Archiwum
łemkowskiego radia

Перегляд тыжня порталю Лем фм Віторок <unk> жолтня октобра <unk> рымер Депутат Дімеші хоче <unk> тисячы евро про чымадок Остатні меншыны не рішыт Мадярскій Культурный Союз бы так дістал выняткову позицию Автор вісти Петро Медвід Мадярскій Общественный і Культурный Союз на Словакі Чемадок бы міг діставати каждый рік тисяч евро з резорту культуры Як інформувала аґентура ТаС пропонує то депутат Дьор В діменшій котрий до Народной Рады Словацкой Репубкы подал пропозицию Закона о фінанчній підпорі прочемадок Депутат тым законом хоче вытворити леґіслятивны рамкы ґаранциі реґулярной шторічной фінансной дотациі з розрахунковой капітолы Міністерства Культуры Словацкой Республикы про тоту Мадярску культурну інституцию Ключова роль орґанізациі Чымадок подля Дімешія грає ключову роль при утримуваню і розвиваню народной ідентичности культуры і соналежности Мадярів котры жыют на териториі Словакі і при обороні іх общественных інтересів В арґументациі ку пропозициі закона Дімеші пише же орґанізация того часу істнує як обчаньскє здружыня котре має <unk> тис членів і веце як <unk> місных орґанізаций на териториі цілой Словакі припомяну же в минулости в же Мадок діставал пряму фінансну дотацию од державы но то было в році <unk> зрушены Як раз в тым році перестала істнувати пряма підпора народносных орґанізаций на Словакі з державного розрахунку і перешло ся на ґрантовы схемы котры ся одтовды Мнгараз мінили Пропозиция закона так само пописує діяльніст союзу Чемадок котрый орґанізує освітню роботу Мадярів на Словакі і оборонят іх інтересы розвиват языкову культуру Мадярів на Словакі орґанізує подіі як і цитуваня розвиват діяльност в інтересі сприступніня і підниманя цінности материяльной і духовной культуры Мадярів конец цитуваня Покля бы закон котрий до парляменту перекладат Дьоти Дімеші был схвалений платний бы мал быти од <unk> януара <unk> року Был бы то меншыновый выняток Покля пропозиция закона котру подал депутат Дімеші перейде голосуваньом Народной Рады незміненій подобі был бы то меншыновый выняток аж з двох причын Проґрамове выголошыня влады обсягує част в котрій ся пише же влада спринимат Фонд на підпору культуры народносных меншын за добре средство котрым ся рішыт підпора народносной культуры і рахує з ним і до будучности Меншыновым фондом бы ся мало рахувати і в приготовуваным законі о поставліню народносных меншын котрый бы ся мал на владу і до парляменту дістати в слідуючым році Чемадок бы так стал вынятком в тій філософіі меншыновой культурной підпоры Вынятком бы был і з того погляду жебы ся то дотуляло лем єдной орґанізациі і лем єдной народносной меншыны Хоц остатні меншыны на Словакі не мают такы великы культурны орґанізациі так само бы могли жадати о підпору наход своіх просторів ци забезпечыня професийональных робітників своіх орґанізаций з тым жебы то было плачене прямо з державного розрахунку і не через ґрантовы схемы на котры ся чекат і да кілько місяців Меншыны бы ся так правом могли звідати чом выгоду дістават лем єдна орґанізация і лем єдной хоц найвекшой на Словакі народносной меншыны Чемадок Мадярскій Общественный і Культурный Союз на Словакі знаний під скорошеном назво Чемадок был основаный як Культурный Союз Мадярскых Робочых Чехословакіі у <unk> році і был союзом під котрый належали культурны неполітичны орґанізациі мадярской народносной меншыны в товдишній Чехословакіі Є то власно позостаток формы культурной меншыновой самосправы котра в Чехословакіі істнувала Русины в тым часі офіцияльно признаваны лем як Украінці мали подобну культурну самосправу котра мала назву Культурный Союз украіньскых трудящых Кєд же по <unk> р Русины основали свою власну орґанізацию русиньску Оброду Проукраіньскє Крило Культурный Союз Украіньскых Тутящых вытворило Союз Русинів Украінців Чемадок зохавил собі свою скорочену назву Хоц по розділіню Республикы уж є лем Мадярскым Общественным і Культурным Союзом на Словакі На общаньскє здружыня ся так само трансформувал у <unk> р Долгорічным прецедом орґанізациі є мадярскій політик Ґюля Бардош котрый был од <unk> до <unk> р депутатом Народной Рады Словацкой Републикы У <unk> році был першом особом мадярской народности котра кандидавала на функцию президента Словакі скінчыл на <unk> місци бартож єй членом Выбору пранародности Меншыны і Етнічной Ґрупы за мадярску меншыну Лемківска Творча Осін в памят митрополиты Йосифа Сембратовича В <unk> році споминаме і на <unk> річницю смерти Івана Горощака уродженця Більцаревы Твордопису Севериян Косовскій В найблизшый вікенд в днях <unk> жолтня октобра одбуде ся <unk> Лемківска Творча осінь яка орґанізувана єст Стоваришыньом Лемків і Стоваришыньом Руска Бурса в Ґорлицях Тогорічна едиция подіі посвячена буде <unk> річниці народжыня єпископа Йосифа Сембратовича грекокатолицкого галицкого митрополиты і львівского архієпископа Крениця і Ґорлиці В звязку з тым што ближуча ся подія має за задачу предовшыткым припомнути жытя Йосифа Сембратовича Першый ден Лемківской Творчой Осены одбуде ся в Креници де як раз народил ся владыка Стріча русиньскых творців зачне ся в найблизшу суботу <unk> жолтня октобра о <unk> <unk> годині в Музею Никыфора в Креници Музей в тот ден буде одкрытый для участників подіі Перше слово о митрополиті Юсифі Симбратовичу выголосят др габ Олена Дуць Файфер і Петро Мурянка В <unk> році споминаме і на <unk> річницю смерти Івана Горощака уродженця Більтаревы чловека тужливой душы лемківского фотоґрафіка різбяря і поету што записал пару тисячы стрічок жалібной епопеі Прощай моя Лемковино В дальшій части проґраму пройде стріча творців з любителями лемківской русиньской літературы Запрошыня на тогорічну едицию подіі приняли літераты не лем з Польщы Лемковины але тіж зо Словациі Пряшівской Руси запрезентуют ся і гості што пропаґуют лемківску літературну творчіст в чучых языках Другій ден тогорічной лемківской творчой осени <unk> жолтня октобра буде проходил в Ґорлицкій Рускій Бурсі так само як в Креници будут річницьовы доповіди Пак стріча з артистами Оба дни завершыт артистичный проґрам Йосиф Сембратович Митрополита Йосиф Сембратович вродил ся <unk> листопада новембра <unk> р в Креници походил з русиньской священничой родины о шляхецкых корінях По закінчыню ґімназиі в Перемышли од <unk> р вчыл ся в Богославскій семінариі в Вітни По рукоположыню в <unk> р остал префектом Перемышльской Грекокатолицкой Семінариі але о рік в <unk> р вернул до відня жебы продолжати теолоґічны студиі по котрых отримал званя др Богославя Пак выполнял дальшы церковны адміністрацийны функциі будучы пару років префектом львівской а потім віденьской семінариі і выкладовцьом теолоґіі на львівскым університеті В <unk> році гіротонізуваный з титулярным званьом єпископ Назиянзеньскій і закликаний до папской конґреґациі розпространіня віры Одкале в <unk> р был высланый до Константинополя цілю основати уніятску семінарию для Богариі уж в <unk> р враз з двома інчыма єпископами консекрувал уніятского владыку Рафаіла Попола по чым вернул до материньской єпархіі в <unk> р вызначеный через папу ХХ апостольскым адміністратором помагаючым старому перемышскому єпископови Томі Поляньскому роженому в Бортным на Новині якій жыл в роках <unk> адмініструвати єпархійом По його смерти обнял перемышску катедру хоц лем на рік бо в <unk> р остал назначеный галицкым митрополитом обнимаючы катедру во Львові Вчас свойой послугы в <unk> році посвятил угольный камін під будову Креницкой церкви Богявліня Господнього Монументальный камінный храм был вонесеный цілю быти єпископском катедром для владыкы на обшыр Лемковины Вмер <unk> жолтня октобра <unk> р з титулярным званьом єпископа Теодозийополіс Похованый был на цмонтери Кампо де Лерано а в <unk> році його мощы перенесено до грекокатолицкого собору св Софіі в Римі На видоковых вежах в Чорноріках і на Церговій заінсталювали новы атракциі Автор вісти Натрия Малецка Новак Пляншы з фотоґрафічном Панорамом Карпат і люнета до обсервациі то новы атракциі поміщены з думком о туристах якы хотят захоплювати ся видоками з веж в Чорноріках і Церховій З видоковой вежы в Чорноріках розтігат ся єдна з найшыршых в Польскых Горах панорам од Татер через Низкій Бескід