Archiwum
łemkowskiego radia

Ретрансмісия в радию лем фм Дорогій паніі чест панове Вернеме ся до роботы Подля того што рішыли в <unk> році на пер конґресі в бардыовскых купелях мусиме ся розділити до нацийональных квартелів так же дни зацінаєме природно нас зацінаєме із ґаздовых із Словацкых Русинів а першу Віси думає главна наша лінґвістична Словацка Русинка Анна Плішкова досягнути выслідкы за остатніх десят років Добридень Іщы раз также дякую за слово У своій презентациі бы єм хотіла представити досягнуты выслідкы за послідніх десят років што затикат русиньского языка на Словакі Што бы сме хотіли представити то значыт сторічний контекст реализациі <unk> Меджнародного конґресу Основны детермінанты етаблюваня русиністикы основны етапы етаблюваня інституцийональной русиністикы на Словакі найвызначнійшы досягнутя за послідніх десят років і потенцийональны можности дальшого розвия Я уж у своім вступным слові власно назначыла тот історичний контекст у якым ся реализує наш конґрес Русиньского языка так же то лем так на скоро перейду є то період <unk> років од колифікаций є торід русиньского языка у звязі з кодифікацийом од <unk> років высокошкольского навчаня русиньского языка <unk> років оду За тот період в посліднім часі состала вызначна подія же Рада є Яр єрархів грекокатолицкой церкви Схвалила Літурґіком і служыня святой Літургіі Йоана Златолстого в русиньскым языку што є великє діло бо з того выходит же русиньскій язык состал на Словакі четвертым літургічным языком і хоснувати ся в церквах буде од <unk> або уж ся хоснує од <unk> септембра того року так же тото бы м повіла же є вызначне діло і якому власно допомогла датілько десяток долга робота русиньскых священників котры робили на перекладах текстів із церковнославянского языка до русиньского языка маєме ту отца Франціска Краня кавасні ініциятора тых перекладів котры зо своіма своіма колеґами ци священниками або Лаіками зробили вшыткы потрібны переклады на тобы русиньскій языкса міг стати четвертым літургічным языком в грекокатолицкій церкви Є то велика подія іщы раз говорю за тоту роботу Вам патрит чест подякуваня вшыткых нас Я лем так на скоро перейду тоты основны детермінанты етаблюваня русиністикы на Словакій шо шо было на зачатку або якы ініциятивы якы подіі передходили тому як русиністика застала дисциплином або предметом навчаня на університі Значыт самособом в першым ряді то была зміна політичного режіму а потім взник орґанізаций на Словакі русиньскых Главно то была русиньска оброда на словеньску котра сформувала по році <unk> Оборода вникла в <unk> році і сформувала Проґрам Народной ревітализациі Русинів В тым проґрамі было самособом на першым місці узнаня народной ідентиты Русинів кодифікация русиньского языка потреба научной інституциі розвой русиньскых школ русиньской пресы і вжываня русиньского языка в основ тых сферах котрых є то можне іх вжывати на Словакі Но самособову што затыкат дальшого розвия то бы зрод русиньскых орґанізаций в европскых краінах і Америці і взник Світового Конґресу Русинів і наслідно формуваня Сполочных цілів Русинів возродным процесі Як проходила аплікация Народного Проґраму Ревітализациі так то знаєме же першы першы інституциі якы взникли то были редакциі взникла преса также редакция Русин Народны Новенкы в Пряшові в <unk> в <unk> І Медженародный конґрес Русиньского языка якій прияв найвызначнійшы заключіня в інтенциях котрых ся розвивала русиністика дале то значыт на першым місці кодифікация языка взниґ научной інституциі то впершы был Інститут Русиньской Языка і Культуры при Русиньскій Оброді так же Фунґувал куртоно але приправил власно про корифікацию вшыткы документы котры было треба жебы могла быти выголошена корифікация Велику роботу в тым процесі самособом зограла языкова комісия яка наперед зробила прерусиньскій оброді а зо взником першой русиньской высокошкольской інституциі тота робота ся розвевала в рамках одділіня русиньского языка і культуры в рамках Інституту Народносных Студий іх Языків котрый взникнул в році <unk> то значыт по тым як была выголошена колифікация русиньского языка в році <unk> Тоты основна етапа етаблюваня інституцийональной і інституцийональной русиністикы на Словакі Сут знаме то лем хотіла єм повторити власно в якых катеґориях як або в якых інституциях тота русиністика сапоступно розвивала то значыт першым першым таков інституцию был на Інститут Народосных Штудий і Чуджых Языків на Пряшівскій Університі де зачало свою роботу Оділіня русиньского языка і культуры у <unk> році потім Власно міняла ся назва інституциі друговы назвов котра є зафіксувана в істориі є Інститут Реґіональных і Народносных Студий Рік <unk> но а Тым най найвызначнійшым роком котрий ся про русиністику здає ай такым котрый принюс найбільшы безсідкы про єй розвит той рік <unk> і ректор Пряшівской Університы то значыт уж ся ту споминал проф Ене Матлович з ініциятивы котрого взникнул Інститут Русиньской Языка і Культуры в сучасности є частю Центра Языків і Культурнародносных Меншын од року <unk> Так же заміряня нашого Інституту то є самособом научна робота педаґічно выховна публикачна документачна робота Покы бы сме хотіли споминати дакотры найвызначнійше досягнуты результаты што ся тыкат у русиністици на Пряшівскій Університі так то самособов акредитация розшырюючой формы навчаня русиньского языка і літературы котра фунґувала в роках де десидит аж <unk> проучытелів першого ступня основных школ педаґічной факульты Но а <unk> по зміні по зміні высокошкольского закона котра ся реализувала в роках <unk> На університі замогли учыти Лем проґрамы котры перешли процесом акредитациі то значыт же мусили сме приправити на акредитацию Першый бакалярскій проґрам акредитуваный в року <unk> В році <unk> то є дальший такый така вызначна вызначна вызначной досягнутый результат Сали выховлювати докторанты про русиністику але не было то іщы в рамках нашого Інституту але в рамках Штудийного Одбору Словяньскы языкы і Літературы на Філософічній факульті першым професором котрий был охотний выписати тему што затыкать русиньского языка і русиністикы был професор Йозеф