Archiwum
łemkowskiego radia

Перегляд тыжня порталю ЛЕМ фм Субота <unk> листопада новембра <unk> рока Выголосили першых лавреатів преміі імени Михала Града Автор вісти Петро Медвід В пятницю <unk> новембра <unk> року Русиньской Літературно Культурной Общество якє діє на Підкарпатю выголосило на своім офіцияльным сайті на сіті Фейсбу першых лавреатів преміі ім Михала Града за розвой і пропаґуваня русиньской культуры Номінациі были в двох областях конкретно в катеґориі література і катеґориі Культура За літературу лавреатом стала Тетяна Рацин за культуру Микола Поцко Премія імени Михала Града Русиньской Літературно Культурной Общество Іщы в септембрі того року оголосило же основат дану премію котра несемено по русиньскым поетови і Прецедови Союза Русиньскых писателів Закарпатя на котрого діяльніст теперішнє общество надвязує Як товды основателі інформували премія має каждый рік вручати ся русиньскым умельцям Підкарпатя літератом малярям фотоґрафам скульпторам і музикантам за іх вклад до розвоя і пропаґациі русиньской культуры і літературы Премію вырішыли вручати все новембра коли припоминаме собі ден народжыня Михаіла Града Першы лавреаты Як вже было спомянуто першыма лавреатами стали Тетяна Рацин і Микола Поцко Цитуваня Поетка Тетяна Рацин хоц появила ся в русиньскій літературі недавно на свою активности о старанну роботу над словом заслужыла на высоку похвалу Пише орґанізатор преміі Рацин активно публикує в русиньскых літературных альманахах котры выходят на Підкарпатю а так само в журналі Отцюзнина Микола Поцко єст знаный русиньскій умелецкій фотоґраф Премію здобыл за многорічны труды і фоторепортажы в дяка котрым пропаґуют ся ріжны аспекты русиньской культуры Цитуваня його обєктів зафіксувал чысленны культурны подіі учынившы іх достойныма про шырокій круг людей його роботы всокотят памят на красны подіі про будучы поколіня Конец цитуваня Михаіл Грат Михаіл Грат якій жыл в роках <unk> по котрым є премія названа был русиньскій писатель поет і публициста долгорічный голова Союзу русиньскых писателів Закарпатя написал книжкы на росийскым украіньскым і русиньскым языку в котрых є істория поезия і співанкы Русинів мерце солдата чары землі закувала Зозулиця Сыны Мара Мороша Мармароскы наспівы русиньскы писателі Закарпатя русиньскы співанкы Мармара Мороша Таляновита Тячівщына Промінця серця місто моє Неділя <unk> листопада новембра <unk> р Русины святочно выголосили кодифікацию русиньского языка в Будапешті Автор вісти Петро Медвід В столици Мадярска а так само історичній столиці Угорскых Русинів в суботу <unk> новембра <unk> року зышли ся Русины з дакілько держав жебы взяти участ на історичній подіі В Будапешті як раз в тот ден Русины Мадярска перед представителями мадярскых власти За участи Русинів і Словакі Польщы Украіны Румуніі і Сербіі в просторах саліґрафа Михала Естергазія Каштеля Штефаня святочно выголосили кодифікацию мадярского вариянта русиньского языка Торжество в Базиліці Святочный ден почал іщы в дополідняйшых годинах медженародно стрічом грекокатолицкых церковных хорів котру орґанізувало вседержавне русиньскє самосправуваня під покровительством Жолта Шемєна заступника премєра Мадярска Іштвана Шімічкова предцеды парляментной фракциі Християньско Демократичной Людовой Партиі і віры Ґіриц посланкыні мадярского парляменту за Русинів Было то досправдове торжество Концерт проходил в Базиліці святого Штефана в якій находят ся мощы святого Штефана угорского краля Монументальный храм котрый почал будувати ся в половині XIX столітя і докінчений был по веце як в пятдесятьох роках привітал Русинів із декілько держав а в стінах Базилікы історично як бач першы раз зазвучали нашы церковны співы При мощах краля Штефана І звучал церковнославяньскій язык нашы карпатскы співы але і літурґічны творы од великых композиторів як бортняньскій ци римскій Корсаков Концерт хорів одкрыло председа Вседержавного русиньского самосправуваня а участ ним приговорил ся і преосвященный владыка Атанас Орос єпарха Мішкольцкій В рамках проґраму выступали Хор святого Якова в котрым співают грекокатолицкы священникы з Словакі Хор Покровы Ракошментна Будаорскій Хор св Димитрия Будайскій Грекокатолицкій Хор Грекокатолицкій Хор святого Атаназа Мужскій Хор святого Єфрема і Церковный Хор імени Розанова Грекокатолицкого Храму Рождества Пресвятой Богородиці і з Дзюрьова у Сербіі Окрем церковнославяньского языка в літурґічных піснях могли участне чути так само греческій а мадярскій язык На кінцю вшыткы хоры в середині базилікы святого Штефана котра є конкатедралом острыгомско будапештской діоцезі заспівали довєдна величанє до облаженого священномученика Теодора Ронжы Чым дале прекрасну точку затым історичным прорусинів концертів в центральным святилищі Будапешту Святочне выголошыня