The archive of
Lemko radio

Перегляд тыжня порталю ЛЕМ фм понедільок <unk> червця юнія <unk> рока Доля церкви на Лемковині выклад Дамяна Новака в Рускій Бурсі Автор допису Наталия Малецка Новак Неодолга в Рускій Бурсі в Ґорлицях історик і реґіоналиста Даміян Новак выголосит популярнонауковый выклад на тему Долі церкви на Лемковині Прелекция одбуде ся в четвер <unk> липця юлия <unk> р о <unk> <unk> годині Выклад посвяченый буде анализі культурных і архітектонных явиск што детермінували еволюцию церковного будівництва на обшыри Лемковины На основі парунадцетьох выбраных примірів сакральных обєктів омовлены будут ріжнорідны тенденциі од формотворчых і трансформацийных процесів кінця ХХ ст аж по деструкцийны діяня І половины столітя Прелеґент зосередит ся предовшыткым на явисках змін культурного краєвиду якы в тым часі проходили што обнимали розбераня церкви як тіж адаптациі ци консерваторскы аранжациі часто мотивуваны соспільныма ідеолоґічныма і адміністрацийныма факторами Наррация Вкаже церкви не лем як творы архітектуры але і як носителів памяти і доказы вельоверствовых історичных процесів так обєкты котры фунґували на стику політикы локальной достоменности і консерваторской практикы Выклад ілюструваный буде богатым візуальным материялом котрий вкаже зміны архітектонных форм а тіж змінніст іх культурного контексту Прелеґент Даміян Новак то знаный в реґіоні Музейник Історик і Реґіоналиста Адюнкт Музею Підской Землі в Бічы занимат ся реґіональном історийом Історийом Ґаліциі та історийом архітектуры головно церковной Єст автором парудесятьох публикаций моноґрафій дописів ци архітектонно історичных нарисів Єст спілосновательом і реалізатором Архіву Руской Бурсы діґітального архіву на котрий складат ся пару колекций архівалий што тыкают памяток і культурного краєвиду полудньово східньой Польщы з єй материяльном спадковином Волонтер Стоваришыня Руска Бурса в Ґорлицях а ведучий Стоваришыня Товариство Опікы над Памятками Ґорлицкого Повіту <unk> років од народжыня Штефана Кочішка першого русиньского архієпископа і митрополита Автор допису з істориі Петро Медвід Перед пару днями припомянули сме собі <unk> років од народжыня вызначного грекокатолицкого єрархы русиньского походжыня першого русиньского архієпископа і митрополиты Штефана Кочышка Хоц медже Русинами в Европі його жывот не є аж так познатий він ниґде не забыл на Русинів на церков котра вышла із ужгородской Уніі і котрой наслідницю підспурску митрополітну церков віл як перший архієпископ і митрополіта Сын русиньскых іміґрантів Народил ся Штефан Кочышко записаний в документах як Стефан Джон Коциско русиньскым переселенцям <unk> юна <unk> року в Мінеаполіс штат Мінесота В Мінеаполі сходил на середнюкатолицку школу де Ла Сале пак продолжал уж студиях на малій Семінарі на заред в Сант Поль в Мінесоті Дня <unk> мая <unk> року был святійшым престолом зрядженый пісбургскій Апостольскій езархат про Русинів папа римскій пі <unk> за першого еґзарху про Русинів у Споєных Штатах Америкы призначыл Василя Такача Як раз тот владыка молодого семінаристу Штефана Кочышка послал на студиі філософіі і теолоґіі до Рима Жыл у семінариі свого Йозафата здобыл титул Ліценциятут і стеолоґіі і <unk> марця <unk> р перед тым як вернул до США был рукоположеный в Римі на священника Хіротонів приял од владыкы Александра Єврейнова котрий был походжыньом із Росиі конвертувал на католицизм і в Римі старал ся о грекокатоликів візантийского обряду Священник і єпископ Кочышко вернул до споєных штатів і служыл на дакілько парохіях