Сіпко низка ту неє але пані Докторка Кветослава Копорова власно зачала у нього робити першу дізертачну роботу з русиньского языка під його веджыньом на філософічній факульті власно в рамках цілой університы так же нашы дальшы тоты ціли были заміряны самособом на здобываня студентів русиністикы так же К тому были заміряны і проєкты як день отвореных дверей потім научный Семінар Карпаторусиністикы котрий знову был замірений на то жебы русиністика садісала до такого шыршого контексту до свідомости людей але жебы і Люде котры ся занимают русиністикову мали можност на тоту тему выступати наприклад на нашы університі шо я думам же є успішний проєкт котрий ся реализує од року <unk> до сучасности Його выслідком сут зборникы Сту карпаті так же я думам же то успішний проєкт і хоц тот семінар помаль ся даяк трансформує і тот зборник ся трансформує може поступно переросте до даякого часопису чыє наш ціль до научного часопису котрий бы бы міг быти реґіструваний в розличных датабазах што са выжадує самособу у нышнім научным процесі Так же дальшы такы етапы то было выданя першого высокошкольского учебника сучасного русиньского языка в році <unk> акредитация пробакалярскій і маґістерскій проґрам то уж сме здобыли тоту акредитацию на необмедженый час перша акредитация з року <unk> То была лем на становленой час на три рокы Так же <unk> рік то значыт то уж в фунґувалінь слід русиньской языка і культуры сме проходили дальшым процесом акредитациі Ноты проєкты котры єм говорила котры были заміряны ай на пропаґацию русиністикы ай на здобываня студентів русиністикы то є такый наш найвызначнійший доднес проєкт Стуmпато Cor<unk>o Медженародна Літня Школа Русиньского Языка Но а рік <unk> был вызначний про нашу акредитацию з того погляду же Овласно акредитувати аж в тым році або ґарантом студийных проґрамів акредитуваных в основі уж сме могли мати свого власного чловіка зато же доты кєд сме хотіли акредитувати студийны проґрамы так Не мали сме особу котра бы благабілітувана ус в рамках філолоґіі з русиньского языка так же є то аж рік <unk> коли сме могли по першы раз власныма силами до того часу як єм говорила словакіст нам ґарантували самособов за што ім належат великы подякуваня ци пан доц Франтішє Ґрузчак Люба Січакова першым бывшій проф Іво Рібка так же вшытко словакісты котры нам ґарантували нашуліны проґрам і дяка тому са могла акредитация созреализувати і проґрам самогли реализувати на університі Но аы дальшы рокы <unk> уж то в період котрый спадат до нашого конґресу є акретация першого докторского проґраму в русиністици славістика русиньскы языків літературы то значыт З приходом пані професоркы Дудашевой на наш інститут сме приправили під єй ведіньом і в спілпрацы як раз тот першый докторскый проґрам славістика русиньскєзыґ і література Но так професор Кадуляшо была першом ґарантком того студийного проґраму так же самособо за то так само Дякуєме же сме могли тоту нашу вертікалу што тыкат высокошкольской освіты посунути на тот найвысшый ступі або на єден з найвысшых ступнів в рамках академічного контексту Но а на конец рік <unk> был так само вызначний зато же Як знаєме процес кодифікациі ся має дотуляти не лем писмомной формы языка але а і устной формы Наша кодифікация аж до того року <unk> была зроблена може так на половину зато же мы не мали кодифікачный приручник але не мали сме знормуваны правила высловности так же тым роком <unk> власно не лем писомна форма є кодифікувана русиньского языка але ай устна форма Так же мож повісти же кодифікация на Словакі є зроблена моментально комплексна про обидві формы вжываня языка Но хотіл бы м зарівно спомянути дакотры найвызначнійше досягнуты результаты што затыкань научной сферы то значыт То є публикачна робота нашых робітників домашні заграничны публикациі моноґрафіі учебникы і много дальшы котры сут дос мож повісти такым бывшым проценті реґіструваны в тых заграничных або медженародных датабазах так же старали сме ся о розвой айстараєме кваліфікачной структуры членів нашого інституту за штойси раз єм вдячна бо тот нашы молоды колеґови то сут як раз з сучасть того процесу самострейме самособу а і мы старшы переходиме вседакыма процесами підвышываня кваліфікачной структуры жебы сме передали ту нашу роботу і жебы наша робота в першій бряді самогла реалізувати в академічній громаді на університі а по другє жебы ту роботу мал хто продолжувати до будучности То значыт з тым сут повязаны ґаранциі студийных проґрамів котры самособом уж можеме власныма силами покрывати щастя а і при тім докторатскым студийным проґрамі бо ото нам і даже бы тот проґрам самособом заховал Самособо в тій научній роботі належат ґранты потім членство окремых робітників в розлічных радах научных інституциях а так дале так же за тоту роботу робітниц або членове нашого інституту здобыли дакілько оцінінь домашніх медженародных Но в педаґоґічній сфері досягнуты высвидкы то самособові акредитация вшыткых трьох студийных проґрамів покрытя ґаранций Гей покрытя ґаранций <unk> Просто приправа выдаваня учебників моноґрафій про каждий предмет нашых студийных проґрамів а потім едукацины проєкты а самособовыздобываня студентів на студиюм но З оглядом на то же сме єдина інституция власно котра ся занимат на професийональній урядным языком так же наша спілпраца і з розлічныма штатныма інституциями орґанами Штатной справы самосправы Урядом уполномоченого сполномоцненци владі принародносных меншын з церквами выходного обряду а так дале просте зо вшыткыма орґанізациями а інституциями котры суть повинны із закона аплікувати языкы народносных меншын Так же ту лем єм згорнула проєкты якы сме робили од того в тым періоді десятьох років так же сут то проєкты заміраны переважно на язык Єдным з такых найвызначнійшых окрем окрем тых для саповісти едукачных і научных проєктів был проєкт Із структуральных фондів ЕУласні вдяка ньому сме выдали множтво інституций про розлічны предметы у нашых студийных проґрамах Но самособо такій проєкт є днешній Са в сучасносте підпорує Фондом на подпору культуры народносных меншын так же інчы проєкты сут два три річны а тоты проєкты з фонду