Archiwum
łemkowskiego radia

Еміґрация Раз Еміґрация з Карпатской Руси на велику міру зачала ся в сімдесятых роках ХХ столітя По закінчыню сецесийной войны в ЗША почал ся шумний економічний проґрес Розпространюваня вынаходів технічных новинок розвиток фабрык скоро одмінило традицийны формы ґаздуваня причынило ся до розрастаня міст Будуваня желізниц і доріг помнажаня зысків з гандлю довело до притіганя за велику блаку штораз новых люди вшелеякых наций реліґій культур і професий якы допомагали бы капіталистичній економіці скоро розвивати ся Том детермінантом розвитку был не лем капітал того было дост на місци лем люде робітникы Мали они сотворити рынок консументів купуючых вшыткы модерны добра без котрых до недавна каждий чловек жыючий на селі міг ся спокійно обыйти А векшына з тых приіздных люди мала задачу утримувати проґрес зысків тых Американів в котрых робили В історичных джерелах мож найти інформацию што першым еміґрантом родом з Лемковины был неякій Юрий Кашыцкій з Новой Веси при Креници В літі р по великых злывах в наслідстві выливів стратил цілий маєток і выіхал до Ню Йорку там нанял ся до роботы в райбальни Райбал за <unk> дуляра і <unk> центів на ден і по десятьох роках вернул з заробленыма грошами до рідного села де в <unk> році вмер Дальшы еміґранты плынули надале до Америкы штораз то шыршом ріком В <unk> році до пенсильваньскых майн пришла робити велика ґрупа копальників з Підкарпатской Руси Дослідникы рахуют што до <unk> рока До ЗША выіхало за роботом <unk> тис еміґрантів родом з Карпатской Руси Вшыткы они нашли ся на чужій земли де люде радили незнаныма ім языками мали інчы обычаі і одмінны способы жытя Але капіталистичний систем дозвалял каждому снити свій сон дорабляти ся і оселяти на все на новій земли принимаючы американьскій модель жытя або вертати назад з заробленыма грошами жебы поправити долю собі і своій родині оставленій в старым краю Част з еміґрантів не думала ани вертати ани зміняти своіх звыків Хотіли свою рідну достоменніст продолжати і будувати на новій земли По забезпечыню сой материяльного бытуваня еміґранты придумували заспокоіти інчы соспільны і культурны потребы Зачали од гляданя своіх люди подібных до себе такых з котрыма могли бы бесідувати по свому Дале пришло ім поґрупувати ся в реліґійных спільнотах як тіж культурных і політичных орґанізациях жебы союз зробити максимальні великым і розвиваючым ся подібні як американьска економіка Так як в припадку першых проб гляданя роботы новы еміґранты были наражены на контакты з ріжныма аґентами і покровителями котры найчастійше хотіли обдурити і выцицати з грошів легковірных так і по новых грекокатолицкых вірных зголосили ся хоц якы реліґійны спільноты а за членів своіх орґанізаций Русинів з Карпат придумали мати общества котры формували незнаны нацийоналістичны ідеолоґіі і модерны політичны течы Два Члены американьского Лемко Союза орґанізациі безсомнівні лемківской вчас шторічных зіздів окрем порішыня внутрішных справ свого здружыня намагали ся робити неясне ясным Коли зявляли ся вопросы якы тыкали ся літературного языка правопису потребы доцінюваня або недоцінюваня ролі церкви для розвитку нацийонального жытя політикы попертя Русинів для кандидата на президента ЗША спілпрацы з другыма братскыма орґанізациями справ шкіл і бурс приниманя священників за членів лемківскых орґанізаций ачий і пониманя термінів Лемко і Лемковина Не нагваряли членів заміняти ся в струсі Не думали крыти голову до піску не втікали в реторику недоповіджыня або в пропаґанду криптоєдноты та псевдозгоды Противні ріжны найважнійшы для каждого народу квестиі рішали одкрыто представниками кружків присутных на каждым з осмох зіздів Лемко Союза котры одбыли ся од основаня здружыня в <unk> році до <unk> р В двотомовым выданю протоколів з документами справописами касовыма розрахунками і записом дискусиі