Archiwum
łemkowskiego radia

Перегляд тыжня порталю ЛЕМ фм понедільок <unk> січня януара <unk> рока Засідала редакцна колеґія Журнала Отцюзнина Автор вісти Петро Медвідь Як інформувал Юрий Шыпович голова русиньского Культуролоґічного Клубу і головный редактор культурно белетристичного журнала Отцюзнина <unk> януара <unk> року в Центрі Словацкой Культуры в Ужгороді одбыло ся засіданя редакциной колеґіі журнала На засіданю брали участ і дописувателі того періодікума Михаіл Зан етнополітолоґ доцент катедры Політолоґіі і Державного Управліня Ужгородской Нацийональной Університи Володимір Фенич кандидат історичных наук доцент Катедры Модерной Істориі Украіны і заграничных краін Ужгородской Нацийональной Університи і кандидат історичных наук др Павел Леньо доцент катедры Археолоґіі Етнолоґіі і Культуролоґіі Ужгородской Нацийональной Університе Участны обговорили роботу на третім чыслі обновленого журнала і його обсяг Як дальше інформувал Шыпович Володимір Фенич запропонувал до журнала запровадити рубріку вызнами Карпаторусины І уж в споминаным третім выданю в рамках ньой має приготовити статю Юлийови Гаджыґови карпаторусиньскым історикови новенрови реліґійным і культурным діятельови од котрого народжыня <unk> януара того року мине <unk> років цитуваня Кєд же одчузнина є журналом котрый выходит раз на квартал член редакцийной колеґіі Михаіл Куцкіль запропонувал на задню сторінку часопису давати Одповідній порі року коли выходит чысло пейзаж авторства єдного з вызначных карпаторусиньскых малярів інформувал дале Юрий Шыпович Журнал Отцюзнина выходит як квартальник і стіражу <unk> фалатків Обновити выданя нашого єдиного журнала на Підкарпатію подарило ся в році <unk> завдякы помочы проф Павла Роберта Маґочія котрий про Русинів якы на Украіні не мают жадной підпоры позганял фінанси Журнал выходил уж в минулости од <unk> до <unk> року но через складны условя котры Русины на Підкарпатю мают його робота была прерырвана Електронічны версиі журналя можете чытати і на нашым портали Сме Лемкы але міцно розсіяны остаточны результаты повселюдного спису <unk> Автор вісти Севериян Косовскій Головный Статистичний Уряд Вкінци скінчыл рахувати Токус саркас мале треба ся з того тішыти Нацийональне повселюдне списуваня проходило в <unk> році а остаточны результаты познали сме аж тепер кінцьом <unk> рока З очывидных причын анализувати будеме тото што односит ся до лемківской нацийональности зазреме до тых даных якы сут новы а якы не были піддаваны нашій анализі в вересни септембрі того рока Коли то Головный Статистичный Уряд вказал загальны чысла односячы ся до нацийональных і етнічных меншын товды же дознали сме ся што тых якы задеклярували лемківску приналежніст было Новы даны якы были поданы кінцьом <unk> рока то даны вшыткых нацийонально етнічных приналежности для цілой державы і поєдных територияльных єдиниц воєвідств повітів і ґмін Тепер можеме познати і даны тыкаючы языка домашніх контактів так само в примірі самоурядовых єдиниц Самособом заінтересуєме ся чыслами сповітів і ґмін для лемківской нацийональности Нарід жыє але окремо Детальны результаты спису з <unk> рока вказуют тото што і так уж знаме од років але видіти можеме і даякы зміны порівнюючы результаты до тых з <unk> рока Перше потверджат він што Лемкы жыют в великым розсіяню што єст наслідством Акциі Вісла Найбільше скуписка лемківской меншыны маме