то сут лем єднорічны Ту єм ы лем так быМ звыдала же якы сут результаты нашой научной роботы то значыт на основі евіденциі публикачной роботы у научній бібліотеці так же так же уж в концу Значыт то каждый си може попозерати <unk> публикаций за <unk> років <unk> книг што значыт середньому єдна книга на особу і рік потім студенте То є лем статистика кілько было приятых студентів кілько абсольвентів то значыт на русиністку довєдна было при ятых у вшыткых трьох проґрамах <unk> студентів а дотепер має М абсольвентів Так же Актуальны і потенцийональны можности розвоя русиністикы само собою продолжывати у тій роботі котру сме зачали котра має уж цалком добру традицию а власно приправлювати не лем молодых люди про ту сферу але што є главний проблем здобывати студентів на тоты нашы проґрамы Так з мого погляду моментально є то вшытко я Вам дякую за позорностяме і мы Маєме чым ся гордити Пряшів стал тым центром де днес ся розвиват наша русиньска наука То был академічний голос а тепер што собі думают там долю так же вобс популі жы том голос народа наш новенар Соспільный діятель Петро Медвідь Чысловано дамой панувам рядів захотіл подякувати орґанізаторам мродного Конґресу Русиньского Языка за то же можу выступити ту на ті так про назвызначній подіі Тот рік на Словакі Мамелошеный рік русиньского языка років од кодифікациі З р віру же то святочный рік не лем про Русинів на Словакі би і Русины в дальшых краінах бы собі мали усвідомляти же то был такє першый крок першой часты наполніня резолюциі такого проґрамового вылошыня як має хоснувати політичный словник на котрій доєднали ся участниці першого конґресу в бардёвскых купелях у <unk> р На тім конґресі было добесідувано же каждый штырьох реґіонів значыт реґіоны населены історично Русинами на Словакі в Польщі Мадярску на Украіні бы мал кодифікувати свій власний вариянт специвного языка а Русины на Словакі першы котры тот пункт із резолюциі якы мало дваций пунктів наполнили Не зможеме сконстатувати же Русины на Словаків уполнили і слова декляраций і святочного выголошыня кодифікаций бо на русиньскым языку можут учыти ся діти в школах сут на нім выдаваны новенкы а на нім высыланы радию і телевізиі выдаваны книжкы язык хоснує ся в професийональным театрі а не лем тото бо русиньскы язык єднезіл урядным языком в тых селах або містах в котрых доселют членовы русиньской народносной меншыны Хом <unk> процент язык оснує ся на железницях на поштах склепах офіцияльно в Німсут на приклі інформаций <unk>Эді перекладают ся до нього законы інструкциі і такше Маме своі професийональны інституциі маме наш інститут лем недавно тридцет років по кодифікациі наш материньскій язык стал і офіцияльным языком Грекокатолицкой церкви на Словакі русиньскы язык уж най лем языком літургічных чытань проповідий Молебенівцияка Фестіваль од <unk> авґуста На нім мослу жыти офіцияльну цілю Божественну Літургію св Йона з Латусту Мож бы было ту рахувати много справ котры бы сме могли брати за успіхы одсвяткуват тій красных тридцет років але том бы сме так закрывали очі перед реальностю котра ниґда в жадным припаді не є лем позитивна або лем неґативна Десят років тому так само на Пряшівскій Університі проходил а в септембрі одбыл ся <unk> Медженародный Конґрес Русиньского Языка котрый преял якы заключіня Они были розділены до пятьох статей о статусі русиньского языка актуальны лінґвістичны проблемы і так дальше і так дальше то потім може з Борнику На жаль треба сконштатувати же досправды ани дакотры основны цілі якым было доєднати ся на єднотім алфавіті за дальшых десят років простме не выполнили Кєд єм рознувала на тоту концепцию того нишнього реферату на конґресі Не розумій пришли слова нашого класика академіка Антония Годенкы час горше і вода Кєд Голенка писал світ был ішы такій по мали воді в порівнаню з тым што жыєме днес не звыдати ся много скорше Кєд Русины почали свій возродний рух по <unk> році Кєд ся зошли на Педнародным Конґресі Русиньского Языка в <unk> році компютер был дашто на што было треба грошы як на авто інтернет был в поленках о мобільных телефонах бы могли лом снети Нескаждый з нас має при собі телефон котрый є выконал як хоц котрый компютер каждый має інтернет а не лем дома алей в телефоні Штом дає много можливости але єдночасно то запричынює запричынулой факт же Добы фришна Технолоґічна революция за остатні декады о мно векше моментум Села котра рушат світом і о многорадикальнійше і фришнійше минит світ як промыслова революция в столітю На другым боці ся миру се на усправі нашых языковых вопросів Даколи досправды справиме так як кєбы сме жыли в періоді парной машыны а якє бы сме мали дальшых років на то жебы сме могли думати бо нич інче не прийде Лем же час не плымей помале Час горше гывода Днес платит <unk> раз веце ани дакотры даны нам не вказуют же мале много часу але як раз наспак Як приклад можеме спомянути результаты списуваня людей конкретно результаты што до вопросу на материньскы язык ґрусаньского материньскым языку на Словакі проголосувало ся в <unk> роци <unk> <unk> особ при чым в році <unk> то было іщы <unk> тис люди Добшо а фрешно в нашым припаді діє і языкова асиміляция Не єм неґативіста в жывоті ани в тім припаді не хочу быти неґативістом на щыро вірю в тото же так як сме доказали обернутий ход істориі доказали сме же Русины знова почали голосити ся ґу свойой народности Так можеме обернути ход істориі або холем як найвеце заламувати языкувасимілаців а на тото потребуєме мати добрий ґрунт певну землю на котру ся мож певно поставити І кєд выступам в секциі за Словацку Республику дозволю собі вказати на Не вырішено вопросы вопросы а при тім препотребно про дальше утримуваня і розвиток русиньского языка як в припаді Русинів на Словакій так і в припаді Русинів цілокарпатского басейону обшы Без молодой ґенерациі котра буде знати свій материньскый язык буде тяжко бесідувати о перспективах абокім розвитку русиньского языка є то просте не буде про кого І кєд нашу тему не першы до тепер школство або мою тему але школсту розправдує такым болістным терньом в русиньскым тілі В нас на Словакі але думам же подобно то