Окрем того был призначеный за члена ізархатного маншыньского трибуналу а так само был професором Грекокатолицкой Семинариі св Кірилай мев той в Пітсбуржі Учіл там патролоґів У єпископ Николай Елько котрый стал еґзархом по смерти Василя Такача призначыл за канцелярия еґзархату В тым часі грекокатолицка церков русиньской традициі в споєдных штатах росла звекшувала ся кількост парохій Єпископ Елько з той причыны попросил святійшый престол о помічного єпископа Папа римскій післухал тоту просьбу і <unk> октобра <unk> р был Штефан Кочішко рукоположений на єпископа полнил функцию помічного єпископа пісбурского але так само был і ректором семінариі а протосінкєльом еґзархату перший єпарха в Пасаік <unk> юлия <unk> р был апостольскій езархат Споєных Штатів прорусинів Восточного Оряду Ватиканом піднятий на єпархію Декрет папы римского Павла ХХ розділил територию США на дві окремы юридикциі єпархію Пітсбурґ і єпархію Пасаік Під Пітсбурґ належала і ціла решта споєных Штатів Владыка Ельґо стал єпархом пітсбурскым і владыка Кочыш стал першым єпархом в Пасаік Єпархію почал будувати од нули включно резиденциі і адміністративы Основал новый тижденни <unk>ear<unk>o<unk> про віруючых єпархіі і брал участ на другым Ватиканьскым Соборі но популярност єпископа Елька ся знижувала вдяка його авторитативному справуваню ся і так Ватикан його в році <unk> переложыл до Рима де был підвыщеный на архієпископа і стал єпископом грекокатоликів візантийского обряду в Римі <unk> децембра р был кочышко призначеный за його наслідника і <unk> марця <unk> р был інтронізуваный за пітсбурского єпарху Пітсбурскій архієпископ і митрополита В тым часі щы нихто не міг знати же по куртым часі приде ку дальшій реорґанізациі русиньской церкви в США <unk> фебруара <unk> року вселеньскій архієрей Павел ХХ видал декрет Кладоквідом Крістус котрым підвыщыл америцку русиньску церков на митрополітну Пітсбурґ стал архієпархійом Пасаік стал єпархійом і з териториі пітсбурґской єпархіі выникла нова єпархія в Пармі <unk> фебруара был владыка Штефан Кочышко призначеный за першого митрополіту і архієпископа русиньской церкви в істориі общы Кочышко был інтронізуваный як першый архієпископ і митрополіта в істориі русиньского народа <unk> юна <unk> р Нова адміністратива єпископа акцентувала восточну теолоґічну традицию основал уряд про реліґійну освіту ци Канторскій Інститут Як архієпископ і митрополіта поміг основати цінну бібліотеку карпаторусиньскых книг ґазет і журналів котры стали фундаментом ним зрядженого архієпархіяльного Музея в Пітсбурзі котрый основаный был у <unk> році жебы заховати ґазеты і журналы вєдно з дальшыма грекокатолицкыма єпископами в США орґанізувал проєкт Мікрофільмуваня русиньско америцкой періодікы Поміг выданю книг присвяченых Русинам і іх культурі якы выдал Карпаторусиньскій Дослідный Центр в США Підтримувал історичне усвідомліня віруючых Выдал много публикаций о істориі русиньской грекокатолицкой церкви в Европі головно о єпископах і священниках мукачовской і пряшівской єпархіі котры терпіли переслідуваньом і мучеництвом під комуністичным режімом Почал беатифікациі русиньскых єпископів Дня <unk> децембра <unk> р вєдно з єпископами Митрополиі Дудиком і Михаликом выдал пастырскій лист при нагоді <unk> річниці ужгородской Уніі і <unk> річниці основаня мукачовской єпархіі В листі остро скритикувал син од єпископів Руской православной церкви котрый <unk> юна р выголосил ужгородску Унію за цитуваня Зрушену Кочышко назвал Підкарпатску Русь нашол окупувану Ойцюзнином і нашым Родным Домом