Archiwum
łemkowskiego radia

Милы слухачыв витайте при мікрофоні Наталия Малецка Маме середу вечер а я запрашам Вас на проґрам Реґістер Забытків Тыжден тому о тій порі чули сте премєрови одтинок другой сері авдициі щыро доношу І так буде в кажду остатню середу місяця а тепер през найблизшы три середы запрашам на дальше познаваня Лемковины в скалі мікро Вартат єй познати добрі вартат єй познати барз добрі бо до заоферуваня марз вельо І думам же переконам вас до того през проґрам Реґістер забытків А може і покус ся мі тото уж повело завдякы авдициі А як Припомну вам раз іщы шановны слухачы же вшыткы премєровы одтинкы проґраму Реґістер Забытків та проґраму Щыро доношу найдете на нашым портали в закладці подкасты а помалы буду старала ся тамтіж замістити і вшыткы аякы на разі заохвачам вас до одслухуваня того што уж там помістили сме В попереднім проґрамі радийового субєктивного Реґістру забитків дописали сме до його листы Церков в Святківці І днес не одыйдеме ниґде дале бо тота мала околиця богата є в причудны лемківскы церкви Зґрупуваны в пару селах в околиці Крампной деревяны церковці презентуют высоку забыткову і артистичну вартіст На щестя єст велика надія же акуратні тоты іщы долго будут присутны в тамтым краєвиді і не поділят льосувальох інчых церкви якы зникнули уж з простору і не можут свідчыти о нашій істориі і о нашій присутности в тых місцях Бо в вельо селах до котрых не вернули по выселінях ниякы Лемкы то церкви по тім іщы на долгы рокы не позваляли она си забыти Але сут місця де не вернули Лемкы але тіж і таке місця де серед новых хоснователів не нашли ся особы котры заопікували бы ся застаным дідицтвом Околиця Крампной не єст того приміром Бесідувала єм мам уж в попереднім проґрамі же там римокатолицка парафія в Крампні і Стоваришыня Товариство Любителів Крампной і Околиці а додам лем же більшіст мешканців околиц Крампной то польскы осадникы Лемків стало вельо То дві тоты інституциі парафія і Стоваришыня рішыли не допустити до того жебы такы перлины перлины на світову скалю знищіли і треба было іх розобрати Ні Они рішыли зробити вшытко жебы іх захоронити І повело ім ся тото в остатніх роках ґрунтовні выремонтувано омовлену в попереднім проґрамі Церков в Святківці але тіж і в сусідній святковій Валикі Крампні і в Котани Днес дознаме ся вшыткого очывидні в границях нашых можливости про тоту остатню вымінену Днес станеме ся специялистами од церкви в Катани Запрашам уж по музичній перерві славу мала свагаком покоіды Славуты слаґаком покоіды Новысыр аж <unk>o<unk>ec ЛЕМ Майкум праня і мамя новы <unk>eo<unk> Сомо Ічуєме ся поперві то проґрам Радийовий Реґістер Забытків Бесідує до Вас Наталия Малецка Днес познаєме церков в Котани Але нич перейдеме до самой церкви то знайме іщы де сме докладні Ци котан мусіл быти великым селом жебы мочы побудувати таку крас шыковну церков Одже ні просторово село занимало около гектарів хыж было перед выганяньом приблизно <unk> а чысло жытелів збільшыло ся з приблизно <unk> ст приблизно <unk> в меджевоєнным часі Мешканців села Котан было выстарчаючо жебы мати свою оддільну церков В столітю в селі мешкало <unk> грекокатоликів а <unk> римокатоликів Для порядку додам іщы же село основане было іщы перед <unk> роком Товды то выміняне было уж як упосажыня біцкого старости і як королівскє село Вчас ІІ Світовой войны спалене остало аж піл села В <unk> році велика част села выіхала на Украіну а друга част остала выселена в зеленогірскє Подібні як і по інчых селах основано пак вкотаны тзв Пря державны ґаздівкы по котрых дотеперішніх років найчастійше перетрывали лем нияк