є і в дальшых краінах Хоц має іншытут Просто школы не маме дві школознавчальным языком русиньскым стоволе лем єдна полно орґанізувана школа пародальшых школ Іматерскы школо дає научаня русиньского языка жадна середня школа тото неє оптимістична перспектива Кєд в остатніх роках фунґували холем вечерне школы русиньского языка котру орґанізувало обшынскє зружня колосочка і тот несє уж минуло сол Кєд унґоє днес русиньска література русиньска преса телевізия і радию в Сербіі то зато бо діти там мают диспозицию цілю вертикалю Освіты по русиньскы є про них пак природне писати по русиньскы творити по русиньскы але уж і там видме проблемы просто з тым жебы родичі давали діти до русиньскых клас Мы уж тепер можеме видіти же чысло тых котры голосят ся русиньскым материньскым языку має вплыв на шыроке спектрум нашой діятости І векшый вплыв має на тото же і кєд собі люди запишут русиньскій язык як материньскій не знают о кодифікувану форму не знают нараз ани писати кірилицу Якый є результат того Посмотме ся кілько маєме активных реґулярных авторів у нашій пресі кілько маєме писателів напр з польку русиньскых писателів але мимо нього просто бо найвшыткы сут з польку яка є языкова культура в телевізиі в радию в періодичній неперіочній пресік дальшы і так дальшы Без школ просто буде ситуацию тяжку мінити Але тепер зосереме ся на тото што бы могло помочы людям якы активно на перекшыткому на перекшыткым тым барєрам і штоденно роблят з русиньскым языком тым котры на перетяжкій ситуациі то язык утримуют в поличнім жывоті котры розвивают тоты язык зболачуют го За тридцет років Русицькы лінґвісты в нас концентрували ся на турня нормы на турня ґраматикы котра ся минила были выдаваны новы ґраматикы были выдаваны новы лексикы ортоґрафія і тек да оше В <unk> роц лем <unk> років по кодифікациі пришла велика зміна просто Ґраматикы в авторстві Василия Бураяны Плишковой Што принципияльно просто змінило змінило норму Але уж просто тепер не будеме мінитий але треба то спомянути же не вшыткы авторы активны авторы просто тоту тото приняли Ушла ґраматикы русиньского языка авторст осили Абура Анны Плишковой і Кветославы Копуровой де знова были зміны В <unk> році вышли правила русиньского правопису тепер з ортоортоґрафічным і ґраматичным словником Но мы з практикы знаме же уж ани тоты правила не сут цалком актуальны бо знова меджечасом забрали даякы дальшы зміны Я тоту зміну ту мам выписана але то не буду тым стримувати час Выдана Інститутом Лексика може помочы самособу при ортоґрафіі але і то не наступ проценту дакотры правила ся міняют заходу выдана лексика даколи просто уж в дакотрых припадає уж не мусит быти платна обсягє мало слов бракуют там даколи досправды основно слова хоц іх деріваты там пак чоловік найде А головну лексику од ортоґрафічне слова може хоснувати лем тот хто русиньскы язык знат Як чловік котрый выходит з практикы кєд же роблю русиньскых медия ґазеті радию про портал котрый робит переклады до телевізиі до театру Є членом робочой ґрупы іспаніі Анну Пришков котра робит офіцияльны Урядны переклады можу повісти же ситуацию такых людей не вырішыт всенова ґраматика і нове выданя лексикы Окрем єдного двотым новословацко русиньского словника од цента віря Панка і єдного онляйн словника котрый робил ентузияста і котрый тепер утримуєме вдяка опшынскому здружыню молоды русины собі неє з чым помучы Бракує нам порядны перекладовых словник бракує нам синонімічный словник бракуют нам фаховы словникы і такє робото з текстами і в новых припадах якєд іде о складні складнішы тексты Лем о кликаню о консультация о розпоминаню на то як даколи баба горили просто уст на традицию Лем же такым способом не мож зробити безконечно все новы правила выняткы справ тому не поможут скорше неохотят молодых люди по кыма бесідувати о дакых перспективах Винувший конґрес право в рамках заключыні то жебы респекувати авторити научно пелоґічных інституций в окремых кранах якых функцийонує русиньскій язык ґантів нормормотуня русиньского языка Знаме же на Словакі є тота проблема од <unk> ры А знаме же ту не помагат просто ситуациі то є ясне На другій боци мушу сконштатувати же і кєд хочеме признати авторитет інституту лінґвісты так само не можут робити вшытко од стру а мусит быти даяка комунікация Без консультаций з тыма котры денно пишут в тім языку або просто мают в театрі і тык дальше і тых долше котры творят в тім языку а знают што на приклады што ся освичыло практициі так дальше так не буде жаден жадне рушыня допереду Є зато жаль же напракат ікєд офіцияльно дом же істнує іщый шырший круг языковий Рокы тот круг не діє А і тота комунікация в шыршым языковым кругу не вельо ся ідеальна а скорше то было лем о тім же інформуєме о тым што сме преали а не о тім жебы сме рамо дискутували просто як то мат быти Лем товды можеме заінтересувати і новых люде і молодшу ґенерацию жебы писала творила учыло по русиньскы учыло ся по русиньскы кєд выше спомянуту условія будут выполнены Вчас горшых вода кєд у <unk> р на языковым конґресі доєднали ся участне же підут путьо рето Романів котры понад <unk> років хоснували шіс вариянтів а потім в <unk> р сформували єден сполочной списовый язык Я думам же тоты участ на того конґресу зробили добрі Лем же динами добы котры ту маєме тепер не даст ся порівнати з часом коли творили язык реторомана А кєд хочеме бесідувати о перспективах нашого языка о карпатскым русиньскым языку даякым пак не можеме не повісти то же мы не маєме дальшых <unk> седябу не знам кілько років Долгый час нормативный язык мали лем дві і штырьох конґресностановленых територий змено Словакі і Русин в Польщы Од новембра <unk> року мат свій нормативной язык і русином мадярску зісто а єдно теория Підкарпата о котрій знаме же і з політичных причын є там тяжко зробити нормативной язык Але робота пана проф Михайла Капраля кодифікация русиньского языка в мадярску може послужыти просто і Русинам на Підкарпатю Чом тото споминам По <unk> роках од кодифікациі Першого стандарду <unk> років од першо Медженародного конґресу є час на то жебы помали почати робити досправды ікой не час на то жебы сме помали перешли