Archiwum
łemkowskiego radia

Перегляд тыжня порталю Лем фм Субота <unk> мая <unk> рока Ансамбль Рутенія одсвяткує ювілей <unk> річниці свого існуваня Автор допису Наталия Малецка Новак Ансамбль Рутинія з Братиславы празднує ювілей <unk> річниці основаня колективу З той нагоды ансамбль зрыхтувал новый танцювально драматичний спектакль Представліня під наголовком Хербетом Кугорам поведе публику через важны подіі першой половины XXI столітя котры мали основне влияня на долю Русинів Премєра спектаклю зо святкуваньом ювілею одбуде ся в суботу <unk> червця юнія в Домі культуры Зеркадльовы Гай в Братиславі Святочна Ґаля Торжественна подія пройде при присутности гости з культурного і соспільного жытя на Словациі представників русиньскых орґанізаций зо Словациі і інчых держав та членів Світовой Рады Русинів Покровительство над подійом обняла Президентка Словацкой Республикы Зузанна Чапутова Програм Гербетом Кугорам буде четвертом премєром в діяльности ансамблю Рутинія Цитуваня є то представліня о горах і людях што до них належат О горах твердых і ласкавых так само як люде для котрых Карпаты все были ковиском з котрой од віків походили і з котрой выводят ся новы поколіня Карпатскых Русинів Бесідує Петро Медвідь автор сценария спектаклю і його режысер Наголовок спектаклю навязує до наголовка словацкого Перекладу книжкы Павла Роберта Маґочія Гербетом Кугорам Істория Карпатской Руси і Карпатскых Русинів Професо Маґочій комплексово описал в ній долю Русинів од найдавнійшых часів по сучасніст Автор моноґрафіі не лем дозволил перевзяти наголовок представліня але і особисто буде присутный на примірі Важне ХХ столітя Доля вельох Русинів і русиньскых родин котры перед І світовом войном жыли на обшыри Австро угорской імпериі назначена была переломныма подіями ХХ столітя як примірово масова еміґрация за океан ци обі світовы войны з наслідством ґеополітичных змін цитуваня Подіі першой половины XX столітя были особливо важны для Русинів зато тіж і на них сме ся зосередили в танцювально драматичным спектакли Хрибетом Кугорам Публику през ціле представліня вела буде особа Миколая Бескіда вызначной русиньской личности оповідат Петро Штефаняк кєрівник ансамблю Рутеня Миколай Бескід походит з важной русиньской родины Бескідів серед котрой находило ся пару Будителів народа Цитуваня Миколай єст Втілесіньом путуваня нашого народу в ХХ столітю Был грекокатолицкым священником патріотом діячом і будительом а при тым скромным чловеком котрый ціле своє жытя посвятил духовій службі вірным і свому народови додає сценариста і режысер Петро Медвід десятлітя ансамблю Попри драматичні версты представліня ансамблю Руденя запрезентує танцювальны і музичны формы з русиньскых части пілночно східньой Словациі та Підкарпатской Руси де од віків прожывают Русины По головным представліню пройде премєровый выступ дітячого ансамблю Рутинячык котрий свою діяльніст зачал лем в вересни септембрі минулого рока Цитуваня Маме свідоміст як важне є передавати нашы знаня молодшій ґенерациі зато рішыли сме сотворити при ансамблю Рутинія дітячу ґрупу додає основатель і ведучый Ансамбль Рутинія Петро Штефаняк Дальша част святкуваня буде проходила при звуках Народного Ансамблю Андрия Загорця котрый был першом капельом пригрываючом рутені В понедільок <unk> мая <unk> рока Нова Бесіда реляцийонує о упамятнінях Акциі Вісла Автор допису Севериян Косовскій В передден Креницкого Бієнале явил ся дальшый номер часопису Стоваришыня Лемків Бесіда чысло <unk> за місяці май червец <unk> выданя приносит нам в більшости реляциі з упамятнінь <unk> річниці Акциі Вісла якы проходили <unk> квітня