неприкрашаючы і невпасовуючы ся в краєвид занедбаны і знищены мешкальны бльокы та великы маґазины і стайні Але і тіж не во вшыткых селах так тото выглядат в некотрых заадоптувано тоты будинкы на інчы цілі і задбано о них напримір власні в Котани Котан находит ся в підкарпатскым воєвідстві в ясельскым повіті і в ґміні Крампна Місцевіст розтігат ся над Віслоком а довкола поношат ся верхы Маґурского Державного Парку Як бесідувала єм скорше змінкы про село походят з <unk> рока А православну парафію реґувано правдоподібні на переломі і столітя В тым часі власні можливе є же вознесено Ірков На посвідчыня той тезы є хоцбы церковный дзвін якій перетрвал до нашых часів з <unk> рока уфундуваний през котаняньского шолтыса Але то не конец слідів істніня в тым часі в селі церкви Заховали ся іщы елементы выпосажыня як напримір ікона святых Космы і Даміяна Не бесідувала єм о тым скорше але то власні святы Косма і Даміян сут покровителями котаняской церкви Храмова ікона была уфундувана до місцевой церкви уж в роках <unk> О чым свідчыт вельо фундацийных інскрипций Автором іконостасу был Яцентий Рыботицкій на рамі намістной іконы Богородиці замістил свою сиґнатуру приточу тепер єй зміст Тоту роботу поробил грішний Яцентий Рыботицкій з дерева і помалювал руком свойом Іконостас авторства того артисти з часом остал порозбераный част нашла ся в Дошниці част трафила до єпархіяльного Музею в Ряшеві В Збірнику Музею Замку в Ланцуті находит ся выжня част іконостасу перенята іщы з котаны котра заступила образы Рыботицкого Іконоґрафічном цикавостком є факт же маляр тот помістил на храмовій іконі в тлі вид котаняньской церкви і дукляньского або змигородского ратуша В колекциі Музею Замку в Ланцуті находит ся тіж процесийный крест з <unk> рока Найстарший з цілой колекциі процесийных крестів а просто то і найціннійший якій находит ся в польскых збірниках Окрем того є тіж барз цикавый по єдній страні представлено розпятя Ісуса Христа а по другій богородицю з дітятком і святыма Космом і Даміяном Містит ся на ним тіж Фондацийный напис Подля ориґінальной церковной візитациі з <unk> рока церков Котане была парафіяльном оддільном церквом і підлігала під біцкій деканат парохом на тот час был отец Іван Сембратович а патроном церкви франтишак Фердинанд Любомірскій біцкій староста Село Котан было дале в тым часі королівскым селом находило ся в бідскых добрах зато патроном церкви з рамена Короля мусіл быти староста Наступна інформация яку ся подає в однесіню до парафіі в Котани то така же в <unk> році село прилучено до парафіі в Крампній Остатнім парохом в котаны был отец Іван Ярина де пішол коли котан прилучено до Крампной не знатя Зас наступныма парохами парафі Крампна были м іныма отцове Михал Виндзільович Іван Сітницкій Андрий Хвоздович Михал Константинович Емилиян Чырняньскій Мирон Чырневскій Філемон Кісєлевскій Петро Каламуцкій Осиф Пелехович Штефан Ґайда ци пантелеймон Саук Храм о котрым бесідуєме днес вознесено в столітю Ґрунтовні ремонтувана была тота церков в наступным <unk> столітю в роках <unk> Рік <unk> вырито на єдным з каменів в Підмурівці а рік <unk> Поміщено на надпорожы та на деревяній плякєті яку натолчено на Белю Зрубубані Часто рік тот подаваный є през тото як рік будовы той церкви На початку ХХ столітя дах над олтарьом і храмом вірных змінено з ґонтовых і покрыто іх бляхом Додатково ґунт на стінах в тых частях церкви змінено на деревяний шалюнок В <unk> році місцевый майстер Григорий Щурок вкрыл бляхом іщы гылм вежы а білом фарбом законсервувал решту даху Товды тіж вымінено іщы част ґонтів Од <unk> р коли практичні ціле