиме же то є Русин ци то є пришляк за перевальний бо Русин не годен выговорити Е перед свадзы не годен выговорити Е а кєд выговорит тото значыт же він неє Русин Много ся ту говорили за тото гі заяті Ядь мал функцию як фонетичну він указувал нам мягкост консонанта позад котрого він іде літо То є сиґнал же то лы Не лы но то не найліпший лы Тіні Діло дідо Ай выпозерайте іщє другій маркер Кєд хочете узнати з кым маєте діло в ужгородяців Мукациі ся просите од нього о лем выповідь Тібі баці Каждий заперевальний Пришляк вам повіст Тібі баці Русинові Він то не реаґує на то він то бере як даност Розумієте же мы мусиме мати даку букву на позначыня того мягкого консонанта Тота єй з двома точками она є на місті яйця Мож хосновати яйця айно Ай бо я товді рокы робил як педаґоґ і можу Вам повісти же наша молодя кєд уведе даку букву котру она мене не научы леса То є страшно миче го Він то реаґує так же не хоче тым ся занимати Я не будую што за буква Я єй ниґде не виділ Я не розумію не лем малі діти кєд позерайте книжкы які пишут нашы Русины а хосную букву яці історичному тексті тапері з сербского языка Цалком меньшы кубукву бо на похожа мало Так же я теж противник того жебы ять хосновати хотіл лем за того же дітям бы треба давати дакій леґший вариянт бо жывот є такый же уже не буде такого як моі часий коли молодий члек му ся вза твердо лучыти і долго Тер мусиме оглядати такій леґший путь Про тот леґшый путь ту єднижочка збірка правил русиньского писаня і выговорюваня о также ортоґрафія і орфоепія традицийно русины кальтоґраматикы Но най буде ґраматика але як ся має писати і як ся має выговоряти конкретно по каждій букві кєд дахто хоче А є то такой місто шо мі ганьба Єдашто жебы я мог похвалити я напримір ту а і ся хоцю подякувати пряшовскым колегам єсам просил од них ци можу хоснувати структуру Бо я стороник того жебы сме мусіли єден крок єден другому на стрічу робити а зближувати тоті вариянты так же ту фактично є структура і веціна содержаня пряшівскы Ай по я напримір ту пишу за ем клітикы Бо собі я тіж як з тым ті і тій іпим такі анклітикы мене є молоді колеґі котры не знают хоснувати де ня де мене де тя Дебе Они не чуствуют а там єбока закономірност то не злучайност Чуєш ня Чуєш мене Ай бо коли редаґую даякі тексты вижу же люде не знают не чуствуют коли хоснує ся н квітик потом єси доповім ім своє мало пунктуацию лем така было за минуты прибачыте вінута і добрі фалбу Замітил єм же у каждой державы фактично є своє уявляня про пунктуацию Мадярска є фантастично абсолютно інчака ягусловяньскых народу Так же я зробил такы примітивны але доста про каждый ден пунктуацийні правила де што якій знак маєме ставити Але по єту великій мізмі ганьба я хотіл спростити і далем зробил єм также усіткі слова усіткі адвербуми котры ся не міняют у кунцьові пишу ы кєд Так же не лем одверу мусікі слова котры ся не міняют не змінят слова через ы Але біда же там медже нима є Не лем жебы напримір тле а є коли А поза твы тото ы міні сере страшно не любит Но я хотіл Помоцє темы <unk> про вшыткых най діти най буде ім леґше Бо я памятам єм ходил до школы як тяжко мі было ся навчыти тоті правила же так ся пише А ту ом зроблю так врідкы словашой ся не міняют у кунцьові пишете ы Но але коли ве же тото коли та ня мало ме реґуєм отаче Надію ся же тоште сучули дякую за позор Дякуєме Дякуєме Я отварям тепер дискусию куданій темі выступаючым Дякуєм Пикні Так я Вам дякує важелі За тоту красну част нашого пополудня Міле дами Я ці вас памятам єстє туж болі є на конференциі ало Пикне управене міле а еще мудре Так же так сте нам пикне представили трусиньскій язык в румуньску Я скоро ніч о ньом не вім лебо ніт літературі але віто буде тє публикуват терез том нашым зборнику та Мармарошска област Ано вєче в тым проєкті о котором сом вчера говорила целокарпатскій Атлас так простє Румуніі