кодифікациі В полидняйшых годинах святочна громада перенесла ся до просторів Каштеля Штефаня де уж траґічно в новембрі орґанізує ся подія під назвом Шедевры русиньского умільства Тот рік вже был с річник шедеврів но тепер не была подія лем о русиньскым уменю Русиньскє свято одкрыл Мужскій Хор святого Єфрема котрий заспівал мадярску гымну а пак гымну Підкарпатскы Русины осталте глубокій сон Наслідно приговорил ся предцеда Вседержавного русиньского самосправуваня Віктор Крамаренко котрый привітал участників гостів включно представителів мадярской державы представителів русиньскых самосправувань в Мадярску русиньскых орґанізаций домашніх і споза границ По привитаню пришол час на історичный момент в просторах історичного каштелю проф Михаіл Капраль русиньскій лінґвіста котрый долгы рокы робил на кодифікачній літературі і є директором Русиньского Научного Інституту імене Антонія Годинкы Вєдно і з посланкыньом мадярского парляменту за Русинів Віров Ґіріц прочытали текст деклярациі котром ся святочно выголосила кодифікация мадярского вариянта русиньского літературного языка Текст деклярациі по прочытаню котрого в салі долгій час было чути величезний апляуз і неповторятельны чувства з пережываня історичного моменту был прочытаний по русиньскы і по мадярскы Деклярация была наслідно підписана Віров Ґіріц Михаілом Капральом Віктором Крамаренком і Предцедом Світового Конґресу Русинів Штефаном Лавинцьом Тексты деклярациі пак на дальшій сторінці підписували участници выголошыня кодифікациі значыт Кодифікация так дістала підтримку не лем домашніх але і Русинів із дальшых держав Русины і тым кроком потвердили свою єдност свою самобитност потвердили то же о своіх ділах вырішуют самы і же святочна кодифікация не є лем історичным моментом про Русинів Мадярска але обще прорусинів Творите з нами єдну політычну і державотворчу част На подіі брал участ і др Чаба Латорцяй заступник міністра і державный секретар котрий по выголошыню кодифікациі приговорил ся участным Латорцай припомянул сполочну історию русиньского і мадярского народа героізм Русинів в револючных роках <unk> але і пережытий довєдна комуністичний тиск цитуваня Потверджуєме же бываючый з нами довєдна народности творят вєдно з нами єдну політичну і державотворчу част цитувал державный секретар слова Конституциі Мадярска якы за його словами сут тут основаны на учіню св Штефана за народности Латорцай так само оцінил то же русиньска меншына в Мадярску є активна має своі самосправуваня і докаже собі вольбах выберати своіх представителів Державный секретар одкликал ся єй на слова Роберта Шумана єдного з основателів днешньой Европейской Уніі цитуваня Европа принесла розвиток пролюдство Европі треба вказати нову путь але не покоріньом другых а признаньом тур де вшыткы чествуют єден другого цитувал лятор цай Шумана припомянул і слова Ракоция о найвірнійшым і найлюбезнійшым народі кєд свій приговор закінчыл словами Ґенс фідем <unk> етi В рамках культурного проґраму на подіі выступал мужскій Хор св Єфрема якій одпрезентувал части літургіі святого Йоана Златоустого котры в церковнославяньскым языку як новы версиі скомпонувал Микляуш Могай а так само фольклорный ансамбль Русины котрый діє при вседержавным русиньскым самосправуваню і веде го Ольґа Сільцер Головным покровительом подіі был Жолт Шемєн Дальшыма были Іщван Шімічков і Віра Ґіріц яка подію зорґанізувала вєдно з вседержавным русиньскым самосправуваньом а дальшыма орґанізациями Кодифікациі русиньского языка Русины в Мадярску святочным выголошыньом кодифікациі свого вариянта русиньского літературского языка Наполнили єдну із задач котры были задефініваны іщы на першым Медженародным конґресі русиньского языка якій одбыл ся в новембрі <unk> р в бардейовскых купелях у товдышній Чехословакіі Перший конґрес вырішыл о приятю ретроманьского моделю рішыня языковой проблемы то значыт же ся приял поступ жебы в каждій державі в котрій є компактне заселіня Русинів была створена языкова норма што поступно треба буде притрансформувати до єдной цілорусиньской языковой нормы до тзв койне Святочне выголошыня кодифікациі русиньского языка як першы зробили Русины на Словакі Тота подія одбыла ся в Братиславі <unk> януара <unk> р Русины в Польщы мают свою языкову норму од року <unk> Коли выдали кодифікачну літературу но там не одбыла ся святочна кодифікация Русины на Підкарпатію мали вже дакілько проб о кодифікацию но затля там не мож бесідувати о приятю єдного вариянта языка Наша діаспора на Нижній Землі тот рік святкує <unk> років од веданя кодифікачной граматікы граматика бачманьско руской бешеды котру написал Гавриіл Костельник і яка наперек пару змін под років хоснуваня языка творит фундамент і днешньой ґраматикы Понедільок <unk> листопада новембра <unk> рока Ві в Абрановцях