по Бєщады Туристы не мусят уж згадувати якы верхы видно довкола можут схоснувати практичны опрацуваня котре все доступны є на плятформі Сут то великы інформацийны таблиці на котрых помістили фотоґрафічну панораму Карпат з описами названями Гір іх высокістю і орієнтацийном одлегвістю од вежы Автором знимок што сут підкладом панорамы єст Лукаш Обух корчыньскій фотоґраф котрый веде фанпейдж Корчына туристика і далекы обсервациі При одповідній погоді з Чорнорік видно тіж Татры і Бєщады Як подає фотоґраф найвысшы горы в Польщы найбарже любит фотоґрафувати свитаньом а найкрасшый видок на Бєщади єст пополудньом коли сонце освітлят іх верхы Ближе як та тридци Бєщады видно звежыни Скій Бескід а на сході мож достеречы і Высокы Бєщады Єдины в Польщы Пасмо східніх Карпат та Саноцко Турчаньскы горы тіж тоты по украіньскій страні Окрем видоків на туристів якы приізджают на вежу до Чорнорік жде выстава фотоґрафіі Томаша Оконівского Є тіж місце для реляксу Вступне на вежу дармо До <unk> жолтня октобра войти мож в годинах од <unk> <unk> до <unk> <unk> а поза сезоном медже листопада новембра а <unk> марця до <unk> годины Люнета на Церговій Емоциі ждут і на туристів якы дойдут на верх Церговой На видоковій вежы замонтували панорамічну люнету котру мож хоснувати дармо Ґміна купила єй в рамках реализациі польско словацкого проєкту Дукля Свидник <unk> градусів вежа на Цергові доступна є цілый рік Середа <unk> жолтня октобра <unk> р Світова Рада хоче контакт з орґанізациями Підкарпатя На Украіні буде і засідати На засіданю в Хорватіі дістал координатор конкретны задачі Автор вісти Петро Медвід <unk> септембра <unk> р одбыло ся другє поконґресове засіданя Світовой Рады Русинів котре проходило в Старых Янковцях в Хорватіі Членове Світовой Рады Русинів оформили до фінальной версиі резолюцию котра была принята на <unk> Світовым Конґресі Русинів Так само занимали ся вопросом залучыня до сполочной роботы русиньскых орґанізаций з Підкарпатя котры мают інтерес мати своіх представителів у конґресі Русины на Украіні мают быти вызнаны Меджіголовны пункты котры находят ся в проголошыню якє было приняте на конґресі знова находит ся пожадавка прямувана властям Украіны жебы вызнати Русинів як окрему народностну меншыну Конґрес жадат цитуваня жебы в слідуючым переписі населіня і Русины на Украіні могли як лояльны законопослушны і мірны жытелі свойой державы котры належат ку народности меншыні котры мают свій материньскій язык приголосити ся ку своій ідентичности і были вызнаны властями як окрема народностна меншына То в практиці значыт жебы Русины на Украіні мали у формулярах перепису населіня у <unk> році окрему колонку про свою народност Русин і окрему колонку про свій материньскій язык русиньскій І жебы были тоты результаты публикуваны окремо як то є у дальшых европскых демократичных державах а не были тоты даны зарахуваны як результаты субетносу украіньского народа конец цитуваня Делеґаты в резолюциі жадали і одкрытя катедры русиністикы на Університі в Ужгороді ци дотримуваня рамкового договору о охороні народносных меншын з боку Украіны Конґрес звертат ся і до дальшых держав На конґресі котрый зачатком септембра проходил у польскым купейным місті Крениця делеґаты заголосували і на зверненя ся до дальшых держав цитуваня Світовый Конґрес Русинів высловлює почливост Чешскій Республиці і Словацкій Республиці і звертат ся до них як на державы наслідників Чехословакі в котрой складі были і Русины як державотворный народ На основі великого і малого мірного договору Сан Жермен з <unk> септембра <unk> р коли частю Чехословацкой Республикы стали териториі Русинів на Югодкарпат жебы вмені Русинів звернули ся до Украіны зо жадостьов признати меншыновы права русиньской народносной меншыны жыючой на Украіні в дусі европскых стандардів котры доднес Украіна не дотримує пише ся в офіцияльній версиі проголошыня Світовый Конґрес Русинів звертат ся і до влад европскых держав Хорваі Сербіі Словакі і Польщы де діяльност орґанізаций так звых Русинів Украінців дискримінує Русинів і просит влады тых держав жебы підпорювали орґанізациі