апріля в Явожній Біличній Устю Рускым і Ґорлицях В посліднім выданю прочытаме м ін статі Наталиі Малецкой Новак Доцінили лемківску Едукацийну Загороду в Ґладышові Петра Медвідя Лемковина в Пряшові Северияна Косовского Петро Мурянка по Шлезскы Андрия Копчы пані Оліз і Переґрим сполнило ся <unk> років Петра Трохановского Великоднім Христо з Воскресе прозвучало одзначаня <unk> річниці акциі Вісла Наталиі Малецкой Новак Не барз ся мі хоче Петра Трохановского Минуло <unk> років од народжыня Івана Мациньского Петра Трохановского минуло <unk> років од смерти Теофіля Качмарчыка Окрем выміненых дописів в посліднім выданю прочытаме тіж одозву Михала Гайдка до Ясюнчан і вшыткых люди якых рід выходит з Ясюнкы Автор одозвы просит о контакт каждого хто хоче спомочы выданя книжкы про рідне село Михал Гайдко по перешло тридцетьох роках одзыскал відцівску ґаздівку і тепер хоче гын поставити пропамятный крест під котрым увінчены останут ясінчаньскы роды В ґазеті нашли ся тіж передрукы з польской і словацкой пресы якы м ін односят ся до річниці выселіня На жаль польска преса найчастійше тенденцийно підходит до темы Акциі Вісла поминяючы факт выселінь і громадян лемківской нацийональности Почытати годнисте спомины Гавриіла Костельника про выгнаня з Білцаревы як і оповіданя Симана Мадзеляна під наголовком Великден не бракло і пару вершів як і амрозового казаня Двамісячник бесіда то часопис Головного Заряду Стоваришыня Лемків выходит од <unk> рока присвяченый єст збережыню істориі культуры і языка Лемків інформуючий о жытю нашой і братніх нам соспільности плекаючой вірні надіі прадізів і вітців Бесіду мож прочытати в бібліотеці Руской Бурсы в Ґорлицях котра отворена єст од понеділька до пятниці в годинах од <unk> <unk> до <unk> або по індивідуальным догваріню і інчым терміні Ґазета єст тіж доступна в локальных кружках Стоваришыня Лемків в Польщы Найновшый номер як тіж архівальны номеры часопису Бесіда годны сте придбати в електронічній версиі на сайті В <unk> крапка Стоваришыня Лемко крапка L<unk><unk> віторок <unk> мая <unk> рока Еміґрацийны кругы упамятнили <unk> річницю выгнаня Автор допису Севериян Косовскій Лемківскы еміґрацийны кругы молитовно і споминово одзначыли <unk> річницю выселіня Лемків в рамках акциі Вісла Подія проходила в неділю <unk> мая <unk> рока в Йонкерс штат Ню Йорк Хоц лемківскы еміґранты за великом млаком нашли ся добровільно то фурт памят про найтраґічнійшу подію жытелів Лемковины є важна і серед них Вельо з участників упамятнень тототы якы народили ся уж на выгнаню на західніх землях Польщы з родичів переселенців і аж пак подали ся до Америкы Вічна памят Одзначыня <unk> річниці выселінь зачали ся молитвом в православным храмі св Тройці в Йонкерс якій находит ся в юрисдикциі Православной церкви в Америці Участ в панахіді за жертвы акциі Вісла взяло <unk> осіб головно уж потомных тых што досвідчыли депортациі Подія была орґанізувана еміґрацийным діячом Андрийом Медвідьом а фінансову підпору дал Карпаторусиньскій Америцкій Центр Панахіду справили парох церкви о Владимір Завлоцкій і о Димитрий Якымович з парохіі святого Миколая в Стратфорд штат Конекті при участи отця діякона Давида Дутканича Памятаме і не забудеме Цитуваня Вродил єм ся як перша ґенерация на выгнаню а то в Радвановій то є коло Зеленой Горы туга моіх родичів за горами справила же в сімдесятых роках вернули сме до гір а то до Жыдыні а в <unk> році выіхал єм до Америкы і ту тепер мешкам то уж буде <unk> рокы Моі мама родом были з Радоцины а няньо родом з Квятоны бесідує Андрий Медвід орґанізатор упамятнінь Подія яка проходила в Йонкерс мала