The archive of
Lemko radio

Перегляд тыжня порталю ЛЕМ фм Віторок <unk> квітня апріля <unk> рымер там де оддыхат Земля Автор допису Якуб Зыґмунд Сандецка Русь не од вчера явит ся як інтересуюча земля Не лем до прожываня але тіж з причыны парох природничых чудес Хто не чул о переломі попраду ци о запераючых дих в грудях сходах сонця на Яворині Не хочеме іти там де уж вшыткы были одкрыєме менше знане місце што находит ся посередині Бескіду і Західньой Лемковины Бесіда буде о місци де як давнійше бесідували оддихат земля А подля некотрых оддихат аж і сам чорт На днешню екскурсию вельо часу нам не треба Як маме свобідне пополудны і хочеме самы або з дітьми або з приятелями одпочати а і дознати ся дачого о природі сандецкого Бескіду то наша ціль буде ідеальна Найскорше доіхаме там автом але добрым вариянтом буде тіж ровер Наш напрям то села Єст Ябик і Злоцкє На іх граници находят ся мофеты значыт наше місце Можеме выбрати доізд од стороны Ястрабика товды з воєвідской дорогы нр <unk> скуручаме в присілку ПідЯстрабик якій находит ся медже Мушыном і поворозником Пак іхаме просто близко <unk> кілометры і сме на місци Мож тіж выбрати ся од стороны Мушыны і Злоцкого товды скручаме з дорогы нр <unk> з Мушыны під Замковом гором і іхаме через ціле село Злоцкє до границі з Ястрабыком Авто і ровер лишаме при дорозі а туристичный знак вкаже нам як дойти до Мофет Чым сут мофеты Што ся там находит То ексгаляциі де з глубины землі выдобывают ся булькы діоксиду карбону мофеты все находят ся на тектонічні активній обшыри так само єст і медже Ястрябиком і Злоцкым Місцевы тектонічны розломы і складкы зробили же докладні в тым місци ґаз выдобыват ся на землю Мофета зо Злоцкого має імено проф Генрика Свідзіньского Докладні єст она в долині болотнистого злоцкого потока і завдякы тому же част еґгаляций діє ся під водом то можеме днес іх обзерати В парох пунктах на обшыри <unk> квадратовых метрів выдобыват ся ґаз Найбільша така дірка называт ся бульґотка Зато што гел можеме смотрити на екгаляциі в малым джерелі полным воды арджевого кольору Другій пункт ексгаляций то дихавка В тым місци вшытко ясне ґаз выдобыват ся з сухой діркы і можеме ту почути правдивий дих землі Єст іщы і пару меньшых місц але они зарастают помалы і не дают такых ефектів і емоций як першы два Што єст важне на обшыри мофет не мож быти за долго Діоксид карбону має таку властивіст же єст він тяжкій і акумулює ся в долині зато заберат доступ до оксиґену і загальні до свіжого повітря З той причыны як за долго сме на обшыри мофет то можеме почути біль і може ся нам крутити в голові а пізнійше чого не желам можна і втратити свідоміст Тоты еґзгаляциі в Злоцкым сут найбільше в Польщы Давно уж знаны сут приміры же при безвітній хвилі коли ґаз ся акумулювал в долині падали аж і уці Днес можеме найти на місци мертвы овады малы рептилиі і рідко уж птахы Мофеты являли ся в оповістях Лемків уж давно бесідували же в тым місци оддыхат сам чорт А днес коли чуєме же деси выдобыват ся діоксид карбону з землі то лем думаме же має то влияня на ґлобальний клімат Але уж поясням чытачам же нашых еґсгаляций з Сандецкой Руси не треба закопувати Неєдна фабрыка має більшу емісию ґазів як наша бульґотка ци дыхалка Зато як николи скорше заохочую експльорувати брескідскы чудеса А як вам мало мофет на граници Злоцкого і Ястрябика то здраджам же найдете подібны хоц меншы В Тыличы середа <unk> квітня апріля <unk> р Проблем з матурами Матура з лемківского влипци юлию Автор вісти Севериян Косовскій Міністерство Нацийональной Едукациі змушене было з причыны пандеміі коронавіруса одкликати майовы матуральны еґзаміны тым самым были они перенесены на <unk> Хоц уряд влады зробил крок до переду в тій сфері дале не подано точных дат поєдных еґзамінів вшытко ся выкаре протягом найблизшых тыжнив Уж не май а червец юній Премєр Польской Республикы Матеуш Маравіцкій поінформувал на конференциі яка проходила <unk> квітня апріля што тогорічны матуры не одбудут ся традицийно в маю До будучых