одмітлі ся з участній на тым прето же там в тым проєкті была вчленіна Молдавска Република Ано Такы там по тим назвом Так же оні нам доволіли полжівать єствуют це атлясы а Румуні мают вельо атлясу ано так же місме потом рекартоґрафуваріти карпатизмі з тіж атлясів а власнай целю ту област такы то вам бляго желям а желам Вам вельо успехов аби скєту любену акы сте повідали міловану Русинціну далей розвяли но а тераз пан професор Капраль Ан так есейстицкій говоріте о тій ситуациі А коцкє пришлік тому Війску му кіжлам благочелям к тім кодифікачным приручкам натрапіли з кєса Але было треба то уробіть Ано така і нашы колеґіє Колько робіли коректурі А робіли оправу желий устав робил коректурі Ано а інжынєр Гавейля котрий робіт заломеніє текст то так онужнарієкаль же завсе мусиме коректурі робіє то тяжкє лебо кєд чловек сам робіт уж не видіти хибі Ано Ано так же ктеі комлочкы там вол істи пан Бенедикт Ано А он ма таку студию чо відали власнє дє то в Ополях кє відалі Ану А он там запокусил о таку кодифікацию тых комбложского діалекту Ано але ніяк то не вішло жебы та асиміляция покрытіла А коправіте но а тен мучой таместє на тей мапечо пан професор нам занєхал такы таку питну мапу етой русиньской области такы же ешкє там ешкє найдіякє звіжкы гей але такы же сут тама некторы віхо словеньскы пркы тей Русинці нє кєд говорит є школях а школо Гей Шаріжкє А земпліньскє то змучыня школох ага Школог гей то нас зєдинює із воєводянскє Ано земпліньскє а школя уж потомбі бы было такє то шаріжкє Но так же я лем только Ану дякуєм пикні мож зайни відати Є лем пробачте за Бенедика пришол Словак з Румуніі а зачал ізглядувати штудувати комлюшску бесіду Много стигнул бо я з тыма бабами з котрыме он зацінала я заканчувал Так же я добрі познавал Было дале дале было не лем тото во поле а мы по тому в Будапешті выдали дві книжкы за Бенедиктом так же маємо зробилы вельо зробил про комловшку І зостало і оно є опубликуване Тепер недавно послідні два рокы Я мам звіданя на пана професора Вы сте бесідували а векшыно так забесідує просто же сут дві села Комлошка і Мучон просто котры маюты русиньскы мали дакы русиньскы диалекты тепер треба было на основі того робити Ям ся дочуже Было іщы або є такє село думам же добрі єм сой спомяну жыты рудуваня котре є так само в демокрециі де Муджонь де ся так само бесідує єднакым діалектом як в Муджоні Але же тоты люде уж голосат ся якій в жеґословацкій меншыні ци знате о тім дашто повісти як ґу тому прошло просто же села котры сут близко себе котры бесідуют єднакым языком і ту у є русиньска ідентита і тує словацка тых сел іх было веце як двадцет але они сут фактично языково тотально асимілюваны Штичы словацкой по ІІ світовій войні коли освободители зачали школьством наробляти І нату на выходномсловенску Пряшовскій Русі зачали украінізувати та попробували украінізувати і в Мадярсині але перше люде повіли же они до того ниц не мают раз Кєд на то ішло та мы сме товды Дотепер у Мадярсині слово товд значыт не лем Словак а і Русин так же мож повісти з Полю дотепер Може то про вас такє чудне але мы дотепер не розліцюєме Русинів і Словаків у Мадяршыні Но на тому роні розумієте про котре я кажу Такій проваз буде новина може Но также по ІІ Світовой войнє кєд Боломожност ад комложці была словацка школа Гатинґер выходил в словацку школу Нє яку ґімназию де ґімназию повіла єдна молода то была директорка нашого табора літнього Повіла же ле казали жебы я матурувала Та я шо така дурна жебы м матурувала ано мі не треба А то еліта комловска еліта так же то таке специфічне село не Гатінґер мал проблемы з тым же Же не достал фаню школу бо ужаль талантливий чловік был мал то чуство і слова і не лем ім памятам же ме говорили з ним я был іпен у Комловці а там телефон не фунґувал а я ішол на гору специяльно зателефоновил йому він же там недалеко од Будапешта у