лем од того жебы сме все якос рішыли свою даяку окрему норму жебы сме зачали си занимати єй обшыр норму Перше што можеме зробити то принятий єднот на афавід і почат і роботи над словарями наприклад над такым синонімічным Словаром перекладом тото што поможе людям в практиці Штучна інтелект котре ся днес стає уж штоденном помічником і котрый може быти зєдного боку огрожыньом для котрых областях може быти про нас так само велику помочу Вдякы котрій можеме робити над койна Койна неє выдумка койна є потреба Якєд не наступиме на тот лаґ він нам одыде Койне не буде треба за <unk> років бо поґля над ним не зачнем робити днес за ст років не буде про кого Кєд хочеме отримати язык кєд хочеме перспектывы того языка пак потребуєме жебы сме ішли до єдного нормативного языка потребиме словной кы потребуєме фундаментальной річы котры ґу роботі з языком треба А потребуєме так само жебы і тоты ґраматичны справы жебы были просты жебы они ся легко учыли просто в школах Правда має мене нерішены вопросы а до кінце фундаментальны вопросы Але тото неє А то не є аж такє позитивне але я не закінчу неґативну Хоцы час гурше гывода бы він доспрал днесібар скоро На другым боці модерной технолоґіі можливо спілпрацувати і через інтернет ам дают новы можливости Новы обставины в котрых мож опрацувати і в векшых ґрупах дакотрых можеме робити і над языковыма проблемами і над зближуваньом языковой нормы то же векшына нашых крайных членам Ем дає принагоду і на ріжны ґрантовы проєкты научны ґрантовы проєкты котры бы моли быти замряне на вышы спомянуты цілі значіт час котрий жыєме нам жычіть а перспектива нашого языка буде така міцна як міцно сяма днес тепер в тым часі за тот язык восовыма Не чекайме на даякы дальшы ґенерациі робота котра не єст зроблена і у котрій обовязали ся Русины на Інґреси є нашу роботу дякую Я тото пшаня при нимом так же підпорували сте тоті думкы котры ту зазначыл Петро они сут актуальні Най най най най най най най я так порозуміл же хыбить хыбит тота комунікация медже практиком а нашыма лінґвістичныма верхами Мушу ту признати Богу жаль для лінґвіста фурт послідні три це років лем тым ся занимам Айбо преференция тує у практиків у людей котры каждый ден ідут медже люди медже і рублят зо словом і они бы мали тягнути тот віз Ці вуз кіт по нашому по Пудкарпатскій Айбо Лінґвісты Тоті котры кодифікуют котры Они мают позарати оглядати дакій консенсус а фурт комунікувати то є діалоґ а без того діалоґа не може ся розвивати ниякій літературний язык Проблемів має мыго Видите є плюс є мінус а медже нима дуже велика Дистанция де де каждий момент мы у каждій державі маєме На якому сме істо з того етапі Коц ближе до плюса коз ближе до мінуса але мусит быти даяка дія мусиме комунікувати діалоґ вести фурт а під нима робити крок за кроком А є ся дякую за тоту думку я ся потом буду несгорити за тото койне А зато же не можеме іґноровати то же медале ся розходиме по нацийональных квартелях Болу жаль Не бы ем на першым конґресі і наробили біды Нашто нам было выдумувати дашто Мы уже мали Івана Гарайду котрий нас зєдинил Державний язык признаний офіцийний ґраматика Івана Ґарайди Най бы была Ясно же не про народ Ебо жебы хоц вышколюваня люде мали своє коине мали суй русиньскє есперанто бо мы ся розходиме дале я триц рокы чую на Словакі веце словакізму у Польсі польонізму Кєд тота тенденция ся захранит Петре дякуй так же тото ж оповіл Петро Нопер од мудрі маєме час на таку дискусию так же прошу палмаґа ці Я маю два вопросы до нашых колеґы колеґа медведя Два тематикы про што він говорил школьство од наріч а койни другє По перше школьство і конкретно тепер на Словакі Знаєме траґічна ситуация вы школьство єт Мы говориме про це ту науковы конференциі не раз Але вырішынє проблемы школьства Що ви думаєте же це є справа Науковців Чы є справы науковців дискутувати ци це є політичны справы А ци Но вопрос до вас Я думам так же до великой міры то є політична справа Чехословацка Република Польша і такше вшытко змер і Украіна вшыткы сме сиґнатарями Европской Карты охрані Меншыновых Реґіональных Языків о Карты Охрані Народноского і тых дальше і маме підписаны тоты документы де нас обовязуют тоты документы же до кінця не маме чекати на тото покля пройдут люде і повідат же хотят матірусницкы языкы на школах же мы Перед тым маме уж то пропонувати на тых териториях де де жыют Тото ся на жаль не діє школьству моментально Кід ся і приняли дакотры крокы але піднятя нормативу на <unk> або <unk> то просто прошколу неє то про школу неє абсолютні дашто выгодна Кідона по тім мусит робити двойту документацию бо мусиі Языку Народносменшыной тыршы Друга справа што є хыба то є подля мене і то же І мы котры а то не бесідували му навколо просту люде котры роблят в польскім жывоті або абуті русиньскій Руси і такше же бы даку дакус змаєстратили контакты істыма людми на селах просто і т же роби сме дашто хотіли але вас но бы ся не просили люди же што хотяні А так вело видіти просто же же вызвали сме в кампаніі перед списуваньом людей Будете мати першый раз можливост просто писати собі другу народност Сятель просто была был дискурс о тім же схоснуйте лем тоту єдну можно жебы сме досправды были міцны жебы мысечыме Лем же вослідок был на опак веце люди собі записало дві народности просто а не єдну значыт же і там сме мали пляны очыкуваня бо бы сме думали просто же доправды Русины ся будут носити і просто ґує народности Значыт нам нам треба люди знова в терені треба нам дискутувати з тыма людми Так етошы є до шышы добрі Мают ци другій вопрос про койне муж Дякую треба споминати на першый конґрес бо мы про це говорили зато мы кликали юдей з Швейцариі з Румонці Еле треба памятати одну річ дуже практично Маме доділы з лінґвістами В науци можеме повісти же Лінґвісты сут най найтолерантнійшы науковци Чом Бо вони думают же Дисциплина лінґвістика є як природна вєда Мож ме доказати абсолютно <unk> процент І зато з лінґвістами не може говорити Єден має право а може то доказати То значыт коли мы были на Пеші конґрес Думаєте жеми тыми людими і першы разом воні будут договорити творити створити койне То значыт зато же мы