Архів
лемківского радия

Перегляд тыжня порталю ЛЕМ фм понедільок <unk> лютого фебруара <unk> р В Словацкым Народным Музею Музею Русиньской Культуры бесідували о русиньскым языку Автор вісти Петро Медвід <unk> фебруара <unk> року Словацкій Народный Музей Музей Русиньской Культуры в Пряшові зорґанізувал у своіх просторах бесіду під назвом Як дале русиньскій язык котра одбыла ся з нагоды <unk> річниці кодифікациі русиньского языка на Словакі і року русиньского языка якій выголосил округлый стіл Русинів Словакі Бесіда была призначена про тых котры занимают ся русиньскым языком на професийональній уровни но участном могла быти і шырша публика На подіі мож было брати участ і онляйн кєд же посередництвом інтернету робил ся прямий ефір медже офіцияльно запрошеныма гостями котры могли выступити і своіма рефератами было <unk> людей Наконец по оправдаю єдной із реферуючых приговорило ся пят реферуючых з котрых каждий ку темі кодифікациі і хоснуваню языка приступил з інчого боку Директорка Словацкого Народного Музея Музея Русиньской Культуры Люба Кральова котра на подіі наперед привитала вшыткых участных присвятила свій выступ значыню кодифікациі русиньского языка про Русинів Словакі Кральова акцентувала же кодифікация была найвызначнійшым ділом котре подарило ся Русинам у возродным процесі по <unk> р так само курто представила і біоґрафіі двох головных кодифікаторів Юрия Панька і Василя Ябура Кветослава Копорова з Інституту Русиньского Языка і Культуры Пряшівской Університе в Пряшові у своій презентациі заміряла ся на зміны у правилах правопису русиньского языка поджас років Найвызначнійшы зміны при тым зробили ся в <unk> році і были приготовлены Васильом Ябуром і Анном Плішковом На тоту тему навязал Петро Медвід котрий бесідувал о споминаных змінах і іх акцептациі як і о хоснуваню літературного языка в русиньскых масмедиях Медвідь пояснил позицию русиньской оброды на словеньску односно змін правил на основі історичных документів русиньской оброды і інституту котрий при ній фунґувал із років <unk> і <unk> Як раз русиньска оброда была ініциятором кодифікациі а споминаны зміны товды не приняла ни другій із головных кодифікаторів Юрий Панько Грекокатолицкій священник і ініциятор літурґічных і біблічных тлумачынь на русиньскій язык Франтішек Крайняк бесідувал о потребі літургічного русиньского языка Припоминаме же першы такы тлумачыня почали выникати у першій половині <unk> років коли офіцияльно не были у товдышній Чехословакіі Русины вызнаны а не было ани кодифікуваного языка Інтересным был реферат повязаный з вказаньом в практиці Павла Малецкого і з Польщы котрий был участный онляйн Тот презентувал свою роботу заміряну на хоснуваня штучных невроновых сіти і великых языковых моделів і з русиньскым языком Професор Малецкій робит на моделі котрый буде знати подобно як інчы великы языковы моделі котры знаме днес в онляйн просторі тлумачыти медже польскым анґлицкым і лемківскым стандардом русиньского языка Помедже окремы рефераты проходили жывы дискусиі участных што лем потвердило же такы дискусиі мают своє значыня і можут помочы при рішыню проблем і гляданю згоды медже науковом інституцийом котра працує на нормотворіню і професийоналами котры на штоден хоснуют списовый язык Пятниця <unk> лютого фебруара <unk> рока Нова книга о Підкарпатскій Руси медже роками <unk> Автор вісти Петро Медвід Як інформує Общество Приятелів Підкарпатской Руси на своім офіцияльным сайті на книжковый рынок дістала ся нова інтересна публикация присвячена істориі Підкарпатской Руси в чехословацкым періоді Іде о нову чешско анґлицку публикацию під назвом Чехословацка колонізачна політика