парадному селі єдному А вже такій слабий был я кажу чом не ходиш до Комлюшкы Я кажу я в Комлюшці пришол єму комлюшку глядам тя тютя неє никотя не виділ уже давно А він мі каже так смутно А до кого мам іти Уже не мам до кого іти мама му Умерла так же но то такій фраґмент словакізациі Так же воліли Русины ся словекізувати як украінізувати ту на пряшы в сіні ім не доволили а у Мадячцінь то ся дало зробити Но а потом же може дахто єй зостал як нук і тот то є єдно Но так я товтом зостал Моі діти были товды та я товды Новто не лем Словак але і Русин тіж Іжы як може выховити русиньскій світ То перше была векша періодицита якы як тепер а по другє до русиньскы світы был цілий по русиньскы писаний даже то видма процесы два на єднім боци завершыла ся кодифікация то вариянту языка в мадярску на другім боци Уж не зы є русиньскы світ двоязычный бо власно вшыткы статі сут по русиньскы і помадярскы значыт одкры ци то было якы такы тест люде котры уж не хотіли чытати по русиньскы або чом чом просто си запровадала тота двоязычност в періодичній пресі Знаєте дотепер тоті Пришлі Русины і Місні Абориґены они така не одтворено але воюют І таке протиставліня но тота інтеліґентна част котра там ряди Будапешті рішыли же будеме помагати може дахто хоче ся учыти Но забыл так ся стало же не познаю уж русиньскій язык дідо баба говорят а він ниц не може повісти Но та же та двоязычна версия же поможе людям учыти А я такій наівний был мушу Вам повісти Но то за посліднє тридце рокы знаєте же яка статистика Знам єдного чловіка котрий ся вернул языково Ґукоріньови То єден чловік ани не скомоловшкы ани не змуциня а і з козін з Борці то такє ведсє село Але родина Мариі Йоббать Альбо воєводянці памятают знаєт бо то была друга жена Мирона Жыроша Гоно робила в мішкольці на університеті русистику атле но так же мирон помагал єй вернути ся а потом єден з єй родины молодий хлопец научыл ся сам ходит тепер до войводины а говорит з братьма но бо умучанє ся был такій Ек є зобым Каулиць Каулич Ілиж старий старий леґінь Але з мамом фурт говорили лем по русиньскы але жели не самому Муйчыню а так на Натані Не знам такє словоцю листе Таня Но окремо стоєт у полю він такій добрий ґазда Я памятам же він у рускым керестурі він там як ґрыбал в воді такій щастливый был но але але то так можно же єдна родина боляде в мученій ся захранил тот русиньскій язык Дякую Лем трухій історичный контекст Бенедикт не был перший якій займали ся до діалектів комложкы Ци процес зачали уже давно давно перед ним медже інчым мы сме знайшли Бенедика попросили його Але це процесы як мы добрі знаме по I світлові не были Руснаків І тоті люди в тых селах грекокатолицкых теперішніх выхо Сєверны Мадяскы Ци процес воні мали выбер фактично не хотіли быти Украінци нормально Але ци процес словакізациі ци тіжни нового то зачал ХХ столітя як мы добрі знаме добре мапуваны Або мадяризация або словакізация Пеший котрый то описал То Булбалецкій року великы студию про ті діалекты а він ани не цітко говорив же то русиньскы він грал з тым бо офіцияльну політика в тоді не могли тото повісти І зато же вони выбрали уводити словацкы школы Як мы добрі знаме там не лем Гатинґер але Кішова з Вони ходили до тословацкой школы але іде до того чом ті села мы называме Днеска або Комошка або І В учыні русиньскє Зато же был деякій активіст В тым контексті Гатинґер і Кішова забудеме на Кішову на була добру поетыку А выні це перетворили і до кінця Могли уводити успішну ци неуспішну по русиньскій тіжбу Ласлю Попович котрий там єщы быват Але кєд говориме про ті інчы села ы Може быти же можете іх тіж перетворити Але мусит быти активістми Мусит быти активістыми в Мадязку котры не лем чекат на грошы кєд вони оголосуют як вы добрі знаєте етно бізнес і так дале Бо фактично мусит быти ентузияста так як хатинґе такя кішыва таке так як та барені а лем