село перешло на православія храм хоснувано лем оказийні Отварано єй при помочы доробленых ключів більше уж ухвилю ой куєы Ой неє лепша ма Юлия Русий Ой Олянчы соройску ми Перед перервом засиґналізувалам лам же церкви в Котани од <unk> р не корыстано уж так часто як перед тым роком а то зато же власні більшіст села перешла на православія І хоц подля селян церков повинна быти приділена ім яко же то они єй будували то храм адміністрацийні был власністю грекокатолицкой церкви яка то не годила ся на хоснуваня єй през православных Але завдякы доробленым ключам пару раз іщы одправлено церкви богослужыня были то головні кстины і похороны Прібувано тіж перед самым великодньом <unk> р переняти церков Але адміністрацийны власти тото забльокували і опечатали церков а пару селян покарано арештуваньом за ушкоджыня Замку до церкви Остаточні православны в <unk> р зачали будувати другу церков тіж деревяну і вкрыту бляхом В <unk> році подля даных вкотане было <unk> православных Православну церков розобрано на переломих і <unk> років а дерево схоснувану на приватну будову Можливе же подібні стало бы ся і з грекокатолицкым храмом по тому як перестали хоснувати ю православны селяне а пак вшыткых выселено церков барз барз нищіла Але в <unk> році припроваджено ґенеральний ремонт вчас котрого вымінено практичні вшыткы конструкцийны елементы і в цілости привернено ориґінальне вкрытя Даху бляху вымінено на ґонт Рік скорше ціле выпосажыня в тым споминаний на початку проґраму Іконостас здепонувано в Музею Замку Ланцуті Од половины <unk> років минулого столітя церков служыт як римокатолицкій костел філияльный костел римокатолицкой парафіі в Крампні В сімдесятых роках споряджено державну карту Забытку для того храму і о то што она бесідує Рекомендую в тым місци дорогы слухачы жебы сте влошли на наш порталь де під заповідьом днешнього одтинка найдете вельо знимок котаняньской церкви то позволит Вам зобразувати собі приточений тепер опис Церков містит ся в середній части села по правій стороні дорогы до Дошниці на вершку середній одлеглости од мешкальных будинків Єст орієнтувана окружена деревами і деревяным зрубовым огороджыньом якій окружат простор довкола церкви запераючы простор о формі выдолженого колеса В огороджыню од заходу містит ся деревяна брамка стоповой конструкциі Довкола церкви є вельо камінных крестів Материял і конструкция Церков є деревяна на підмурівці зломленого каменя незвязаного Стіны мают зрубову конструкцию зрубы лучены сут на тзв рыбій хвіст Вежа надбудувана над бабинцьом єст стоповой конструкциі о легко нахыленых стінах Єдна част вежы то псевдоізбытя Стіны вежы обыты сут ґонтом а псевдоізбиця єст пьоново ошалювана дошками але матіж ґонтовый фартух В храмі вірных і алтарі полавы сут привидныма банями над притвором полава єст бель дах вкрытый є ґонтом підлогы сут білы Плян церкви є по долгу властий тридільний вшыткы части мают проєкцию зближену до квадратів Олтар і притвор сут невеликы олтар і вежа більшы Домінуючом брилом церкви є брила вежы Кажда наступна част як ходит до брилу єст пропорцийональні меньша Над олтарьом дах єст тричастьовий ускоковий двоповерховий над храмом вірных дах єст броґовий то значыт <unk> спадистий ускоковий і триповерховий Єден і другій дах мают ґзимсы на заломлінях Над вежом дах тіж єст проґовый а кажда част мачкувату форму а дах кінчыт ся цибулястом баньом Вшыткы дахы окрем того звінчены сут лыжычками якы складают ся з осмобічных псевдолітань з цибульком і крестом на пілмісяци Декорацийом зовнішніх стін є фактура ґонту і профілюваны підокаповы ґзимсы Псевдоізбиця над вежом