абсольвентів середніх шкіл пішла і друга основна інформация што еґзамены мали бы ся одбыти в червци юнію але напевно не в першій половині того місяця Тогорічный матуральный маратон мал ся зачати <unk> мая і мал тырвати до <unk> мая Заєдноресорт одповідальный за шкільництво заявил што школы будут дальше закрыты покляшто до <unk> квітня апріля Навчаня ведене єст онляйн Матуры в червци юнію і так не сут певны понеже не знатя як розвине ся ситуация з пандемійом коронавіруса цитуваня Матуристы ученикы остатніх кляс хочеме жебы сте мали долгу перспективу прирыхтуваня до еґзаміну поінформуєме про нову дату на три тыжні місяц перед еґзамінами бесідувал Міністер Нацийональной Едукациі Дариюш Пьонковскій Для тогорічных матуристів основны были і інформациі тыкаючы будучой рекрутациі на учельні цитуваня тото залежно од того коли одбудут ся еґзаміны кєд в другій половині червця юнія так товды потрібне буде легкє пересуніня в гармоноґрамі рекрутаций на учельні додал Пьонковскій Лемківскій все на кінци Покли уряд влады не подал дати тогорічных матур не будеме знати коли мала бы ся одбыти матура з лемківского языка Дотля была она наплянувана на <unk> мая Матуры з меншыновых языків все проходили на конец цілого матурального маратону Днес можеме ся лем додумувати же кєд матуры з основных предметів зачали бы ся в двій половині червця юнія <unk> р так еґзамін дозрілости з лемківского языка міг бы быти найскорше проведений на початку липця юлия Окрем писаной матуры з лемківского в ґрафіконі матур на тот рік міністерство передвиділо і бесідувану част Дотля бесідуваны матуры з ріжных языків в тым з лемківского были офіцияльно заплянуваны на період од <unk> до <unk> мая Стрончек Чекаме до зачатку мая пак вырішыме што з фестівальом Автор допису Петро Медвід Цитуваня Увидиме што буде Спринимаме ріжны альтернативы Видиме і то же люди ся боят говорит Мілош Стрончек директор русиньского фестівалю У Свиднику Вшытко є приготовлено русиньскій фестіваль од <unk> марца <unk> р Зачынат продай перманенток на свій річник Дата найвекшого фестівалю Русинів є становлена на <unk> аж <unk> мая Орґанізаторы на сторінках фестівалю оголошают ме на тых котры будут выступати на тогорічній сцені Уж о пару днів зачынают платити на Словакі строгы рестрикциі котры мают заборонити пошырюваню нового тіпу коронавірусу Медже першыма сут заказаны культурны подіі Коли заказ мине то днес нихто не знат Ословили сме Мілоша Стрончака жебы сме ся дізнали в якій фазі приготовлінь фестівалю застигли рестрикциі орґанізаторів і як видит реально реалізацию тогорічного русиньского фестівалю в Усвиднику Вшытко є приготовлене Орґанізация тыжньового фестівалю котрый має своє завершіня в рамках трьох вікендовых днів на свідницкым амфітеатрі не єст права єдного місяця Стоіт затым ґрупа людей котры мусят проґрам рішыти о много скоріше То потвердил і директор фестівалю Стрончек котрый про нашу редакцию повіл же рестрикциі іх застигли товды кєд уж было вшытко потверджене Цитуваня Фестіваль є веце меньше приготовленый од минушого року Тото што видят люди то уж лем пропаґация котра є наставлена од зачатку того року Значыт вшыткы тоты рестрикциі нам засягли уж лем додати в котрій ся буде фестіваль робити і до конкретной реалізациі Мы маме вшытко наставлене приготовлене обєднане говорит Стрончек Пояснил же вшыткы інтерпреты были доєднаны уж в минулым році орґанізаторы слідуют ситуацию і чекают якій буде дальшый вывой Подля того будут в слідуючых днях рішати што дальше Альтернатив є веце може буде фестіваль пізнійше Як раз днес оголосили перенесіня подіі на слідуючый рік орґанізаторы найвекшого музичного фестівалю на Словакі погода У Свиднику затляс таку альтернативу не рахуют цитуваня Одколи ся то ціле зачало пандемія і односны рестрикциі позначка редакциі інтенсивно дослідуєме і аналізуєме Рішыли сме же до кінця апріля іщы все будеме промувати дату фестівалю котра была наплянувана од минушого року Кєд ситуация буде єднака або ся буде згіршувати <unk> мая вырішыме