так Але кєд вы не готовы робити на поли то так ту буде жодний фактично докінцє русиньскє Язычне село в Мадярскы Лем єдном хотіл повісти за Балецкого Еміл Балецкій і з русофільства перейшол до русиньства Єден і з немногых перейшол але в <unk> році <unk> рук в <unk> році взяле на фронт А як каждий наш порядник Руснак першій можности перешол на другій бік до рускых а служыл толмацьом у смершу даже на своій оці виділ вшытко што треба знати за рускых вояків за Русів і так дале А вернул ся в Будапешт Ну та же служыл у смерсі же заслужыл дашто але был на єден волосок од того жебы го зяли ся одправили За його і русиньство і русофільство ся никому не любило хоц прийшли русофіли цільскє рускі прийшли але русофіли мали з тым проблем Так же сиділ тихо ясно же він знал хто він є він русиньскій поет але одказ повіл же же то не він Кєд ся просили од нього там на Пудкарпатю был найнайталентуванійший молодий поет тиж Еміл Балецкій нич не знам то може же но Розум не думам же то робил лем од страху бо кому треба то знало же то він но але само собовы вже він не міг ся замішати до того дашто написати Славика Гунгарика же Жекововшка то жы з русиньскы Ясно же він мусен писати так як він был за катедру у Інституті імні Владімира Юсяніна но і так же то траґедия русиньской інтеліґенциі нальз полвині Ото є траґедия того што дако каже вызволеня освобожденіє і так но так же то была страшна траґедия така переломна траґедия в істориі Русин то втоды перервали сме Тоту традицию інтеліґентску традицию на тому сконцяла русиньска інтеліґенция І вжеведесяты рокы зачали однули бо перервали чысто фізычно Зостали єдны там як лоці баці соцка Боржавін керця котрий знал же хто його отец і т но тото єдны другы такы екселентскій діти котры ниц не знали як наприміряє і не знаме же якій ім народности а так дале бостому Дякую то майже была така сутьба ів Ігната Ігната Я недавно позерал документы архівны Андрия Іг на тото знаєме про кого бесідуєме Він также был переводчыкому смершы Я ся по тому не чуду чого на была така успішна карєра в Ужрудскому Державному Мунштатному Університі Але я б думал же то был не два більше тых прикладів примерів Але хоче ся обернути з вопросом жебы в нас была даєка з почтивостю до пана професора але хоче ся обернути зо своім вопросом а малым коментором нашых красных дівчат зо Світлян і з Румунска нашых активісток із русиньскы двиганя в нашій Румуніі Зачну з того курто про моє спілупрацю із Союзом Украінців в Румуниі а звіданя буде ня допереду Вам вы подумайте як вам ся жыє при такому аґресивному сусідови як Союз Украінці в Румуніі як вам ся чує Бо достазаняли таку радикальну особновну сторону пуститні рокы В <unk> р на Ясподу працувал фурт і з тым союзом был запрошены нима на іхні научны конференциі якій робили каждый другій рік То было або Сатумаре або в Ораді або в клюжі были в разных містах або было досто тотвалітном направду З пані Люба Горват яка має румуньску фамілию робу яка так ся зостало же она ся розышла своім чловіком мы сознаєме щы з зачатку девяностых років Допостітку мы фактично жыли в сусідніх ізбах на суму в обшыжыті уж Руді Там ся родила моя мала перша дівка і моя прощана бабка нам варила істи вшыткым вєдно тому припадкови і любі І фактично двадцет років ознаєте же она є активістка она є председа в Сатмари в Сотумаре І мы фурт нормально абсолютно общали І в <unk> рокови коли стала ся тота з ситуация коли мене зрушыли з т на історичну факультету а до пуститку зрушыли сам факультет про што я даднес нарозумілу як то можна было вязати єдно з другым люба мене Заволяла пуститні раз до Румуніі на конференцию але мою приспилку мою студию доднес не публикувала Я єй написал <unk> писмо же як то може быти а маю нуля одвіт на то І пак через даякых люди она повіла же Феніч стал русиньскым сепаратистом Я не буду його публикувати в нашых зборниках