Урєдной з остатніма єпископами Митрополиі почал процесы беатифікациі трьох єпископів мукачовского єпископа Теодора Ромжы пряшівского єпархы Павла Петра Ґойдича і його помічного єпископа Василя Гопка Курто потім придали і Александра Гіру тайного мукачовского єпископа процесы были <unk> децембра <unk> року офіцияльно отворены в домовскых єпархіях Окрем хіры сут днес уж уж споминаны єпископы выголошены за блаженых Католицком церков Пришол до Старого Краю У фебруарі <unk> р по паді комунізма архієпископ Кочышко вюл делеґацию америцкых русиньскых єпископів на навщі пряшівской і мукачовской єпархіі на знак солідарности по <unk> роках одлучыня і переслідуваня Єпископы были участны на єпископскій гіротоніі пряшівского єпархы Йоана Гіркы Занедолго понавстіві Старого Краю <unk> юна р в ден своіх <unk> народенин в згоді з народжынями ІІ Ватіканьского Собору высокопресвященный загнал папови Йоанови Павлови І з речыня ся урядом Митрополітного Архієпископства Так закінчыло ся <unk> років його службы про церков як священника і єпископа Його здоровля ся поступно згіршывало Вмер <unk> марца <unk> року похованый є на цинтері монастыря св Макрыны сестер Василиянок в Юніонтовні штат Пенсильванія Його тіло поховали до єпископской части цинтеря віторок <unk> червця юнія <unk> рока Михал Криницкій Лена Круль і Мартина Хробак заняли перше місця в конкурсі Яі Никыфор Автор вісти Наталия Малецка Новак Закінчыл ся плястичный конкурс для діти якій проходил під наголовком Яі Никыфор Знаме лавреатів Задачом конкурсу было зазнаємити молодых артистів з особом і творчістю єдного з найславнійшых лемківскых малярів Епіфаном Дровняком Чысло надосланых робіт є доказом великого заанґажуваня діти і іх опікунів Малюнкы были присланы зо шкіл в горах та од школярів якы жыют на західніх землях Польщы Орґанізатором конкурсу было Стоваришыня Руска Бурса в Ґорлицях Роботы были оціняны в трьох віковых катеґориях а Комісия в складі Марта Криницка Ожех та Анджей Жыґадло Стануло перед тяжком задачом выбраня найліпшых малюнків працы были оціняны анонімово Комісия знала лем чысло даного малюнку Діти як все заскочыли креативным підходом до темы вражливістю на кольор форму і знаньом навязаня до стилю Никыфора цитуваня Вшыткы роботы были вынятковы Найтяжше было оцінити наймолодшых участників бо знатя же там емоцийональный наклад єст великій і кажду дітину хотіло бы ся за штоси выріжнити Ґратуляциі для вшыткых участників Оповідат членкыня жырі артистка Марта Криницка Ожех Вартат додати што Малярка перед роками сама брала участ в плястичных конкурсах орґанізуваных Стоваришыньом Руска Бурса Учытелькы і опікункы діти што брали участ в конкурсі не крыли што задача не была найлегша Для вельох діти стріча з творчістю Никыфора была першым кроком в страну наівной штукы што вымагало од них не лем плястичных здібности але тіж зрозумліня такого способу смотріня на світ підкрисляли Вшыткым молодым артистам сердечні ґратулюєме і уж тепер запрашаме до участи в дальшых едициях конкурсу Результаты катеґория перша предшколя та клясы зеро <unk> Перше місце Михал Креницкій зо школы в Устю Рускым другє місце Амелия Ґєлбаґа зо школы в Высовій третє місце Мая Гутыряк зо школы в Бодаках Катеґория I клясы <unk> Перше місце Лена Круль зо школы в Баници другє місце Мартин Рутковскій зо школы в Высовій і третє місце Филип Джумбеляк зо школы в Шнітници і катеґория третя клясы <unk> Перше місце Мартина Хробак зо школы в Баници другє місце Шымон Блух зо школы в Ганчові і третє місце Наталия Перегрим зо школы в Олесници До