припомянули собі <unk> років од народжыня Владыкы Йоана Гіркы Автор вісти Петро Медвідь В суботу <unk> новембра <unk> року в абрановцях пряшівского окресу припомянули собі <unk> років од народжыня владыкы Йоаны Гіркы самого пряшівского єпархы В родным селі владыкы одкрыли з той нагоды памятну таблю і бусту інформувал о тім говорця пряшівской архієпархіі Михал Павлешынович З нагоды сторічниці народжыня владыкы Йоана в містным храмі Рождества пресвятой Богородиці владыка Петро Руснак апостольскій адміністратор пряшівской Грекокатолицкой Архієпархіі одслужыл торжественну літурґію котру вєдно з ним служыл кошыцкій римокатолицкій архієпископ митрополіта а єдночасно председа Конференциі єпископів Словакі Бернард Бобер емерітный кошыцкій єпарха владыка Мілян Гатур і понад <unk> священників По закінчыню літургіі на перед участным приговорил ся отец Андрий Руснак бывшый особный секретар Владыкы председа Конфедерациі Політичных Вязнів Словакі і Петер Сантер В своім приговорі высловил радост істой подіі бо героів темного комуністичного періоду не треба забывати Віруючым припомяну же владыка Йоан перешол веце арештами напр в Пряшовій Ілавій і Цикошыцях но ани там не забыл же є священником і выконувал духовну службу медже своіма сповязнями Віцепріматор Пряшова Петро Крайняк оцінил добры односины і добру спілпрацу медже містом Пряшів і єпископскым урядом кєд на єпископскым стільці был владыка Гірка цитуваня В днешнім секуляризуваным світі потребуєме особности жебы вказували напрям нашій молодежы То был і замір при осаджыню бузти отця єпископа Йоана Гіркы в середині села котра буде вшыткым ідучым коло ньой припоминати семого єпарху пряшівской єпархіі повіл у приговорі Крайняк По приговорах наслідувало одкрытя памятной табли на фасаді містной церкви котру посвятил владыка Мілян Хавтур якій од владыкы гіркы приял єпископску гіротонію <unk> році і пят років был помічным єпископом в Пряшові при єпархови Гірковы Участны пак ішли на гріб владыкы Йоана де ся помолили панахіду і літургічну процесию пак перешли до середины села де была одкрыта бюста бывшого пряшівского єпархы котрый автором є скульптор Любомір Пурдеш Іоан Гірка владыка Йоан Гірка якій жыл в роках <unk> народил ся до рольницкой родины Грекокатоликів у Абрановцях Выштудувал грекокатолицку руску Реальну ґімназию в Пряшові пак приголосил ся до духовной семінариі в Пряшові а владыка Павел Петро Ґойдич Го по штырьох роках студий послал до Прагы де здобыл абсолюторию з теолоґіі у <unk> р В тым самым році был рукоположений на священника В році <unk> по тзв Пряшівскым соборі і зрушыню грекокатолицкой церкви в Чехословакіі з боку комуністичных власти Не перешол на православія крыл ся і тайно выконувал службу Душ пастыря Два раз был у <unk> роках осуджений на арешт пак робил удакілько цивільных професиях У <unk> році почас Пражской Яры подарило ся обновити грекокатолицку церков у Чехословакі Хоц з обмеджынями В децембріго року папа римскій Павел ХХ призначыл Йоана Гірку за апостольского адміністратора пряшівской єпархіі справами єпархіяльного єпископа чехословацкы власти на тото дале позволіня аж в році <unk> з тым же не дозволили його выменуваня за єпископа Церков рядил як ординарий без єпископской гіротоніі Аж по політичных змінах в децембрі <unk> року папа римскій Йоан Павел І выменувал Йоана Гірку за пряшівского єпарху єпископскє рукоположыня принял <unk> фебруара <unk> р на тій посаді Был до децембра <unk> р коли стал емеритом В періоді коли владыка Йоан Гірка был пряшівскым єпархом подарило ся наново обновити грекокатолицку церков і інституциі храмы в роках утиску могла ся свободно розвивати пережывала першый розквит В віторок <unk> листопада новембра <unk> рыци Лемкы ворожыли сина велию св Андрия авторы допису Наталия Малецка Новак Джерела подают што молоды любили ся побавити в велию св Андрия Мы знаме же не лем товды але же ближыт ся тот ден а і Филипівка то просиме до бурсы на остаткову неформальну стрічу Знаме тіж што некотрых обовязує уж різдяный піст то іх просиме на вечіркы цитуваня Вечіркы полнили важну товариску функцию і мимо тырваючого посту розрывкову Стрітме ся в суботу <unk> листопада новембра того рока од <unk> годины будеме Вас ждати буде музыка буде штоси тепле до зіджыня а і до попитя Кєд мате дяку можете принести даку закуску Може дахто з вас буде знал як інтерпретувати плываючы на воді іглы з котрых ворожыли си молоды дівчата або якій сон мало выкликати підложыня холошын під заголовок В ворожбах дівчата мали радити ся паця та в кучы пса добрі было порахувати колкы в плоті і конечно смотріти хто як перший приде домів подібні як на велию святого Вечера і на велию св Андрия щестя ґарантувало коли был то хлоп Брак успіхів приносила баба Середа <unk> листопада новембра <unk> рока Головом