сут зазначены і голосы в дискусиі резолюциі і рішыня делеґатів Декотры з принятых становлінь нашли своє місце в записах статуту Інчы як обовязкове дотримуваня і хоснуваня принятого правопису были розвиваны в практиці десятками років в выдавництвах медиях і внутрішным документуваню діяльности як в згаданых протоколах Лемко Союза і принесли успіх в подобі респектуваня загалом ґрупы правил морфолоґій синтаксису і до якысой ступени лексикы русиньского языка Правила ґраматикы долго не были контестуваны ачий і ідеовыма ворогами карпаторуской американьской орґанізациі Быти може напомічний был тому прокомуністичний і просовітскій ідеовий напрям єдных і другых товаришів але скаржыли ся лемківскы товаришы на великы недорозумліня зо своіма Доходили ґу ним голосы і полемікы од русиньскых політиків з Лемковины і Підкарпатской Руси Ішла критика з правой і лівой стороны головно од Русской Народной Партиі і Автономно Земледільского Союза лем же основну ролю в доцінюваню діянь Лемко Союза одограли одкрытіст смілы проєкты експертскє знаня дискутантів і професийоналізм в выдавничій роботі Была іщы єдна яскраво пошырювана прикмета той орґанізациі ідеовіст про тото ниже В протоколі з <unk> зізду котрий прошол од <unk> до <unk> вересня септембра <unk> р в Пасайку голосуваны были і зміны до статуту здружыня І так параґраф <unk> делеґаты рішыли вышмарити гет А в параґрафі <unk> додати поясніня жебы на все было ясне вшыткым братям і сестрам котру територию треба розуміти під назвом Лемковина Адже записали в новым виді параґраф <unk> гласит так Лемко Союз ставит собі за ціль зєднаня всіх выходців із Лемковины і Підкарпатской Руси і іх потомків в Зєднаных Штатах Америкы і Канаді Дале стоіт записане примічаніє заувага цитую Під назвом Лемковина треба розуміти територию западных округів Галичыны заселеных рускым племеньом повіты Новый Торг Новый Санч Ґрибів Ґорлиці Ясло Кросно Березів Санок і Ліско ныні част Польщы як тоже територию бывшых венгерскых жуп Спишской Абовской Шаришской Земплиньской ныні часть Чехословакіі назваємых Пряшевска Русь то єст найдальший на западі кут руской етноґрафічной териториі заселений в єдній масі рускым племеньом Лемків розділеных польско чехословацком границьом на половину і од того племени Лемків названый Лемковином або Лемковщыном В тридцетых роках ХХ столітя справа была ясна Днешні пояснювачы поясненого выдумуют новы інтересуючы дефініциі котры барже бы мали служыти не дослідничым цілям як чыстій приваті Але про тото было уж не раз вертайме до зіздів Лемко Союза бо тото далеко не вшытко Каждий зо зіздів односил ся до політичной і економічной ситуациі Лемків жыючых в Старым Краю Делеґаты оцінювали можливости функцийонуваня русиньскых шкіл пошырюваня русиньскых выдавництв і пресы або оцінювали польонізацийну і украінізацийну діяльніст ведену ріжныма установами кооперативами школами а дале і польскыма властями ци на найшыршу міру грекокатолицкыма єпархами трапили іх політычны процесы і вязніня діячів головно селян ограничаня свободы слова і свободы здружаня ся Підтримували акциі котры мали допомочы економічні Лемкам в Старым Краю І так в справописі з <unk> р написали про поміч політичным заключеным арестуваным хлопцям з повітів саноцкого коросняньского і сандецкого переказано <unk> дулярів дале выслано значну сумму грошей до села Чертежного в Чехословациі для тых селян што пострадали в податковых забуренях минувшого року <unk> дуляры і <unk> центів а для кооперативы Сила Народа в Устю Рускым <unk> дулярів В <unk> році ХХ зізд принял рішыня про напечатаня на образку мапы Карпатской руси Была потреба реального підтримуваня уяв народу котрий рацийонально признає лем тото што видит на своі очы Типоґрафія Лемко Союза напечатала мапу в двох версиях стандардовій на папери за піл дуляра і на богато люксусове выданя на полотні продаване по <unk> дуляры