лем тых меншын котры офіцияльно сут вызнаны як народносни меншыны кєд же не є є є є єст ствує така меншына як Русины Украінці і підпорюваня інституций і орґанізаций так званых Русинів Украінців подля приятой резолюциі шкодит ідентиі Русинів і Украінців Резолюцию Світова Рада зажене Президентови Украіны Верховній Раді Украіны як і до Рады Европы Орґанізациі Зєднаных Народів і до Европского Парляменту Координатор дістал задачі Кєд чеж з боку русиньскых орґанізаций з Підкарпатятя приходили скаргы же в Конґресі є лем Крайове Общество Підкарпатскых Русинів котрого голов є Микола Бобинец якій є і членом Світовой Рады Русинів остатній Конґрес Повірил Бобинця быти координатором котрый має злучыти дальшы русиньскы орґанізациі до сполочной роботы з конґресом з візийом дістати і представителів дальшых орґанізаций до конґресу В Хорватіі Світова Рада Русинів конкретно дефінювала задачі котры має координатор выконувати у своій функциі Окрем іншого в офіцияльных документах зо засіданя Світовой Рады Русинів в Старых Янковцях ся дочітаме же координатор має реґулярно мінімально два раз у місяці проводити стрічы і з русиньскыма орґанізациями Підкарпатя і мусит іх познакомити і Штатутом Світового Конґресу Русинів документами і діятельством Світовой Рады Русинів і Конґресу Заінтересувати бы іх мал і до Сполочных Акций і Світового Уряду Русинів в областях выдавництва медияльной діяльности реалізациі народносных прав Прорусинів ци до сполочной роботы в рамках перепису котрий бы мал на Украіні проходити о <unk> році О выконаній роботі бы мал коодинатор інформувати Прецеду Конґресу Штефана Лавинця Найблизше засіданя Світовой Рады Русинів має проходити у фебруарі <unk> р в Румуниі но пак бы ся мало дальше засіданя одбыти як раз на Підкарпатю І тото засіданя має зорґанізувати вєдно з дальшыма русиньскыма орґанізациями Координатор котрым стал Микола Бобинец Світова Рада Русинів поздоровила радийо Лем фм Як інформувал председа Світовой Рады Русинів і Світового Конґресу Русинів Штефан Лавинец на засіданю в Хорватіі членове офіцияльно в документах поздоровили і радийо Лем фм з нагоды святкуваня десятьох років діяльности Подякуваня в резолюциі од Конґресу ішли і Президентови Польщы за нагороджыня Золотым Крестом за заслугы Богдана Ґамбаля ін Мемориям і проф Олены Дуць Файфер Подякы были высловлены і дальшым представителям державы і міста Крениця за підпору русиньскых орґанізаций Польщы як і за поміч при орґанізациі Світового Конґресу Русинів Пятниця <unk> жолтня октобра <unk> рока <unk> років од народжыня русиньского вытравника і педаґоґа Штефана Гапака Гапак як высокошкольскій педаґоґ выховлювал дальшы ґенерациі вытравників на Словакі Автор допису Петро Медвід В тых днях минят <unk> років од народжыня вызначного і плодного русиньского вытравника але і педаґоґа родака із села Пінковці собраницкого окресу Штефана Гапака Од половины <unk> років жыл у Любодіцях Товды то была част Пряшова днес окреме село Был то всесторонний вытравник і педаґоґ але і науковец з богатом публикачном діяльностю В його творчости мож найти мальбы рисункы ґрафікы ілюстрациі але і скульпторство менелірство ци кераміку родак з Пінковец Народил ся Штефан Гапак <unk> октобра <unk> р його отец походил із підкарпатского села Лумшори і ходил за роботом до Пінковец Пізнійше зо женол купили в тым селі фалаток землі і збудували хыжу Штефан Гапак мал двох молодшых сородників брата Павля пізнійше історика котрый діял на словацкій Академіі наук днес <unk> річний і сестру Зузану котра была доцентком вытравной выховы а так само і вызначном русиньском малярком котрой творы недавно подарувал і муж до збіркового Фонду Словацкого Народного Музея Музея Русиньской Культуры в Пряшові Гапак штудувал на Ужгородскій Учытельскій Семінариі і по закінчыню студиі зачал учытелювати в Народній Школі в Збою Сниньского Окресу В авґусті <unk> року вчасі коли тота част Словакі была анектувана Мадярском был затриманий і інтернуваний в концентрачнім лаґрі в Мадярску В течі ся м подарило в апрілю <unk> р і по переході фронту в Льорі вступил до Червеной Арміі Дістал ся до