карпаторусиньского консорциюма стал Никола Скупеньскій Автор вісти Петро Медвідь Новом головом карпаторусиньского Консорциюма Северной Америкы стал Николя Скупеньскій Консорциюм о тым інформувал о пресовій справі котра была публикувана <unk> новембра <unk> року Асоциюваный професор доцент др Нікола Скупеньскій учыт росийскій язык і літературу на Академіі Воздушных Сил Споєдных Штатів Америкы а так само долгодобо занимат ся русиньском літературом головно Емілийом Кубеком Контактны особы про Вашынґтон і Европу На посаду головы консорциюма был выбратий <unk> септембра мандат має на єден рік цитуваня Єм вдячный за принагоду рядити консорциюм тот рік вєдно з нашыма америцкыма і европскыма партнерами повіл Новий голова консорциюма Консорциюм творят головы <unk> карпаторусиньскых культурных орґанізаций Северной Америкы Павел Роберт Маґочій за Карпаторусиньскій Дослідный Центер Шарон Джарол за Карпаторусиньскє Общество Богдан Горбаль за Лемківску Асоцияцию Карен Вариян за русиньску Асоцияцию Мария Сільвестрі за Фундацию Тімо і Николяс Скупеньскій за Світову Академію Русиньской Культуры Конзорциюм поджас свого октобрового засіданя выбрал так само заступників членів за окремы членьскы орґанізациі так само конзорциюм призначыл своі контактны особы котром про Вашынґтон стала Елейн Русинко про Европу Томаш Калинич Підпора літньой школы і вопрос Русинів на Украіні Карпаторусиньскій Консорциюм Сєверной Америкы дальше в пресовій справі оцінює свою роботу за попередній період Карпаторусиньскій Дослідничый Центер наприклад в тым році підпорил Медженародну Літню Школу Русиньского Языка і Культуры Студиюм Карпаторутанорум <unk> котра орґанізує ся на Пряшівскій Університі в Пряшові Тот рік была школа по три річній перерві што запричынила пандемія Фундация Тімо заплатила десят стипендий про участників школы А Карпаторусиньскій Дослідничый Центер єдну штипендию Консорциюм інформує і о тым же професор Павел Роберт Маґочій взял участ на Світовым Конґресі Русинів у Новым Саді Цитуваня Консорциюм плянує підтримувати намагы Світового Конґресу Русинів боронити права Карпатскых Русинів як народносной меншыны поджас процесу приступу Украіны до Европской Уніі Пише ся в документі Кєд же Маґочій был єдиным участником тогорічного конґресу із Северной Америкы а єдночасно є честным председом Світовой Рады Русинів консорциюм в проходячым меджеконґресовым періоді на рокы <unk> буде в Світовій Раді Русинів за Северну Америку представляти Николяс Купаньскій Выдавательска робота і діґіталізация Карпаторусиньскій Дослідный Центер має в пляні дальше підтримувати выданя і дистрибуцию книг на русиньскы темы включно комплетного перекладу нового завіта котрий зробило на Словакі Общество святого Йоана Крестителя Русиньскій переклад є приготовленый до друку Як дальше інформує консорциюм Карпаторусиньскій Дослідный Центер і Світова Академія Русиньской Культуры орґанізуют округу і стіл купятому выданю книгы Павла Роберта Моґочія назвал Нашы люди Карпатскы Русины і іх потомкы в Сєверній Америці котре вышло в тым році Перше выданя єст року <unk> В найновшым сут актуалізуваны декотры тексты статистичны даны а так само приданы новы знимкы і мапы Округлый стіл одбуде ся <unk> децембра у Філадельфіі штат Пенсильванія і презентациі на нім будут мати Річард Кастер Богдан Горбаль Патриция Кравчык Николай Купеньскій і Роберт Зекер Припоминаме же професор Маґочій был выбратий за члена Польской Академіі знань в Кракові што своім підписом і з <unk> авґуста <unk> року потвердил польскій президент Анджей Дута Што до выдавательской роботы консорциюм інформує же едитором офіцийного пресового орґану Карпаторусиньского Общества Inter<unk>e<unk> стала Каріна Муляр Лемківска асоцияция продолжує у выдаваню квартальника Карпатска Русь котрого едитором є Поль Бест Асоцияция недавно здіґітализувала выданя америцкой русиньской ґазеты Лемко з років <unk> а так само велику част выданя Дальшой ґазеты Карпатска Русь З років <unk> Здіґіталізуваны історичны выданя сут доступны на сайті Лемківской Асоциі Членскы орґанізациі консорциюма орґанізували або брали участ і на дальшых русиньскых або з русинами повязаных подіях Дальша стріча Веджіна консорциюма є наплянована на децембер Без повороту Автор інтервю Наталия Малецка Новак Коли тыжнями слідила єм профіль Евеліны на Інстаґрамі то была м абсолютні переконана што то лемківска малярка молодого поколіня іщы шыроко незнана в середовиску але наша Нобо прицін лем хтоси з середины може з такым заанґажуваньом зрозумліньом і перенятьом писати о кривдах Лемків З такым вычутьом і такыма емоциями передавати малярскоґрафічні концептово свойом штуком нашу історию Не міг то быти голос зовни Як барз была єм в Буді Познайте Евеліну Коґут Старнова тепер з Варшавы Єй дипльом під наголовко Без повороту