Archiwum
łemkowskiego radia

<unk> вересня септембра <unk> р в селі Чорне при памятнику жертв В Талергофу і священномученика Максима проходили упамятніня звязаны з <unk> річницьом ліквідациі талергофского лаґру Подія получена была з отвертьом едукацийно історичной стежкы з таблицями про історию лаґру в Талергофі і жытя Максима Дундовича Істория Талергофскых Упамятнінь в Чорным сігат <unk> рока ХХ річницю смерти священника Максима Сандовича і початку поневоліня Руского народу з Лемковины в Талергофі поставлено в селі памятник котрый перетырвал до нашых часів Дотепер жыют іщы дві особы якы были присутны на посвячыню того памятника Єдным з них єст Дмитро Сабатович родом з Сусіднього Долгого ходил товды до першых клясы было Мыходили был з Долгого до Чорного до Школы было далеко то сме од осмого року зачынали і з дідми витали сме митрополитів товды як было то посвячіня того помника Памятам же іщы мал штоси більше повісти але якы ся мі жаль зробило им ся розплакал А мітополита Я знаю я знаю што вы хтіли што сповісти Было в так ближе од <unk> до <unk> тисяч был тоту цілы тоту поля были чысты Фурманка і фурманко бо то вшытко фурманками А вшыкале был єден ту Жыд гершко в Щарні І він перший витал митрополиту пішол аж на конец Чарного вышол з Краків з хлібом бо він выпікал такываны бувечкы хліб і прито і парафіяне не Дос были недовлены же першы Жыды Мого діда брат тиж был в Талергофі То так оповідал завше як єм ішол зо школы бо мышка мешкали на другій стороні долго а той дідо был по ту од Чарного Так зо школы не раз ем заходил там бы то породеніє щы то нам завце оповідал в талергофі якє там пережытя было выякє І пізнійше він ся Як уж австрыякы пригрывали То в Талергофу намавляли молодых хлопів до войска до Стирядского но і каждый воліл піти до войска як там жебы згын іщы пішол до войска але пішол пото жебы ся здати якоєне з долохів І злох вернул Як оповідал тото было навет не было огороджене на початку тілько лапном пляц губляли науково як хто перекрочыл то стріляли одразу Аж під зиму зачали баракы вдувати з ломы том навезли такы в бараках на слумі на землі спали О по выгнаню туй ся Я коли є ся в таленты зовсем тут заходил на нього Коли м тілько єшол неколе м не перепустиш лем тыне Не пришол не помолил ся Бы іщы як верте лем з войны то приріхам потягом до Ґорлиц в єденасті в ночы рано четверт бы лем дома то было <unk> кілометры і такый змучаний єм был І мы пішол ту підпомник а ту выли вавкы бы бту Бальдахын таке было тілько што м ся лем зласнул а пташкы мами ніздого чальґотати ся убуйдер То мож повісти же вы сте од самого початку того памятника Но приходило аж чытати баркаш аж быгня зав то яку декорую даром є іщы внеско од то джере годины През пят років каждого рока одбывали ся товту урочыстости тзв талергофскы торжества Бесідує оман Думец парох православной парохіі св Тройці в Ґорлицях директор єпархіяльного Осередка Православной Культуры Ельпіс в Ґорлицях Істнуют такы даны же в році коли был ту владыка Симон делеґуваный проз митрополиту Діоніся было <unk> тис люди на тых урочыстостях Но памятник котрый през долгы рокы по выселінях был такій залишены сам собі село перестало істнувати село Чорне Привертаме якій си такій гідний стан тому місцю удало ся нам завдякы помочы Надлісництва в Ґорлиці огородити пустовити таблиці такы інформацийны створити таку свогорода стежку едукацийну історичну єсли хтоси приде то жебы Кусцьок веце і о священномучнику Максиму і о Талергофцях о Талергофі ся довідал Зараз по війні по першы війні світові завязал ся тзв Комітет Талергофск він мал тоту головну свою Сіди в Львові але ріжны такы можна повісти філі повставали і на Лемковині і в інчых місцях но бы в Талергофі не лем Лемкы перебывали але люде з Буковины і так дальше чыстом зо східньой Ґаліциі І медже інчыма такій комітет повстал і ту в при парафіі Православный в Чорным При чытанях качковского рівноштой культ такій талергофців был розвинены і в ріжных місцях одбывали ся такы урочыстости З тым повязаны сут тоты памятникы