Архів
лемківского радия

Перегляд тыжня порталю Лем фм Субота <unk> квітня апріля <unk> р Німецка меншына завісила спілпрацу з польскым урядом Автор вісти Наталия Малецка Новак Німецка меншына заскаржыла розпоряджыня Міністра Наукы і Едукациі Премислава Чарнка до Европейской Комісиі рахує же справом займе ся Трибунал Справедливости Европейской Уніі завісила тіж свою участ в роботах Спільной Комісиі Уряду та Нацийональных і Етнічных Меншын Німецка меншына од парох місяців єст іґнорувана польскым урядом в борбі утримати такы права якы мают інчы нацийональны меншыны Зачало ся в грудни децембрі минулого рока коли Сойм принял буджетову уставу вєдно з поправком котра закладала зменшыты о <unk> мілийона золотых част освітовой загальной субвенциі прислугуючой з рациі вчыня меншыновых і реґіонального языків в школах Німецкы діти будут мати меньше годын вчыня свого материньского языка В пояснінях подали што тыкат тото орґанізацийных змін во вчыню выключні німецкого языка як языка нацийональных меншын В січним януарі парляментарна векшына одшмарила векшіст сенатскых поправок і закон влошол в жытя Початком лютого фебруара Міністер Едукациі і Премысла в Чарник выдал розпоряджыня што од <unk> вересня септембра того рока тыжньове чысло годин вчыня німецкого як меншынового языка має быти зменшене з трины Другым розпоряджыньом некорыстно змінил спосіб нарахуваня субвенциі за учеників німецкой меншыны В віторок <unk> марця Союз Німецкых Соспільно Культурных Стоваришынь в Польщы зложыл скаргу до Европейской Комісиі на розпоряджыня Міністра Чарнка Ведучий союзу Бернард Ґайда признає што є то зворотный момент цитуваня Од грудня децембра безскуточні старали сме ся навязати діалоґ в тій справі з польскым урядом Высылали сме писма до маршалка Сойму міністрів три писма до премєра Не стрітили сме ся з нияком сутьовом реакцийом Не достали сме можливости стрічы в тій справі подає Бернард Ґайда В своім розпоряджыню з <unk> лютого фебруара міністер Чарнек ясно прецизувал што лем в примірі учеників німецкой меншыны зменшат ся вчыня німецкого языка з о <unk> годины на тыжден цитуваня барже безпосередньо і брутальні не даст ся записати дискримінациі констатує Бернард Ґайда Дискримінацийны діяня Дальше цитуваня Уряд влады змусил нас жебы сме напрямили своі крокы до Европейской Комісиі глядати шансу привернути конституцийніст і нашы права Рішыня міністра Чарнка нарушат записы конституциі а тіж уставу о нацийональных і етнічных меншынах як громадяне Евросоюза думаме што повинни сме глядати підпертя на европейскым щабли Як громадяне і податникы польской державы стали сме ся громадянами другой катеґориі не можеме заакцептувати тоты дискримінациі подає ґайда Німецку меншыну перед Европейском Комісийом репрезентує Патри Ґразімєрскій з варшавской канцеляриі Дентос котрый часто пробоно анґажує ся в антидискримінацийны справы цитуваня Уважаме што справом ограничыня вчыня німецкого языка повинни ся заняти найвысшы европейскы інстанциі Дискримінация є все зла особливо товды коли принимат системову форму од державы котра повинна хоронити своіх громадян перед дискримінацийом В тым примірі явно вказала пальцьом котру ґрупу буде дискримінувала То діти з німецкой меншыны Оцінят правник Підкрислят што розпоряджыня міністра Чарнка нарушат м ін другій артикул Трактату о Евросоюзі котрый бесідує о рівности вшыткых громадян взглядом права Подля разімірского польскій уряд ограничаючы вчыня німецкого языка нарушыл тіж директивы Евросоюза і карту Основных прав Евросоюза цитуваня В европейскым праві охорона нацийональных меншын єдным з основных прав як право до плеканя языка і традициі предків Тоты права треба хоронити бо дозваляют охоронити свою достоменніст подає Радзімірскій Комісия без німецкой меншыны В понедільок <unk> марця <unk> р