о новій даті котра буде перенесена о пару місяців пізнійше Бесідує о моментальных плянах директор фестівалю Як продолжує іщы все бы і тота перенесена дата мала быти в такым місяці жебы фестіваль мож было зробити в просторах амфітеатру покля ся вырішыт о новій даті <unk> мая через фестівальовы комунікачны каналы вебсайт і Фесбук то орґанізаторы офіцияльно оголосят За стрончыковыма словами єст рушіня цілого річнику русиньского фестівалю у Свиднику крайна можливост Думати же ся то не даст порівняти з фестівальом погода котрого орґанізаторы з тым роком не рахуют Цитуваня Погода має вельо заграничных інтерпретів Там є ясне же ся тяжко оглядат новий термін жебы вшыткы могли прийти выступити в інчым терміні як то было доєднане Мы маєме в проґрамі лем єдного заграничного гостя іншак сут інтерпреты і Словакі Значыт в нас є треба лем єдно жебы ситуация была добра і жебы подія могла ся робити Товды то уж мы будеме знати реализувати і кєд то буде в пізнійшым терміні конец цитуваня Як повіл майже вшыткых запрошеных інтерпретів же обтелефонувал і нихто з перенесіньом дати затля не авізувал жадну проблему Є то высша міц І кєд днес є на Словакі ситуация в рамках можливости стабілізувана не прибывают великы чысла інфікуваных в порівнаню з інчыма державами з пандемійом ся не даст страхувати як з партнером з котрым ся мож доєднати Зато орґанізаторы мусят додумати і над альтернативом же рестрикциі будут платны о много долше як бы сме хотіли Сут орґанізаторы приготовлены на то жебы фестіваль тот рік не был і не зістали бы фестівалю фінансны обовязкы котры бы запричынили велику проблему цитуваня Є то самособо высша міц може ся стати і то же фестіваль тот рік про рестрикциі на конец не буде мож зробити але высшу міц маєме і ушыткых змулах з інтерпретами значыт потили бы сме ім покути кєд бы сме фестіваль зрушыли мы своівольно бо сме іх мали обєднаных Але кєд засягне высша міц што може быти плана погода але і такы рестрикциі якы были тепер приняты вшыткы то мусят акцептувати і змулы сут анулюваны Зато про нас жадны долгы не выникнут конштатує Мільош Стрончек Додават же і з проданыма тікетами бы не была проблема кєд бы ся фестіваль мусіл зрушыти каждий може прити до продайного пункту сіти котра етикеты продават і грошы му будут вернути Віриме же вшытко ся назад розбігне При навщівности тогорічного фестівалю може свою роль мати і страх і кєд словацка Влада поступно буде Увыльнювати рестрикциі а буде мож зорґанізувати фестіваль у многых людей може трывати даякій час покля на такы подіі одважат іти Стрончек вірит же наперек тому то фестіваль не засягне цитуваня Обговорили сме і тоту альтернативу жебы ся люди бояли іти на фестіваль Слідуєме то в якій ситуациі сут люди Бесідували сме єй о тім і з інтерпретами Не знаме як то буде але покля рахуєме з тым жебы ся вольнійший жывот міг обновити оптимістично днес в місяці май юн Так думам же люди будут пару тыжнів потребувати на успокоіня но іщы все бы сме могли в тых теплійшых осінных місяцях зробити фестіваль Но увидиме як то реально буде конец цитуваня Як продолжує орґанізаторы видят і то же люди днес мают великій страх цитуваня Но мы віриме же ся ситуация зліпшыт же то буде о вельо ліпше як то є тепер віриме перед місяцьом і піл бы сме ани не подумали же люди не будут выходити в Ломка але і зато мам надію же ся то і скоро скінчыт закінчує Мільош Стрончак Вымерла Мария Стеранка Трохановска Солистка ансамблю Лемковина Автор вісти Севериян З жальом інформуєме што <unk> квітня апріля в віку <unk> років вмерла Мария Стеранка Трохановска Долголітня і заслужена солистка Репрезентацийного Ансамблю Пісні і Танця Лемковина з Білянкы Похорону одбуде ся в четвер <unk> квітня апріля в православній церкви св Тройці в Любіні Пак тіло покійной буде одведене на цмонтір до підлюбіньского села Зимна Вода де Мария Стеранка Трохановска спочне в гробі при мужу солистка Мария Стеранка Трохановска вродила ся <unk> жолтня октобра <unk> р в Бортным Як більшіст селян была выселена на західній