котры знаходиме на Лемковині восні талергофскы кресты Так єм споминул ту в Бортным <unk> в Перегримці был в Баниці люде ставляли такы такы формы упамятніня в своіх місцях але рівно што ты комітеты Талергофскы были такыма Свого рода бы м повіл інституциями запомоговыма то значыт они вспомагали рівнож і тых талергофців котры но вернули удале єм ся вернути повіджме жывыма але не до кінця здоровыма і часто Были бы сы з осеред середків на жытя і треба іх взмагати Тоты комітеты фундували пізнійше кресты на могылах єсли такій талерговиц згмер Споминул єм же такій Крест єст в Криві ту недалеко Чорного поховане восно талерговіц Сайферт назвиско такє Може не конечні лемківскє але Лемкы восніс з тых з тых землі Тоты комітеты тіж займували ся таком діяльністю ми ґнеска бесідуєме промоцийну а товды то така была барже просвітницка в сенсі едукациі молодого поколіня о тым што што ся втовды діяло выдаваны были книжкы но знана така З штырьох части складаючы ся такє альбом Талергофскій альмонах перевидаваны барз часто Но котрый вас не описувал тоты выдаріня з того окресу першывіны світовой Бо Талервоф то як свят шум нептужых історици Талергоф то як свідчат денекотры історикы першый констабор в Европі лаґєр з часу І світовой войны до котрого трафляли тоты котры в очах австро угорскых власти уважаны были за небезпечных непожаданых в цисарстві іпотетичных шпіонів прихыльників Росиі люди котрых треба было одізолювати До того табору трафляли так само Русины Полякы Украінці Циґане ци Жыды Табір діял од верец <unk> р до кінця <unk> р Товды запертого для цивільных осіб а іщы через пару місяців неволено в ним воєнных вязнів Ріжны сут даны што до чысла увязненых де некотры бесідуют о семох інчы о <unk> тисячах Згынуло около <unk> тис осіб Лем од січня до марця <unk> ргынула <unk> третя з того чысла Першый транспорт з ґорлицкого приведеный остал на порожню поляну Люде через пару місяців спали на траві доперо пізнійше поставлено шатра выстелено соломом а по пару місяцях поневолены мусіли побудувати баракы Талергоф то місце мартілоґіі і інтеліґенциі нашого народу Там были священникы учытеле студенты сельскы писателі люде котры мали быти квітьом будячого ся русиньского народу І тот квіт остал в так драстичний спосіб стятий народу Рузіньского і тым квят в так драстичний спосіб зо стустін Так без памяти неє народу бесідує православный владыка Перемыш ґорлицкій паісий Як згыне памят і пропаде нарід ціль Память память будує і нашого духовніст нашу і духа цілого народу І тоты нашы предкы котры приходили до того місця Як бы Согрывали тоту память протилергофців в присвященомученика Максима іщы неканонізуваного але того котрий стал ся такым но фундаментом той памяти нашых люди Пришли на то місце і выбрали святе місце Бо так Господ дає так так діє святый дух же люде котры зберают ся до того жебы совершыти даяку память Чы мучеників чы гісторичну правда находят такє місця особливе на котрых так Повім молитва выплыват від щырого серця Подумайте собі же тисячы люди котры пришли ту з хрестным ходом котры поклонили ся першы перед тым памятником котры молили ся тут они молитвами і своіма слызами освятили то місці І то місце тым є святе молитвами і слызами нашого народу А же до такому горбочку такы то є близше Бога кліпше чує люди котры тут приходяти ся мож Я повино проповіди Коли першы раз приіхал до того місця я тут почул таку духову енерґію особливо Особливу силу де кожный хто вірит в Бога і хто мат чысте серце тот найде тут то тихє місце молитвы і благодаті Божі Бесідуют же істория єст навчытельком жытя Істория може нас дуже навчыти але предовшыткым мусиме знати о талергофі Но бы тост час істориі нашого народу Так єсли уважаме ся за нарід не можеме быти народом єдного року десятьох років не знам єдного столітя тылько но тота істория мусит сівати дост глубоно сіват глубоко проблеміст тыко з квестийом такій Перцепция так єй присвоіня собі то єст ефект но тых ріжных выдарінь історичных не мали сме своіх шкіл не мали сме своіх інституций