выбрали тот так званий романсь принцип румонців риту румонців І кє тото выбрали і сі В пят вариянтів поюют як вы Сказал одповіли На Словакі тіж не приняли норм во Польщы То значыт класичний проблем лінґвістов Тепер проклини Вельм і туже інтересно што наш пан Ябур якій мы хвалюєме Як чловік котрий был один з кодифікаторів словацкого вариянту русиньского языка знаєте што він раз повіл знаєте што мы бы мали зробити мы бы мали выбрати тоту громатику гарайду громатика руского языка і з я тым прошу символ русиньского культурного історичного І што выдумаєте кєд говориме про коине Може быти брати його граматика яка была хоснувана ле не лем на Подкарпатя а тіж тю на выходнословенску його граматикы і зачынати сучаснити його граматику на заклад розвитку русиньского языку од того часу Я кєд можу щыро повісти думам же Демко о трокановской колеґа буде мати пак дальшый выступ а він і односно того кольне а на основі чого бы ся дало робити буде буде веце бесідувати то значы я ся мене не буду мішати і так Але за мене мо сме о тім бесідали веце раз з паном професором Капральом так само же Была може хыба же тоты сме не взяли тоту ґраматику гарайды Днес Мо є то вопроз але думам же зато же лінґісты як сте самы повіли то нея бесідую проф Маґочы сут нетолерантны так думам же сне можне можеме операвати з ґраматикы гарайда Дякуєм питні хтела бы сом повідат же реферат пана маґістра медвідя был засадній Альо Вістє чловек з праксы вісти нам указалі тен проґрес але ай то чо ещє мож уробіть упільнесугласні з вам же та реформа з <unk> того правопису Вель ма взділіла ай мня особні од того русиньского языка як ці там Вас імволист А там є то зрозумітельній ся айтем правопис так же опиніє дякуєм за ваше слово дя вам одпоручам аби стені полжівали слово койне дє то веці одборного характеру в якєм єд є ся даліґві припачте пані істориці Ано прето же уж предіся тіми рокми сме си повідали же термін койне є зо староґрецкого новіну языка а то є предступен передступен з бісовного языка Ві говорите о товійшым ступні на тым вариянтами Так праца не можеме говорити о койны то сме рясій так ся вам одпорча не полудіва тентотермін но а відє пан професор Маґочы а кєд вшыткі ты катеґориі в тори мам на котры я дікове тіпраці уж од Старого Ґрид Старых Оріма Еторусі нашыткє ты катеґоричыном остане хаос хаос Не были ничый писовый язык чы нар чы народный язык апоетноф ци катеґория зіопциі Шак в істориі вітом професор чысів Аслазі вістят восуны істориі віта одпиратє лем од істори А не говор ті по нам протицеремоніі Дякуєм проф Дудашова Кришыкова Томаш Калениці Дякую за рефераты і дякую Петрови Медвідьови за тото же пуднял тему Не знают ци мают хосновати термін койны ци може будеме глядати даякій другій термін русиньского надязыка лем хоцю повісти же шкода же не маєме може на тото якусь окрему секцию боже цуюже і Демко Трохановскій буде говорити суморефераті законе і пан професор Капраль та я лем хочу курто повісти же За осучасненя ґраматикы гарайды же тым ся занимат у тепер Пан Ігор Керця з Украіны котрый є єдным з авторов авторів граматикы в Украіні автором слуника прикладового русиньско русиньского пан Керця шкода же ту його не є але Пише много тексту бульшыну з них мож найти на русиньскоязычной версиі вікіпедиі де пише як он сам каже ґраматику гарайды але фактично тото доста змінена форма ґраматикы гарайды котра наближена русиньскым діалектом бо тота ориґінальна ґраматика не все была тым діалектам близка і хочу ся лем нагадати за тото на жаль тото было Коли я ся ходил до школы думаю але тямлю пан Падяк видит ми ся Был автором перекладу книгы пана професора Маґоція НАТ <unk>Ú котра была написана на такому вариянті языка котрий так розумію мал за ціль быти близкым ушыткым чытачам русиньского языка і так знаю уж По тому по тому ся появела рецензия на сам тот языковий вариянт і аналіз того якій може мал плюс мінусы у того на кулькун был придатний на такый меджерусиньскоязыковий вариянт было бы добре Мате такі аналізы і надале і наприклад так як маєме пана Керцю котрый робит над тым проєктом было бы добре видіти і языкознавцю і практику котрій бы даяк на тото реаґували і бульше досліджыня якраз той проблематикы тото зато Радий же тота інформация была порушена ту і лем лем м хотіл додати таку зазначку же такі пробы тепер сут і же за них думаш того говорити Якы Я рада з той дискусиі ся тыкат кой не або общорусиньской нормы Зато же я од самого зачатку была прихыльником той думкы але кєд собі спомяну тепер же якій період одышол перешол од того часу коли першый раз упала тота думка в <unk> році а назад сме ся і дні вернули аж по п <unk> роках на Інґресі Русиньского Языка котрий сме робили у Кракові В тым часі власно Валерий Падяк приправлювал так як Томаш Калинч справно повіл перекляд книжкы Н котра мала быти такым даякым прототипом той сполочной нормы но в тым часі приправний выбор конґресу я думам же конкретно пан проф Маґучі Попросил ня же ці бы єм могла зробити філолоґічний або языковый аналіз того перекладу так же на конец сме на Тритім Конґресі мали самостатну секцию што затыкат з полочной русиньской нормы Но а я досправды приправил таку аналізу шы затыкат дакотрых языковых знаків а так дале в чім бы сме ся могли зєдноти што затыкат творіня сполучной нормы Самособом першый был альфавіт о тым сме бесідували але по тім сут там утімы тексті были Были просто недотримуваны правила кєть перекладач або хто робил языкову языкову коректуру просто єдну форму слова полужывал у удакількох вариянтах так же Власно я ся сконцентрувала у своім рефераті на то жебы єм назначыла в котрых языковых ровинах мы саможеме зближыти з інчыма вариянтами русиньского языка так же Я думам же може бы стояло зато тоту аналізу вытягнути а вернути ся і ні а попозерати досправды бо тото што єм там написала в основі Неє аж так тяжко жебы сме ся не могли на тых на тых што затыкань морфолоґіі даєме тобу фонолоґіі жебы сме ся не могли згоднути так же Но само собо тот текст был про нас тяжкій переклад але То не варит был бы то даякій проєкт зроблений так же мож бы было з каждым текстом ся да зробити і каждому тексту ся дадут плюсы мінусывы