посол німецкой меншыны Ришард Ґаля якій провюл контролю в Міністерстві Едукациі представил єй результаты підкрислил што міністер Чарник перед выданьом розпоряджыня о ограничыню вчыня німецкого языка згідні з обовязуючыма леґісляцийныма процедурами мал обовязок сконсультувати го м ін зо Спільном Комісийом Уряду та Нацийональных і Етнічных Меншын Чого не зробил Подля німецкой меншыны то зато бо знал як вельо прав нарушат спомнены розпоряджыня На тот момент німецка меншына рішыла завісити свою участ в Спільній Комісиі Уряду та Нацийональных і Етнічных Меншын в акті незгоды і браку акцептациі на діяня уряду влады В понедільок <unk> квітня апріля <unk> рока недожытий ювілей Любкы Сеґіды Автор допису з істориі Петро Медвід В тых днях припоминаме собі недожытий ювілей <unk> років од народжыня єдной з найвызначнійшых русиньскых діятельок в рамках днешньой Хорватиі котра была і нашол добром поетком а учытельком Бесіда є о любці Сеґє ды Фальс котра одышла од нас перед штырьома роками точно на свій ден народжыня Наша писателька Народила ся Любка Фальс зо За свободна сеґіды <unk> апріля <unk> року у Петровцях у товдышній Югославіі днес Хорвация В родинных Петровцях выходила си основной школы штырі клясы ґімназиі і малу матуру абсольвувала у Вуковарі і пак студиювала на учытельскій школі в Осєку Професию учытелькы котру выштовала занимала ся ціле своє професийональне жытя Учытелювала в Міклюшевцях родинных Петровцях і долгы рокы в Дреновцях одкыль і пішла на пензию Любка Сеґє де Фальс од молодости мала любов ку літературі Одишла лем як єднадцетрочна з родного села но свою любов котру одтыль собі однесла перемінила до стихів Писати власны творы почала іщы на середній школі а першый з тых під назвом Квиткы у полю публикувала о <unk> році в русиньскым часописі Шветлост Єй творы дальше появляли ся і укуварскым выданю Нова Думка ци в народных календарях котры Русины на Нижній Землі выдавают Перша збірка поезиі Любкы Сеґєды Фальс вышла аж о много пізнійше мала назву Подоба з далека і з друку вышла в році <unk> Другу збірку стихів выдала в році <unk> і мала назву Кляскы Пред смертю мала до друку порыхтувану і третю поетичну збірку якій дала назву Шерце на червеным партку но не дожыла ся выданя той поетичной збіркы Хоц на своім конті не мала много власных збірок но друком і вышло понад <unk> стихів і поезия нашла ся увеце антолоґійных выданях медже котрыма мож спомянути антолоґія поезиі з року <unk> Булька Сау Сана з року <unk> антолоґія руской поезиі з року <unk> ци русиньскій Ренесанс з <unk> р Любка Сеґєдифальт была і лавреатком Преміі Александра Духновича за русиньску літературу Тітул лавреата і нагороду дістала о <unk> році в Крениці Вчаска Бієнале Русиньской Лемківской Культуры премія была уділена як раз на другу збірку з назвом кляскы Активна діятелька Кєд бесідуєме о любці Сеґєди фальт треба підкрислити же ціле своє жытя была активном женом В молодости была єдном з основателів культурного общества школярів під назвом Пасартов у Петровцях Общество дістало назву На єй пропозицию Пізнійше была і членом общества з Римскых Писателів В <unk> роках у Вінковцях коло культурного Дому вела співацку секцию На літніх школах в тым часі учыла русиньскій язык Позберала і редаґувала антолоґію під назвом Поезия і проза Русинох і Украінцох у Хорватскій По <unk> році пришол новый русиньскій возродный ренесанс але в тым самым часі зачала ділити ся і товдышня Югославія на окремы державы Русины на Нижній землі нашли ся у двох державах в Сербіі і в Хорватиі Русинам в Хорватіі треба было мати власну орґанізацию і при тым была Любка Сеґєдефальс <unk> юна <unk> р в Петровцях одбыло ся основаюче засіданя орґанізациі котра дістала назву Руснак дружство руснацок у Републикы Хорватскій Основателями были три жены Любка