Зато ня я Вас відаю як вы жыєте з такыми радикалами як Союз Украінців Румулиі Я єм земі я направду але я не можу похопити не можу хапати в столітю жебы жыли люди які мают таку аґресивну таку знаєте інкультуральну таку депресивну таку аморальну розумєте диспозицию до своіх з полю граждан якє віє в єдному штатові але бо фактично куріня наше вшыткых є русиньскоє Єдні стали Украінцями єдны стали іными Русині ся зостали Ми хочеме сохранити свій сохтаж свою традицию свій звык свій язык культуру історию а іноє але є люди якы то не можут прияти вубец То значыт звіданя іщы раз як вам ся жыє А успішно жыє дяку дуже се добры сказали і відповіли сте єй на питанє Слово має маю такє выказаль аґресивні Ягона майдуже говорите про мого се Лубе Стрім о Мараморесіяку не суть до ків Русине Докі мене знали што сме Уси докір Русини зачали зробити акциі зробити всякє з дітьми уне не робили там у нас акцию Мараму Рышыницю ніхто про Украінци усі знали ж Украінці чом діте у школіця і украіньску мову подзякєм Казалову церквиси же правит лиш украіньскє ні по стародавному І мы знали сме Украінці коли зачіли Русине робите акциі і моя баба і прадід казали шунне Русине і зацілы показати фото і мілітарні тоты лівреты там писали шрусин і Прадідо Маєшовіна писашу Русин і товды Украінці заціли быте аґресивні Зачы зробити дужы много акцию там у нас у Мараморисі у моім селі зачы ле учытількє о амуніциі дітей котры ідут на анаші акциі котрі у анашых ансамблів здоймают іх на ногах коли приходил школю і ім з якого кажут што не мают прав іти Русинами не сут Украінців не сут які Русине што унеси продают поден оден сук ватє дуже поговорят і з ним і з неме і всякі такы проблемы нам дуже тяжко зробити акцим людезмі Коли дут у табор і діта ся учут ся там про русиньство і ме ім чытаймо і не знаюшу не Русине коли приходжут дома і кажут чытелькам все так мают проблем і мали смо ситуациі коли приходили Маме до нас до мой мами дома і рівле што діти іх більш не можу тіти з нами з ансамбль Вайді у таборе цьому Дужім чешку потім у школі іх Карайдиюк были ін так І знавшы інспекторка і з Марамуришу знала про всю ситуацию чом мали сме ну цетлю кутру котра дзьобаля дітей і з Дзьобаля іх дуже і то не было добре чыня і дзя ніжно могла розвытегнути тых дітей у школі Іх Украінці не зробили ні все так раіти То єщы єдно звіданя так добрі ж єм вытримал з том бо уж сме там дашто бесідували тых В історичных альтернациях але іщы маме єдну таку цікаву річ котру я бы інтерреґіонально зрівнал то компаративно а то під будучым тым проєктом штучной інтеліґенциі тепер істом бесідую бо так Уж мали сме представників абсолютно вшыткых реґіонів так добрі бесідуючы і ту виджу таку залежніст же од нас з польского боку з Підкарпатя з Мадяр з Румуніі давный славяньскій тепер східньославяньскій л л л л л л л л л л л Він єст пілмягко вомяный так як польскє Л ся мі здає оно близше тому інакше мают на Пряшівскій Руси бо тот звук в тых нам подібных примірах буде він буде близший словацкому я ани не вымовлю то знам правильно Думал ся може дахто хотіт зділяти ци то може Подібніст до окружючых языків не знам румуньского мадярского польского тото ль польскє ль пані професор буде знала певні кот ль польскє ль А мы маєме такой во вшыткых во вшыткых окрем пряшівского язы пряшівского стандарду тото тото і кусічка подібні до ту пан професор тіж бесідує Бесідує тіж уж чысто о фонетику котра описаня і змапуваня подібных поподібного поподібной ортопеі поможе нам пак при роботі зо штучном інтеліґенцийом Так може бы дахто потіл то є як раз обшыр обшыр на котрий ся абсолютно не знам може бы дахто тото поміг рішыти Чом тото Л маме подібна і то не єст тото украіньскє Лосийскє Л тото такє пілмягкє Я зареаґуєм гніт ле бы то є тема котра ся дат дотіка віну вівіну прасслованьского языка поводні в праслованьскым языку была тройчленна Латеральна