рахувати Але хочу повісти же тот період <unk> років по котрых сме ся ниткой не вернули На єдным з конґресів думам же были повіджены же такой на першым же будут сотворити нормы про кажду про каждий штат так же значыт же кажда краіна бергла своі силы до того жебы створила власны кодифікачны приручникы Самособом то было як заклад як основа кодифікувати язык жебы ся дістал до розлічных сфер але кєд уж бесідувати о школьстві наприклад о університным школьстві так там уж лем нормативны приручкы нам было мало простоме вшытку свою енерґію Дали на то жебы сме могли акредитувати нашы проґрамы а про дисциплины тых проґрамів приправити учебникы бо бы з того ся не дало так же просто мы мусили зробити тоту велику роботу самособом кажда робота має свій час своє оціненя свою аналізу геть Прийдут дальшы люде котры уж будут філолоґы якы покінчыли русиньскій язык бакалярскій маґістерскій докторскій бо мы такыма тоды не были ани нихто з тых корифікаторів были то філолоґы шоє великій плюс бо дани такых не было Так же і тому вопросу я думам же было бы сахосенно вернути в будучности Валерій Адяк А но дякую Вам же уж десят раз моя фамілия ту знаєте звучала ставим такым героєм перворусиньску коіна Я ом хочу ся признати я не писал ниякой койне то є выдумка тых хто писал такі роботы Я не хосну термін койне Єдиноє што я в свому жытьови хосную то зближыня реґіональных вариянтів русиньского языка Хочете Называйте то кой не але то было лем зближыня русиньского языка У тім моменті практично треба было рішыти проблему Дати книжку в русиньскым языкові найти перекладат ся тяжко книжку треба дати пак просто рішыл же напише тоту книжку та як знає русиньскій язык на тот момент Таєт знал тот русиньскій язык такым написал бо книжку треба было дати бо то важно є што я то пишу вшыткых своіх статях Самоє главноє низко в русиньскому світі писати по русиньскы найзле найнекодифікувано Най не вшытко порядно най буде там я не знаю зближыня двох вариянтів єдному выпадку а другому того не буде Най там не буде системнос але писати писати жебы ушыткі клястеры ушыткы области еґзистенциі языка были заняті русиньскым языком на пості русиньскій язык в театрі русиньскій языкы у новинках русиньскій языкы у школі русиньскій язык то значыт я ниякоє койне не продуцірувал Я писал та як знал А як я знал Я в свим жытьові ани єдендень не ходил до русиньской школы послідніх в наш нашым руді хто ходил до русиньской школы был моє нянько якій серодил в році <unk> Тепер маєме <unk> рік <unk> років Русинины ходят до свойой русиньской школы зато я мал право не знати многыє з того што коли я писал ту книжку св ци тепер я знайомного веци з того і можу писати іншы кы я одказал ся од вшыткых вариянтів експлоатациі русиньского языка ци украіньского языка я пишу лем по русиньскы як пишу так пишу але хотіл бы то повісти низка лавна ціль лем писати кодифікувано некодифікувано писати мы мусиме толерувати єден другому то што мы пишеме безграмотно то што мы знаду маєме хыбы а то Указуйте мі нагодинку професорцині бо я думал же вымі нагодинку указуєте же уже мож то значыт я не писал ниякой колины А тепер я хотіл бы свій вопросит можна бы то была лем така як бы реакция на на то же хто рубіт русиньской первой русиньской колине Ту вопрос може до двох выступаючых у тому контексті знаєте зачну з факта прийде Омбудсман за нацийональны меншыны з Братіславы до кінця етнічний Мадяр до Русинів на Інститут Русиньской Языка і Культуры аґітувати Жебы Русины мали своі русиньскій школы А што повітят Русины не хоціме мати своі русиньскій школы хоче мати словацкій школы лем жебы в русиньскій школі то пардон в словацкій школі был были урокы русиньского языка і русиньской літературы Про мене як чловика котрий прийде з Украіны де фактично ніч ні є про мене чловика котрий знає ситуацию у Сербіі Хорваті Дубрі знає де є русиньска школа од ад і я од первого класа до посліднього де ся учыт фізкультура там цвічыня хімія фізыка вшытко по русиньскы про мене то выпозірувало як абсурд мене на тоті стрічы не кличут бо я чужый Я не маю словацкоє обцянство гражданство значыт я не можу быти на тых а можут быти лем моі колеґы колеґовины о тым Вотіпер коли словацка влада катеґорично хоче жебы слусины мали русиньску школу од <unk> до посліднього рочника Мы уже зато зачынали дебатувати Позерайте мы маєме многі проблемы котрі нерішені і котрі рішыт сес проблем заведеня русиньской школы Мы не маєме студентів тоє правда мы маєме єдного студента на два рочникы або трьох студентів на цілой бакалярской одділиня то фактично ганьба по <unk> роках кодифікациі Кєд мы заведеме русиньскій школы завтра мы будеме потребувати специялиста Хімія по русиньскій математика по русиньскій Што значыт на Пряшівскым університеті завтра запишут ся нові і нові абітуриєнты на такі курсы русиньскій язык і фізика русиньскій язык і алґебра русиньскій язык і там фізкультура а то значыт же завтро мы уже будеме потребувати не лем тых о студентів учыти але завтра нам уже треба буде отворити редакцию учевників русиньскых прорусиньскій школы де буде сидіти єден кваліфікуваный редактор за десят років може котрий буде редаґувати учевників з істориі ученикы з ґеоґрафіі учевникі з математикы то значыт же словацка влада нам отворила двері мы мусим єй дякувати А мы кажеме нід нам не треба ниякой русиньской школы Я уже тепер не буду говорити і ціплюси якій має то што мы заведеме на Словакі русиньску школу полноформатну русиньску школу Мы будеме наполніня мати на вшыткых тых мы будеме мати наполниня русиньскых люди Я уж не говорю про то што школы в перспектыві ставут популяризатором русиньской нациі популяризатором русиньской ідеі популяризаторами русиньской нацийональности на Словакі і то позитивно вплыне на розвой русиньства не лем на Словакію в цілому русиньскому світі бо доста терпітит тот факт коли русиньскій школы має лем Сербія і Хорватятя А мы не маєме русиньскы школы А міні на другому боці кажут то я лем хочу докончыти А міні кажут же Русины на Словакі не хочут мати русиньскій школы Але нашто вони голосят ся туди по час пісуваня людей до русиньского до русиньской нацийональности і каждых