штабу <unk> командатуры другого украіньского фронту як тлумач і орґанізатор навернутя освободженых інтернуваных гражданів до своіх сел і міст По ІІ світовій войні вернул ся учытелювати робил у русиньскых селах Дуброва і Березовец пак на міщанці в Меджілябірцях но його учытелюваня не тырвало долго Одишол дальше штудивати на Педаґогічну факульту Словацкой Університети в Братиславі і одтиль перешол на Академію Вытравных Умань до Прагы де студивал в роках <unk> аж <unk> В Празі штудувал у професорів желебского і Неєдлого як студент занимал ся і поезийом котру писал під псевдонімом Парацин Професийональный жывод і творчост Поабсолюторию усадил ся в Пряшові наперед робил вытравного редактора в украіньскых журналах Дружно вперед і Дукля пак у выдавництві Культурного Союзу Украіньскых Трудящых Як раз там зачал і з ілюстрациями книжок часописів старал ся і о сценоґрафію першых свидницкых фестівалів ци выступлінь товдышнього піддукляньского украіньского народного ансамблю Днес Од <unk> року аж до одходу на пензию учіл на педаґогічній факульті в Пряшові котра належала під університу Павла Йозефа Шаварика в Кошыцях Был і ведучым катедры габілітувал ся о <unk> р і за професора рысуваня і ґрафікы был менуваный о рік пізнійше Штефан Гапак вмер <unk> марця <unk> р в Люботіцах Поджас жывота был удостоєный і званьом Заслужений учытель Од часів своіх студий по цілый жывот гапака проводили проґрамово і реалістично орієнтуваны пейзажы На полотна малювал головно выгодословацку краіну Земплін Шаріш Высокы Татры ци Замаґуря Цінна была його серия на тему народных традиций Закрислил народны кроі на Пряшівщыні архітектуру Русинів Його творчіст была розмаіта і богата цитуваня Малярскы студиі выходословацкых сел з народописным акцентом і образы вызначаючі ся пересвідчывол формовол композицию материяльно і фаребном вываженостьом сут внутрішньо драматичны переходят до монументализуваного образу природной краіны і выражают пучливост і покору односно родной землі Писала о гапаковій творчости Марта Гребічкова зо Шарішской Ґалериі в Пряшові В роках <unk> і <unk> брал участ на двох пленерах в Закарпатскій области Украіны рік перед ним абсольвувал студийну стаж в Середній Азиі Персональна бібліоґрафія Штефана Гапака до <unk> р обсягувала <unk> записів У <unk> році Словацкій Народный Музей Музей Русиньской Культуры в Пряшові зорґанізувал выставу творів Штефана Гапака котра мала назву Поточына часу Был то выбер оліів і ґрафік із скорого періоду гапаковой творчости Продолжат будова церкви в Ґладышові Автор вісти Севериян Косовскій Перед парома днями на пляцу будовы Православной церкви в Ґодышовій ґорлицкій повіт были зроблены дальшы роботы тым самым поступы в побудуваню нового храму посунули ся до переду Роботы дотуляли ся закінчыня етапу звязаного з фундаментами тоты были засыпаны а земля утверджена ізалята цементом Як інформує місцева парохія роботы проходили при прекрасній жолтньовій сонечній погоді При будові новой церкви найперше найбільше роблят самы парохіяны якы од самого зачатку активно старают ся так само зберати жертвы на тоту ціль Вірне дякуют самособом і ґладышівскій Охотничій протиогньовій стражы яка так само влучыла ся в поміч при будові а посліднім разом дальшый раз пожарникы помогли выпомпувати воду яка находила ся в фундаментовій ямі Будова зачала ся в листопаді новембрі <unk> р В першым етапі якій закінчыл кінцьом вонішнього рока вірным повело ся выляти фундаменты Актуальны роботы то уж дальшый етап якій завершыл працы повязаны зо зрыхтуваньом основы підпоставліня конструкциі деревяного храму Деревяна церков яка стане в середині села буде репликом неістнуючой уж церкви св Космы і Даміяна Незнайовы Дотля православны селяне молят ся в деревяній каплици святого Йоана Крестителя яка находит ся при єдным з бічных пути в середині села Будову ґладишівской церкви мож підпорити через жертв твы вплачаны за мотузком поданым в дописі імена офіродавців пак будут зложены під престолом Выслухали сте статіі якы были публикуваны на портали Лем фм протягом посліднього тыжня Проґрам зрыхтувала Наталия Малецка Новак