скупіна Ледне потом лы тверде а потом меке Але тото наприкат в Польщы нісес заховало тому кєлен перед словами ліст ліпа літ ліпа Інє шаде є то вы вы а потом то стредне лоґі Але тераз поля енциклопеди польского языка там до конця при тій характеристикы на якє же то тверде вы уж неє особітна фонема ле бы ся змінило на обоє перневы голова гей голова молодий Але ні кторі в рай во Варшаве є зопертакій інтеліґентом котрий ещє в рай то тверде лынякє такы тверде вісловой так же є то цельком в тых правілях польскє війсловноцтві вєтє є то целком домыслене Но покіль іді о Сломенчыну Так мі маме то спреднело а пото маме мекело Але су єктори нареч я ді маме ту тройчену скупіну але бо жді двойчену так же є то диференцували а ти нареці ся сут дво жіте Вєці при реконструкцию тій полудни праслованцкій того твару альбо тій ситуациі Так же то єдворите Маме такій проєкт иж медженародный воласа то атляс слованскій языков атляслованьскій язык котоса працує на том од року <unk> а то є обровска мапа в єті ді є <unk> будов на Слованьскым уземлі а на нікре бодису ай на уземі не словацком напркат турецку алебо в італияньску алебо в ракуску преснє то пописане так до того напрят у нас языковидний устав Людовіта штура єст запоєний Но потом в польску Вываршаб то Ізыка Польск але в Кракове А о ній я мам айцелю бібліоґрафію тых Атлясов віхатзаю два сериі словотворна серия а потем потом фонетіцка серия віхатза а до конця на словеньску сме відали ай сом то потом рецензуваля єден звезок а тераз приправу в Братіславе II звезок Но апрацувал наприкаты в тым колективі ай проф Шатковскій Януш можну познатє таке мено визнам го польскых ославі др Міравно Зомры так же только Я можу дополнити свойой мадярской практикы мало чудно Але ся я ту ся признам же даколи я єм автором найпопулярнійшого учебника украіньской мовы в мадярску чотере выданя вишло то на всякій случай кєдня обхопит CБУде Можу повісти же я заслужыл єм дашто но а памятам Но надіюсь же то вкарму про украіньску карм Но але я не о том Я учыл Мадярів украіньску мову А памятам же маєм проблемы з тым лы центральноевропскым лы Ай моя фамілия пострадала капраль капраль л Думаєте так же я теж жертва Але кажу дівочкам они дуже хотіли красно выговорювати по украіньскы Я кажу слухайте дівочкы слухайте ня Лы чуєте там правда Лете айно Лє лє но а ту виджу Мадяры мало бо невже нас четверос років сперед тым стратили мягый лы Але стратили і твердий л Они чуют ясно та правда то на ру правда тує три три абсолютно иншакых звуків Нопер повіджте хлопец Но такє результат Мадяре уж мают лем то центральноевропейскє такє середнє л зато мадярска фамілия Мольнар пише ся по рускій Молнар Рускє вухо то ам чує тоту полю мягкост і они там тот мягкый знак ставлят додо фонетикы зато зато кажды звукове награня Оно може ся дакус ріжнити але як ся буде розходило за вельо тото тото штучна інтеліґенция кус інакше розпознал то є лем про тото Про будучы проєкты може втакы Ні недавно я был великій оптиміста але на чемучете Ґз <unk> по русиньскы писати А кєд робил мі хыбу єден раз другій третій а на четвертый я уж зачынал хоснувати такі паскудні рускі слова Бо не знаме як реаґувати є та ты такый тымудрійший за мене а не можеш елементарні русиньскє ортоґрафічні правила запомнути Не од я знаме перебачте я я ся налучує Но так же тепер не знам чого научыте тото лы дале же песиністы Я ся бы єм мала вопрос на світляне сте бесідували же Вам треба орґанізувати даякым способом радийо або высыланя онляйн А пока знам Лем фм має тоты высыланя Голосы Русинів Войводины голосы Русинів Підкарпатя Жы і Румуния Єв такім Як найбарже просиме кажде оту спілпрацы ци знавсит кєд же уж маме цю абсолютну плятформу кєд же уж од такой самого початку маме пишеме аж і двома вариянтами русиньского языка нашым і пряшівскым недолго потім дошол і Юрко Шыпович так мы раз же інтернет