наголовок Памятаме і не забудеме Придуманий медвідьом так жебы вказати што памят про тоту траґічну подію є жыва серед лемківской еміґрациі і самособом што памят тота буде передавана дальшым поколіням тым што уж родят ся на Американьскій земли По богослужыню участникы зышли ся в прицерковным году де тоту част зачали од одспіваня патріотичной пісні Горы нашы Отец діакон Давид Дудканич коротко розповіл присутным о обставинах акциі Вісла Спомнул і о вчастнійшых траґічных подіях в істориі Лемковины як о Талергофіі але і о другым з Ляґрів в котрым были мучены переселенці в <unk> р Явожні Чытуваня Одчытал єм імена і назвиска <unk> Лемків котры вмерли в лаґрі в Явожні Отец діякона Давида Петро Дудканич котрый пережыл акцию Вісла оповіл коротко своі спомины зо Сльзами в очах продолжат медвід Дальше голос мал Василь Барна родом з Кункови Гварил о психічных і фізычных пережытях выселяных якы почул од свого покійного няня Цитуваня Вшыткы з великом увагом слухали тоты смутны і тяжкы для нас Лемків спомины Мушу признати ся же был єм приємно здивлений з того же на тоту стрічу пришло так дуже люди і были ньом зацікавлены Значыт тото же треба нам веце робити такых подій і надію ся же зас дашто зробиме завершат Акция Вісла Так звана операция Вісла зачала ся <unk> квітня апріля <unk> р В єй рамках польскы власти зачали на сильну депортацию Русинів з Лемковины на західні і пілнічні землі повоєнной Польщы Рахує ся же выселеных вчасі акциі Вісла было близко <unk> тис люди в тым чыслі праві <unk> тис Русинів з Лемковины Выселіня проходили постепенно аж до липця юлия <unk> р Етнічні чыстили село по селі іх жытелів під ґвером примусово выганяли Лемківскы родины мали такой по <unk> годины жебы на єдну фурманку забрати тото што могло ся на ній змістити Выганяли такой вшыткых без огляду на тото ци медже нима были старці діти або заслужены для освободжыня Польщы спіднімецкой окупациі По дорозі выселенці часто были окраджены зневажены і поневолены На Лемковині депортуваных гнали до колейовых стаций де мали быти запакуваны разом з добитком до товаровых ваґонів Такы депортацийны пункты были м ін в Лубковій Команчы Боску Щавным Куляшным Высочанах Писарівцях Загірю Саноку Ґорлицях Заґожанах Ґрибові Санчы Яслі Мушыні та Коросні Транспорты направляли на місце выгнаня на Шлезск Любожску Землю Поморя і землі бывшых Прус По дорозі в Осєнцімі одбывала ся селекция Русинів до концтабору в Явожні заперто в ним близко <unk> Русинів Дослідникы історикы не сут согласны в оціні ци рішыня о выселіню Лемків і Украінців было придумане в Варшаві ци Совітскым Союзі Акция Вісла в наслідстві причынила ся до знищыня лемківского доробку поколінь та безповоротной зміны культурового облича Лемковины Рахує ся што на Лемковину вернула максимально лем <unk> част беззаконно выселеных або іх потомных Моральне ани фінансове пошкоджыня до той поры не было вчынене Меншыны в Сербіі обговорили списуваня жытелів Меншыновы выборы будут пізнійше Автор вісти Петро Медвід Як інформувала аґентура Рутен През у пятницю <unk> мая <unk> року одбыла ся в Палаци Сербіі в Бельграді стріча Координациі Нацийональных совітів котру вюл Борче Величкович председа Нацийонального совіту Македонців На стрічы брали участ представителі вшыткых у Сербіі признаных народносных меншын За Русинів был участный Борислав Сакач председа Нацийонального Совіту Русинів Найважнійшым пунктом проґраму было списуваня жытелів котре буде проходити в Сербіі аж тод рік Осени кєд же было перенесене з причыны пандеміі Меншыны ся боят результатів головно в діаспорі На стрічы были і представителі Републікового Статистичного Уряду