Archiwum
łemkowskiego radia

Паньсо затам приступуєме до конференциі оддає ґлос пану дрови габілітуваному Анджейові Зємбє з Інституту Етнолоґіі Антрополоґіі Культуровай Університету Ґєленьского котрый представіл реферат по титулем Акция Вісла Причыны справци офяры <unk> минут Паньства В такым ограниченым часі трудно бе обшырні і вычерпуючо потрактувать ден Трудний дражлівый тема орий мам омовить З ґури перепрашам за вшыткы упольщыня і скруты очывістє ґди бы нам ся удало в дискусиі певне справы розвінонці єстем до диспозициі Перше цо треба тута повіді на встемпі то то же певной вєдзы о причынах операциі Вісла ні не бе допукы не познаме засобув архівальных по найвысшых орґанах влад Звязку Совітского Авторы вілю колейных лічных ксік і артикулов на темат той операциі збыт латво том фундаментальном околичност бадавчом усувают зо свойой свідомости задоваляют ся польскыми бондзукраіньскыми документами провіненциі ужындовой войсковой ораз свядецтвам пересєдляных Цо очывісти ма конкретный вплыв на внюскуваня Віле з рештом теж написано специяльні по то абы причыны операциі Вісла зацімніць мал ту на мыслі предешыт пропаґанды орґанізациі украіньскых нацийоналістів котром бендем называл наррацийом олноском Вєле елементу в челіх історици публицисті політици не украіньсци зарвно польсци як і заходні Нарция олноска базує на тезі Акция Вісла была честом польского пляну ствожыня по другій войні св єднолітого етнічнє при ужытю методы чыстеґетнічных припроваджаных найпір формі позорні добровольных а фактичні примусовых пересєдлінь на всход стоваришоных з масовыма мордами а настемпні цалковитсє явнісовых пересєдлінь на заход стоваришоных з репресиями розпрошыньом і врешті асиміляцийом Лунчыт ся ту два зявиска взаємном вымяном людности мідзи Польском і Звьвком Совітскым в лятах <unk> ораз операция Вісла в року <unk> і ужыва односні тых двох выдажынь окрислінь Першый і другій етап Ефектом того забігу єст не тілько віра подаваном ту причыном але также переконає досыть повшехне і всюд звыклых люді фіт бадатшы же акция Вісла розпочала ся в року <unk> Торя двох етапів єст неузасадньона Істнує тілько дякі штучному выізолюваню з шыршого контексту выдажынь з предроку <unk> усунятю з перспектывы істоґрафічной вякшой честі процесу котрого выдажыня те были фраґментем Пресідня лят <unk> дотычыли значні вільшого териториюм і вельо інных спільнодлюдскых ніж в припадку операциі Вісла Оба зявиска были выволаны през два одмінны зысполы причын з котрых жадны ся не повтажали Всєденя ля <unk> обявил вшыткє без выотку мнійшости мешкаюце вздлуж цалой новой граници польско совітскій Поляку Жыду в Літвіну в Біалорусіну в Украінцув Русінув і Росиян Были то евакуациє такє называно двустронне Ґнезом выдажынь з села <unk> треба упатрыват ні в такым чы інным наставіню Поляків чытож польскых комуністів до мнійшости народовых але в переконаню вчас повшехным в цалой Европі і поділяным теж през заходніх Союшників Сталіна же безпечны сон тыко паньства гомоґенічне етнічнє заскє зас велькє скупіска мнійшостьове треба ліквідувать з поводу гуманітарных бо сон претекстем выкорыстываным в спорах мідзипаньствовых до диверсиі перетів сосядом і до ревізиі границ Розповодем конфліктуваня ся людности на обшарах мішаных народовостьово а навет взаємных мордув Доводем на то мал быти пшетвоєнный ревізийонізм німецкій і друга война святова Ґы хоц о польскы то вчестна лоґіка мислиня політычного мія два скуткі а не єден то єст не тых обшедленя Першым скуткєм было далеко і донце присунінтє граници Польскій на заход в Треґовніку Польска страціла на жеч Трех Републік Совітскых в тым Украіні <unk> процент свойого передвоєного териториюм замішкалого в р през коколо <unk> мілийона етнічных Поляків Добро потем пришли стісле з тым першым скуткєм звязане пересідленя але обустронне а не як то ся често чыта єдностронне депортация Украінців з Польскій Во выпадках была то фактична експатрияция Поляку вєхало втец давных Кресу сходніх понад мілийон <unk> тисянци в тым з новой заходньой Украіны близко <unk> тисянци натмас Украінцув і Русину вєхало з Польскы около <unk> тис Пересідленя і зміна граници то были попросту дві строны того самого