не мат границ мыть а мы разом з ним Красні просиме то жебы ас вас могли потом зарошырити то слуханя покы не маєте моментальні радийо так мож отото Е та тот перший выступуємо на нацийональній радию Маємо нацийональнє радийо і говоримо маємо о <unk> <unk> минут кожный тыжді Оа і говориме про Русини по Русиньство і має нацийональні телевізиі локальні телевізиі де говоримо не маймо нашу телевізию русиньску але маймо і з локальныма і нацийональныма телевізиями і на радию нацийональне радийо Мо емісию Але дякуємо і можеме говорите зробете віру Можеме і аж і заран завтра зачати окєм был уж на тото зрыхтуваны ци дахто має вопрос але як Дякую Красно Я тот вопрос тримал на завтра бо там діс буде з пресуда што ся говорити но вы зачали самі тото говорити мі што інтереснує знаєте бо є важний вопрос важний вопрос є преса у каждій русиньскій державі Пардон Што я повіл У може може Богонь комоіми устами да то говорит то за чыто каждій в державі де жыют Русины є своя преса і як оно фунґує в більшости оно фунґує за подпоры державы Державы через ґранты через фонды є дакілько ціловік редакторы котры чыстят тот текст є важна річ обы тексты обы тоті новинкы наполнювали ся материялами многых кореспондентів од многых реґіонів де жыют Русины Я тото зажыл коли я зачал робити і з у Мадярщыні і з нашым Русинвіля так русиньскій світ журналом дале вотепер мене проблема А як писати приміром до Інфорусина Ци мы маєме все додержувати ся того стандарда языкового і приміром Петро Медвідь має приміром чістити вшыткы моі материялы поганяти под пряшівскій языковий стандард Ци приміром пустити тото так як автор писал Він о Русинвіло в русиньскому світі там была своя політыка там давали вшытку што я писал як бы м писал так той якій буква была хыба так даколи воно з хыбу в том ішло я пак то была тесно то же николи ниякій цензур не прави в тексте Вот то є проблема бо нам вошто важно жебы у тых редакциях робили не лем редакторы дві три особы котрі ци том лем фм ци там другій русиньска новінка де є лем пар цю вікутрі перфектну дубрі Низко мы має можеме ся радувати мы маєме файні русиньскє мас медиі котрі презентуют русиньскій світ номуже на высшыму Але ци нам не треба жебы в кажду таку ми масмедия писали люде кореспонденты з многых Урадийо і телевізиі та маленько інше То што сте уповіли на мікрофон той піде в таму же не будете чістите А коли мы маєме діло і з текстом Єдахто хто уже думал на тото ци має свою візию того а як нам выходити з того Но я писал тепер ци треба цістити ци треба думам же може іщы за ранґу тому верне бо то якраз завтра буде О медиякы Но але єж тепер можу повісти же маме тоту плятформу В практиці вглядат так тото што высте повіли же може і з даякых выникаючых законів з право не знам Петро бы мусіл приправити до охыльку повіст Ну мы мали тот проблем колиси як нам міністерство котре нам схвалює ґрант там зачало ся зівати а то не в лемківскым языку лем в дакым інчым До то ми пішліт ґу тому же вынам не бесідуйте што єст моє што єст наше мо уж добрі знаме то мы собі даме раду а вы уж там там тримайте ся здалека од того Так же мом тот зробили підписуєме же кєд єст в інчым як нашым вариянті то єст в пєшіньскым вариянті русиньского языка мали сме пару текстів по підкарпатскы Мушо то переробили то уж для нас не єст проблем Кєд явит ся японьскій стандард русиньского языка тіж будеме опубликуват маме уж тото перероблене Аме основний проблем тоты же мы кєд сме єй робили кєд сме робили кєд сме дали дакы тексты в підкарпатскым вариянті то по перше сме дали на контролю панови професор Копральови том то перешол коректуру том нам робил пару раз просто в чеме проблемы При выдаваню кєд то іде до друку но кажде мі там може загнати наприклад даяк написаны тексты якы Не мам коректора котрий бы то перешол цитавницю дакых хыбы і так дальше но так потім можу я то не одконтролюю Я