выділена є узкым ґонтовым окаповым дашком ошалювана єст дошками пьоново і мат три аркадовы світликы в каждій зо стін Подібний окаповый дашок містит ся в части храму вірных на высокости нижніх рантів выглядів выгляды мают форму простокутів в храмів вірных сут подвоєнны мают ґонтовы окоповы дашкы і декорацийні вытяты з дошок вітровниці На осій церкви од заходу сут два входы Притвор піднесений є о єден сходок лучыт ся з храмом вірных шырокым низкым перейстьом котрого надпорожа в центральній части перерыване є луком Храм вірных є низший як притвор полавом є привидна баня В Бабинци і на західній стіні храму вірных на высокости першого поверху містит ся хор кубатура церкви выносит <unk> кубиків а простор по підлозі <unk> квадратовых метрів марскым пісочці Маруся шоты ніжы А моє сільдечкы мару ся соты ні дожы Ядна ці з Маруси больше ні дужы Маришы кажы па пляжы і тыжы під там полны хора моле де зат папал ам пам а з досеречны молодины Для мой ос для мой босла ды мой высе ріє вак довнойо два сліз люды Жыто за штукы і ліс підзор неєділа з буду тижденю легко приплыла під ху молоды здорови котры попали як ды а з того зычно молоды ча Ото зобері ні пристойны Хотіл до ловку ні покры Што за жду І безпела Раз предубеждыни Зладая рынка припыла під тамху або дес зары попал ял а то выды сноботы Мы слухачы то проґрам Реґістер забытків в котрым днес бесідуєме о церкви св Косма і Демяна в Котани Знаме уж докладній ся докладні як выглядат тота церков а тіж і як ся презентує а презентує ся барз добрі бо окрем того же в шістдесятых роках препроваджено ґрунтовный ремонт храму то іщы в роках <unk> з ініциятивы выміняного на самым початку Проґраму Товариства Любителів Крампной і Околиці Вымінено цілый ґонт церкви Церков котаный є барз ціненым приміром деревяной церковной лемківской архітектуры През украіньскых дослідників узнана остала навет за найчыстший примір лемківской церкви і з того взгляду вознесено єй копію во львівскым скансині як модельовый примір сакрального будовництва Лемковины Характеристичным для церкви в Котаны хоц до кінця не натура ним єст єй сусідство Довкола церкви в <unk> роках утворено ляпідаріом лемківской сепулькральной штукы і малой придорожной архітектуры значыт ся пригледжено під церков <unk> лемківскы кресты з околиц Іх походжыня не єст до кінця знане Сут там напевно кресты зграбу Розстайного ци жыдівского Помыслодавцьом того ляпідариюм был Ольґєрд Лоточко історик штукы поета а в тым часі повітовый консерватор забитків в Леску В <unk> році Стоваришыня Маґурич выремонтувало вшыткы кресты Вельо з них ставляючы наново Найстарший з крестів походит з другой половины XXI столітя Вельо цікавых інформаций не про саму церков але з жытя парафян котаны найдете в книжці Незабыта Лемківщына у верхів єй рікы Віслокы під редакцийом Івана Красовского і Андрия Тавпаша найдете там поміщений в цілости літопис парохіі Крампна дукляньского деканату авторства отця Штефана Шаляша Фраґменты того літопису презентувала єм вам в проґрамі А як про оказиі омавляня села Крампна Але як уж єм спомнула найдете там тіж вельо інформаций з соспільного жытя котанян іх односин до церкви а тіж і вельо інчых цікавых річы Днешній одтинок проґраму Реґістер забытків уж ся по малы кінчыт але горячо запрашам очывидні о тыжден што втовды впишеме до нашого радийового реґістру Іщы не знам але напевно буде то штоси рівні вартістне як церков святых Космы і Дамяна в Котаны Кєд мати даякы своі пропозициі што вы уважате же повинно найти ся в такым реґістрі забытків напиште доня Наталия ЕТ ЛЕМ Крапка Фм Дякую Вам за увагу проґрам зрыхтувала Наталия Малецка