котры представителів меншын інформували о деталях списуваня напр якы формулярі ся будут в рамках списуваня в октобрі выполняти Статистичный уряд вєдно і з Міністерством про людскы і меншыновы права зрядил іщы перед тым робочу ґрупу в котрій мали своіх людей і нацийональны совіты за окремы меншыны і з котрыма ся радили як буде вызерати списуваня головно тота част яка односит ся ку меншынам Як аґентура інформує нацийональны совіты боят ся же членів народносных меншын буде меньше як при остатнім списуваню і хоц было пропонуване і електронічне списуваня вшыткы мают страх з того як ся буде записувати діаспора Припоминаме же Сербія долгодобо терпит міґрацийом своіх гражданів за роботом до інчых держав што може неґативно оплывнити статистичны даны і уменшын Меншыновы выборы ся перенесут на пізнійше В тот самый ден засідал і Републіковый Совіт про народносны меншыны стріча проходила в уряді Влады і вела єй представителька Влады Сербіі Анна Бірна Біч вєдной з Міністерком про людскы і меншыновы права Ґорданом Чоміч На тій стрічы было участных вшыткых <unk> нацийональных совітів і жыдівска общына Премєрка Бернапіч представила дакілько активностей котры сут важныма в слідуючым періоді пронацийональны совіты Припомянула же в юні буде закінчене творіня Актного пляну протворіня прав народносных меншын Іде о документ котрый підтримала Европска Унія і Рада Европы а дават Сербію до позициі краіны котра в полности припознават права нацийональных меншын На обыдвох стрічах была участна і Державный секретар Міністерства про Людскы і Меншыновы права Олена Папуґа На Републиковым Совіті про Нацийональны меншыны обговорила ся і тема перенесіня выборів до нацийональных совітів на пізнійший термін Выборы мали быти в новембрі Лем же іщы лем в октобрі буде проходити списуваня покла бы ся выборы не перенесли на пізнійшу дату мусіли бы проходити дві про меншыны важны кампаніі в єднакым часі Інвестициі в ґорлицкым реґіоні Автор вісти Наталия Малецка Новак В рамках другой едициі Урядового Фонду Польскій ЛАТ до ґорлицкого реґіону трафлят новы дофінансуваня В повіті будут м ін модернізувати дорогы В понедільок <unk> мая на ґорлицкым рынку символичны чекы одобрали представникы місцевых власти староста ґорлицкого повіту Мария Ґубала бургомайстер Біча Мирослав Вендрович та заступця бургомайстер Ґорлиц Лукаш Балаєвич Ґорлицкій повіт отримат близко <unk> кома <unk> мілийона золотых на модернізацию повітовых доріг на обшыри ґміны Санкова Ропа Лужна Бобова В рамках дальшого дофінансуваня <unk> кома <unk> мілийона золотых хоче одбудувати мосты на трасі Бобова Бжана Новый міст в Высовій Уж в віторок <unk> мая в Повітовым Старостві прошла стріча з участю представників самоуряду та выконавців інвестиций звязаных з ремонтами доріг На розбудову жде повітова дорога Ропа Высова Бліхнарка границя державы в Высовій З розобраньом старого мосту і будовом нового вєдно з доіздами Місцевы жытелі од років просили о ремонт особливо реченого мосту В примірі міста Ґорлиці то в рамках дофінансуваня плянуют м ін провести другій етап ремонту одкрытого басену ци выремонтувати дорогы і уличкы в самым центрі міста Інвестициі в Крампні Дукли репеди В сусіднім підкарпатскым воєвідстві з грошів ідучых з проґраму Польскій Лад розбудуют м ін основну школу в Крампні зроблят ходник од Крампной до Котаны выремонтуют дорогу і ходникы в Івоничы Рымановій Дукли там тіж змодернізуют освітліня розбудуют дорогу мистова Поляны на потребы плянуваной будовы водного резервуару В рамках розбудовы основной школы в репеди добудуют ґімнастичну салю предшколя боіскоп пляцзабав і паркінґ В Команчы же