медалю В ефекті міла повстать не тыкомоґенічна етнічне Польска але т гомоґенічне Украіна Літва Білорусь О зміні граници і стоваришыню єй зо взаємными прихилинями здецидувал Сталін але не сам вчесні узыскал єдномишно згоды своіх заходніх союшників поджас конференциі в Техерані і Ялці В <unk> року розходжон ся льосы сходніх мійшости комуністичной Польскы никт уж по року <unk> не подимувал діялань пересєдленчых вец Літвінув і Білорусіну Цопосредньом свядчы же зостали же устали вчеснійше вспільны причыны пересєдлинь ґенезы операциі перетівко уж тылько вылочні Украінцом і Лемком днеза операциі муся міс своє одрмы і одмінны причыны ніж то ся діяло на пограничу упшедньом Нетрудно те нове причыны полончыть з активностю украіньскій арміі повстанчой при чым треба ту підкрисліт же была то активност по обурах граници чий зарво в Польсце як і на Украіні совітскій Нацийоналісті украіньци уважали же пересунінтє границ єст невыстарчаюце а высєдлять овшем треба ле тылько Поляку з новых територий Украіны Вызнавали вірем же Украіна не може міти жадных міншости повинна быти чыста етнічне вылучно украіньска Яко єдина місцова ціла політычна в тым реґіоні Европы поділи уж в <unk> рне дяланя абы тым вяры вцілить в жытє найокрутнійшыми способами спілучастничонц в німецкій заґладі Жыдів і перепроваджаюч самодільнє людобуйство Поляків Орґанізация украіньскых нацийоналіст мала выпрактикуваном тактиком постемпуваня полегала она на выкорыстаню людности цивільной яко тарчы для ділань вобец вроґа і додатковой силы бойовий стрелянц често з заплецув Цивілю в Бойовци Олун уж в лятах чыстих лічыли на то же одвид врога трафи власні в тым арчым цо міло змотивуват людност цивільно узмысловіть єй кім єст хто єст єй преслядовцом кому мусі ставить опур Ходіло о мобілізацию народовом але не тыко плащызні свідомостьовий так же мілітарний Кажды Украініц і кажда Украінка без выєнтку мала быть жолнєжем УПА Цо вінце і пропаґанда Он по року <unk> в Польсце переконувала же так власні єст А вільо конкретных ситуаций утверджало войсковых вальчонцых з УПА о правді тых твердзынь хоц были оне може присадне люб прост неправдіве жолніжами УПА міт быть ведле заложынь Он так же Лемкові і члонкові родін мішаных польско украіньскых соушникєм УПА і участникєм Єй акциі в некотрых выпадках ставали ся также єдносткі антикомуністичного поземя польского Датого в річынях істориків кты выказуют же цілимітарны олун в Польсци чый УПА і народова украіньска самооборона ні были такє знув дуже жебы іх армія комуністична не могла зліквідуват без переслядувань людности цивільной Сомо оперте на спекуляциях ґабінетових не маючых ге вспільного з участныма реалиями ОУН трактувала кілька <unk> тисянці Украінців і Русінів на обшари названым през ньо закерзоньом яко здисциплінуваном арміє выгодном вужыцю бо формальні людност цивільном але мобілізуваном в каждій хвилі і до каждой акциі отачаньсой войско комуністичне зо вшыткых стран обсервуюце доношонце заопатрує розє потребы стреляюце і вальчонце Не спосіб было втеди зверифікувать чы оун фактичні диспонувало так звартым і готовым спартьом цивілів Навет дісі барзо трудно такій верифікациі доконач Жеч в тым же в ситуациях динамічных лічат ся не тілько факты але также а може навет предевшыткым выображыня на іх темат Комуністі початково лічли на шыбком пацифікацию погранича А ґни наступіла она навет по вывєзіню вікшості людности цивільной на всход узналі Твердженя свого протівника за правджіве Навет простодушны Лемко люб жымскокатолицкій Поляк з родіны мєшаний то фактичны лю потенцияльны жолніж УПА сонзоно вшелеґагарні комуністичний Не тілько паньство комуністичны його людзі але вшысци Поляци стали ся в тым часі целем атаку в УПА Оставіло то комуністу в Варшаві вобец выбору альбо стлумом опур украіньскій альбо страцом шансы на удоводніня цивільным Поляком в тым реґіоні же влада єст в стані та нова влада комуністична єст в стані запевніть ім безпеченство Престіж комуністу впадал з дня надіі Хуґо Штайнгаус высєдной з Львова проф Університету Яна Казімєжа походжыня Жыдовского записал в свим Дзінніку подня <unk> мая <unk> рок Цитує пєкаш з Рыманова Боі ся там зостать бо банды украіньскє