днес на обшыри історичной Лемковины головно ґміны в середущній і східній Лемковині та чужыні головно середущо пілнічна част Нижньошлезского воєвідства і любужскє воєвідство В примірі ґміны на Лемковині спис точно вказує на котры обшыри повело ся вертати нашым предкам по десятьох роках од выгнаня найчастійше по <unk> році доднес обшыр роздіяюча ся на граници двох воєвідств малопольского і підкарпатского Анализуючы Лемковину чысло жытелів якы приголосили ся до лемківской нацийональности выглядат слідуючо постараме ся перейти через вшыткы лемківскы реґіоны в полудньово східній Польщы де подля спису дахто задеклярувал таку нацийональніст ґміна Мушына <unk> Крениця <unk> містецка ґміна Ґорлиці <unk> Сельска ґміна Ґорлиці <unk> Липинкы <unk> Ропа <unk> Устя Рускє <unk> Санкова <unk> Крампна <unk> Осєґясєльскій <unk> Дукля <unk> Команча <unk> місто Санок <unk> Загіря <unk> і місто Коросно <unk> Даны з Лемковины вказуют што ніт лемківского населіня на обшырях західньой Лемковины Шляхтівска Русь Сандецка Русь а такой тіж в єй середньосхідній части То наслідство выселіня але і того што такой нихто там не вернул бо або был од горы даний шовіністичний заказ оселяня ся Русинів новосандецкій повіт або не было ґу тому інчой можности В нижньошлезскым воєвідстві Лемкы жыют в слідуючых ґмінах Місто Болеславец <unk> Село Болеславєц <unk> місто Ґлоґів <unk> Єжманова <unk> місто Явор <unk> Вондроже великє <unk> Карпач <unk> місто Хойнів <unk> село Хойнів <unk> Кротошыці <unk> Куніце <unk> Ліґницкє поле <unk> Мільковиці <unk> Проховиці <unk> Руя <unk> місто Любін <unk> село Любін <unk> Рудна <unk> Стінала <unk> Місто Лисниця <unk> Село Олесниця <unk> Добрушыці <unk> місто Олава <unk> Село Ола <unk> Єльч Ласковиці <unk> Хоцянів <unk> Ґрембоціце <unk> Польковиці <unk> Пшемків <unk> Радваниці <unk> Костомлоты <unk> Мальчыці <unk> Мєнкіня <unk> Шлезска Срода <unk> Уданін <unk> Прусіна <unk>нижній <unk> Вовів <unk> Черніця <unk> Дуґоленка <unk> конты вроцлавскы <unk> Кобєжыце <unk> Сєхніце <unk> Журавіна <unk>я Юленя Гора <unk> місто Ліґниця <unk> місто Вроцлав <unk> і Валбжых <unk> В любуржскым воєвідстві лемківскє населіня жыє в такых ґмінах Клодава <unk> Санток <unk> Блецеф <unk> Мєндзижеч <unk> Пщев <unk> Скєжына <unk> місто Нова сіль <unk> село Новасіль <unk> Кожухів <unk>o<unk><unk> Стжельці краіньскы <unk> звєжын <unk> Суленцін <unk> Тожым <unk> Лаґів <unk> Свєбодзін <unk> Червеньскванадцет Новоґруд Бобжаньскій <unk> Свідниця <unk> місто Жаґань <unk> Маломіце <unk> Шпротала <unk> схола <unk> Ґожів велькопольскій <unk> і Зелена Гора <unk> Очывидно лемківскє населіня прожыват і в другых частях Польщы але в примірі тзв західніх земель оба вычыслены воєвідства сут найбільшым скуписком нашой меншыны на выгнаню Видно тіж што в примірі чужыны лемківскє населіня є міцно розділене часом гыбылем по пару осіб в даякых ґмінах На Лемковині выглядат то кус ліпше під тым взглядом кєд посмотриме на чысло вшыткых змін і однесіня розсіяня Лемків Деталі мают значыня Детальны даны вказуют іщы єдну цікаву але важну справу аж <unk> осіб задеклярувало што сут русиньской нацийональности Не знаме кілько з тых люди єст свій рід з Лемковины прото тяжко передвидіти ци мож бы было в тым примірі рахувати лемківску нацийональніст з декляруваном дакотрыма як русиньска приналежніст Знаме што были такы особы якы мают лемківскій рід і