перебудуют будинок желізничной стациі на потребы Центра Інтеґрациі і соспільной активізациі на пограничы східніх і західніх Карпат Середа <unk> червця юнія <unk> рока одозва до увагы Ясюнчан Автор одозвы Михал Гайдко <unk> Добрі писати з радістю і гордістю же єм з Ясюнкы Тото што было насильно забране через наслідством акциі Вісла ріж Посполита мі оддала Неважне кілько років мусіл єм чекати переконувати найвысшы уряды же власніст чловека згідні з римскым правом єст правом святым Болячом і же няньо того не дочекали На даный час кінчу книжку о істориі Ясюнкы і роду Гайдко Ясюнчане то горды мешканці то горды Лемкы хоц розшмарено іх по Польщы і цілым світі істніют і будут істніти докля будут Лемкы Лемковина єст там де сут Лемкы і іх віра незалежні до якой церкви ходят Барз ся тішу же вертам до Ясюнкы мам добрых сусідів жыє там молоде поколіня котры думат інакше не сут шовіністами Сполнили ся мириі мойого няня Ваня Гайдко і діда Михала о повороті до Ясюнкы зрештом і вельох Ясюнчан то нич же лем єден ся вернул од чогоси треба зачати Бог дал же вернул ся до Ясюнкы Гайдко І для упамятніня повороту першого Лемка до Ясюнкы прагну поставити на моі земли земли прадідів Гайдко крест і пропамятну таблицю з назвисками родин выселеных з ясюнкы і напис по лемківскы по польскы і по анґлицкы о змісті І одпуст нам нашы провины як і мы одпущаме нашым виновникам Може чытателі мают інчы думкы і мі підповідят Істориі уж не зміниме не будеме вести войны Ниже подаю назвиска мешканців Ясюнкы котры жыли ту до выселіня Прошу Вас дорогы чытателі о провіріня назвиск може дакого єм поминул може назвиско єм перекрутил поправде Наконец подаю номер телефона і мій емайл пиште дзвонте не ображу ся на жадну критику і наконец Кєд бы даяка родина хтіла мі помочы фінансово зреализувати мою мрию то буду вдячний бо неє ничого за дармо З горы Боже заплат О ході робіт буду інформувал заінтересуваных Михал Гайдко Контакт Міхаль Гайдко ËV <unk> крапка p<unk> назвиска родин прожываючых в Ясюнці до <unk> р Бігуняк Быбель Ваньовскій Ваньско Васєнко Василько Вислоцка Гайдко Ґбур Ґібот Ґыба Ґрацонь Ґуреш Дзьопа Динча Дидко Докля Дрийовскій Жураф Золоцкій Зорило Каміщак Квочка Кыцей Кобан Колодко Копера Копча Косар Курило Кущак Лепак Марчак Михалик Мотика Налемик Обєшкєвич Пац Пелеш Перун Пеш Підберезняк Підлипчак Пырдко Пласконь Прон Романчак Ротко Сидоряк Смий Сокыра Стрицю Стіборт Стіферт Теодорко Урда Феленчак Филяк Целета Шведа Шкімба Шкурат Шойфер Шопа Шпяк і Якымик Іван Ковач русиньскій політик котрый сідил і з Солженіцином Автор допису з істориі Петро Медвід Минят <unk> років од народжыня Івана Ковача русиньского правника і політика котрый походил із Підкарпатской Руси Был єдным і з тых котрых твердо дотуляли ся совітскы репресиі по анектуваню Підкарпатя і приєднаню до совітской Украіны Русиньскій політик і правник Народил ся Іван Ковач <unk> юна <unk> р в селі Зарічя Учіл ся на Рускій Ґімназиі в Мукачові потім штудувал на Університі Карльовій в Празі на Університі в польскым познаню і на мадярскых університетах в Печі і Будапешті Поджас студий в Празі был Іван Ковач орґанізатором русиньскых русофільскых студентскых обществ і редактором новинок Наш Карпаторускій Голос В крізовым році <unk> был членом Центральной Руской Народной Рады котра была русофільской орієнтациі Ковач підтримувал намагу рады о наполніня права на автономію Підкарпатской Руси новєдно і з сохраніньом інтеґріти і сувереніты Чехословакіі По выменуваню першой автономной влады Підкарпатской Руси Андрия Бродія был секретарьом міністра Штефана Фенцика но не мал промадярскых симпатіі як його міністер