землі Польщы Бортнянів оселяно переважно в селах Лісєц і Зимна Вода Покійну знаме головно з того што была долгорічном і заслуженом солистком леґендарного ансамблю Лемковина з Білянкы Співала в ансамблю в часі коли был він найбарже успішний і найбільше досяг Іщы скорше в роках <unk> была членкыньом Лемківского Народного Ансамблю з Лісця котрый як свій першый ансамбль ввіл Маестро Ярослав Трохановскій Стеранка Трохановска знана была в Лемковині з натурального міцного голосу котрым выспівувала так лемківскы народны співанкы як і патріотичны пісні Як заслужена солистка колективу выступувала м ін з гымнічном пісньом Тяжко жыти на чужыні котра выконувана была ансамбльом головно в часі концертів на заході Польщы але тіж в Америці Хоц пісня была вельократно заказувана товдышньом комуністичном цензуром то і так ансамбль давал єй до свого репертуару Захованы сут рекорды і з інчыма награнями Стеранкы Трохановской м ін зо знаном співанком Тиха Вода і єй енерґічным выконаньом Покійна была єдным з найбільше розпознавальных членів ансамблю з Білянкы Была філяром колективу котрий через рокы комуністичного поневоліня был не лем музичным і танцувальным ансамбльом але тіж неформальном русиньском орґанізацийом Мария Стеранка Трохановска брала участ в першых лемківскых ватрах в горах котры были музичныма варштатами ансамблю взяла участ в турне Лемковины по США і Канаді в <unk> р попри м ін Маестрі Ярославі Трохановскым Штефані Трохановскій Петрі Трохановскым Павли Стефановскым Федорі Ґочу як раз Мария Стеранка Трохановска была єдном з найвеце заслуженых осіб з кругу білянчаньского ансамблю В колективі співали пак і єй сынове Петро і Юрий Покійна была присутна на центральных лемківскых упамятнінях <unk> річниці Акциі Вісла в <unk> році де єдном з подій была премєра документального фільму аж і слезы не старчыли в ліґницкым театрі ім Моджеєвской На завершыня подіі присутны выслухали награня пісні Тяжко жыти на чужыні котре перед роками выконала Стеранка Трохановска В <unk> році в першый ден Лемківской Ватры на Чужыні Капітула Стоваришыня Лемків нагородила Покійну Нагородом ім Никыфора Епифана Дровняка за діяльніст в обшыри лемківской культуры Мария Стеранка Трохановска єст вельократно споминана в ювілейным тексті Ярослава Трохановского з нагоды <unk> річниці діяльности ансамблю котрый был печатаный в Лемківскым Річнику <unk> В нашым радийовым архіві находит ся інтервю Спокійном проведене через редактора Богдана Ґамбаля в <unk> році Проґрам під назвом Джерела Лемковины Бют в Бортным і Ліссю выемітували сме <unk> квітня апріля о <unk> вечером пак повторили сме го <unk> квітня апріля о годині <unk> Кєд буде потреба будеме го іщы повторювати Остатній пращальный лист од маестра памяти Мариі Стеранкы Трохановской Автор листу Ярослав Трохановскій Дорога кохана Марисю Вродила ся як знам <unk> жолтня <unk> р в селі Бортным на Лемковині Та окрутна доля не дозволила Ти пережыти твоє дітинство там на нашій одвічній рідній автохтонній земли бо злы люде выгнали Тя як і вшыткых Лемків Руснаків в <unk> році з твойой рідной хыжы на вічну тулачку по чужій незнаній нам земли Але господ Бог обдарувал тя Марисю чудовым талянтом в формі прекрасного сопранового голосу котрым єс чарувала і коіла біль нашого смутного бідного народу Нашы стрічы все приносили пожаданы ефекты найперше з Лісєдскым Ансамбльом Пісні і Музикы з котрым выступували сме по ріжных осередках воєвідств вроцлавского і зеленогірского всяди там де были скуписка нашых выгнанців што было барз пожадане бо затримувало частинно асиміляцию нашого народу та як бы з вінчыньом той дісвєтской діяльности была участ в першым украіньскым фестівалю в Саноку Потім приізджала з Марисю до ансамблю Лемковина разом зо своіма сынами Юрком і Петром што з іх выховала в духу патріотизму на добрых і честных люди І з Лемковином переіхали сме Польщу вздолж і вшыр по найкрасшых культуральных осередках краю та несли розраду надію і любов чысленным нашым слухачам што было в великій мірі і