на Підкарпатскій Руси медже роками <unk> котрый автором є Ерик Люкас Автор в трьох капітолах занимат ся конституйноправным вопросом Підкарпатской Руси в рамках Чехословакіі і його розвитком поджас <unk> років сполочной істориі Перша Капітола занимат ся проблематиком і значыньом колоніялізма і імперіялізма в конфронтациі з поставліньом Підкарпатской Руси в новій Републіці В другій Капітолі є описаный історично політичний розвиток того реґіону од <unk> року аж до анексиі Нового Приєднаня до Мадярска в марці <unk> року В послідній капітолі автор курто занимат ся особом Томаша Ґаріка Масарика і його історичным і сучасным значыньом про тот край Окремы капітолы сут дополнены множеством знимок і на кінцю публикациі є ціла Фотоґалерия розділена подля окремых місц в тым реґіоні Книга не є доступна у книжковых дистрибуторів но мож єй купити посередництвом ейльового контакту на адресі Мазде <unk>aturer<unk>o<unk>r<unk>o<unk> Ґуралі як народносна меншына выкликали на Словакі полемікы автор вісти Петро Медвід Влада Словацкой Республикы на пропозицию премєра Роберта Фіца почас свого выіздового засіданя в Червеным Кляшторі <unk> януара <unk> р схвалила Ґуралів за дальшу народносну меншыну Ґуралі тым стали вже <unk> офіцияльно вызнаном народносном меншыном на Словакі стало ся так без дакых долшых консультаций без дискусий Інформация о тым же ґуралі сут же народносном меншыном пришла і зато про многых як близкі з ясного неба Тема тепер выкликує і в словацкых медиях полемікы Посмотріли сме ся на пару реакций котры пришли по рішыню Словацкой Влады признати ґуралів за народностну меншыну То хыба поховали сте Словаків у Польщы Долгій коментар ку даній темі написал про словацкій консервативный денник постой Душан Шкварна котрый є істориком высокошкольскым педаґогоґом фаховцьом на новшу словацку історию Шкварна вызнаня ґуралі за народносну меншыну означує цитуваня за дальше своєвольне рішыня владыкы конец цитуваня Історик котрый пише же дотепер Ґуралі были дефініюваны як етноґрафічна ґрупа спохыбнює і высловы представителів ґуралів же іх є на Словакі коло <unk> тис цитуваня то субєктивний погляд безпохыбно пропаґандистично створений пише Шкварна Звертат увагу і на тото же лем <unk> семеро люди собі дало в посліднім списуваню жытелів ґуральску народност як першу цитуваня обще платит же кєд барз спохыбнит ся будяка подоба векшыны і неадекватно посильнят ся меншыновы аж о крайовы явы можут ся інтеґруючы звязы котры утримуют єдност і гармонічны звязы каждой системы аж так ослабити же тій системі горозитже ся дестабілізує ба і розпаде Подля Шкварны влада выпустила дальшый неодповідній сиґнал Звідат ся што буде кєд ґрупа Земплічанів загораків ци Пальоців злосных на <unk>ati здумат собі выголосити свою діалектолоґічну ґрупу за народност цитуваня Можут то выголосити лем так тат ани при ґуралях де одбыла ся нияка публична дискусия не выникли серіозны історичны і культурны аналізы безпечностны роздумы о выгодах і грозьбах Не выконали ся социйолоґічны баданя котры бы потвердили або дементували обґрунтуваня выголосити ґуральску народносну меншыну пише Душан Шкварна В своім коментарі аналізі Шкварна звертат увагу і на то же ґуралі на Словакі а не лем чули словацку ідентіту і вышли з них такы словацкы особности як Антон Берноляк Томаш Червань ци Ферко Скычак котрый был зволений до угорского сейму в переважно ґуральскым окрузі цитуваня Ґуралі чули же сут інтеґральном частю словацкого народа і почас ХХ стлітя при чым іх як етноґрафічну комуніту респектували сусіды і знателі культуры і повтарям приналежност ку Словакам проявлювали і тоты ґуралі котры в роках <unk> і по році <unk> Знайшли