Сеґєдефальс Нада Баіч і Наталия Гнатко Сеґєдифальд стала першом предсідательком той орґанізациі котра была офіцияльно зареґіструвана <unk> юна того самого року пак была в дальшых роках честном предсідательком так само пак за Хорватію была і першом представительком у Світовій Раді Русинів кєдже Хорватия вступила окремо і до Світового Конґресу Русинів Поетка учытелька котра мала велику почливост ку нашій культурі была і членком дружства про русиньскій язык і літературу в Новым Саді а так само і членком Світовой Академіі Русиньской Культуры в Торонті Вмерла Любка Carre <unk> апріля <unk> р Вінковцях похоронена была <unk> апріля в родных Петровцях Біциґльом через <unk> на Словацию уж без кварантанны але не лем ровером Автор вісти Наталия Малецка Новак На Словацию мож выбрати ся уж без перешкід бо сусідска держава резиґнує з ограничынь звязаных з коронавірусом мож примірово сміло схоснувати біциґльовы лавкы на трасі <unk> якы получыли русиньскы села по обох странах границі Біциклисты можут переіхати ся мальовничом трасом вздолж попраду раз по польскій раз по словацкій страні але так ци ся як русиньскыма селами і то без обовязку реґістрациі на портали Е граница Без реґістрациі ци то лем транзитом ци на долшы Од <unk> квітня пріля словацкой власти зрезиґнували з обовязковой реґістрациі осіб якы хотіли віхати на обшыр державы знесли кварантанну для тых якы не приняли вакцины і конечніст вказувати ковідовы пашпорты Фурт єднак обовязуют масочкы в публичных запертых просторах такых як склепы уряды спортовы ци культурны обєкты та вчас масовых подій а тіж в публичным транспорті Вшыткы польско словацкы граничны переходы для особового і товарового руху сут наново одкрыты Ет <unk> русиньскыма селами Інформация о знесіню ограничынь певністю втішыт біциґлистів котры уж рыхтуют ся зачати сезон А тот мож зачати од прогулькы мальовничыма трасами <unk> Выбраный єй фраґмент з мушыны домнишка над Попрадом веде двома лавками над ріком Попрад котры лучат русиньскы села Леґнаву з Мыльником та Андриівку з малым Липником Ціла прогулька то таку звеце як <unk> кілометрів што може быти пропозицийом на родину прогульку близко природы і красных видоків Пропозиций трас вызнакуваных в рамках <unk> може быти веце в залежности од можливости для барже вправленых одповідня може быти траса з Мушынны через Леґнаву Липане аж до Сабинова получена зо звиджаньом місцевых атракций такых як джерело мінеральной воды в Леґнаві ци забудова Сабинова Ет ЕС То сіт роверовых трас якы лучат европейскы місця по цілым континенті будувана є од <unk> р Складат ся зо <unk> долгодистансовых трас а цілковита долгіст по єй скінчыню буде выносила <unk> тис кілометрів Єдном з трас євровельо <unk>наді яка розтігат ся од пілночно східнього кінця Норвеґіі до сонечной Грециі Чыслит <unk> км і веде через <unk> держав Норвеґію Фінляндию Естонію Латвію Литву Польщу Словацию Мадяры Сербію Пілнічну Македонію і Грецию Словацка част зачынат ся в надграничным селі Тырстене коло Горнаду і веде східньом частю державы через Кошыці Пряшів Стару Любовню аж до переходу в Черчу де в Лелюхові переходит на польску страну Дале траса ЕІ веде долином Попраду до Нового Санча і дале вызначена іде через Тарнів Краків Кєльці Варшав <unk>or до переходу в Душници з Литвом Нова книжка о господарскій і социяльній ситуациі меджевойновой Підкарпатской Руси автор допису Петро Медвід В тых днях з друку выходит нова книжка од уздружыня інтеліґенциі Русинів словеньска з назвом Господарскій і социяльный вывой Підкарпатской Руси <unk> сторінкова публикация є моноґрафіів Юрия Жаданьского котрый долгодобо занимат ся проблематиком господарского і социяльного вывоя найвыходнійшой части меджевойновой Чехословакіі Темы вывоя промыслу домашньой выробы рынковых односин землеблідства і лісного