твойом Марисю заслугом Та уж неоціненом помочом выказала ся Марися підчас місячного турне Лемковины по Соєдненых Штатах Америкы і Канады Та было так же якысий наш противник в Польщы пустил серед діаспоры в Америці паскудну пльоту Пашкіль де накликувал до бойкоту нашых концертів І фактично было так же деякы люде застанавляли ся ци іти на концерт а нам польска цензура заборонила выконувати в Америці пісню тяжко жыти на чужыні де Марися мала головну найважнійшу партию На першым нашым концерті в величезным театрі в Монтреалю рішыли сме єй выконати і Марися не застанавляючы ся ани през момент підняла тоту пісню та выконали сме єй так же тритисячна видовня того театру зробила нам настоячу величезну овацию з окриками Браво Лемковина і мусіли сме єй повтаряти аж штырі раз Та цілый концерт был надзвычайно уданый і передолжыл ся аж пітори годины Наконец тота величезна видовня заспівала Лемковині і Марисі громкє і могутне многая літа По концерті роздвонили ся телефоны по цілій Америці де єдны другых накликували цитуваня Не слухайте жадных бздура ани на клепів лем ідте на концерт бо вартат конец цитуваня І так быти може тота патріотична пісня выратувала Лемковину з біды І так дорога Марисю одходиш уж од нас але мы тя николи не забудеме А в пісні в выконаню твоім чудовым голосом Іщы барз долго будут звучати не лем в нашых ухах але і серцях Дякуєме Ты Марисю за великій твій труд посвячыня і одданя талянту для добра нашой лемківской культуры вічна Ты хвала і слава твій колишній маестро дириґент Ярослав Трохановскій четвер <unk> квітня апріля <unk> р Пініны по русиньскы значыт з візитом в Гомолях Автор допису Якуб Зыґмунд Посмотрме на мапу Карпат Маме бескіды маме татры і деси медже нима втиснены пєніны в ґеолоґічным значыню пєніньскє скалкове пасмо котре глубоко під земльом тягне ся іщы дале на схід і захід як лем од Спиша до Білой Воды на долгости більше як <unk> кілометрів але чом бесіда про Пєніны як наша Лемковина находит ся на вельо дальше на схід І то є правда але прецін маме іщы маленьку Шляхтівску Русь і штырі села што ся там находят шляхтову Явіркы білу і Чорну воду Хоц днес як ся автор статі дознал на тій обшыри жыє лем пару русиньскых родин то дале можеме чути тот климат давной Руси В селах лишыли ся церкви і пару хыж придорожны капличкы дале стоят а обочы пєнін на котрых выпасало ся уці сут такы самы як перед столітьом І то як раз Русины зо Шляхтівской Руси мали недалеко до такых чудес як Яр Гомолі Высока ци долина Білой Воды На початок закля підеме на прогульку по Ярі Гомолі припомнийме собі лекциі зо школы Загальні пєніны ділиме на три пасма Спишскы пєніны якы находят ся найбарже на захід медже Переломом Білкы а Замком в Нізіци середні пєніны з трьома коронами котры не сут найвысшым верхом Пєнін і переломом Дунайця та вкінци малы пєніны на сході з найвысшом крапком на мапі тых гір высоком <unk> метрів над рівньом моря Тілько ґеоґрафіі а ідучы до іх ґеолоґічной будовы сут то горы збудуваны з вапняків мерґелі глинястых лубків і парох інчых типів скал коротко бесідуючы з осадовых скал А як возникли пєніны Того то і найстаршы Русины і пєніньскы ґуралі не знают Ґеолоґы тіж не мают єднозначной одповіди на тото звіданя а то зато же днес пєніны сут барз міцно порізаным і поморщеным ороґеном в тисненым силами природы медже зовнішній Карпаты по нашому Бескіды і Внутрішній Карпаты Татры Нижні Татры і пару інчых Сам Мельхіор Неймар писал в столітю о пієнінах же цитуваня карпатскы скалкы належат до найбарже особливых і фасцинуючых ґеолоґічных явиск цілой землі конец цитуваня І так загальні є до днес Але знаме же творіня ся пєнінь проходило в тым самым часі што і цілых Карпат Окрем того знаме же скалы з якых збудуваны сут карпатскы скалкы то осады давных морскых басенів глупшых барже мягкых але бесідуючы простійше в Юрій Ікреді од <unk> до <unk> мілийонів років тому был гев великій океан порізаный ріжныма розломами пак вшытко зачало ся складати в парох етапах і цілый час проходило тото під водом аж