ся в Польщы у Ґураю так долгы ґенерациі домінувала воля быти Словаками наглі без зявной приправы ся то змінило минушый тыжден Пише Шкварна цитуваня Вызваньом Ґуралів за народносну меншыну власно поховат словацка Влада Словаків у Польщы та они так само сут ґуралями Долгы десяткы років ся одторгнути села вец або меньше успішно але статично намагали сохранити словацку ідентіту Не знам якы арґументы собі тепер найде наша краяньска комуніта в Польщы жебы арґументувати свою словацку дентіту Словацка влада ся єй цинічно высміяла наплюла єй просто до лиця чытаме в коментарі словацкого історика Без фаховой дискусиі баданя Темом занимала ся і пресова аґентура Сіта Тота опубликувала погляды історичкы міліциі Маєриковой Моліторіс котра походит із єдного з ґуральскых сел ци родачкы з села Ждєґар професоркы Юлиі Дудашовой лінґіс котра долгодобо занимат ся і бадьом словацко польскых языковых контактів на словацко польскій языковій границі а так само учыт на Інституті Русиньского Языка і Культуры Пряшівской Університети в Пряшові Маєрикова Моліторіс акцентує же вызнате ґуралів за народностну меншыну было рішене без будякой фаховой дискусиі і баданя Прааґентуру СіТА окрем інчого повіла же ґуралі на територию Словакі не пришли як народ з готовом культуром ци языком подля ньой іде о результат долгодобільшого процесу і міц людей котры пришли на дану територию в рамках волошской колонізациі Подля ньой ся створил небезпечний прецеденс котрий бы міг уможнити поступну атомізацию Словакі Остатус меншыны подля ньой бы могли жадати носителі будякого діалекту ци то загорацы Спішацы земплічаны і подобно Дудашова написала одкрыте писмо Професорка Юлия Дудашова котра так само походит із ґуральского села ся од ініцияторів вызнаня ґуралів за народностну меншыну дистансує Старостам Сеуш Дяр і Колачків котры належали медже головных ініцияторів написала одкрыте писмо цитуваня Я ся народила в Ждярі як Словачка в словацкій родині і моі стары і прастары родичы все были Словаками і моі оддаленійшы племеняты котры выселили ся до США в ХХ столітю зістали все Словаками і з мойом бабком Аґнесом собі ціле жытя писали по словацкы Подобно вшытка моя родина котра жыє розсіяна по цілій Словакі сут Словаками пише Дудашова в писмі Вопросом продудашову є і кодифікация ґуральского языка Вопрос кодифікуваного языка рішыт і Маєрикова Молі Може потрібуют новых воличів пише Богдан Ку темі высловил ся і представитель украіньской меншыны предцеда тзв союзу Русинів Украінців Словацкой Републикы Павел Богдан тот написал під акронімом П В офіцияльнім орґані той орґанізациі Украіньскоязычній Ґазеті Нове Жытя статію о засіданю Рады Влады Словацкой Республикы про Народносне Меншыны в статі дотулил ся і вопросу вызнаня ґуралів за народносну меншыну цитуваня Медже інчым словацкы правлючы кругы доста охотно вызнают новынародносны меншыны без огляду на науковы знаня слідуючы лем певны політичны цілі пише Богдан втім тогорічным выданю Ґазеты Богдан критикує і то же были окрем Ґуралів на Словакі вызнаны Русины ци Мораваны Русинів рахує як все за част украіньского народа Мораваны сут подля нього Чешскій народ ґуралі Полякы Задумує ся над тым яка бы была реакция словацкых політиків кєд бы хтос Цитуваня піднял із забытя думку Віктора Дворчака з тортичной давнины о самобитнім словяцкым народі на выході Словакі цитуваня І тым остатнім кроком Влада Словацкой Республикы знова потвердила же на Словакі вопрос народности то в першым шорі вопрос політичний без огляду на науку і здоровий розум пише Богдан Меншыны о тым же будут вызнаны ґуралі дізнали ся два дни перед тым на засіданю Рады Влады Словацкой Републикы про