был выбраний до выставы <unk>r<unk>e<unk> найліпшы дипльомы Академіі Красных Штук в Варшаві а тіж номінуваний до нагороды імени професора Кароля Стрыіньского за найліпший артистичний диплом в обшыри малярства ґрафікы або різбы за академіцкій рік <unk> фундуваной Товариством Приятелів Академіі Красных Штук в Варшаві Дипльом был зреализуваный в працовни концепцийной і інтермедияльной ґрафікы в проф Анджея Вєнславского Наталия Малецка Новак Найчастійше зачынам од того звіданя Одкале ся выводиш одкале твоі дідове предкы Евеліна Коґут Походжу з Тарнова одкале є моя мама і баба а де од років мешкают моі дідове Мій тато зас вродил ся і мешкал аж до шлюбу з мамом в бобровниках малых в малопольскым воєвідстві Мій дідо єст з Люшовиц Ціла родина є в сумі з малопольского О походжыню моіх предків на жаль не знам за вельо аж під влияньом Михала Шымко зачала єм ся тым інтересувати і колоквіяльні бесідуючы гребати в істориі родины закляш то фурт мало знам про докладне походжыня мойой родины Была єм переконана смотрячы на тото што і як твориш же з Лемкыньом Спомнений тобом Михал шыбко выпровадил ня з блуду Зато мушу уж на початку звідати одкале твоє заанґажуваня в творіня штукы односячой ся до Лемків Ци памяташ свій перший контакт з Лемковином Евеліна Коґут Тот перший контакт был дост незвычайний Од вельох років інтересую ся опущеныма опустошеныма місцями Колиси робилам тото пасиями вельоіздилам перше по мало Польщы пак уж по цілій Польщы як раз до такых лишеных місц Вынаходилам тіж інформациі де можу такы місця найти забыти через чловека змонтері хыжы Аж і села Товды першы раз в інтернеті прочыталам о Лемковині Очывидно скорше чула єм про акцию Вісла але не знала єм де то вшытко докладні проходило Такым способом в <unk> році коли нашла єм в інтернеті інформациі о о о о о опущеным селі Радоцина поіхала м гын Дикы паствиска придорожны знищены капличкы заросненый цмонтір з поваленыма крестами і дост знана в радоцині опущена школа зробили на мі величезне вражыня тым барже коли ся дозналам кілько скорше жыло гыны люди Од того часу тота тема ня штораз барже нуртувала Трафила єм м ін на книжку Антония Крога За тамтом гором котра ожывыла мою потребу вглубити ся в тоту тяжку історию Як выглядат переказ памяти в твоій родині Переказ достоменности ци достоменніст детермінує штуку ты с не Лемкыня але твориш барз заанґажуваны роботы в контексті представляня Лемків Так по правді тяжко мі окрислити тот переказ Кєд іде о родину зо страны мамы радше невельо ся бесідувало о походжыню і достоменности нихто николи не влублял ся в тоты квестиі Не было про тото одкрытой бесіды і неконечні виділо ся то важным Інакше єст родином зо страны мого тата Стрыкы інтенсывні провірюют істориі родинне коріня завдякы чому вказало ся што єден з нежыючых членів родины Станіслав Коґут одзначыл ся вчасі войны будучы пільотом во Франциі Всекус сама занималам ся історийом ци то мого міста ци реґіону то не єст без значыня Думалам над тым як місце в котрым жыю влинуло на мене бо не была єм переконана же тонто не єст без значыня Єм тіж переконана што місце з котрого походжу Влинуло на мою достоменніст так само як і темы мойой штукы котрыма ся інтересую як напр Лемковина Через тото чую ся якоси звязана з тыма землями Мам до них сентимент і занимают важне місце в моім серці През тото тіж так як ствердила з єм заанґажувана в творчий процес і барз важне є для мене тото жебы не робити штуку для штукы лем жебы она штоси передавала обзераючым Зато так рішуча достомененіст детермінує штуку Одкале береш знаня о Лемках Евеліна Коґут З вельо джерел єдным з них сут книжкы і тоты барже науковы і репортажы котры чытаме леторатше для упорядкуваня знаня Послідньо зачалам сігати тіж по якысы барз стары книжкы з ріжных архівів котры не сут в цілости стрікт о Лемках і Лемковині але напримір о ріжных віруванях што давно фунґували напр в Низкым Бескіді в них тіж мож найти інформациі о Лемках Моім джерелом сут тіж люде Як лем мам нагоду з дакым побесідувати на тоту тему то очывидно тото роблю Так было м ін як ісий рік тому в Квятони де Ян Гыра опікун церкви терпливі одповідал на моі звіданя Глядала єм тіж предків Лемків пару місяців перед обороном дипльому жебы з нима побесідувати через што тіж дознала м ся кус про тото як они виділи своіх предків Лемків Посліднім моім джерелом сут подорожы по Лемковині часами місця бесідуют веце як люде ци якы небуд писаны джерела през тото якы емоциі выкликуют Сут тіж опустошены місця такы як хыжы де мож найти ріжны полемківскы памяткы што тіж сут важны в процесі познаваня істориі Штука заанґажувана ци штука естетична Смотрячы на твоі роботы рішучо тото перше Уважаш што то єст ціль штукы жебы давати переказ порушати важны соспільны історичны і тым подібны темы Евеліна Коґут Відомо што штука