до парох мілийонів років тому найновша істория плестоценьска і голоценьска од двох мілийонів років до днес ледняковий період переміны климату і інчы факторы котры влинули на днешній вид пєнін Може закінчыме тот перегляд діянь явліньом ся зосен звычайных на тій обшыри котры днес узнає ся за реліктови сут они фактичні реліктом по навельотеплійшым періоді сперед парох тисячы років коли в Пєнінах было так горячо як в Болгариі ци Японіі а найбарже популярна з них кус поламана гардо росне на верху з околиці Тепер пришол час вкінци поіхати до Яру Гомолі находит ся він перед самым селом Явіркы по лівій стороні видиме великій паркінґ на якым можеме оставити наше авто А хто приіхал автобусом зо Щавниці то старчыт лем попросити шофера жебы затримал ся при вході до Яру О гомолях думам каждий чул ци то в дітинстві ци то был уж зо своіма дітьми Єст то яр в якым праві все полно люди мали чому ся чудувати скальных стін высокых на <unk> метрів не будеме видіти всяди Гомолі то невелика долина потічка Камянка котрий гардо еродувал долину што было причыном возниканя глубокого яру По ярі днес веде туристичный шляк зеленого кольору Сама долина єст долга на <unk> метрів а стежка веде цілый час під гору І догоры будеме піднимати нашы головы може і почуєме ся як бы сме вандрували по якійсых американьскых каньонах На щестя з гомалями єст меньше проблемів кєд іде о тото як они возникнули як з інчыма місцями в Пєнінах як приміром з переломом Дунайця Гомолі то тіж назва вапняных і лупковых скальных бльоків котры парунадцет мілийонів років тому піднимали ся разом з цілыма Пєнінами А же тоты бльокы были уставлены на хрест до векторовых сил то тоты самы силы потріскали бльокы появили ся розломы і вступный зачаток днешнього каньону решту доробу потічок Камянка До Яру Гомолі можеме наплянувати екскурсию на около <unk> три годины Але кєд было бы нам мало то можеме піти дальше зеленым шляком на саму высоку і обзерати докола чудесны пейзажы на словацкы пініны на любовняньску верховину як і досмотрити ся Татр на горизонті Шляхтівска Русь з природничой стороны то не лем гомолі але тіж долина Білой Воды з базальтовом скалком ци вульканічна гора Ярмута Файно мали тоты Русины з Пєнін О інчых місцях што ся ту находят прийде іщы час написати пятниця <unk> квітня апріля <unk> ры што мож было робити а чого ні на лемківскій великден Автор допису Наталия Малецка Новак Час великодных свят є запілперечыньом штоденности Істнує понад ньом або аж і поза штоденністю а вшытко што в ній важне зникат попри пережываню торжества торжеств В народній благочести великден постеріганый є як выняткова пасхальна радіст выникаюча з воскресіня господнього котрый дає нам вічне жытя Народна обрядовіст в надийстю великодня акцентує прихід весны Одроджыня ся жытя ци то чловека завдякы жертві Ісуса Христа ци природы по зимовым сні то два нерозлучны елементы што становлят про суть пережываня в весняным періоді великодня Народны традициі упамятнюют подіі сперед двох тисячы років але тіж підкрисляют натуральны переміны в природі Яр зачынат новый цикль жытя обсіваня збераня жнив і тішыня ся нима Зіджены котикы на біль ґарла Великден попереджат великій піст котрий давнійше был серед Лемків барз сурово перестеріганий Люде не іли мяса масла ани молока іли готовлену але пістну страву варены бандуры капусту з бочкы котру мастили лем олійом або оріховым маслом то чорне Омащены чешскым хліб ци комперий Віслок великій През піст співали лем церковны великопістны пісні ґаздыні зараз по запустах докладні мили вшыткы ґрати жебы ниґде не лишыло ся нич масне на час посту Лемкы старали ся істи як найменше а стравы мастилы лем леняным олійом Томацина Велика Великій піст нихто ниґде не ходил коли пришло ся з церкви то сідило ся выключні в хыжы Співати мож было лем страдальны пісні На квітну неділю святили багніткы зелены голузкы вербы або рокыты Част посвяченых багніток втыкали до землі жебы на будуче ґрат не был зерна По церкви треба было зісти тіж пару котиків з багніток жебы