Народносны Меншыны представитель Украінців звідат ся ци може треба было одцитуваня на скоро похрестити нову народносну меншыну на Словакі ґуральску жебы дальшый ден влада Словацкой Республикы то могла торжественно проголосити на выіздовым засіданю в Червеным Кляшторі значыт в реґіоні де жыют ґуралі і так придбати собі новых воличів Конец цитуваня Резерват Звезло має уж не <unk> а<unk> гектары Автор допису з природы Наталия Малецка Новак Резерват природы Звезло в ґміні Команча котрий початково обнимал нецілы <unk> гектары был з кінцьом минулого рока барз міцно повекшений має тепер простір аж <unk> гектарів Зміну тоту затвердил докладні <unk> грудня децембра <unk> рока Реґіональный директор Охороны Середовиска в Ряшові Славомир Серафін Нова повекшана обшыр резервату обнимат долину потока Вільховатого котрый єст правым доплывом Ославы Та терены зосуненой землі котры вытворили популярны душатиньскы озерка найвекше таке озерка в цілых Бескідах В резерваті найдеме віковы дерева то букы ялиці а тіж явір Цілю охороны резервату єст заховати два гірскы озера котры появили ся коли з західніх Убочых Хрещатой Стеців Лісі звезла ся земля Резерват хоронит тіж густо пороснену долину потока Вільховатого вєдно з суваныма процесами Вєдно з повекшыньом резервату пошырили тіж назву резервату Уж не само Звезло але Звезло в долині Вільховатого Названя резервату односит ся до локальной назвы місця в котрым земля звезла ся докладні <unk> квітня апріля <unk> р в передден Великодиня Земля звезла ся по весняных розтопах і міцным дощы Менше озеро котре ся гын вытворило называют Нижнім векше Выжнім Обшыр резервату обняты є стислом охороном через його обшыр веде головный Бескідскій Шляк Резерват Звезло был утворений в <unk> році Су Звезло узнаваный єст за найвекший розпознаный в польскых Карпатах рахує ся же перемістило ся коло <unk> млийонів кубометрів землі та другій по суві шкляркы в Шымбарку ґорлицкій повіт під оглядом простору коло <unk> гектарів Долгіст звезла то веце як два кілометры Як подавали в тамтым часі ґалицийскы дненникы цитуваня по тяжкій зимі зачали ся розтопы снігова вода глядала місця а же не могла перебити ледовой шкарупины всякала в землю в кажду ямку через што зачали зсувати ся спадисты берегы Убоча Аж і горы До такого дошло в ґміні Душатины де находит ся паровый тартак Датнера і Деклі Гора од страны Микола на обшыри коло <unk> морґів спадиста і высока покрыта одвічным лісом по части бучыном по части ялицями зачала ся нараз зсувати ґлупотокови што през середину Душатина іде а впадат до Ославы так же в нижній части потока його вплыв был запертий а зсунена земля з одвічным лісом утворила гын вал на <unk> метрів высокій Через тото зробила ся котлина в котрій зберат ся вода з потока творит ся великій басен радше гірскє озеро дотепер потік не выполнил іщы того бо штохвилю фалат горы ся зсуват а дерева впадают в тоту на <unk> метрів глубоку яму вшытко нищат по дорозі а вшытко ся підносит На місце катастрофы зізджат ся уж вельо цікавых незвыклого явиска осіб але близко нихто не одважыл ся підыйти жебы ся ліпше посмотріти Конец цитуваня Од самого чорта Місцевы Лемкы принимали тото місце за зачаруваны Сам встечений діябол мал шмарити огнисту кулю котра спричынила же звезло ся тілько землі В час катаклизму переражены мешканці поблизкого Душатина боячы ся кінця світа поспішні ся спакували і втекли до сусідніх Смільника і преулк де были в дзвони подля некотрых то земля затрясла ся од зсуваных мас скал і спричынила што дзвони самы зачали ся одзывати Выслухали сте статі якы публикуваны были протягом минулого тыжня на портали Лем фм Проґрам зрыхтувала Наталия Малецка Новак