котры бы того вчыли не мали сме навет можливости голосно о тых річах бесідувати Талергоф Довниско єстматом табу Не лем для Австрияків Поляків але і для самых Лемків Но знаме же штоси такє было але жебы повісти штоси веце по тым талергофі уж єст проблем Сут припадкы такы же же люде не знают хоси з родины был же в Талергофі найприкрійше так же внеска Молодіж треба ім дати певен такій імпульс жебы они глядали того свого коріня пошыряли свою історию і зачынали розуміти кым сут просто сут такы ґрупы котры знают барз добрі сут такы котры хтіли бы познати з якісых взглядів Сут лінивы то сте так в тій причы з тым з тым зерном котре сіяне єст так євангеличні Але сут зупелні пасивны котрых то цілковито не інтересує Можна бы было навет на прикладі днишнього дня ну вшыткы ту підкрисляли же до збайка люди ся зышло але хтіло бы ся жебы было іщы веце так быруче підувало кільконасту горах єст жебы принаймі другє тылко было Неє певні мали іншы іншы обовязкы іншы справы Но не мам то оціняти Але фактичні тиш прикро бо посмотме в векшости сут то люде дозрілы так уж по хвим віку навет а молодежы Барз мало І тиж тота стежка котра зостала тутай Утворена в предовшыткым єст такій задумпил нас жебы ту приходило ся з молодыжом і той молодежы бесідувати так наочні васні о тым талергофі што си прочытати жебы они В тот спосіб познавали в школі не все єст легкє жебы до той молодежы гниска дотерти Велькій то защыт і велька приємніст участничыт дісяй в тій повнослой і варзо важній урочыстости Бесідує Малґожата Малух Війт ґміны Санкова на обшыри котрой находит ся село Чорне Врочыстости кюра Великій тогонір і приємніст брати участ в тых удуховленых і важных подіях котры привертают памят і місци і чловекови З великым зворушыньом выслухала єм слів духовных в котрых приближыли історию святого і тяжку барз траґічну історию Лемків І думам же не дост такых місц котры тоты подіі і тых люди упамятнюют Зато єм барз вдячна тым вшыткым якы причынили ся же тото місце в Чорным выглядат так як тепер Тото місце прогварят то є місце на задуму рефлексию на застановліня ся над тяжком історийом і траґічныма подіями Єст то місце на слупєнє на пшемысленє і на застановленє ся над над трудном історийом і над траґічными льосами Памятником од пару років опікує ся єпархіяльный Осередок Православной Культуры Ельпіс в Ґорлицях Помник повело ся одремонтувати і заґаздувати обшыр на котрым ся находит м ін через поставліня в його сусідстві постійной выставы Парунадцет інформацийных таблиц умістовлено при стежці яка веде од дорогы до памятника і довкола пляцу На таблицях поміщено історию жытя священномученика Максима медже іныма інформациі про судовый процес розстріляня ци канонізацию дале поміщено опис з того як выглядало жытя поневоленых в лаґрі в Талергофі фраґменты спомин тофіля курилы єдного з вязнів обозу а на єдній з таблиц поміщено список осіб з ґорлицкого повіту котры не пережыли увязніня З таблиц дознатимо ся і про історию орґанізуваня Талергофскых дни Памяти Хцеме предовшыткым отварати очы тым людям котры приізджают ту на Лемковину туристам курациюшам в нашых санаториях котры не знают о істориі тых землі нич або барз мало і все такє місця Іх інтересуют і охочы до них приходят знаме то ж досвідчыня же радо познают тоту історию нашу но видят же тот світ не был такій чорно білый же то єст барзло зложена проблематика того спілжытя ріжных народів ріжных культур Но і Та стежка має як бы пустьок отворати очы але і тіж приламувати тоты стереотипы котры пануют так же прикладово же Лемко тото тото такій был просый чловек котрый в тамтых часах недолучены а Талер гоф показує же єднак были там вязнены люде котры творили еліту тамтым часім ішов нором жад на карабо Полученикі нашы котры оложыли своє жытя за віру і зо світалі І тоту лекцию дорогі треба дам принести з того святого діщы Же чловек до чловека людины до людины не може робити кривды бо жытків миє єднакове тваріня Боже Боже сознані Дякую за увагу реляцию з упамятнінь зрыхтувала Наталия Малецка Новак