том коректуру не зроблю до по перше По другє чом наприклад можут фунґувати дві дековариянты языка на порталі ЛЕМ фм Зато бо они тримают просто даякій стандард лемже Вы заженете з Підкарпатя просто єдным штандардом Юрко Шипович другым і тже значыт зато є потрібна на быркати і тото штандардизация языка на Підкарпатю І зато Я честно тепер до Томаша же Я не єм барз натхнений тым же мат быти ідеК же на єдній боци ідеме робити норму а на другій боци то мат быти дика не знам яка шырока вариябілита бо ми мам вельо діалектів ся дє вельо діалектів В каждым языкови диалектів Але штандардизация языка хотіл же ся выбере просто века ґрупа а зробит ся штандардже то є про мене выгарка же мы не можеме одсунути тот діалект дабы то але то ся в каждым языку мусило стоти Оно ся мусило пройти до того пункту же просто добрі мы можеме дальше підпорювати діалекты і так дальше Але дашто мусит быти стандард Значыт в чім я виджу проблем то є в тім же же Я не буду ани на лем фм не буде є мати проблем давати тексты в підкарпатскым вариянті але він мусит быти просто єден котрий неже буде каждий автор просто мати маті власний бо тото теж не є добрий кєд там того мілийон А вертам ґу тому чым бесідували чара Тоты проблемы Власні тоты проблемы бы ся мали рішыти тым зближуваньом нормы а іти до даккой обшырусиньской ґрамотикы авто не буде жадного проблему Так по перше за політику усюзнины за публикацию тексту на кількох вариянтах Публикували сме тексты і в другых русиньскыхязыковых вариянтах вышол напр текст проф Маґуч Штука меджевоєнной Підкарпатской Руси котрый был перше раз публикуваний у річнику Руской Бурсы был потомачений по лемківскы і такым способом вышол были там і другі тексты в другых языковых вариянтах Значыт тота політыка редакциі на тото дозволят но іщы лем курто одреаґуют на зазначку Петрову за вариябільност тота вариябільност є і у языковому стандарді русинословакі у дакотрых окремых вопросах нико не говорит же там не має быти норма но яка свариябільност там мусит быти Пак не знают си ту треба дискутувати за тото яка міра той вариябільности Але яка сварибільност там буде яка сверебільност є тую вас Зато лем кажу же мали сме дакілько такых емблематичных проблем котры єдна ґраматека фуртягнула в єден бук друга в другый Думаю же тото так мож вырішыти самособом Не з каждым вопросом і главно не В вопросі правописаня правописаня має быти стабільне або даякы ґраматичні формы они можут быти веребін я собі так думаю тото не лем у русиньскому языкови такє як тото є в бывшых языках то єст стале нцип ріжной стабіліти То вірован є вієкє Медзі нормо а медзі узом Акій УЗУС Но в последньом обдобі є такій тренд ай на словеньску армізме власнє то доістой мірі координували єй Чешком Республиком Языкововскій чловакцию Чешскє Республикы же ся пригляда на ту говорену Словенціну на тын стіль говорові вят а ты в плібі говоровей Словенчыні на спісовний язык Так тераз віха такій найновшый словник є горіса же спішом рей Словенцині але то є словнік словеньского языка А там найде вєче такій терм наприкат Є каністер а каністра Ану а тіраз вісім мусіте вибрат А сам ся розправа ла з дієкторі мі редакторка збратісові з языковидного уставу а оні состяжували лебо маю языкову порадню А каждий день ім воляют з ріжных відавательствів Пані редакторка так чото маме полжіть Маме тинканісты ралибоками сто а дяльсє в віті як колько раз тіж оберуєм наприкат при ріжных прісловках З полю писат ні писат з полю но то є грозне таку вариябліту сме завєдлі до того словника словеньского языка же то є грозне Ано вітє нормаль мусі істым способом звязуват тих полужіватель а тих редакция є вывіжавательства є відавают ній оні потребуют веді ці то є то справна альбо ні Так же лем только вельо добра дискусия самій паті не знам ци ся дахто має даякій вопрос або даме преднос малуй палці трансмісия в радию Лем фм