деклярували русиньску нацийональніст Кєд так заложыме і возме тото разом з чыслом жытелів Польщы якы подали свою лемківску нацийональніст Лемків Русинів в Польщы нарахувати можеме більше як <unk> тис Сумаречно тых якы декляруют русиньску нацийональніст єст <unk> Так тото выглядат в поєдных ґмінах місто Вроцлав <unk> місто Люблин <unk> місто Краків <unk> Варшава <unk> Юхновец Костельный <unk> супрашль <unk> місто Бєльск подлярскій <unk> село Бєльскодлярскій <unk> гайнівка <unk> і місто Білосток Видно што більшіст осіб якы чуют ся Русинами жыє на Підляшы Означати тото може што то радше не сут люде якы мают звязок з Лемковином В вересни жолтны сме інформували тіж о тым што Лемкы по лемківскы дома уж такой не бесідуют Тых якы подали што языком іх домашніх контактів є выключно лемківскій є в сумі лем <unk> Загальне чысло люди якы подали што бесідуют дома по лемківскы то лем <unk> То барз смутний результат спису На Лемковині бесідуєме дома по лемківскы в такым чыслі в поєдных ґмінах місто Ґорлиці <unk> Село Ґорлиці <unk> Липинкы <unk> Ропа <unk> Санкова <unk> Устя Рускє <unk> Крениця <unk> Новый Санч Крампна <unk> Дукля <unk> Команча <unk> Загіря <unk> Коросно <unk> По лемківскы на чужыні бесідуют іщы жытелі м ін такых ґмін громадка <unk> місто Ґлоґів <unk> Єжманова <unk> Вондрожы Великє <unk> Карпач <unk> місто Хойнів <unk> село Хойнів <unk> Куніце <unk> Ліґницкє поле <unk> Мілковиці <unk> Проховиці <unk> Руя <unk> місто Любін <unk> Село Любін <unk> Рудна <unk> Олесниця <unk> Олова <unk> Єльч Ласковиці <unk> Хоцянів <unk> Польковиці <unk> Пшемків <unk> Радваниці <unk> Мальчыці Мєнькіня <unk> Шлезска Срода <unk> Русі <unk> Волвів <unk> Черніця <unk> Злотория <unk> місто Ліґниця <unk> місто Вроцлав <unk> Ґладава <unk> Блядзеп <unk> Мєндзижыч <unk> Скєжына <unk> місто Нова Сіль Село Нова Сіль До Бєґнів <unk> Стрельці Краіньскы <unk> Звєжын <unk> Лаґів <unk> Свєбодзін <unk> Новоґруд Бобжаньскій <unk> Свідніця <unk> Маломіце <unk> Шпротава <unk> горів великопольскій Зелена Гора <unk>янка <unk> місто познань <unk> і місто Щецін <unk> Подібні як в примірі нацийональной приналежности Деклярациі бесідуваня по лемківскы были складаны і через жытелів інчых части Польщы в тым великых міст як Варшава <unk> ци Краків <unk> Осіню Головный Статистичный Уряд вказал што <unk> осіб задеклярувало же языком іх домашніх контактів є рускій язык <unk> з тых осіб подало што є то іх єдна бесіда Не знатя кілько з них то особы якы заєдно причыслены были до лемківской нацийональности але кєд серед них такы были Значыт што навязуют в тот спосіб до того як нашы предкы іщы недавно минували нашу бесіду як Руску од почутя звязку з Русью Што цікаве в табельках Головного Статистичного Уряду односячых ся до языка неє чысел якы могли бы вказувати на русиньскій язык як тот котрый хоснуют даякы жытелі то тілько чудне же сут люде якы подавали русиньску нацийональніст Чысло якы годны сме піддавати анализі є дуже більше Хоц списуваня в Польщы проходило в <unk> році то Головный Статистичный уряд аж два рокы рахувал чысла жытелів під взглядом нацийональной приналежности і хоснуваных языків тішыме ся што Лемків в Польщы є більше як в <unk> році но на жаль плакати можеме над тым што по свому уж такой не бесідуєме Ліпше вызерат тото беручы до увагы однесіня чысла осіб якы деклярували лемківску нацийональніст до чысла осіб якы деклярували