тогорічной едициі конкурсу зголосило ся <unk> участників Поєдны роботы найдете в дописі на нашым портали В четвер <unk> червця юнія <unk> р В Пряшовій собі припоминули <unk> років одкупліня Руского дому Просторы одкрыли ся про Русинів Автор вісти Петро Медвід В середу <unk> юна року русиньска громада членове руского клубу <unk> а не лем зышли ся в просторах Руского Дому в Пряшові жебы припомнути собі <unk> років одкупліня той будовы про потребы культурно освітньой діятельности Русинів Подія была першом по роках коли был Рускій Дім про Русинів запертий Орґанізаторы той подіі оголосили же одтепер знала одкрыват ся Рускій Дім про вшыткых Русинів Фундация підписала договор з Рускым Клюбом <unk> Як уж сме вецераз писали о Рускій Дім долгы рокы ведут ся судны споры Почало то у <unk> році коли Штефан Секерак скликал тзв членьску громаду Руского клубу <unk> на котрій не были участны реальны членове той орґанізациі але новы люди і зохабил ся зволити за прецеду На єдным боці секераковці на другым боці Бескідовці під веджыньом Гавриіла Бескіда почали долгы судны споры о то котра орґанізация є леґальна Но секерак котрий ся кубудові дістал нелеґально і зо своім тзв Рускым клубом <unk> наперед змінил становы орґанізациі і у фебруарі <unk> р основал фундацию Руского клубу <unk> на котру перевюл маєток будову Руского Дому Будова так зістала заперта про узкій круг люди коло Штефана Секерака Рускій клюб <unk> котрый моментально веде Федор Віцо має в руках документы якы свідчат о тым же як раз тота орґанізация є єдина леґальна но і кєд тото было потверджене державныма орґанами пару років тому До будовы ся Рускій Клюб <unk> дальше не дістал бо Рускій Дім є за поглядами державных орґанів маєтком Фундациі Руского клубу <unk> хоц Секерак в минулшым році вмер спор ся не порішыл і Фундацию перевзял його сын Штефан Секерак молодшый В септембрі <unk> року проходила членьска громада Руского клубу <unk> котра окрем іншого дала мандат выконному выбору жебы ініциювати і вести переговоры з Фундацийом Руского Клубу <unk> Анґажувати ся в тым почал член выконаного выбору Александер Дуцар Першым выслідком тых ініциятив є же Фундация Руского Клубу <unk> підписала з рускым клюбом <unk> договор о сполочным хоснуваню неквартельовых просторів Рускій Дім так лишыл ся натепер маєтком Фундациі но сут доєднаны правила при котрых дотримуваню буде просторы хоснувати на свою діяльност Рускій Клюб <unk> В документі пише ся і о правилах подля котрых можут просторы хоснувати і треті стороны значыт інчы русиньскы орґанізациі а так само є там задефінівана участ Руского клюбу <unk> на плачыню енерґій і так дале Грошы з арендуваных комечных просторів в Рускым Домі будут і дале іти лем фундациі Договор є підписаный зато на єден рік підписал гос правця Фундациі Руского Клубу <unk> Штефан Секерак і предцеда Руского клубу <unk> Федор Віца Приготовили культурный проґрам будова ся посвятила Рускій клюб <unk> приготовил при нагоді Знову одкрытя Руского Дому і сторічниці одкупліня будовы Прорусинів культурный проґрам на котрым зышло ся дакілько десяток люди Участны были і представителі русиньскых інституций як директор Театру Александра Духновича Мариян Марко ци директорка Словацкого Народного Музея Музея Русиньской Культуры Люба Кральова участ брал і проф Павел Роберт Маґочій як і дальшы особности Культурну подію модерувала Яна Трущыньска робітничка русиньского музея Участным приговорил ся і прецеда Руского Клубу <unk> Федор Віцил Тот заспомянул на то же цілы рокы орґанізация намагала ся достати назад до свойой