не все мусит така быти што світ потрібує тіж легшой штукы котра єст естетична гарда нема якысого надзвычайного емоцийонального ладунку уважам єднак што артисты повинны робити тіж такы роботы котры мают даякій переказ То кус як з народном штуком котра часами єст барз наівна не барз естетична але предовшыткым єст правдива і дає нам ріжны інформациі Я вчас своіх студий найчастійше сігалам по соспільны ци історичні важны і тяжкы темы як напр тарнівскій діалект ци як раз істория Лемків Добрі коли як скорше спомнулам штука аж і кричыт в нашу страну бо часом знат зробити тото векше вражыня і барже подіяти як напримір сама Бесіда В описі дипльому написала сто Лемків знищено што выселіня одобрали ім культурову достоменніст Ци твоі роботы в даякій мірі ім єй вертают Мам надію же так Роблячы дипльом хотіла єм оддати пошану Лемкам іх земли і тому што пережывали тым барже што фурт мусіли о тоту достоменніст ся бороти Уважам што вертаня той достоменности може проходити через вертаня до темы Лемків іх культуры вказуваня єй елементів В тій ситуациі яку маме тепер уважам же є то барз важне бо люде часто ани не знают де є Лемковина Кым сут Лемкы Не знают про тото што іх досягло а з того можут выходити якыс недоповіджыня Може робити ся непотрібний дистанс Быти може дало бы то і Лемкам почутя безпекы же не є уж ворогости а заінтересуваня і охота познати Особливо могло бы то быти важне для старшых што доднес не хотят одкрыто бесідувати про тото одкале сут бо памятают давны часы Написала стутуваня без повороту тыкат темы Лемків іх традиций культуры вірувань але тыкат тіж злочыну проти людству якій іх досягнул а за котрий дотепер нихто не понюс консеквенций То барз міцне стверджыня але рідко появляюче ся в головным польскым дискурсі Откале в Тебе такє почутя Евеліна Коґут Подля мене тото як роками одношено ся до квестиі выселіня є просто нелюдскє Очывидно воєнны ци повоєнны часы полны были такых історий тіж взглядом інчых етнічных ци нацийональных меншын але в тым примірі протягом вельох років од <unk> р было пару можливости ся зрегабілітувати оддати Лемкам іх землі Але до того николи не дошло Оддавна не мешкам уж в Тарнові ани в Малопольщы але чую за ньом тугу хочу гев хочу гев вернути тяжко мі собі уявити як з дня на ден хтоси бы мі казал ся спакувати і выіхати до інчой державы ци на другій конец Польщы і казал гын жыти без можливости повороту Втрата місця до жытя в такым психічным контексті єст хыбаль іщы барже боляча як встрата маєтку і спричынят терпліня котре не минят роками а може і до кінця жытя Приведу єдну історию котру вычытала єм з листів што нашлам іх в опустошыні хыжы в єдній з місцевости на Нижнім Шлеску На початку ХХ столітя добровільні переселяли жытелів Польщы на обшыр Югославіі де обіцювали ім ґаздівкы і землю Полякы приізджали гын цілыма родинами укладали собі жытя Пізнійше в <unk> р С на основі выміны переселял польскых еміґрантів м ін з Югославіі на Телемлі В листах што нашла єм в тым домі вычыталам великій біль і жаль того молодшого поколіня котре уж гын ся выховало зачало укладати собі жытя Были тіж урядовы листы з пробом одзысканя земель в Югославіі уж в сімдесятых роках Того кілько было в них болю жалю і тугы не виділам николи то што мусіли чути товды Лемкы Певно мали в собі подібны емоциі або такы з якыма іщы тяжше было ім си радити Як выглядал процес творіня без повороту складат ся з вельох зріжницюваных части То велика робота тіж в контексті рыхтуваня Збераня знаня о традициях віруванях о істориі збераня архівальных материялів ведіня бесід Оповідш о тім Евеліна Коґут Так то барз вельо роботы найважнійшыма рыхтуванями были выізд на Лемковину лем в <unk> році былам зо штырікратні Верталам тіж до місц в котрых былам і за каждым разом виділа єм штоси нове Іздилам тіж до новых місц При нагоді в тему Лемків заанґажувам родичів Было токус як по токус як понитці до Шпулькы Зачало ся од малых річы як тот перший поважний выізд так і дослідничий а пак вшытко зачало укладати ся в ціліст Коли робила єм напримір част о віруванях і забобонах през припадок достала єм в подарку од бывшого партнера книжку котра барз шыроко тото описувала Коли зас обзералам лемківскы цмонтері малам тіж фотоґрафічный материял з выдаме Лемків і позналам назвиска тых котры одограли якесу важну ролю в істориі Лемковины Коли засмалювала єм образы на знимках котры скорше зробилам выімувалам дрібниці котры лем підкрисляли переказ што го малам в голові і іщы міцнійше діяли Вшытко ся само укладало Бесіды з людми помогли мі зазво вказаню портретів Лемків моглам собі уявити приметы характеру тых осіб котрых уж неє а котры были частю соспільности і наново по выселінях мусіли сой якоси радити зо ситуацийом Бесіды приносили мі тоты архівальны джерела і завдякы тому зналам де глядати Доставалам