десят років іх веце і веце Але вони не хочут русиньской школы Ци не є тота якій абсурд ци може я дашто не розумію в тім а то є вопрос на конеца медже Праві тот вопрос знати преференций людей котры бы тоты школи вылужывали або котры бы ся хотіли учыти в русиньскым языку напрыкат хемію фізику так же зато Петро Краняк бесідувало комунікациі фурт і з кругом людей котрых ся то дотыкат так же Я вірю же ту є велика аналоґія што тыкат з періодом украіньскых школ так же мно може Петрия Брада послухала шо повісти Погляди о моє едакє пересіджыня Я єм зато же кєд мат быти русиньска школа букіко жебы до той русиньскій школі в русиньскым школьстві Так потім бы сме мали досправды прийти до такой ситуациі же они будут боно орґанізувано школо а же будут предметы просто учено по русиньскы Я єм абсолютно за тоту визвию то жеы треба зачінати інчак тож правда просто бо бы мы і кєд бы сме несхотіли зробити школу де бы ся вшытко учыло так бо на то на жаль по три <unk> роках од кодифікациі не мали ани учебникы Іщы векше проблем є то же мы уж не мали гласно ани тоты учебникы котры были зроблены бо на єднім боци уряду полномачынови тше самособом же тоту вшытку підтримує А другім боциє Міністерство школства котре бльокує уж не знам тілька років просто жебы жебы были перевыданы учебникы од <unk> р То значыту тота справа абсолютно комплексна просто она мат ріжны ріжны бокы але што до мого пересычыня я собі думам же кєд мала бісувати о русиньскым школьстві так наш циль має быти тото же были такы школы де сут предметы не лем русиньскы язык просто літературы а даякы выхова ле жебы просто так як то было або так як то мают доднес мадярскы школы нас мают реально просто предметы предметы в материньскым языку Кєд діти з мадярскых школ можут потім іти не лем на мадярскы університе просто але і на словацку університы а знают быти і успішны тык діти з русиньскых сел де языково прибывзнузити дожы не мают што бояти Але там так само буде треба робити тото ждба бесідувати з родичами треба просто Треба в тым терені робити жебы і они зрозуміли же не мают нечого ся бояти просто нечого ся бояти Даколи просто были рускы школы де нашы доходили діти Русинів і такше а мали сме міцны ґенерациі просто інтелектуалів котры просто покінчыли в Празі в Братіславі і т А помалы апомалы ціли тот період комуністичного режіму на університах і так дальше было полно Русинів котры были абсольвенты рускых ґімназий а перед тым просто рускых народных школ Не мали проблему просто чудувати ани в Празиі ани в нас в Братіславі ани потім учыти по словацкы на высокых школах Олена Дуць Файфер Я лем коротко выражу значыт прислухую ся ты дискусиі постулятам пропозициям і барз ня чудує Єдно іщы єм не почула ту чогоси што є для мя основом же переказ языка дома і трактуваня го як свойого рідного языка Є то основа до того жебы ся язык затримал Слово піддане технолоґіі Язык підданій технолоґіі бо тым бесідуєме то того языка очывидно можеме собі специялисты вынаняти котры приготуют такы Вшыткы принципы котры будут вказувати в якій спосіб тот язык можна утримувати лем того языка ся діти будут вчыти так як анґлицкого і будут выберати тот язык котрый ім більше принесе як бы успіх І добрі знам же барз вельо осіб котры сут так званыма діячами языка дома до діти не бесідуют в тым языку Я в тых кругах в котрых працую над языком найвекшый натис прикладаме на тото жебы єднак в якысий спосіб тот язык стал ся языком рідным і во вчыню языка тіж інакше ся вчыт языка рідного та нас ся вчыт польского языка а чужого языка В звязку з чым жебы сме вчыли языка русиньского тіж мусиме мати бльотто дидактику яка не є брана з форм зовнішнього языка Я повідам ты дискусиі де барз ріжны пові слово піддане технолоґіі технократы як бы вшыткых принципів ту ся застанавляют над тым над тамтым А по мойому куст стратиме тоту основу Я думам же то повинна ціль быти тема над яком ся треба застановити Але чули сте моє як бы думаня о тым і то єст консеквентні як бы того выражаня мій голос як быту односит ся до того што чую дякую То є може проблем Польшый лем же тукы це робили учебникы котры ся робили просто русиньскы языкы і так долже они не были роблены якы они были роблены так жебы жебы могла быти школа з начальным языком русиньскым неяк просто же дальшого языка котрый ся вчул окрем словацкого Значыты тото нейосновнійша то найосновнійша проблема той дискусиі Бо кєд бы нам дали пінязи на нато жебы ся моли зробити на выданя учебників такы просто тото думам собі же маме порішене Але то же зробити Школу котра реально не лем дес в документах буде записана просто школа з наченым языком русиньскым а де реально ся учыт лем язык література выховує тше але кєд тіж хоче бесідувати о той досправды полну форматовій школи де ся учыт шытко так власно нам треба на то По перше простумати педаґоґів точно такых як бесідує пан Падак же пройдут і будут собі робити комбінациі ґеоґрафіі русиньскы язык і тых отім самособу нам ґутому требают чемникы А як тото не буде просто Но то все ся даст даякій період потягнути таку партизантску роботу простоже же кєбы реально о то было інтерес на школа жебы жебы так фунґувала школа так даякы період і на міністерстві ся бавити же затля будеме мати лем даякы дочасны просторобочыі листы або не знам што понесут Але наштатувало бы то і тото жебы реально всил хтос а зачал робити тоту ґеоґрафію Дякує Кєд попозереме на годинку а я мушу позерати бо нишню нуць я провюл в готелю котрий назевет тайм же жото за знак но так же мусим позерати за часом а кєд знає ся влик чытати ту написано же вже три минуты маєме помалено обиди Так же дякую каждому участнику хоц і я песиміста бо ме ту говориме але є річі котры не рішаєме не сото у Сербіі видиме добрі Докій не є у нас На селах люде не стают не выходят на вулицю а кажут дайте нам русиньску школу а мы уже даяк будеме ім помагати Але біда у тому же вець ся на Русину і ся не дозріла до того жебы свою дітину одвести до русиньской школы Будам виновати динешній світ так ся стало так є люди люде сут Уже не воюй як даколе Но але ідеме на обід а може пак з новыме селоми по обіді продолжым Ретрансмісия в радию Лем фм