подвозом аж по кросно І пальом ся Людност наша уважа же войско польскє не інтервеніює бо Росияне довудци не хот стрелять до Украінців Віністу Свеґодзініка нотує же в одділах жондовых якє дотарут до Ґрибова цитує коменданці дужа ченжолнє же не умє по польску Поґлоскі ты были для престіжу жонду комуністичного небезпечны Операциі ПУПА на терені Украіны совітскє придужали ся до іх шыбшого і позитивного для совіту в конця потребна была пацифікация на інных сосідніх фронтах тій самой баталіі Татого ні зычом припадку же то власні в арміі появили ся жаданя высєдлень яко найскутечнійшого і найшыбшого способу ліквідациі партизантів О тым же людност украіньска і мішана етнічні з поґранича полудньово сходнього ма быть в цалости пересєдлона на пулноц і заход Польскы комуністі доведіли ся од совітского ґенерала котрый был през Сталіна одделеґуваны до надзоруваня войска в Польсце Остапа Стеци Стеца уродил ся в Команчы на самым початку <unk> віку в родіню украіньскій В лятах <unk> был жолнєм украіньскій арміі ґаліцийскій настепні офіцерем арміі Червоной В шереґах людового войска польского зналяз ся доперо в року <unk> одразу стопню ґен бриґады Был шефем выдялучыґочый Операцийного штабу Ґенерального Войска польского В листопаді р закомунікувал Владиславові Ґомулце Секретарові Ґенеральному Комітету Центрального Польской Партиі Роботничой і єдночасні віцепремєрові Раз вшыткым члонком бюра політичного і вшыткым міністром же поніваж цитує в пришлости не мож налічыть на лояльност той людности вобец паньства то людности украіньскій треба проблем розвязать цитує предшыткым на дродзе примусового пересєдленя на терены зємодзысканых до єдной стісло окрисленой місцовости знайдунцей ся під стіслом контрольом орґану безпечынствату Єст мало правдоподобне же выступіня Естеци до найважнійшых особ хєрархіі партийной паньства было тілько справозданєм єдного з кільку офіцерів штабовых Стеца мувіл в іміню свих москєвскых розказодавців Дачого Москва здедувала ся на дакій вариянт розвязаня ситуациі в Польсци Моім здаєм заважыло переконанє же людност украіньска в Польсце то вірна ґвардия ОЛ Істняло опінію же добровольні до Звізку Совітского присєділо ся вчесні присєділі ся вчесній зволеници комунізму людность орієнтациі рускій чы навет русофільскій котра цитує неулеґла заразі Гітлеровскій і УПА так то уял аналіты Комітету Центран <unk>r<unk>Е з тичны <unk> року Натомяст як писал тенже людност улеґаюча вплывом УПА і бандеровцув узєкла втеди в ґуры і лясы перед примусовым высєдленьом а пізній поповрацала і мешка в свых давных восках Істнує небезпеченство же ропінь украіньскій може позостать насталы Муг бы он кєдис принес нам велькы шкоды Уважал в аналіты же вызбытє ся з польскій украіньскых комуніст унеможливіло владзом вплываня на людност той народовости і оддало єм під безконкуренцийном уж контрольом і привудство Он цитує Дизбыли сме ся пеперовцув і симпатикув а позостал елемент найбардій зацофаны до котрого не маме достемпу конец цитату Влады совітскы ні хцяли приймувать колейных транспорту в тей людності з тых самых запевно поводів а миновіт ся же взмоцню оні партизанткым УПА на територийом совітскє Украіны В тым спосіб візерунок людності як од цивільной арміі УПА вытвожыл клінч котрий мал ся скончыть акцийом Вісла Плян Стециі взбуджыл хыба ентузиязму в Варшаві може для того же тамтейшым владзам залежало на взновіню вымяны людности звязкім Совітскым аби в тен спосіб уможливіть спровадзаны колейных партий людности польскій Уж по зґлоршыню пляну Стеци в грудну <unk> і в лютым <unk> р Владислав Вольскій полномоцник до справ репатрияциі віцеміністер адміністрациі публичной усілувал континуувать высєдленя Украінців на всход так раз Москвом ся єднак не удало а вренчы склоніла войсковых до колейных натіску на владзы партийне абы зогосіли децизию о высєдленю на заход Кєрували ден постуляты штабы Зарво штаб генеральны як і штабы дивізиі оперуючый в терені пописували є довудци често враз зо своіми совітскыми дорадцями Арґументы втіж впровижали ся до того самого Украінци становот базом заопачыньовом вывядовчом і лончниковом банд УП то цитат І длятого цитуєм конечне єст допрвадзыне до зупелного конця