не боліло ґарло то віслок великій Голузкы тримали в коморі пак хоснували як лікарство для люди або худобы патикы з багніток брали до одганя бурі з блискавицями і гырмотами клали іх на выгляді жебы хоронити хыжу од страшного перуна Голузками выкурювали тіж чорта з комина томацина Од понеділька ґаздині зачынали роботу кажда хыжа мусіла быти побілена до четверга вшытко мусіло быти вычыщене вымалюване і выпране Великден торжественно празднувало ціле село Святочні приберали вікна хыжы были свіжо білены вшытко чыстили малювали зо скрыні вытігали нове облечыня ґаздыні варили найсмачнійшы стравы Паскы такы же треба было пошырювати челюсты пеца В великым тыжни важний был четвер В тот ден подля того што бесідували мертвы душы вандруют по землі гробы сут дотворены отварают ся волчы ямы Люде ходили по гробах а священник правил парастас По заході сонця в церкви правили страсти чытали <unk> фраґментів євангелиі по каждій пастухы вязали бундзик на мотузі Вірили што коли худоба стратит ся в лісі то старчыт розвязати єден бундзик і корова одраз ся найде Вчас страсти мож было видіти вшыткы босоркы з околиці бо николи не входили до середины лем зберали ся при вході до храму під дзвіницьом В четвер хлопці тіж палили огниска на полях на знак памяти што того дня повісил ся Юда З такого огниска приносили пак єдного узя і запаляли ним огын в пеци Од четверга старшы люде зачынали постити аж до неділі воскресіня господнього дівчата заберали ся за писаня і малюваня яєц котры пак были дарунком до желаня веселых свят здоровля і выкупліня ся од обливаня водом По страстях коли вернули домів робили розчын на велику паску В пятницю рано вставали місили на паску котра повпечыню повинна важыти більше як <unk> кілоґрамів Пекли єй на великій округій і блясі До такой паскы треба было наварити дакых <unk> яєц і вшытко тото святили Паска і яйця мали старчыти аж до провідной неділі значыт до першой неділі по святах Паскы пекли з жытньой і петлюваной мукы были шырокости і высокости в дакых <unk> центиметрів жебы іх вытягнути пошырювали челюсты в пеци Жебы паска ся удала перед вложыньом єй до пеца ґаздыня мусіла підскочыти з лопатом в руках і цмокнути зубами тофлябовій В велику пятницю дорослы хлопці розпаляли при церкви великє огниско при якым тримали варту аж до воскресіня В тот ден была жалоба не дзвонили дзвони Был хрестный ход довкола церкви з плащаницьом іконами хоруґвами і євангелийом Діти мали клепачку або рапчало дуркотали нима хто голоснійше По заложыню гробу вшыткы дорослы ци малы од самого притвору до плащаниці ішли на колінах Ден ніч люде молили ся при гробі грішникы приступували в тым часі до сповіди През ден малювали писанкы і фарґували як лем хто міг найчастійше в сухых лупинах по цибулі або в лупках з дубовых ци вільховых дерев В суботу перед свячыньом постели цілый ден рыхтували ідло для худобы на цілый період свят В полянах был такій час што паскы святили в хыжах В суботу священник обходил хыжы сходили ся сусіды приносили до свячыня паскы і кошыкы з яйцеми крашанками будженым маслом сиром хрінном хлібом вшыткы были святочні облечены В кошыку мусіло змістити ся вшытко што іли в перший ден свят Подібні в Вісло ку Великым в суботу рано святили Паскы і кошыкы Священник зачынал од нижнього кінця села Як было тепло то свято науці як дощ то в хыжы по <unk> кошыків десят родин Хто мал близко до церкви то святили гын В першый ден свят до церкви ішли на <unk> годину рано а другій раз на вечірню Цілы свята ходили два раз на ден до церкви Не спали жебы ся не вляло до сіна О пілночы з суботы на неділю зачынало ся великодне богослужыня полношниця пасхальне утреня і літургія До церкви ішли праві вшыткы домовникы беручы зо собом єдну або дві паскы і кошык Паскы несли в плахах на гырбеті до церкви Бывало і так што часом аж дві особы мусіли нести печыву до церкви Ґаздове несли паскы в пристиралах ґаздыні несли кошыкы малы дівчатка несли своі малы кошыкы з баранком пасочком і писанками Особливе значыня при освячаню мала велика