будовы але так само зробил участным і куртий нарис істориі купліня Руского дому перед <unk> роками На кінцю конштатувал же тым дньом рускій дім знова одкрыват ся про вшыткых Русинів значыт буде служыти цілям про котры го нашы предкы купували На подіі был участний і о Франтішек Крайняк Член общества святого Йоана Крестителя котрый перед штырьома декадами почал і з русиньскыма тлумачынями біблічных і літурґічных текстів Тот поздоровил присутных од прецеды общества отця Міляна Ясика і пак посвятил цілу будову Руского Дому Посвячыня одправлял по церковнославяньскы з русиньскыма частями В рамках культурного проґраму выступила Марка Мачушкова в супроводі акордеоністы Йошка Пирога деклямувала акторка театру Александра Духновича і Вета Фейкова Федорова а на кінцю выступил шаришкій фольклорный колектив Барвіник з Якубован Тот выступал так само і з русиньскым репертуаром кєд же як повіли членове ансамблю Іх предкы даколи так само голосили ся ку Русинам І з істориі Руского Дому і Руского клюбу <unk> Рускій клюб <unk> был офіцияльно зареґіструваный Міністерством Внутрішніх Справ Чехословацкой Республикы в Празі <unk> юна р Єдным з ініцияторів основаня орґанізациі был бывшый грекокатолицкій парох пак Пряшівскій каноник Теодор Ройкович В архівных документах Ройкович лишыл таку інформацию цитуваня Кінцьом <unk> р зґрупували ся будучы особности славяньского думаня включно грекокатолицкой реліґіі пряшівской грекокатолицкой єпархіі і продолжували в тым промуваню тым же основали Рускій клюб Установлююча громада была в маю <unk> р в просторах грекокатолицкой єпархіі Курі в Пряшові пише ся в материялах Кєд же членове руского клюбу стрічали ся лем в приватных просторах негодны были полнити цілі котры собі дали до своіх стану на полно Зато такой выникла думка жебы купити будову на тоты цілі В тым році зачали ся зберати грошы на купліня такого народного дому Грекокатолицка ґазета Рускоє Слово писала цитуваня Што пташатку тепле гніздо што чловіку родина то народу свій народний дім То серце самоусвідомленого народного жывота то видимій знак того же наш народ єствує любит своє і серце нашого Русина бє і мы хочеме жыти Знаком того є наш Народный Дім в Пряшові Не забывайте на то же Долемі Галер пожертвує на нього подарує собі на розвой подкарпаторуского незалежного жывота Русинів На дім почали складати ся русиньскы священици інтелектуалы але і люде по селах грошы почали зберати і Русины в Америці В юні <unk> р на фарі в Пряшові зышол ся шырший комітет Грекокатолицкого Руского Народного Дому жебы Президия того выбору дала інформациі о зробленій роботі інформувал Теодор Рыйкович декан член жупного заступительства в Кошыцях Подал інформацию і о тым кілько ся вызберало грошей од <unk> мая <unk> р грошы іщы в тым часі не было достаток цитуваня Кєд ся президия дознала же дім ґрофа I продавати такой вырішыла тот дім купити бо ліпшы просторы не мож было найти в Пряшові Дім котрий хочеме здобыти про культурны потребы людей русиньской народности находит ся на Масариковій улиці чысло <unk> Днес головна улиця позначка ред повіл товды Райкович Зато Іван Кизак і Теодор Рыйкович <unk> юна <unk> р підписали контракт з паном Ардом Тудором дому подля котрого ся дім дежефія купит за тис корон і то про потребы Народного Дому На зачатку выплатило ся Тудорови <unk> тис корон і поступно ся дім сплачал Власництво было записане на Рускій клюб в Пряшові Як пише ся в архівных документах жебы сплатити Рускій Дім пожертвувал власны грошы в сумі <unk> тис корон і владыка Ґойдич Рускій Дій был центром