акциі высідленя зачентой в <unk> р Ізді обецні нема можливости мы писал полковник Велічко шеф воєвудского Комітету Безпеченства в Жешові Нема можливости переказаня тых Украінців до Звізку Совітского то треба скєрувать іх на Заход і осєдіть в розпрошыню абы уніможливіт шкодливом діяльност Ты самы чыннікі войсково совітскє інспірували Вовина Жешовского аби выступіл до влад центральных з подобныма внюсками Постулят высідня Лемку сформувал бодай же як о першы марца <unk> р ґенерал Прус Вєнсковскій довудця краковского окренту войскового враз зо своім совітскым шефом штабу ґенералом Міхаілом Хіліньскым скєруваным до войска польского з арміі Червоной подобні як ст в <unk> р Писали зо щом превзнаным фактом же Лемкові цитує становом базе заопачыньовом по каждым взгльдом для банды украіньскій ґрасуюнцых в тым хоціло новосондецкій повіцє Было бы пожадане абы выступіт з внюскєм до жонду о споводуванє пересєдленя позосталых іщы в повіці Новы Сондж Лемку на терен зєм одзысканых Застосувана ту формула словна повтажа немаль ідентичні те фразы котры знаме зо справозданя ґенерала Стеци Але в Варшаві надаль не западали постулюваны децизиє Розпитаня Для чого в літературе науковий ден цьоґ здажень представляный єст опачніє Евґеніюш Місіло выдавця документу дотичонцых операциі Вісла приписує авторство єй плянув в ґенералові Мосоровій котрый был єдным з офіцерів повтажых єдині залеценіє ґенерала Стеци ораз еніґматичні пише же те пляны повставали в кр Міністерства Обороны Тем же автор твердіт теж же цитує як дотыхчас не натрафіоно на жаден документ вказуючий ж децизиє в справі акциі Вісла поєнто поднатіскєм Москвы Хоц добре віє о так званым справозданю ґенерала Стеци і о його ролі яко резидента Сталіна в арміі в Польсци Формалістычні узнаю ґо за польского ґенерала бо такій мундур Стеца в тамтій хвилі носіл В колейных місяцях по зложыню справозданя Стеци змінило ся тілько єдно і зналязло то зрештом выраз в справозданю ґенерала Мосора для міністра Обороны Народовой Міхала Родіжымірского в лютым <unk> р Осєдлянє людности в розпрошыню а не сконцентруваний в єдным ґлаґу як хцял того первотны проєкт сеци узасадньоно то арґументом же втеди шытко ся засимілюю Чы та зміна была погоршыньом чы полепшыньом льосу вшыт для них з пункту видженя нацийоналистичного асиміляция была чымсь найгоршым з пункту видня людского мешканя в Ґулаґу под надзорем было чымсь найгоршым Остаточні справом присонділа смерть ґенерала Свєрчевского в Засадцем УП <unk> марця <unk> р На єй темат написано віле представлянц єм навет як ефект тімных фракцийных вальк о влады мідзи комуністами в Варшаві Свєрчевскій єднак не аспірувал до владзы был натомяст З постатьом символічном так же для комуніст совітскых велькым назвискєм з Польскій овяным леґендом богатерском уж од часу войны до новой Хішпаніі Його наґла смерт з огвойовцив УПА уявніла нерадзынє собі ситуацийом в Польсце чез політиків і ґенералів ту оперуючых в іменю Москвы Наґле він зникнели вшелькє баганя чы опоры достойників комуністичных в Варшаві Децизиі реалізуючы залециня ґен Стеци были тераз подимуваны беззвлочні колейно през бюрополітычного комітету центрального Пр жонд Міністерства шефорство Арміі Наказано перепровадзыня досліджынь хоц ніц не было властіве приготуване не істня навет вєдза на темат єй актуальных уварункувань і брак было одповідніх дзялань вчеснійшых брак было пляну Розпляновувано те діяла в поспіху і реалізувано на ґвалт збераньс потребне розезнаня і силы уж в трактю операций кориґуюч те діяня вільокротні імпровізуюць так як то ся діє завше де ситуация заскакує єй участників ґы спада на них інтервенция сіл высшых Длятого уважам же смерть Свярчевского мала значыня приломове была іскром котра попаліла льонд хоц очывісти не была причыном ґловном был ньом олуноска провокация котра выкреовала візерунек людности украіньскій лемковскій яко цивільной арміі олун і очывісти децизия Сталіна поєдна для унікнінця пересідленя тій цивільной арміі на совітском Украіном до Звізку Совітского Понімаж час мі ся як слуше сконячыл вінци мушы зрезиґнуват з реферуваня другій части мойого рефрату котрый дотичыл консеквенций в акциі Вісла для Лемків Дзікую за уваґы