інформацию о місцях де може ся дашто находити дакій слід руіны хыжы де некотры річы отримувалам готовы Одкале походят знимкы і листы Знимкы походят з вельох місц з нагробків з інтернетового сайту з колекцийом Кенкарт або з архівальных джерел з фотоґрафіями з Низкого Бескіду Векшіст повело мі ся найти в інтернеті Сут тіж знимкы од предків Лемків Листы по правді стрямбы листів ци недописаный біоґрам походят з опустошеных хыж Єдна така хыжа котра зробила най мі найвекше вражыня находит ся в Бліхнарці Коли была єм гын першый раз в <unk> році в середині было вельо веце листів писм і документів котрых уж в <unk> не было або были знищены нечытельны хыжа западат ся до середины Таке місця то особливе джерело інформаций і так здаю сой справу з того што є то входжыня в черевіках вчыісе жытя жытя люди котрых уж неє З другой страны мож познати іх історию часом барз тяжку і сохранити єй перед непамятю Своі образы портретуючы Лемків выкликуют в мене великій непокій жебы не повісти дискомфорт роботы мают даяк грысты обзераючого жебы іщы міцнійше звучало пересланя образу Евеліна Коґут Докладні так тото мала єм на ціли Самы портреты не выкликали бы ниякых емоций ниякого як то ствердила з дискомфорту через што чловек перешол бы попри них може на хвилю посмотріл не запамятал гев ходит до тото жебы змусити до рефлексиі чом то так выглядат о што іде ци то єст припадкове ци цільове то єст барз важне жебы не лем выкликувало якысы емоциі але тіж вело до моменту в котрым обзерач зачынат думати над тым што виділ пак над історийом Ци можеме бесідувати о лемківскій штуці Кєд так то што єй дефініює чым она є хто єй творит а кєд ніт то чом Евеліна Коґут Певністю можеме але видит ся мі же дефініция не буде узка же мож тото понятя шыроко інтерпретувати В моім одчутю лемківска штука тота котра была зроблена як ефект інспіруваня ся історийом Лемків теренами Лемковины елементами єй культуры то тіж штука котра возникала жебы упамятнити Лемків Вернуто о них памят ци плекати традициі Очывидно чудово кєд творят єй Лемкы товды певністю можеме бесідувати о такій <unk> процентовій лемківскій культурі коли особа котра знат культуру і найліпше єй розуміє творит єй черговы елементы Што особы котры Лемками не сут тіж можут творити лемківску культуру окілько сут в ню заанґажуваны і выходит то з потребы серця Адже не лем артисты єй творят але хто небуд хто робит штоси творчого в штуці і занимат ся даном темом Рисунок ґрафіка малярство проєктуваня єст всестранном артистком Тілько што скінчыла студиі Якій плян на будуче Евеліна Коґут Барз хотіла бы м мочы жытелем зо штукы Зато тепер коли роблю на етаті лучу творіня зо штоденном роботом і фурт малюю рисую Хочу тіж пошырювати обшыр мойойой творчой діяльности і як раз Пляную малюваня ґратя в лемківскым стили але тіж інспірую ся польском Народном Штуком Не хочу зашмарити темы Лемковины з котром єм барз звязана зато уж роблю наступны ґрафічны ци малярскы проєкты Хочу то розвивати і выходити з темом до люди Познавати з ньом і прібувати змушати до рефлексий Де мож обзерати і купувати твоі роботы Евеліна Коґут Мож іх обзерати і купувати на моім конті на Інстаґрамі Оповідам гын о Лемковині о техніках котрых хосную і чом веду тіж тік тока але на него мам меньше часу там тіж мож обзерати як роблю моі працы Евеліна Коґут вроджена в <unk> році в Тарновій Од <unk> р звязана з Варшавом де перше студиювала андраґоґіку на студиях першой ступени пак кримінолоґію на студиях другой ступени на варшавскым університеті Од <unk> р студиювала ґрафіку на Академіі Красных Штук в Варшаві Цілю єй штукы є порушати важны соспільны темы зглубляти іх і змушати обзерача до рефлексий Тыкат натуры чловека його заплянтаня і скомпликуваня сігат тіж по історию державы в котрій жыє Результатом тых діянь є дипльом під наголовком Безповороту обороненый в <unk> році на выділі ґрафікы котрого темом сут Лемкы і Лемковина То з єдной страны одданя пошаны тым котрых вырвано зо свойой землі ґаздівок безповоротні забрано достоменніст а з другой страны то проба проанализуваня іх долі заглубліня ся в реґіон і місце котре колиси пульсувало жытьом а тепер є через векшіст соспільства забите <unk> листопада новембра <unk> рока Малопольскє воєвідство поможе ПСК по землетрясіню суммову <unk> тис евро Автор вісти Петра Медвідь Октоброве землетрясіня на выході Словакі запричынило великы шкоды Черезграничный партнер пряшівского Самосправного Краю ПСК Малопольскє воєводство вырішыл помочы і з свого буджету воєвідство выділило суму <unk> мілийон злотых што є приблизно <unk> тисяч евр Малопольскє воєвідство має з ПСК долгодобу спілпрацу і тоту сумму подарує партнерови на Словакі як прояв солідарности Інформувала о тым Леа Легоцка з одділіня комунікациі ПСК Грошы Край схоснує на оправу землетрясіньом