лемківскій язык на Лемковині як на чужыні Лемкы жыючы на рідній земли частійше хоснуют рідну бесіду як тоты розшмарены по чужыні В четвер <unk> січня януара <unk> рока <unk>BBË уздружыня Інтеліґенциі Русинів слованьска выдало дальшы дві монументальны історичны публикациі Автор допису Петро Медвідь Здружыня інтеліґенциі Русинів словеньска долгодобо в рамках свойой діяльности занимат ся русиньском історийом На своім конті вже має декілько фільмів публикаций котры документуют політичны культурны але і умелецкы ци реліґійны аспекты ріжных історичных періодів народа населеного в Карпатах Ку кінцю <unk> року здружыня Інтеліґенциі Русинів слованьска выдало дальшы дві монументальны історичны публикациі котры сут цінным вкладом про вшыткых котры хоц лем дакус інтересуют ся русиньском істориоґрафіом при чым єдну з них можеме приписати ку популярно научній літературі а другій вецику научным выданям Продолжыня чехословацкого світа в Карпатах Здружыня Інтеліґенциі Русинів словеньска о <unk> році выдало з нагоды святкуваня сторічниці І Чехословацкой Републикы публикацию з назвол Чехословацкій світ в Карпатах в авторстві Владиміра Куштека На образовый материял історичны знимкы богата публикация мала за ціль припомянути собі період розвитку Підкарпатской Руси в роках <unk> аж <unk> коли тота краіна была частю Чехословацкой Републикы пізнійше наслідувало выданя продолжыня той публикациі під назвом Чехословацкій світ в Карпатах два І том был присвяченый істориі штоденного жывота на Підкарпатскій Руси В минушым році здружыня інтеліґенциі Русинів словеньска выдало дальшый том під назвом Чехословацкій світ в Карпатах Aжка єднако як попередні томы має тексты писаны на чешскым словацкым і русиньскым языку котре знова збогачує величезне множество цінных історичных знимок якы досвідчуют же Владимір Куштек знова раз серйозно пробадал архівы Чехословацкій період лишыл слід В третім томі найдеме такы капітолы як воєньскій жывот в часах І Чехословацкой Репубкы Чешскы і Словацкы Подникателі в Ужгороді і Хусті Підкарпатскє Астрономічне Общество в Ужгороді Высыланя чехословацкого радия на Підкарпатску Русь але дочытаме ся і о розвитку будуваня драх а автомобілізмі на Підкарпатю о землеплідстві гасічах ци о кінах на Підкарпатю но і много дальшого цитуваня Чехословацкій період в роках <unk> лишыл непереглянутельный слід на Підкарпатскій Руси пише автор в резуме публикациі і дальше передвойнове <unk> літя принесло про Русинів народне возроджыня не лем в смыслі політичным але і в областях образуваности а культуры Конституция Чехословацкой Республикы ґарантувала можливости розвитку нацийонального жывота і захованя власной ідентичности і членам інчых народности жыючых в краіні Вызначным фактором при обнові Підкарпатя была розвинутост западных части Републикы в господарскій области і области освіты а в непосліднім шорі участ чешскых і словацкых фаховців на розвитку землі Як раз о тых і дальшых фактах подля автора подавают свідоцтва капітолы новой публикациі цитуваня В часах предвойнового періоду є в землі зазначеный розвиток в областях общественного жывота культуры Свідоцтва і спомины нам припоминают Підкарпатску Русь сусідню землю з котром змежыли в сполочній державі і котра є частю сполочной культурной і історичной дідовизны Закінчує куш тек резуме в новій <unk> сторінковій публикациі Дополнена краіньска границя професора