господарства як і з тым повязаного социяльного розвитку Жданьскій дават до контексту намагань творіня єднотного чехословацкого рынкового господарства на Підкарпатскій Руси Нова публикация єст богачена фотоґрафічном частю о котру постарал ся Владимір Куштєк котрому здружыня інтеліґенциі Русинів словеньска выдало першый і другій том публикациі Чехословацкій світ в Карпатах Дотепер не публикуваны детали Цитуваня Істория Підкарпатской Руси належыт до тых тем словацкой істориоґрафіі котры не были долго оброблены і словацкы історици ся ку ним дістали аж в деведесятых роках минушого столітя Одтовды ся зреализувало веце науковых конференций на тоту тему вышли моноґрафіі і зборникы котры представляют історию Підкарпатской Руси як части меджевойновой Чехослова Наперек тому ся господарскій істориі той териториі присвячала лем окрайова увага Пише ся в анотациі ку новому інтересному выданю За словами выдавателя тоту діру выполнює як раз словацкій історик Юрий Жаданьскій котрий проблематиком долгодобро занимат ся і тепер ся кучытателям дістават комплексна моноґрафія на дану тему Дальше цитуваня Як раз з тематікы Підкарпаторуского Господарства і Социяльного вывоя включно колективных процесів в подобі штрайків автор моноґрафіі прецізно обробил в деталях дотепер непубликуваных жадным бадательом Конец цитуваня Моноґрафія так є цінным вкладом до істориі Підкарпатской Руси в рамках Чехословакі Безпрецедентный період За словами Іана Лепиньского председы Здружыня Інтеліґенциі Русинів Словеньска котрый за выдавателя написал вступне слово до публикациі дві декады в істориі Краін не представлюют вынятково долгій період цитуваня но продомовску краіну Карпатскых Русинів Підкарпатску Русь Історична капітала медже роками <unk> і <unk> предовшыткым з погляду демокрациі забезпечыня людскых прав і свобод наштартуваня будуваня освітного і технолоґічного процесу значыла безпрецедентный період котрого позитивны дослідкы і одозвы тырвают до днешніх часів Пише Липиньскій Дальше цитуваня Ясне діло же не вшыткы области жывота на Підкарпатскій Руси поджас двадцетьох років подарило ся зревітализувати і наштартувати в них гевны процесы розвитку і просперіти медже проблемы котры ся в споминаным короткым періоді не подарило вырішыти бізовно належали безробітніст і низка ціна роботы в порівнаню з остатніма частями Чехословацкой Республикы што много раз завершыло ся штрайковыма рухами і выселеництвом Но треба усвідомити собі шыршы обставины в подобі економічных і социяльных наслідків І світовой войны господарской кризи <unk> років а з тым повязаных з страхів наступу радикалізациі сполочности і недовіры в в політичны і економічны системы через цілу Европу котры завершыли ся зачатьом Дальшой світовой войны Конец цитуваня Рецентами публикациі сут двом вызначны історици з Ческой Републикы в Словациі Ян Ріхлік і Петер Шворц Книжка вышла вдяка підпорі Фонду на підпору культуры народносных Меншын Віторок <unk> квітня апріля <unk> рока Одбуде ся <unk>IIIIIIIIIIIIIIIIIIII річник Фестівалю Ружова Заградка Автор вісти Петро Медвідь Як інформує русиньска редакция порталю Радийо телевізия в Войводины <unk> мая <unk> року Одбуде ся в Новым Саді вже ІІ річник фестівалю новой русиньской співанкы під назвом Ружова заградка Фестіваль новой русиньской музичной творчости буде тот рік проходити на сцені сербского Народного Театру в Новым Саді Орґанізатором фестівалю є радио телевізия Войводины котра уж веце як <unk> десяткы років плекат традицию і культуру Русинів Тот рік буде на фестівалі представленых <unk> новых композиций а інтерпретів будут допроводити два оркєстры РТВеликій Народный оркєстр і великій тамбуровый оркестр Фестіваль першый раз привітат і буде гостити велика сцена Сербского Народного Театру в Новым Саді За словами редакторкы