Розпад Чехословациі і обсаджыня Підкарпатя Мадярском было про Івана Ковача особном траґедиом і страчыньом ілюзий о його бывшых русофільскых колеґах із котрых нараз были мадярскы патріоты мадярскыма урядами был квалифікуваный як політычно несполягливый і был під поліцайным мерком Войновы рокы По заатакуваню Совітского Союзу німецком і выголошыню войны мадярском был інтернуваный і посланий до тзв робочого лаґру По неуспіхах Першой і Імадярской Арміі в Сталінґраді были мадярскы власти примушены выголосити цілкову мобілізацию што значыло же до арміі зачали брати і політично несполягливы особы Так на яр <unk> р до арміі наступил і Іван Ковач і одышол на выходный фронт О рід пізнійше коли зачала мадярска армія цофати назад Ковач зачал орґанізувати дезерцию вояків русиньского походжыня Позрадили го і майже дістал смертельну кару Пережыл вдяка скорому посту совітів на териториі Мадярска по тім што Румунія выступила із Союзницкого звязку з Німецком вдяка хаосу в мадярскых політичных кругах і слідуючому розпаду мадярской арміі Сидил і з Солженіцином Од септембра <unk> рока Робил Іван Ковач Тлумача в штабі ІІ украіньского фронту під веджыньом Маршала Малиновского Войнова Анабаза Ковача скінчыла увідню в маі року был менуваний дочасну мадярску владов уполномоченым Мадярского Червеного Креста про репатрияцию мадярскых гражданів і з німецкых концентрачных лаґрів з центром в Празі По сполніню той задачі жадал о обновліня свого чехословацкого гражданства і зачал ожывлювати русиньскы Студентскы Общества в Празі Знова вернул ся ку публицистичній роботі но тот раз была сфера його діяня обмежена мало кількостю русиньскых студентів котры приходили до прагы вже лем і з выходной Словакі Підкарпатя было під Москвом значыт русиньскы студенты до Прагы ся уж одтиль не дістали До кінця і тоты зо старшых рочників котры хотіли докінчыти студиюм в Чехословакіі мусіли таіти своє походжыня бо были на основі бенешовых декретів выглядуваны поліцийом і передаваны совітскым орґанам як совітскы гражданы В октобрі <unk> р был Іван Ковач затриманый чехословацком тайном службом СБі обвиненый з участи у фашыстичным Русі на Підкарпатскій Руси в <unk> роках під веджыньом Штефана Фенцика Пізнійше вказало ся же то было зроблено на розказ совітской тайной службы Зачатком <unk> р был переданий совітскым аґентам МҐБізнійше Кбaйно через Віден і Будапешт был перевезений до ССССССССССССССССССССССС в Москві был Іван Ковач одсудженый на <unk> років арешту Вулаґу был <unk> років Сіділ там вєдно і з росийскым писательом дисидентом Александром Солженіцином Жывот в Кошыцях <unk> септембра <unk> р зо зачатком реформ Хрущова было обвиніня проти Івана Ковача воєньско колеґію Верховного Суду ССССССССССССССССССССС зрушене было му признане його чехословацкє гражданство і дозволили му одыйти до Чехословакіі В Празі на желізничній стациі знова затримала го СтБ і Ковач одсиділ собі дальшый рік в арешті на Панкраці По році был пропущений без поясніня і одышол Жыти до Кошыц Там учыл русийскій язык на Університі Павла Юзефа Шафарика орґанізувал пушкіновы Фестівали росийской поезиі <unk> років стоял на чолі містного руского клубу Урках остро полемізувал і з пряшівскыма украінізаторами Русинів Написал єй інтересны памяти котры в комуністичній Чехословакіі не могли быти публикуваны Посередництвом його родины были тайно перевезены до США і уложыли іх до Солженіциновой Всеруской Мемоаровой Бібліотекы у Вермонті Іван Ковач умер <unk> новембра <unk> р в Кошыцях Выслухали сте дописів якы публикуваны были на порталю Лем фм протягом минулого тыжня проґрам зрыхтувала Наталия Малецка Новак