вшыткой орґанізачной і культурно освітной роботы так Руского Клюбу як і Культурно Освітного Общества імене Александра Духновича в Пряшові котре было основане в <unk> році як філья ужгородского Общества В домі была адміністрация обыдвох орґанізаций Першом голов Руского Клубу як і Общества Духновича был єден прецеда др Іван Кызак секретарьом др Осиф Кызак Рускій клюб мал забезпечувати лем технічны діла дому і культурний жывот был ведженый Обществом Духновича Дім был поджас комуністичного режіму знароднений но служыл культурі і підчас украінізациі По революциі <unk> р обновленый Рускій клюб <unk> здобыл будову в рамках реституциі Но од <unk> р веце як свому цілю служыл Дім лем як предмет судных процесів пятниця <unk> червця юнія <unk> р Храмове свято в лемківскій парохіі в Заменицях Автор вісти Севериян Косовскій Грекокатолицка парохія святого Йоана Крестителя в Заменицях Хто єдна з тых громад яку творят днес в більшости потомны выселеных з Лемковины Як раз в віторок <unk> червця юнія заменицка парохія празднувала своє престольне свято різдво святого Йоана Крестителя Празднуваня были подля нового календаря якій грекокатолицка Церков в Польщы приняла в <unk> році в тот ден богослужыня очелил владыка Володимир єпарха броцлавско кошаліньской украіньской грекокатолицкой церкви в Польщы Спілслужыли му любіньскій парох отец митрат Богдан Огородник декан вроцлавскій о Андрий Михалишын парох вроцлавской катедры о Богдан Ільницкій священник з Єленьой Горы Любаня з Ґожайця і Ґерліц та місцевый парох отец Павел Береска Проповід в тот ден тримал владыка Володимир В слові до вірных припомнул подію народжыня Йоана Крестителя пророка і предтечы господнього Підкрислил што Господ не выбрал молодых але старенькых Захария і Єлизавету котры долго не мали діти і были в очах люди уж без надіі тото як раз вказує што старшы люде не сут тягаром але богатством Вартают опікы пошаны і любовы зо стороны молодшых ґенераций Окрем домашніх вірных до спільной молитвы долучыли приізд негості з сусідніх парохій Любіна Ліґници і Патокы Співал місцевый парохіяльный хор По закінчыню Божеской Літургіі парохотец Павел Береска подякувал вшыткым присутным за спільну молитву в празничный ден Завершыньом службы было многоліствіє Заменицка парохія а то єдна з тых якы творят Лемкы вірны грекокатолицкой церкви Іщы до <unk> рока грекокатоликы в Польщы святкували подля юлияньского рахуваня Рішыньом церковных власти од <unk> вересня септембра <unk> р Грекокатоликы в Польщы слідом за церквю на Украіні перешли на тзвый календарный стиль для нерухомых свят з єдночасным залишыньом чынной пасхалиі В практиці означало то перехід на тзв новоюляньскій календар Парохія в Заменицях была єдном з тых якой вірны частично противили ся зміні календаря хотячы празднувати м ін Рождество Христове подля юляньского рахуваня Прото тіж дотеперішній подіі лемківскій кєрмеш были все орґанізуваны при нагоді свята Йоана Крестителя якє выходит за юлияньскым календарьом <unk> липця юлия То тіж єдна з нечысленных грекокатолицкых парохій в Польщы де поєдны части богослужынь сут іщы по церковнославяньскы а не выключні по украіньскы В час літургіі в ззаменицкій парохіі апостольскы чытаня мож было чути по лемківскы схоснуваного Апостола од грекокатоликів на Словациі <unk> червця юнія <unk> рока в <unk> річницю Акциі Вісла при церкви одкрыто пропамятну таблицю яка посвячена єст лемківскым жертвам выселіня Выслухали сте дописы якы опубликуваны были на портали ЛЕМ фм протягом минулого тыжня Проґрам зрыхтувала Наталия Малецка Новак