фестівалю з Латіциі Наряді Ружова Заградка каждый рік приносит новы мельодиі русиньской співанкы але і сохранят русиньскы традициі а культуру Як додала русиньскій язык є єдным з пятьох языків на котрых у <unk> році почало высыланя проґрамів РДВ Жури <unk> річника фестівалю новой русиньской співанкы Ружова Заградка выбере три найліпшы композициі і поєднім лавреатови в катеґориях текст аранжман і інтерпретация Як каждый рік і тепер публика буде годна выбрати собі свого фаворіта Середа <unk> квітня апріля <unk> рока Наша спільна памят <unk> річниця выгнаня Автор вісти Севериян Косовскій В <unk> році споминаме на смутну <unk> річницю Акциі Вісла операциі яка довела до остаточного знищыня Лемковины кєдже корінный єй нарід был выселеный на західні і Пілнічны землі Повоєнной Польской Республикы Акция Вісла зачала ся рано <unk> квітня апріля <unk> р В тот ден было высилюване єдно з нашых сел на східній Лемковині Щавне хотячы упамятнити тоты смутны подіі в суботу <unk> квітня апріля <unk> рока зійдеме ся в місцях якы не лем символично але і фактично засвідчуют про траґедию нашых дідів родичів і дальшых поколінь Лемків Спільнота памяти До спільнотовых упамятнінь річниці Акциі Вісла кличут вєдно Стоваришыня Лемків і Стоваришыня Руска Бурса в Ґорлицях Першым пунктом в проґрамі буде одданя чести жертвам лаґру працы в Явожні при лемківскым місци памяти Квітя при памятнику што был одкрытый перед пятьома роками положыт делеґация Стоваришыня Лемків яка символично буде іхала з чужыны на Лемковину Подіі в Явожні заплянувано на <unk> годину Місцьом де тым разом прозвучыт великодня молитва за вшыткы жертвы выгнаня буде невелика бывша грекокатолицка церков святого Михала в неістнуючым повыселінях селі Білична близко Ізбіна Устя Рускє Памятковый храм то єдиний обєкт якій лишыл ся гын по проведеній примусовій депортациі жытелів окрем того як і в інчых порожніх селах стрітити годны з мег лем овочовы дерева камінны кресты капличкы і цмонтір Тота част проґраму заплянувана є на <unk> годину Пак зобраны переіхают до Устя Руского де під славным памятником в центрі села зложены буде квітя в памят нашых предків хоц устяньскій памятник первістно был вознесеный в чест борців з Лемковины за свободу вчас ІІ світовой войны і тзв добровойців З причыны декомунізацийного процесу актуальный зміст таблиці голосит про памят на вшыткых жытелів Лемковины што дознали террору з боку німецкого совітского і комуністичного режімів Посліднім пунктом упамятнінь буде стріча яка зачне ся о <unk> <unk> годині в просторах Ґорлицкой Руской Бурсы В тій части буде місце на спомины выселенців як тіж доповіды і выступліня запрошены гостів То не конец Окрем реченых центральных упамятнінь річницьовы акценты являт ся і на дальшых лемківскых подіях якы будут орґанізуваны нашыма обществами Певністю споминовы акциі будут одбывати ся вчас <unk> Медженародного Бієнале Лемківской Русиньской Культуры в Креници <unk> і <unk> мая а тіж на <unk> Лемківскій Ватрі на Чужыні в Михалові <unk> і <unk> серпня авґуста Тогорічна <unk> Лемківска творча осін яка пройде <unk> і <unk> жолтня октобра яка пройде в Білянці і в Рускій Бурсі в Ґорлицях окрем споминів на Павла Стефановского буде своім проґрамом упамятняла і выселіня з <unk> р Стоваришыня Лемків Стоваришыня Руска Бурса в Ґорлицях і певністю інчы лемківскы орґанізациі будут того рока споминати на <unk> річницю Акциі Вісла і на інчы способы Приміром Петро Мурянка плянує взновити выданя книжкы а Вісла дале плыне яка явила ся на <unk> річницю депортациі Ведучий Стоваришыня Лемків і режысер Андрий Копча уж тепер працує над реализацийом третьой части фабулярного фільму Акция Вісла поворот Выслухали сте стать якы опубликуваны были на портали Лем фм Протягом минулого тыжня проґрам зрыхтувала Наталия Малецка Новак