Доднес тоту мапу копіюют і тоты котры видят а і так не годны поняти Од початку в зіздах Лемко Союза брали участ делеґаты котрых записували подля місця народжыня найбільше делеґатів все было народженых в ґорлицкым повіті дакус меньше з ґрибівского саноцкого сандецкого і ясельского але од першого были участны і нашы люде з Пряшівщыны В декотрых кружках то они рядили і давали быстры озывы І так делеґат Теодор Порянда з Бріджпорт был затриманьом в выдавництвах кіриличного запису інчы за допущыньом латинкы і анґлийского языка в часописі і другых выдавництвах Я сам з Пряшевской Руси говорит Теодор Порянда Но я скажу што всі нашы Карпаторусы кричат же они такы велькы рускы што боят ся і слова Лемко абы іх не одлучыло од рускости а по рускы не учат ся писати і чытати лем хотят латинкы до руской ґазеты Научыти ся руского писма не єст трудно кто лем хоче пару дней на то посвятити для того я предлагаю што не треба нам ґазеты латинком лем ліпше выдати буквар для тых котры хочат ся учыти по рускы писати А од выданя русиньского букваря Лемко Союз зачал в <unk> році Три Протоколы Лемко Союза хоц были написаны праві вісем <unk> років тому нияк не тратят на актуальности Чытат ся іх так як бы были записницьом сучасных дискусий і стремлінь Лемків Русинів з ХХ столітя Єднакы вопросы рішали делеґаты товды і могли бы дале рішати і днес кєд бы лем хотіли На жаль занимат іх головно думаня на своі ґранты і в векшыні противдіяня нацийональній еманципациі рускых Лемків Не признают же доднес можут і они за бездурно хоснувати доробок Лемко Союза його выдавництва рішыня в просторі языкознавчых вопросів одношыня взглядом чужых наций просто великій ідеовий доробок орґанізациі В головній мірі тото же Лемкы Русины сут днеска вызнаном во вшыткых державах Европы і Сербскій Республиці бездержавном нацийом завдячают діяльности американьского Лемко Союза Треба жебы і проукраіньска коаліция ся того дознала і приняла до відома Без окрисліня давно тому ідеового нацийонального проґраму названя люди карпаторускым народом і окрисліня териториі Старого Краю одкале пришли до Америкы Карпатском Русю не было бы Лемків Русинів днес нияк Діячы Лемко Союза робили і кардинальны блуды безрефлексийні шырили совітску пропаґанду прославляли московску антирусиньску лже ідею і дали ся водити за ніс комуністичній аґентурі Лем тото взглядом основных заслуг мож си дарувати Зробили єднако єден злочын котрий не мож пробачыти ниґда шырили од половины тридцетых років противнародовы теориі про потребу переселяня ся Лемків Русинів до Совітского Союза Уж в <unk> році нашло ся праві <unk> тисячы добровольців котры записали ся до выізду до Совітской Росиі На жаль за дуже з них приняло за правильну теорию обєднаня і потім в сороковых роках добровільно пішли до найденого нового руского Ельдорадо Тоты Лемкы николи не вернули домів Днес посовітизуваны і поукраіньщены большевицко нацийоналістычным способом не думают быти надале Карпаторускым Народом Ци до того хотіла довести зіздова президия IV Зізд Лемко Союза котрий прошол <unk> вересня септембра <unk> рока в Нью Йорку принял резолюцию Вартат і днес єй припомянути Зізд признає што лемківскы еміґранты з обох сторон Карпат і карпаторускы еміґранты із Підкарпатской Руси сут собі так близкы по культурным традициям і політичным розвитию што они творят єдну карпаторуску еміґрацию і што задачы іх орґанізацийной і культурно просвітительной роботы в Зєднаных Штатах Канаді і Полудньовій Америці можут быти найлегше рішены в теперішній момент через обєдиненіє всіх в єдній проґресивній робочій орґанізациі Ту еміґрацию называме карпаторуском тому што она своім походжыньом єст оперта о горы Карпаты преісторичну колыбель рускых племен і што она твердо привязана до свойой старой руской народной назвы пологости ломи волоску ты блогости мо молоденькы і вшотло чорне што гом тым зну со заблит