пошкодженой інфраструктуры драг конкретно на част драгы ІІ клясы медже селами Токаік і Дяпаловці котра была в епіцентрі землетрясіня і актуально є в аварийным стані цитуваня Дуже собі ціню промптну реакцию нашого польского партнера котрий нам поміг при одстороніню наслідків той ницілой природной катастрофы Тото щедре ґесто з боку малопольского воєвідства є лем потверджыньом знамой фразы В нужди познаш приятеля Даруваны фінансы будут добрі схоснованы повіл предцеда ПСК Мілян Маєрскій Малопольскє воєвідство выділило <unk> мілийон золотых із свого буджету на тот рік зато іх ПСК мусит схоснувати до <unk> децембра <unk> року цитуваня Думали сме надвеце альтернативами схоснуваня тых фінансных средств но кєд же іх схоснуваня є вязане до кінця того року По провіріню леґіслятивных і адміністративных діл сме по взаємнім договорі з польску сторону вырішыли тоты фінансы схоснувати на реконструкцию пошкодженой інфраструктуры драгы сут максимально важны і люде з той териториі потребуют безпечны і доступны перепоіня дополнил Маєрскій Пятниця <unk> листопада новембра <unk> рока Місто Пряшів почало з обновом памятника Духновича Автор вісти Петро Медвід Місто Пряшів в середу <unk> новембра <unk> р закінчыло проєкт великой ревітализациі публичных пространств на Площы Молодежы і сусідньой Площы Духновича котрый почал іщы кінцьом літа <unk> року Ціковы вытраты на ревіталізацию в рамках котрой два малы Паркы дістали нову подобу были понад <unk> тисяч евр і векшыну грошей на то місто здобыло з еврофондів На площы Духновича є домінантом памятник русиньского Будителя Александра Духновича котрый є твором русиньской скульпторкы Олены Мандич Шіналі Памятник был одкрытый в <unk> році почас днів Руской культуры што была в меджевойновым чехословацкым періоді каждорічна подія в рамках котрой Русины маніфестували свою культуру і істнуваня Памятник стоял у центрі міста недалеко катедрального собору святого Йоана Крестетеля перед духовном семінарийом Но потім што семінария была збуряна з причыны будуваня новой будовы Театру Йонаша Заборского Духнович нашол своє нове місце в другій половині <unk> років коло рікы Ториса Де днес Ціла Площа має назву Як раз по тым русиньскым Будительови Уже долгій час памятник потребувал реконструкцию Добром новином є же місто Пряшів як раз в тых днях по ревітализациі пространств в околиці Памятника почал і з реконструкцийом самого памятника Робит ся перша фаза Ословили сме віцепріматора міста Пряшів Петра Крайняка жебы нам повіл веце о початых роботах на памятнику Цитуваня Было веце людей котры уж в минушых роках о тоту тему інтересували ся і хотіли памятник дати до порядку Не сме тепер уфазі жебы сме памятник перенесли назад до центра міста Тепер в даным місци перешла ревітализация публичных пространств з еврофондів але на памятник ся при тым забыло І так сме уж на яр повіли же то треба вырішыти повіл Петро Крайняк І кєд то тримало долше на конец місткє заступительство міста Пряшів схвалило <unk> тисяч евро на реконструкцию памятника Дальше цитуваня Кєд же уж приходит зима тепер оправит ся лем верхня част памятника бронзова скульптура Духновича Скульптура ся ручно чыстит пак ся буде восковати продолжывал віцепрематор за його словами воском ся заборонит тому жебы скульптура Аржавіла законсервує ся спелнит то материял В дальшій части бы ся мал дати до порядку і мармуровый підставец головно част де ся давают квіткы бо там ся то ціле розпадат Буде треба і нове шпарованя а наново золотом зробити написы котры на памятнику сут Тото ся подля Петра Крайняка буде рішыти в слідуючым році з тым же вытраты на верхню част памятника бы мали выйти на дванадцет тисяч евро під дозором памяткового уряду Реконструкцийны роботы на памятнику робит Фахова фірма із Спішской Новой Всі Твор Олены Мандич Шыналі є записаный як народна культурна памятка І так обнова выжадує дотриманя поступів котрым і стулку реконструкциі дал Крайскій Памятковый Уряд в Пряшові Цитуваня Памятковий уряд задефініювал способ оправы памятника і зато ся роботы стримали бо треба было посудок од памяткового уряду Уряд пак буде участный і на перевзятю докінченой реконструкциі а оцінит роботу Робит ся то під його дозором інформувал віцепріматор Долгій час шпекулювало ся о тым кого є власно маєтком памятник Духновича І тото ся подарило вырішыти при тым як місто рішыло можност оправити го цитуваня Было то неясне і зато ся рокы вопрос реконструкциі не рішыл но документами сме тепер дішли до того же памятник є маєтком міста Пряшів повіл Крайняк котрый додал же тот факт нашли аж в двох документах при чым єден з часів коли ся памятник переношал на нове місце де є тепер а другій є з року <unk> Выслухали сте дописів якы поміщены были протягом минулого тыжня на портали Лем фм Проґрам зрыхтувала Наталия Малецка Новак