паска В великым кошыку была мала паска яйця кобаса солонина хліб грін мед сыр масло Кошыкы укладали перед церквом хыбаль же был сніг то в середині В столітю ключы до церкви тримали Жыды Треба было піти до Жыда з паском купити фляшку палюнкы або закурити і коли жыд зробил білий пасок на пасці то давал ключы і мож єй было освятити Коли чорний товды ніт Кошык по освячыню мож было внести до середины по трикратным обході хыжы жебы ся дарило По дорозі з церкви люде зберали тріскы жебы ся ім щастило при збераню грибів По освячыню каждий ґазда і ґаздыня брали свяченину і як найскорше спішыли домів Мало тото заповідати што цілый рік вшытко будут на час робити а хто перший дошол тот перший кінчыл жнива того рока Зо свячынином треба было обыйти ґаздівку хоц раз жебы ся вшытко добрі і вкупі тримало В інчых селах по освячыню ґазда обходил хыжу трикратні з правого до лівого боку жебы вшытко што в середині было сохранене од вшыткого што зле Великодне сніданя зачынали молитвом пак ґазда ділил свячене яйце і підходил до каждого домовника зо словами Христоло з Крис і частувал яйцьом Найважнійшым серед ідла была велика паска з якой треба было одрізати три окрайчыкы якы завияли вленяне полотно і тримали цілый рік Розмочений в воді кавальчык паскы лікувал біль головы жолудок а дим паленого в пеци окрайчыка одганял бурю В першый ден свят нич не варили іли лем тото што посвятили в кошыку Кыршынкы з Паскы давали все коровам воду в котрій варили яйця брали на перешкоду для босоркы приміром милиньом коровячы цицкы жебы босорка не одберала коровом молока В некотрых селах в тій воді панны мили ногы жебы мати тверду і гладку скору як яйце Пополудни діти бавили ся посвяченыма яйцми і писанками по церкви діти бавили ся при церкви Хлопці входили на дзвіницю і цілый ден дзвонили Вечером ходили од хыжы до хыжы сядил там де были дівчата і кажда мусіла ся выкупити писанком На великден ходили над ріку смотріти на рыбы Хто даку высмотрил мал быти протягом рока здорів як рыба Не мож было спати на великден жебы ся літом не вляло до сіна А хто на святах ходил задачом по хыжах значыло што буде жебрак Коли яр пришла допіро по святах то перед першым выпущыньом худобы з освяченым яйом обходили стайню жебы худоба тримала ся разом Шкаропинами зосвяченых яєц потерали ратиці жебы были тверды Ґаздыня ходила з освяченым зільом і окуряла худобу жебы босорка не брала молока Молодым коровам рогы окручали мягком шматом жебы были мягкы доіня а носы і ногы смарували жебы не кусали іх змиі Зельмане зельмане В мацині великій по сніданю молодіж зберала ся на пляцы при церкви де орґанізували си ріжны веселы забавы дуже співали Найпопулярнійшом забавом был Зельман был то танец вчас котрого співали Чого хоче Зельман чого хоче його брат чого хоче Зельманова вся родина паны хоче Зельман Зельманом мал быти Жыд якій в часі панщыны вынанял церков і ключы од ней достал од пана Хытрый Жыд отверал церков парафіянам лем за грошовым вынагороджыньом Так мало быти аж до скасуваня панщыны В неділю ходили на воду смотріти за рыбами Хто виділ того чекало великє щестя В понедільок молоды хлопці літали по селі і облівали ся водом часто барз брутальні хлопці аж і вылівали полны відра воды на дівчата Каждий мусіл быти обляний бо інакше коровы бы ся не доіли Хлопці рыхтували на тот ден сыкалкы з хабзины а дівчата боронили ся водом з коновок і горнят В понедільок в ночы хлопці робили іщы більшы жарты вытігали возы на дахы доступні метале плугы і замалювали вікна в хыжах жебы люде не виділи што зачынає ся наступный ден святкуваня В третій ден свят ішли на цмонтір нагробы коло креста правили панахіду Вшыткы шкарупины з яєц розносили по поли подібні як багніткы Од великодня люде співали в церкви по хыжах на полях великодны веселы пісні Од того дня через <unk> днів Люде поздоровляли ся зо словами Христес Воскрес на што інчы одповідали воєстинно Воскрес Выслухали сте дописів поміщеных на портали Лем фм протягом посліднього тыжня Перегляд зрыхтувала Наталия Малецка Новак