Шворца Історик Петер Шворц долгы рокы во своіх научных баданях інтересує ся і темами русиньской істориі Університный професор Пряшівской Університе в Пряшові о <unk> році выдал по словацкы публикацию під назвом Краіньска границя медже Словакійом і Підкарпатском Русьою <unk> Была то першы раз уцілено спрацувана моноґрафія котра захоплює словацко русиньскы односины в меджевойновым періоді і іх цілодержавны а медженародны капчаня на веце як в <unk> сторінках Вєдной і з фотоґрафічным материялом а добовыма мапами тота книга ілюструвала представы ріжных сторон як встановити выходну границю Словакі А была нагороджена Премію Літературного Фонду за научну роботу в році <unk> як і нагородал ректора Пряшівской Університи По двадцятох роках здружыня Інтеліґенциі Русинів Словеньска выдало нову розшырену версию той публикациі де найдеме коло <unk> нового материялу Як повіл про нашу редакцию проф Шворц без нового материялу бы ся ани не пустил до другого выданя Книга не стратила актуальност Шворцум слові пише же украіньска границя медже Словакійом і Підкарпатском Русьом выникла на основі вецерічного баданя в домашніх словацкых потачка редактора як і заграничных архівах в Празі Боні Увідню Были в ній схоснуваны архівны материялы з архіву і депозитарів Народного Уменя в Празі цитуваня Од першого выданя книгы о <unk> р перешло років а кєд же інтерес фаховой і леіцкой публикы о проблематику словацко русиньского сполужытя і односин не перестал до кінця як раз на опак нароснул схосновал єм пропозицию здружыня інтеліґенциі Русинів Словеньска і його предцеды Яна Лепиньского приготовити другы выданя книгы Пише Шварц Дальше цитуваня Подля реакций фаховой научной комуніти і цитуваня книгы книга не стратила нич із свойой актуальности до кінця в часі траґічного воєнского конфлікту Росиі і Украіны котрий почал у фебруарі <unk> року вопрос границ державных і краіньскых А етнічности населіня в тым середньоевропскым просторі і історичным контексті іщы веце укріпил ся продолжує Шворц у своім вступі Границя была все проблемом Як пише автор у новым <unk> сторінковым выданю великого формату становліня будякой границі поставленой на етнічных принципах было в середньоевропскым просторі От все велико проблему цитуваня Выходило то з долгодобого етнічного перемішаня населіня ріжных народностей таку проблему не обышли ани Словаци ани Русины О границі Шворц пише як о одвічным феномені котрый собі обсягувал дві тенденциі єдну котра капчат другу котра одділює Дальше цитуваня Іншак тому не было ани у двох словяньскых сусідів Словаків і Русинів Номедже нима повстал вопрос границі як досправдовой чары діліня аж по выникнутю Чехословакіі на кінцю рока <unk> респективно в році <unk> кєд частю Чехословакі стала територия Днешнього Закарпатя в сучасній Украіньскій Республиці Довтовды членовы обыдвох народів жыли вєдно в Угорску В половині ХХ столітя правда почали політичны представителі єдных і другых жадати власну автономну територию в рамках угорска але вдяка результній неволі угорской влады така державносправна альтернатива не реалізувала ся значыт не выникала ани жадна границя медже Словаками а Русинами Пише шворц котрый цілу проблематику словацко русиньской границі детально бадат на сторінках нового витаня книгы Обидві публикациі здружыня інтеліґенциі Русинів словеньска котры вышли з друку ку кінцю <unk> року были підпорены з Фонду на Підпору Культуры Народносных Меншын Німецка меншына зас буде мала три годины наукы свого языка Автор вісти Наталия Малецка Новак Польскє Міністерство Едукациі зрыхтувало уж новый проєкт розпоряджыня котре вертат три годины вчыня німецкого языка як языка меншыны Має обовязувати од <unk> вересня септембра того рока в тот спосіб анулюване буде розпоряджыня Примыслова Чарнка З <unk> рока на початку лютого фебруара <unk> р товдышній Міністер Едукациі і Премысла в Чарник выдал два розпоряджыня Перше зменшало чысло годин наукы німецкого языка як языка меншыны з трьох до дной годины при чым вшыткы інчы меншыны дале мали три годины Друге розпоряджыня тыкало поділу освітовой части загальной субвенциі для єдиниц територияльного самоуряду вводило ограничыня выдатків на вчыня німецкого языка о близко <unk> мілийонів злотых Оба розпоряджыня вошли в жытя <unk> вересня септембра <unk> рока і фурт обовязуют Новый проєкт розпоряджыня Коли был покликаный новый уряд влады Доналдазка Рафал Бартек ведучый Союзу Німецкых Соспільно Культурных Стоваришынь в Польщы заапелювал до Міністер Едукациі Барбары Новацкой жебы анулювала розпоряджыня бывшого міністра Чарнка Цитуваня Звертам ся в імени <unk> тис діти німецкой меншыны з просьбом анулювати тото розпоряджыня Стояло в писмі Апель в тій справі до премєра Дональда Туска скєрували представникы меншын в Спільній Комісиі Уряду та Нацийональных і Етнічных Меншын Підкрислили што іде о закінчыня тырваючой од <unk> лютого фебруара <unk> рока правной дискримінациі німецкой меншыны в обшыри вчыня меншынового языка Міністерство Едукациі зрыхтувало уж новый проєкт розпоряджыня котрый змінят тото выдане промысловом чарком закладат што привернене буде чысло трьох годин на тыжден наукы німецкого языка як меншынового языка Зараз перед кінцьом <unk> рока думку представили тіж на спільным засіданю двох соймовых комісий Комісиі Едукациі Наукы і Молодежы та Комісиі Територияльного Самоуряду і Реґіональной Політикы Йоанна Муха віцеміністер Едукациі заповіла же в буджеті на <unk> рік записали грошы на тото жебы ввести зміны Цитуваня проґрам буде фінансуваный од <unk> вересня септембра і будут введены зміны до проґрамовых основ пояснила Йоанна Муха Шлезскы самоурядовці готовы до спілпрацы Тота інформация барз нас тішыт повіл Лукаш Ящемскій бургомайстер Лесніци з німецкой меншыны і заєдно ведучый шлезскых самоурядовців вертаме до нормального правного стану і рівного трактуваня Треба тіж памятати же вельо ґмін рішыло фінансувати додатковы лекциі німецкого языка зо своіх буджетів зато скінчыт ся фінансуваня през самоуряды того што повинна фінансувати держава то добра відоміст в контексті рівности взглядом права але тіж в контексті самоурядовых фінансів дополнил Ограничыня німецкого языка было дискримінацийом німецкой меншыны як єдной з девятьох фунґуючых в Польщы нацийональных меншын і штырьох етнічных Ящчемскій заґарантувал што шлезскы самоурядовці сут готовы до спілпрацы з урядом в квестиі зміны переписів Через рокы нашой самоурядовой роботы занимали сме ся темом вчыня языка нацийональных меншын кєд будут вводжены новы розвязаня рахуєме же будеме влучены в леґісляцийный процес Хочеме помочы жебы тоты правны розвязаня были хосенны для вшыткых стран подал Яст Чемскій Выслухали сте дописів якы поміщены были протягом минулого тыжня на портали ЛЕМ фм проґрам зрыхтувала Наталия Малецка Новак